MHT CET 2025 Mathematics Question Paper with Answer and Solution in Gujarati

795 QuestionsGujaratiWith Solutions

MathematicsQ101200 of 795 questions

Page 3 of 11 · Gujarati

101
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
જો $p \equiv$ સ્વિચ $S_1$ બંધ છે,$q \equiv$ સ્વિચ $S_2$ બંધ છે,$r \equiv$ સ્વિચ $S_3$ બંધ છે,તો નીચે આપેલ સ્વિચિંગ સર્કિટનું સાંકેતિક સ્વરૂપ કોના સમકક્ષ છે?
Question diagram
A
$p \wedge (q \vee r) \vee (\neg r \wedge \neg q \wedge p)$
B
$p \vee (q \wedge r) \vee (\neg r \vee \neg q \vee p)$
C
$p \wedge (q \wedge r) \vee (\neg r \wedge \neg q \wedge p)$
D
$p \vee (q \vee r) \wedge (\neg r \vee \neg q \vee p)$

Solution

(A) સર્કિટમાં સમાંતર રીતે જોડાયેલ બે મુખ્ય શાખાઓ છે.
$1$. ઉપરની શાખામાં સ્વિચ $S_1$ શ્રેણીમાં $S_2$ અને $S_3$ ના સમાંતર જોડાણ સાથે છે. આ શાખા માટેનું સાંકેતિક સ્વરૂપ $p \wedge (q \vee r)$ છે.
$2$. નીચેની શાખામાં સ્વિચ $S_3'$,$S_2'$,અને $S_1$ શ્રેણીમાં છે. $S_3'$ એ $S_3$ નું પૂરક છે અને $S_2'$ એ $S_2$ નું પૂરક છે,તેથી આ શાખા માટેનું સાંકેતિક સ્વરૂપ $(\neg r \wedge \neg q \wedge p)$ છે.
$3$. બંને શાખાઓ સમાંતર હોવાથી,કુલ સાંકેતિક સ્વરૂપ બંને શાખાઓનું વિયોજન (disjunction) છે: $p \wedge (q \vee r) \vee (\neg r \wedge \neg q \wedge p)$.
102
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
નીચેના ત્રણ વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
$(A)$ જો $3+2=7$ તો $4+3=8$.
$(B)$ જો $5+2=7$ તો પૃથ્વી સપાટ છે.
$(C)$ જો $(A)$ અને $(B)$ બંને સાચા હોય તો $5+6=11$.
નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
$(A)$ અને $(C)$ સાચા છે જ્યારે $(B)$ ખોટું છે.
B
$(A)$ સાચું છે જ્યારે $(B)$ અને $(C)$ ખોટા છે.
C
$(A)$ ખોટું છે પરંતુ $(B)$ અને $(C)$ સાચા છે.
D
$(A)$ ખોટું છે જ્યારે $(C)$ સાચું છે.

Solution

(A) તર્કમાં,શરતી વિધાન $P \implies Q$ ત્યારે જ ખોટું હોય છે જ્યારે $P$ સાચું હોય અને $Q$ ખોટું હોય. અન્યથા,તે સાચું હોય છે.
$(A)$ $P: 3+2=7$ (ખોટું),$Q: 4+3=8$ (ખોટું). $P$ ખોટું હોવાથી,$P \implies Q$ સાચું છે.
$(B)$ $P: 5+2=7$ (સાચું),$Q: \text{પૃથ્વી સપાટ છે}$ (ખોટું). $P$ સાચું અને $Q$ ખોટું હોવાથી,$P \implies Q$ ખોટું છે.
$(C)$ $P: (A) \text{ સાચું છે અને } (B) \text{ સાચું છે}$,$Q: 5+6=11$ (સાચું). $(A)$ સાચું છે અને $(B)$ ખોટું છે,તેથી શરત $P$ ખોટી છે. ખોટા પૂર્વવર્તી સાથેનું શરતી વિધાન સાચું હોય છે. આમ,$(C)$ સાચું છે.
તેથી,$(A)$ અને $(C)$ સાચા છે,જ્યારે $(B)$ ખોટું છે.
103
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
વિધાનો $p: S_1$ બંધ છે; $q: S_2$ બંધ છે; $r: S_3$ બંધ છે તેમ ધ્યાનમાં લો. સ્વિચિંગ સર્કિટ માટે સરળ સમકક્ષ સર્કિટ આકૃતિ અને તેનું તાર્કિક વિધાન અનુક્રમે છે.
Question diagram
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(D) આપેલ સર્કિટમાં બે મુખ્ય ભાગો છે જે સ્વિચ $S_3$ સાથે શ્રેણીમાં જોડાયેલા છે. ધારો કે પ્રથમ ભાગ $C_1$ છે અને બીજો ભાગ $C_2$ છે. સર્કિટ $C_1 \wedge r \wedge C_2$ છે.
$C_1$ માટે: તેમાં ત્રણ સમાંતર શાખાઓ છે: $(p' \wedge q')$,$p$,અને $q$. તેથી,$C_1 = (p' \wedge q') \vee p \vee q$.
શોષણના નિયમ અને વિભાજનના નિયમોનો ઉપયોગ કરતા:
$C_1 = (p' \wedge q') \vee (p \vee q) = (p' \vee (p \vee q)) \wedge (q' \vee (p \vee q)) = (T \vee q) \wedge (p \vee (q' \vee q)) = T \wedge (p \vee T) = T \wedge T = T$.
$C_2$ માટે: તેમાં બે સમાંતર શાખાઓ છે: $(p \wedge q)$ અને $(p' \wedge q)$. તેથી,$C_2 = (p \wedge q) \vee (p' \wedge q)$.
વિભાજનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$C_2 = (p \vee p') \wedge q = T \wedge q = q$.
આમ,કુલ સર્કિટ અભિવ્યક્તિ $T \wedge r \wedge q = q \wedge r$ છે.
સરળ સર્કિટ એ સ્વિચ $S_2$ અને $S_3$ નું શ્રેણી જોડાણ છે,જે તાર્કિક વિધાન $(q \wedge r)$ ને અનુરૂપ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
104
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
જો પદાવલિ $[(p \vee q) \wedge (q$ $\rightarrow r) \wedge (\sim r)]$ $\rightarrow (p \wedge q)$ નું સત્યતા મૂલ્ય અસત્ય (False) હોય,તો $p, q, r$ ના સત્યતા મૂલ્યો અનુક્રમે શું થાય?
A
$T, T, T$
B
$T, F, F$
C
$F, F, F$
D
$F, T, T$

Solution

(B) ગર્ભિતાર્થ $A \rightarrow B$ અસત્ય હોય જો અને માત્ર જો $A$ સત્ય હોય અને $B$ અસત્ય હોય.
અહીં,$A = [(p \vee q) \wedge (q \rightarrow r) \wedge (\sim r)]$ અને $B = (p \wedge q)$.
$B = (p \wedge q)$ અસત્ય હોવા માટે,$p$ અથવા $q$ માંથી ઓછામાં ઓછું એક અસત્ય હોવું જોઈએ.
$A$ સત્ય હોવા માટે,તમામ ઘટકો $(p \vee q)$,$(q \rightarrow r)$,અને $(\sim r)$ સત્ય હોવા જોઈએ.
$(\sim r) = T$ પરથી,આપણને $r = F$ મળે છે.
$r = F$ ને $(q \rightarrow r) = T$ માં મૂકતા,આપણને $(q \rightarrow F) = T$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $q = F$.
હવે,$q = F$ ને $(p \vee q) = T$ માં મૂકતા,આપણને $(p \vee F) = T$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $p = T$.
$B = (p \wedge q) = (T \wedge F) = F$ ચકાસતા,તે શરતનું પાલન કરે છે.
આમ,સત્યતા મૂલ્યો $p = T, q = F, r = F$ છે.
105
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
જો $p, q, r, s$ વિધાનો હોય,જ્યાં:
$p: A^2-B^2=(A-B)(A+B)$ જ્યાં $A, B$ શ્રેણિકો છે અને $AB \neq BA$
$q: 5 \leqslant 5$
$r: { }^8 C_1+{ }^8 C_2+{ }^8 C_3+\ldots+{ }^8 C_8=256$
$s: { }^8 C_r \text{ ની મહત્તમ કિંમત } 70 \text{ છે}$
તો નીચેનામાંથી કયા વિધાનનું સત્યતા મૂલ્ય સત્ય છે?
A
$(p \wedge \sim r) \vee (\sim q \wedge \sim s)$
B
$(p \vee \sim q) \leftrightarrow (\sim r \rightarrow s)$
C
$(p \leftrightarrow q) \wedge (\sim p \vee \sim q)$
D
$(s \vee \sim p) \leftrightarrow (\sim p \wedge \sim r)$

Solution

(D) $1$. દરેક વિધાનનું સત્યતા મૂલ્ય તપાસો:
- $p$: શ્રેણિકો $A$ અને $B$ માટે,$(A-B)(A+B) = A^2 + AB - BA - B^2$. કારણ કે $AB \neq BA$,તેથી $A^2 - B^2 \neq (A-B)(A+B)$. આમ,$p$ અસત્ય $(F)$ છે.
- $q$: $5 \leqslant 5$ સત્ય છે. આમ,$q$ સત્ય $(T)$ છે.
- $r$: આપણે જાણીએ છીએ કે $\sum_{k=0}^{n} { }^n C_k = 2^n$. અહીં,${ }^8 C_0 + { }^8 C_1 + \ldots + { }^8 C_8 = 2^8 = 256$. કારણ કે ${ }^8 C_0 = 1$,તેથી સરવાળો ${ }^8 C_1 + \ldots + { }^8 C_8 = 256 - 1 = 255$. આમ,$r$ અસત્ય $(F)$ છે.
- $s$: ${ }^n C_r$ ની મહત્તમ કિંમત ${ }^n C_{n/2}$ થાય છે. $n=8$ માટે,તે ${ }^8 C_4 = 70$ છે. આમ,$s$ સત્ય $(T)$ છે.
$2$. સત્યતા મૂલ્યો: $p=F, q=T, r=F, s=T$.
$3$. વિકલ્પો તપાસો:
- $D: (T \vee \sim F) \leftrightarrow (\sim F \wedge \sim F) = (T \vee T) \leftrightarrow (T \wedge T) = T \leftrightarrow T = T$.
તેથી,વિકલ્પ $D$ સાચો છે.
106
MathematicsEasyMCQMHT CET · 2025
નીચેનામાંથી કયું વિધાન એક 'tautology' (નિત્યસત્ય) છે?
A
$(\sim q \wedge p) \wedge (p \wedge \sim p)$
B
$(p \wedge q) \wedge (\sim p \wedge q)$
C
$[(\sim q) \wedge p] \wedge q$
D
$(\sim q \wedge p) \vee (p \vee \sim p)$

Solution

(D) નિત્યસત્ય (tautology) એવું વિધાન છે જે તેના ઘટકોના તમામ શક્ય સત્ય મૂલ્યો માટે હંમેશા સાચું હોય છે.
અમે વિકલ્પ $D$ નું મૂલ્યાંકન કરીએ છીએ: $(\sim q \wedge p) \vee (p \vee \sim p)$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $(p \vee \sim p)$ એ નિત્યસત્ય છે (હંમેશા સાચું,જેને $T$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે).
આમ,પદાવલિ $(\sim q \wedge p) \vee T$ બને છે.
કોઈપણ વિધાન $X \vee T$ હંમેશા $T$ હોવાથી,આખી પદાવલિ નિત્યસત્ય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
107
MathematicsEasyMCQMHT CET · 2025
આ પરિપથ માટે વૈકલ્પિક સમતુલ્ય પરિપથ કયો છે?
Question diagram
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(C) આપેલ પરિપથ બે સમાંતર શાખાઓનો બનેલો છે. પ્રથમ શાખામાં $S_1$ અને $S_2$ શ્રેણીમાં છે,જેને તાર્કિક પદ $(S_1 \land S_2)$ દ્વારા દર્શાવી શકાય છે.
બીજી શાખામાં $S_1$ અને $S_3$ શ્રેણીમાં છે,જેને તાર્કિક પદ $(S_1 \land S_3)$ દ્વારા દર્શાવી શકાય છે.
આ બે શાખાઓ સમાંતરમાં હોવાથી,કુલ પરિપથને $(S_1 \land S_2) \lor (S_1 \land S_3)$ પદ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
બુલિયન બીજગણિતના વિભાજનના નિયમનો ઉપયોગ કરીને,આપણે $S_1$ ને સામાન્ય લઈ શકીએ છીએ:
$(S_1 \land S_2) \lor (S_1 \land S_3) = S_1 \land (S_2 \lor S_3)$.
આ પદ સ્વીચ $S_1$ ને $S_2$ અને $S_3$ ના સમાંતર જોડાણ સાથે શ્રેણીમાં દર્શાવે છે.
108
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
$p: 2$ એ બેકી અવિભાજ્ય સંખ્યા છે.
$q: \text{જો } z_1 = 2 - i, z_2 = -2 + i \text{ જ્યાં } i = \sqrt{-1}, \text{ તો } \operatorname{Im}\left[\frac{1}{z_1 \bar{z}_2}\right] = -\frac{1}{5}$.
$r: \tan(-945^{\circ}) = -1$.
તો નીચેનામાંથી કયું વિધાન સત્ય છે?
A
$(p \rightarrow q) \leftrightarrow (q \wedge r)$
B
$q \leftrightarrow r$
C
$p \rightarrow q$
D
$(p \rightarrow r) \leftrightarrow q$

Solution

(A) પગલું $1$: વિધાન $p$ તપાસો.
$2$ એ બેકી અવિભાજ્ય સંખ્યા છે. તેથી,$p$ સત્ય $(T)$ છે.
પગલું $2$: વિધાન $q$ તપાસો.
$z_1 = 2 - i$ અને $z_2 = -2 + i$ આપેલ છે,તેથી $\bar{z}_2 = -2 - i$.
$z_1 \bar{z}_2 = (2 - i)(-2 - i) = -4 - 2i + 2i + i^2 = -4 - 1 = -5$.
તેથી $\frac{1}{z_1 \bar{z}_2} = \frac{1}{-5} = -\frac{1}{5} + 0i$.
કાલ્પનિક ભાગ $\operatorname{Im}\left[\frac{1}{z_1 \bar{z}_2}\right] = 0$.
$0 \neq -\frac{1}{5}$ હોવાથી,વિધાન $q$ અસત્ય $(F)$ છે.
પગલું $3$: વિધાન $r$ તપાસો.
$\tan(-945^{\circ}) = -\tan(945^{\circ}) = -\tan(2 \times 360^{\circ} + 225^{\circ}) = -\tan(225^{\circ}) = -\tan(180^{\circ} + 45^{\circ}) = -\tan(45^{\circ}) = -1$.
તેથી,$r$ સત્ય $(T)$ છે.
પગલું $4$: વિકલ્પો તપાસો.
$p = T, q = F, r = T$.
$(A)$ $(T$ $\rightarrow F) \leftrightarrow (F \wedge T)$ $\Rightarrow F \leftrightarrow F = T$.
$(B)$ $F \leftrightarrow T = F$.
$(C)$ $T \rightarrow F = F$.
$(D)$ $(T$ $\rightarrow T) \leftrightarrow F$ $\Rightarrow T \leftrightarrow F = F$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $(A)$ છે.
109
MathematicsEasyMCQMHT CET · 2025
જો $p$: સ્વિચ $s_1$ બંધ છે,$q$: સ્વિચ $s_2$ બંધ છે,તો નીચે આપેલ સર્કિટનું સાચું અર્થઘટન શું છે?
Question diagram
A
લેમ્પ હંમેશા ચાલુ રહે છે
B
લેમ્પ હંમેશા બંધ રહે છે
C
સાંકેતિક સ્વરૂપ $p \wedge (\sim p \vee \sim q) \wedge q$ છે
D
સર્કિટ હંમેશા બંધ રહેતા લેમ્પને સમકક્ષ છે

Solution

(B) આ સર્કિટમાં સ્વિચ $s_1$ એ $s_1'$ અને $s_2'$ ના સમાંતર જોડાણ સાથે શ્રેણીમાં છે,જે પછી $s_2$ સાથે શ્રેણીમાં છે.
સાંકેતિક રીતે,આને $p \wedge (\sim p \vee \sim q) \wedge q$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
વિભાજનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા: $p \wedge ((\sim p \vee \sim q) \wedge q) = p \wedge ((\sim p \wedge q) \vee (\sim q \wedge q))$.
કારણ કે $(\sim q \wedge q)$ એ વિરોધાભાસ $(F)$ છે,તેથી આપણને $p \wedge ((\sim p \wedge q) \vee F) = p \wedge (\sim p \wedge q)$ મળે છે.
સાહચર્યના નિયમ દ્વારા: $(p \wedge \sim p) \wedge q = F \wedge q = F$.
આમ,સાંકેતિક સ્વરૂપ વિરોધાભાસ $(F)$ માં પરિણમે છે,તેથી લેમ્પ હંમેશા બંધ રહે છે.
110
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
વિધાન પેટર્ન $(p \wedge \sim q) \rightarrow (p \vee \sim q)$ નું નિષેધ શું છે?
A
સ્વયંસત્ય (tautology)
B
આકસ્મિક (contingency)
C
વ્યાઘાત (contradiction)
D
$p \vee q$ ને સમાન

Solution

(C) ધારો કે આપેલ વિધાન $S = (p \wedge \sim q) \rightarrow (p \vee \sim q)$ છે.
યાદ રાખો કે ગર્ભિત વિધાન $A \rightarrow B$ નો નિષેધ $A \wedge \sim B$ થાય છે.
અહીં,$A = (p \wedge \sim q)$ અને $B = (p \vee \sim q)$ છે.
તેથી,$\sim S = (p \wedge \sim q) \wedge \sim (p \vee \sim q)$.
ડી મોર્ગનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$\sim (p \vee \sim q) = (\sim p \wedge \sim (\sim q)) = (\sim p \wedge q)$.
આમ,$\sim S = (p \wedge \sim q) \wedge (\sim p \wedge q)$.
સાહચર્ય અને ક્રમના નિયમો દ્વારા,$\sim S = (p \wedge \sim p) \wedge (\sim q \wedge q)$.
કારણ કે $(p \wedge \sim p) = F$ (વ્યાઘાત) અને $(\sim q \wedge q) = F$,તેથી $\sim S = F \wedge F = F$.
જે વિધાન હંમેશા ખોટું હોય તેને વ્યાઘાત કહેવામાં આવે છે.
111
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
જો $m_1$ અને $m_2$ એ $ax^2 + 2hxy + by^2 = 0$ દ્વારા દર્શાવતી રેખાઓના ઢાળ હોય અને તે $16h^2 = 25ab$ શરતનું પાલન કરતા હોય,તો $\ldots$.
A
$m_1 = m_2^2$
B
$m_1 = 4m_2$
C
$|m_1 - m_2| = 2$
D
$m_1m_2 = 1$

Solution

(B) રેખાઓની જોડીનું સમીકરણ $ax^2 + 2hxy + by^2 = 0$ છે.
$x^2$ વડે ભાગતા,$b(y/x)^2 + 2h(y/x) + a = 0$ મળે.
ધારો કે $m = y/x$,તેથી $bm^2 + 2hm + a = 0$.
બીજ $m_1$ અને $m_2$ છે,તેથી $m_1 + m_2 = -2h/b$ અને $m_1m_2 = a/b$.
$m_1 = 4m_2$ લેતા,$m_1 + m_2 = 5m_2 = -2h/b$ અને $m_1m_2 = 4m_2^2 = a/b$.
આ કિંમતો $16h^2 = 25ab$ શરતને સંતોષે છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
112
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
જો રેખાઓની જોડી $3x^2 - 5xy + py^2 = 0$ અને $6x^2 - xy - 5y^2 = 0$ માં એક રેખા સામાન્ય હોય,તો $p =$
A
$2, \frac{25}{4}$
B
$-2, \frac{25}{4}$
C
$2, -\frac{25}{4}$
D
$-2, -\frac{25}{4}$

Solution

(C) બીજું સમીકરણ $6x^2 - xy - 5y^2 = 0$ છે. તેના અવયવો પાડતા,આપણને $(6x + 5y)(x - y) = 0$ મળે છે. તેથી રેખાઓ $y = -\frac{6}{5}x$ અને $y = x$ છે.
જો $y = x$ સામાન્ય રેખા હોય,તો તે $3x^2 - 5x(x) + p(x)^2 = 0$ નું સમાધાન કરે,જે $3x^2 - 5x^2 + px^2 = 0$ આપે છે,તેથી $p = 2$.
જો $y = -\frac{6}{5}x$ સામાન્ય રેખા હોય,તો તે $3x^2 - 5x(-\frac{6}{5}x) + p(-\frac{6}{5}x)^2 = 0$ નું સમાધાન કરે.
આનું સાદું રૂપ $3x^2 + 6x^2 + p(\frac{36}{25})x^2 = 0$ થાય છે,જે $9x^2 + \frac{36p}{25}x^2 = 0$ આપે છે.
$x^2$ વડે ભાગતા,આપણને $9 + \frac{36p}{25} = 0$ મળે,તેથી $\frac{36p}{25} = -9$,જેનો અર્થ છે કે $p = -9 \times \frac{25}{36} = -\frac{25}{4}$.
આમ,$p = 2$ અથવા $p = -\frac{25}{4}$.
113
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$(-2, 3)$ માંથી પસાર થતી અને યામ અક્ષો વચ્ચેના ખૂણાના દ્વિભાજકોને સમાંતર બે રેખાઓનું સંયુક્ત સમીકરણ શોધો.
A
$x^2 - y^2 + 4x + 6y - 5 = 0$
B
$x^2 + y^2 + 4x + 6y - 5 = 0$
C
$x^2 - y^2 + 4x - 6y + 5 = 0$
D
$x^2 - y^2 + 4x + 6y + 5 = 0$

Solution

(A) યામ અક્ષો વચ્ચેના ખૂણાના દ્વિભાજકો $y = x$ અને $y = -x$ છે,જેને $x - y = 0$ અને $x + y = 0$ તરીકે લખી શકાય.
જરૂરી રેખાઓ આ દ્વિભાજકોને સમાંતર છે અને $(-2, 3)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી તેમના સમીકરણો:
$1) (x - y) - (-2 - 3) = 0 \implies x - y + 5 = 0$
$2) (x + y) - (-2 + 3) = 0 \implies x + y - 1 = 0$
સંયુક્ત સમીકરણ $(x - y + 5)(x + y - 1) = 0$ છે.
વિસ્તરણ કરતા: $x^2 - y^2 + 4x + 6y - 5 = 0$.
114
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણ જેના શિરોબિંદુઓ $A(2, -1), B(0, 2), C(2, 3)$ અને $D(4, 0)$ છે,તેના વિકર્ણો વચ્ચેનો લઘુકોણ શોધો.
A
$\cot ^{-1} 2$
B
$\cot ^{-1}(\frac{1}{3})$
C
$\tan ^{-1} 2$
D
$\tan ^{-1}(\frac{2}{3})$

Solution

(C) સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણના શિરોબિંદુઓ $A(2, -1), B(0, 2), C(2, 3)$ અને $D(4, 0)$ છે.
વિકર્ણો $AC$ અને $BD$ છે.
વિકર્ણ $AC$ નો ઢાળ $(m_1)$ = $\frac{3 - (-1)}{2 - 2} = \frac{4}{0}$,જે અવ્યાખ્યાયિત છે (શિરોલંબ રેખા).
વિકર્ણ $BD$ નો ઢાળ $(m_2)$ = $\frac{0 - 2}{4 - 0} = -\frac{1}{2}$.
એક વિકર્ણ શિરોલંબ હોવાથી,વિકર્ણો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ માટે $\tan \theta = |\frac{1}{m_2}| = 2$ થાય.
તેથી,$\theta = \tan^{-1} 2$.
115
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$6x^2 + 2hxy + y^2 = 0$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવતી રેખાઓના ઢાળનો ગુણોત્તર $2:3$ છે,તો $h =$
A
$\pm \frac{7}{2}$
B
$\pm \frac{1}{2}$
C
$\pm \frac{5}{2}$
D
$\pm \frac{2}{5}$

Solution

(C) ધારો કે રેખાઓના ઢાળ $m_1$ અને $m_2$ છે. આપેલ છે કે $m_1 : m_2 = 2 : 3$,તેથી $m_1 = 2k$ અને $m_2 = 3k$ લો.
સમીકરણ $y^2 + 2hxy + 6x^2 = 0$ માટે,ઢાળનો સરવાળો $m_1 + m_2 = -\frac{2h}{1} = -2h$ અને ઢાળનો ગુણાકાર $m_1 m_2 = \frac{6}{1} = 6$ થાય.
કિંમતો મૂકતા: $2k + 3k = -2h \implies 5k = -2h \implies k = -\frac{2h}{5}$.
વળી,$(2k)(3k) = 6 \implies 6k^2 = 6 \implies k^2 = 1 \implies k = \pm 1$.
$k = \pm 1$ ને $5k = -2h$ માં મૂકતા: $5(\pm 1) = -2h \implies h = \mp \frac{5}{2}$.
તેથી,$h = \pm \frac{5}{2}$ મળે છે.
116
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$2x^2 + 11xy + 3y^2 = 0$ દ્વારા દર્શાવતી રેખાઓ વચ્ચેના ખૂણાઓના દ્વિભાજકોનું સંયુક્ત સમીકરણ શું છે?
A
$11x^2 + 2xy - 11y^2 = 0$
B
$x^2 + 2xy - y^2 = 0$
C
$3x^2 - 11xy + 2y^2 = 0$
D
$11x^2 - 2xy - 11y^2 = 0$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $ax^2 + 2hxy + by^2 = 0$ છે,જ્યાં $a = 2$,$2h = 11$,અને $b = 3$ છે.
રેખાઓ વચ્ચેના ખૂણાઓના દ્વિભાજકોનું સંયુક્ત સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$\frac{x^2 - y^2}{a - b} = \frac{xy}{h}$
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{x^2 - y^2}{2 - 3} = \frac{xy}{11/2}$
$\frac{x^2 - y^2}{-1} = \frac{2xy}{11}$
$11(x^2 - y^2) = -2xy$
$11x^2 - 11y^2 + 2xy = 0$
$11x^2 + 2xy - 11y^2 = 0$
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
117
MathematicsDifficultMCQMHT CET · 2025
$4x^2 + 4xy + y^2 - 6x - 3y - 4 = 0$ સમીકરણ દ્વારા દર્શાવતી રેખાઓ વચ્ચેનું અંતર કેટલું છે?
A
$\frac{1}{\sqrt{5}}$ એકમ
B
$\frac{1}{5}$ એકમ
C
$\sqrt{5}$ એકમ
D
$0$ એકમ

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $4x^2 + 4xy + y^2 - 6x - 3y - 4 = 0$ છે.
દ્વિઘાત ભાગને $(2x + y)^2 - 3(2x + y) - 4 = 0$ તરીકે લખી શકાય.
ધારો કે $t = 2x + y$. તો સમીકરણ $t^2 - 3t - 4 = 0$ બને છે.
અવયવ પાડતા,$(t - 4)(t + 1) = 0$ મળે.
આથી બે રેખાઓ મળે છે: $2x + y - 4 = 0$ અને $2x + y + 1 = 0$.
આ રેખાઓ સમાંતર છે કારણ કે તેમના ઢાળ સમાન છે $(m = -2)$.
બે સમાંતર રેખાઓ $Ax + By + C_1 = 0$ અને $Ax + By + C_2 = 0$ વચ્ચેનું અંતર $d = \frac{|C_1 - C_2|}{\sqrt{A^2 + B^2}}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં,$A = 2, B = 1, C_1 = -4, C_2 = 1$.
$d = \frac{|-4 - 1|}{\sqrt{2^2 + 1^2}} = \frac{|-5|}{\sqrt{5}} = \frac{5}{\sqrt{5}} = \sqrt{5}$ એકમ.
118
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
જો સમીકરણ $kxy + 10x + 8y + 16 = 0$ એ રેખાઓની જોડી દર્શાવતું હોય,તો
A
માત્ર $k = 5$
B
માત્ર $k = 0$
C
$k = 0$ અથવા $k = 5$
D
$k$ નું મૂલ્ય અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી

Solution

(C) દ્વિઘાત સમીકરણનું સામાન્ય સ્વરૂપ $ax^2 + 2hxy + by^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ છે.
તે રેખાઓની જોડી દર્શાવે તે માટેની શરત $abc + 2fgh - af^2 - bg^2 - ch^2 = 0$ છે.
આપેલ સમીકરણ $kxy + 10x + 8y + 16 = 0$ ને સામાન્ય સ્વરૂપ સાથે સરખાવતા:
$a = 0, b = 0, c = 16, h = k/2, g = 5, f = 4$.
આ કિંમતો શરતમાં મૂકતા:
$(0)(0)(16) + 2(4)(5)(k/2) - (0)(4^2) - (0)(5^2) - (16)(k/2)^2 = 0$.
$0 + 20k - 0 - 0 - 16(k^2/4) = 0$.
$20k - 4k^2 = 0$.
$4k(5 - k) = 0$.
આમ,$k = 0$ અથવા $k = 5$.
119
MathematicsDifficultMCQMHT CET · 2025
$16x^2 - 24xy + 9y^2 + 48x - 36y + 35 = 0$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવતી રેખાઓ વચ્ચેનું અંતર ...... એકમ છે.
A
$\frac{2}{5}$
B
$\frac{35}{2}$
C
$\frac{5}{2}$
D
$\frac{7}{5}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $16x^2 - 24xy + 9y^2 + 48x - 36y + 35 = 0$ છે.
પ્રથમ ત્રણ પદોને $(4x - 3y)^2$ તરીકે લખી શકાય.
તેથી,સમીકરણ $(4x - 3y)^2 + 12(4x - 3y) + 35 = 0$ બને છે.
ધારો કે $t = 4x - 3y$. તો $t^2 + 12t + 35 = 0$.
અવયવ પાડતા,આપણને $(t + 7)(t + 5) = 0$ મળે છે.
આમ,બે રેખાઓ $4x - 3y + 7 = 0$ અને $4x - 3y + 5 = 0$ છે.
બે સમાંતર રેખાઓ $ax + by + c_1 = 0$ અને $ax + by + c_2 = 0$ વચ્ચેનું અંતર $d = \frac{|c_1 - c_2|}{\sqrt{a^2 + b^2}}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં,$a = 4$,$b = -3$,$c_1 = 7$,અને $c_2 = 5$.
$d = \frac{|7 - 5|}{\sqrt{4^2 + (-3)^2}} = \frac{2}{\sqrt{16 + 9}} = \frac{2}{\sqrt{25}} = \frac{2}{5}$ એકમ.
120
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
જો રેખાઓની જોડી $xy-x+y-1=0$ અને રેખા $x+ky-3=0$ સંગામી હોય,તો $k$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$4$
B
$3$
C
$-1$
D
$2$

Solution

(A) રેખાઓની જોડીનું આપેલ સમીકરણ $xy-x+y-1=0$ છે.
અવયવ પાડતા: $x(y-1)+1(y-1)=0$,જે $(x+1)(y-1)=0$ આપે છે.
આ બે રેખાઓ દર્શાવે છે: $L_1: x+1=0$ અને $L_2: y-1=0$.
આ બે રેખાઓનું છેદબિંદુ $(-1, 1)$ છે.
કારણ કે રેખા $x+ky-3=0$ આ રેખાઓ સાથે સંગામી છે,તે $(-1, 1)$ બિંદુમાંથી પસાર થવી જોઈએ.
$(-1, 1)$ ને રેખાના સમીકરણમાં મૂકતા: $-1 + k(1) - 3 = 0$.
$k - 4 = 0$,જેનો અર્થ છે કે $k = 4$.
121
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
સમીકરણ $x^2-3xy+\lambda y^2+3x-5y+2=0$,જ્યાં $\lambda$ વાસ્તવિક સંખ્યા છે,તે રેખાઓની જોડી દર્શાવે છે. જો $\theta$ એ રેખાઓ વચ્ચેનો લઘુકોણ હોય,તો $\frac{\operatorname{cosec}^2 \theta}{\sqrt{10}} = $
A
$10$
B
$\frac{1}{\sqrt{10}}$
C
$2$
D
$\sqrt{10}$

Solution

(D) દ્વિઘાત સમીકરણ $ax^2 + 2hxy + by^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ રેખાઓની જોડી દર્શાવે છે જો $abc + 2fgh - af^2 - bg^2 - ch^2 = 0$ હોય.
સરખામણી કરતા $a=1, h=-3/2, b=\lambda, g=3/2, f=-5/2, c=2$ મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $(1)(\lambda)(2) + 2(-5/2)(3/2)(-3/2) - (1)(-5/2)^2 - (\lambda)(3/2)^2 - (2)(-3/2)^2 = 0$.
$2\lambda + 45/4 - 25/4 - 9\lambda/4 - 9/2 = 0$.
$2\lambda - 9\lambda/4 + 5 - 4.5 = 0 \implies -\lambda/4 + 0.5 = 0 \implies \lambda = 2$.
રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ માટે $\tan \theta = \left| \frac{2\sqrt{h^2 - ab}}{a+b} \right|$.
અહીં $a=1, b=2, h=-3/2$.
$\tan \theta = \left| \frac{2\sqrt{9/4 - 2}}{1+2} \right| = \frac{2\sqrt{1/4}}{3} = \frac{1}{3}$.
તેથી $\cot \theta = 3$.
$\operatorname{cosec}^2 \theta = 1 + \cot^2 \theta = 1 + 3^2 = 10$.
આમ,$\frac{\operatorname{cosec}^2 \theta}{\sqrt{10}} = \frac{10}{\sqrt{10}} = \sqrt{10}$.
122
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
સમીકરણ $2x^2 + 4xy + 5y^2 - 4x - 22y + 29 = 0$ ને સમપરિમાણીય સ્વરૂપમાં ફેરવવા માટે ઉગમબિંદુને કયા બિંદુ પર ખસેડવું જોઈએ?
A
$(2, 3)$
B
$(-2, 3)$
C
$(-2, -3)$
D
$(1, 2)$

Solution

(B) ધારો કે આપેલ સમીકરણ $f(x, y) = 2x^2 + 4xy + 5y^2 - 4x - 22y + 29 = 0$ છે. \\ ઉગમબિંદુને $(h, k)$ પર ખસેડવા માટે,આપણે $x = X + h$ અને $y = Y + k$ મૂકીએ છીએ. \\ સમીકરણ સમપરિમાણીય બને તે માટે $X$ અને $Y$ ના રેખીય પદો શૂન્ય થવા જોઈએ. \\ $x$ અને $y$ ની સાપેક્ષે આંશિક વિકલન લેતા: \\ $f_x = 4x + 4y - 4 = 0 \implies x + y = 1$ \\ $f_y = 4x + 10y - 22 = 0 \implies 2x + 5y = 11$ \\ આ સમીકરણો ઉકેલતા: \\ પ્રથમ સમીકરણ પરથી $x = 1 - y$. બીજામાં મૂકતા: $2(1 - y) + 5y = 11 \implies 3y = 9 \implies y = 3$. \\ તેથી $x = -2$. \\ આમ,ઉગમબિંદુને $(-2, 3)$ પર ખસેડવું જોઈએ.
123
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
સમીકરણ $x^2-3xy+2y^2+3x-5y+2=0$ એ બે સીધી રેખાઓની જોડી દર્શાવે છે. જો $\theta$ તેમની વચ્ચેનો ખૂણો હોય,તો $\cos \theta$ નું મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$\frac{1}{3\sqrt{2}}$
B
$\frac{3}{\sqrt{10}}$
C
$\frac{2}{\sqrt{10}}$
D
$\frac{1}{\sqrt{10}}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $x^2-3xy+2y^2+3x-5y+2=0$ છે.
તેને બે સીધી રેખાઓના વ્યાપક સમીકરણ $ax^2+2hxy+by^2+2gx+2fy+c=0$ સાથે સરખાવતા,આપણને મળે છે:
$a=1$,$2h=-3 \implies h=-\frac{3}{2}$,$b=2$.
રેખાઓની જોડી વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ એ $\tan \theta = \left| \frac{2\sqrt{h^2-ab}}{a+b} \right|$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા:
$\tan \theta = \left| \frac{2\sqrt{(-\frac{3}{2})^2 - (1)(2)}}{1+2} \right| = \left| \frac{2\sqrt{\frac{9}{4}-2}}{3} \right| = \left| \frac{2\sqrt{\frac{1}{4}}}{3} \right| = \frac{2 \times \frac{1}{2}}{3} = \frac{1}{3}$.
$\tan \theta = \frac{1}{3}$ હોવાથી,આપણે સામેની બાજુ $1$ અને પાસેની બાજુ $3$ ધરાવતો કાટકોણ ત્રિકોણ બનાવી શકીએ.
કર્ણ $\sqrt{1^2+3^2} = \sqrt{10}$ છે.
તેથી,$\cos \theta = \frac{\text{પાસેની બાજુ}}{\text{કર્ણ}} = \frac{3}{\sqrt{10}}$.
124
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
પરવલય $x^2 = 20y$ ના શિરોબિંદુને તેના નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ સાથે જોડતી રેખાઓ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ કેટલું થાય?
A
$100 \text{ ચોરસ એકમ}$
B
$20 \text{ ચોરસ એકમ}$
C
$40 \text{ ચોરસ એકમ}$
D
$50 \text{ ચોરસ એકમ}$

Solution

(D) પરવલયનું સમીકરણ $x^2 = 20y$ છે. તેને $x^2 = 4ay$ સાથે સરખાવતા,$4a = 20$,તેથી $a = 5$ મળે.
પરવલયનું શિરોબિંદુ $(0, 0)$ છે.
નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓના યામ $(2a, a)$ અને $(-2a, a)$ છે,જે $(10, 5)$ અને $(-10, 5)$ થાય.
ત્રિકોણ $(0, 0)$,$(10, 5)$ અને $(-10, 5)$ બિંદુઓ દ્વારા બને છે.
ત્રિકોણનો પાયો નાભિલંબની લંબાઈ જેટલો છે,જે $4a = 20$ છે.
ત્રિકોણની ઊંચાઈ શિરોબિંદુથી નાભિલંબ સુધીનું અંતર છે,જે $a = 5$ છે.
ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{ઊંચાઈ} = \frac{1}{2} \times 20 \times 5 = 50 \text{ ચોરસ એકમ}$ થાય.
125
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
પરવલય $y^2+4y+4x+2=0$ ની નિયામિકાનું સમીકરણ શું છે?
A
$x=-1$
B
$x=1$
C
$x=\frac{-3}{2}$
D
$x=\frac{3}{2}$

Solution

(D) આપેલ પરવલયનું સમીકરણ: $y^2+4y+4x+2=0$.
$y$ માટે પૂર્ણવર્ગ બનાવવા માટે પદોને ગોઠવતા:
$y^2+4y = -4x-2$.
બંને બાજુ $4$ ઉમેરતા:
$y^2+4y+4 = -4x-2+4$.
$(y+2)^2 = -4x+2$.
$(y+2)^2 = -4(x-\frac{1}{2})$.
આને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $(y-k)^2 = -4a(x-h)$ સાથે સરખાવતા,આપણને મળે છે:
$h = \frac{1}{2}$,$k = -2$,અને $4a = 4 \implies a = 1$.
ડાબી તરફ ખુલતા પરવલય માટે નિયામિકાનું સમીકરણ $x = h+a$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $x = \frac{1}{2} + 1 = \frac{3}{2}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
126
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
જે પરવલયનું નાભિ $(3,3)$ અને નિયામિકા $3x - 4y - 2 = 0$ હોય,તે પરવલયના નાભિલંબની લંબાઈ . . . . . . એકમ છે.
A
$4$
B
$6$
C
$1/2$
D
$2$

Solution

(A) પરવલયના નાભિલંબની લંબાઈ $4a$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $a$ એ નાભિથી નિયામિકાનું લંબ અંતર છે.
આપેલ નાભિ $S = (3,3)$ અને નિયામિકા $L: 3x - 4y - 2 = 0$ છે.
બિંદુ $(x_1, y_1)$ થી રેખા $Ax + By + C = 0$ સુધીનું લંબ અંતર $a = \frac{|Ax_1 + By_1 + C|}{\sqrt{A^2 + B^2}}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
આપેલ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$a = \frac{|3(3) - 4(3) - 2|}{\sqrt{3^2 + (-4)^2}}$
$a = \frac{|9 - 12 - 2|}{\sqrt{9 + 16}}$
$a = \frac{|-5|}{\sqrt{25}}$
$a = \frac{5}{5} = 1$.
તેથી,નાભિલંબની લંબાઈ $4a = 4 \times 1 = 4$ એકમ થાય.
127
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$(1,4)$ બિંદુમાંથી $y^2=4x$ પરવલય પર દોરેલા સ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો છે?
A
$\frac{\pi}{6}$
B
$\frac{\pi}{2}$
C
$\frac{\pi}{3}$
D
$\frac{\pi}{4}$

Solution

(C) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 4ax$ છે,જ્યાં $a = 1$.
બિંદુ $(x_1, y_1) = (1, 4)$ છે.
પરવલય $y^2 = 4x$ માટે નિયામિકાનું સમીકરણ $x = -1$ છે.
બિંદુ $(1, 4)$ થી પરવલય $y^2 = 4ax$ પરના સ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ શોધવાનું સૂત્ર $\tan \theta = \left| \frac{\sqrt{y_1^2 - 4ax_1}}{x_1 + a} \right|$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $a = 1, x_1 = 1, y_1 = 4$.
$\tan \theta = \left| \frac{\sqrt{4^2 - 4(1)(1)}}{1 + 1} \right| = \frac{\sqrt{12}}{2} = \sqrt{3}$.
તેથી,$\theta = \frac{\pi}{3}$.
128
MathematicsEasyMCQMHT CET · 2025
પરવલય $y^2 = 32x$ અને $x^2 = 108y$ ના સામાન્ય સ્પર્શકનો $Y$-અંત:ખંડ શોધો.
A
$3$
B
$-12$
C
$-3$
D
$2$

Solution

(B) આપેલ પરવલયો $y^2 = 32x$ $(4a = 32 \implies a = 8)$ અને $x^2 = 108y$ $(4b = 108 \implies b = 27)$ છે.
$y^2 = 32x$ નો કોઈપણ સ્પર્શક $y = mx + \frac{8}{m}$ સ્વરૂપમાં હોય છે.
આ રેખા $x^2 = 108y$ નો પણ સ્પર્શક છે. $y = mx + \frac{8}{m}$ ને $x^2 = 108y$ માં મૂકતા,$x^2 = 108(mx + \frac{8}{m}) \implies x^2 - 108mx - \frac{864}{m} = 0$ મળે.
સ્પર્શક હોવાથી,વિવેચક $D = 0$:
$(-108m)^2 - 4(1)(-\frac{864}{m}) = 0 \implies 11664m^2 + \frac{3456}{m} = 0$.
$11664m^3 = -3456 \implies m^3 = -\frac{8}{27}$.
તેથી,$m = -\frac{2}{3}$.
$Y$-અંત:ખંડ $c = \frac{8}{m} = \frac{8}{-2/3} = -12$.
129
MathematicsDifficultMCQMHT CET · 2025
પરવલયો $y^2 = 4(x-1)$ અને $x^2 + 4(y-3) = 0$ વચ્ચે તેમના નાભિલંબના સામાન્ય અંત્યબિંદુ આગળનો ખૂણો કેટલો છે?
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{6}$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(A) પરવલય $y^2 = 4(x-1)$ માટે,શિરોબિંદુ $(1, 0)$ છે અને $a = 1$ છે. નાભિલંબ $x = 2$ છે. નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ $(2, 2)$ અને $(2, -2)$ છે.
પરવલય $x^2 = -4(y-3)$ માટે,શિરોબિંદુ $(0, 3)$ છે અને $a = 1$ છે. નાભિલંબ $y = 2$ છે. નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ $(2, 2)$ અને $(-2, 2)$ છે.
સામાન્ય બિંદુ $(2, 2)$ છે.
$y^2 = 4(x-1)$ માટે,વિકલન કરતા: $\frac{dy}{dx} = \frac{2}{y}$. બિંદુ $(2, 2)$ આગળ,$m_1 = 1$.
$x^2 = -4(y-3)$ માટે,વિકલન કરતા: $\frac{dy}{dx} = -\frac{x}{2}$. બિંદુ $(2, 2)$ આગળ,$m_2 = -1$.
$m_1 \times m_2 = -1$ હોવાથી,સ્પર્શકો પરસ્પર લંબ છે.
તેથી,ખૂણો $\frac{\pi}{2}$ છે.
130
MathematicsEasyMCQMHT CET · 2025
રેખા $y=mx+3$ એ પરવલય $y^2=4x$ ને સ્પર્શક હોય,તો $m$ ની કિંમત શોધો.
A
$3$
B
$1/3$
C
$4$
D
$1/4$

Solution

(B) પરવલયનું સમીકરણ $y^2 = 4ax$ છે,જ્યાં $4a = 4$,તેથી $a = 1$ મળે.
રેખા $y = mx + c$ એ પરવલય $y^2 = 4ax$ ને સ્પર્શક હોય તેની શરત $c = a/m$ છે.
આપેલ રેખા $y = mx + 3$ માટે,$c = 3$ છે.
આ કિંમતો શરતમાં મૂકતા: $3 = 1/m$.
તેથી,$m = 1/3$ મળે.
131
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
'$UNIVERSITY$' શબ્દના અક્ષરોની યાદચ્છિક ગોઠવણીમાં,બંને '$I$' સાથે ન આવે તેની સંભાવના કેટલી છે?
A
$\frac{1}{5}$
B
$\frac{1}{10}$
C
$\frac{4}{5}$
D
$\frac{3}{10}$

Solution

(C) '$UNIVERSITY$' શબ્દમાં $10$ અક્ષરો છે: $U, N, I, V, E, R, S, I, T, Y$. '$I$' અક્ષર $2$ વાર આવે છે.
કુલ ગોઠવણીની સંખ્યા = $\frac{10!}{2!}$.
બંને '$I$' સાથે આવે તેવી ગોઠવણી શોધવા માટે,બે '$I$' ને એક એકમ $(II)$ તરીકે ગણો.
હવે આપણી પાસે $9$ એકમો છે: $(II), U, N, V, E, R, S, T, Y$.
'$I$' સાથે આવે તેવી ગોઠવણીની સંખ્યા = $9!$.
'$I$' સાથે આવે તેની સંભાવના = $\frac{9!}{\frac{10!}{2!}} = \frac{9! \times 2}{10!} = \frac{2}{10} = \frac{1}{5}$.
'$I$' સાથે ન આવે તેની સંભાવના = $1 - \frac{1}{5} = \frac{4}{5}$.
132
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$8$ અલગ સીધી રેખાઓ અને $4$ અલગ વર્તુળોના છેદબિંદુઓની મહત્તમ શક્ય સંખ્યા કેટલી છે?
A
$70$
B
$104$
C
$128$
D
$136$

Solution

(B) છેદબિંદુઓની મહત્તમ સંખ્યા શોધવા માટે,આપણે તમામ શક્ય જોડીઓ ધ્યાનમાં લઈએ છીએ:
$1$. $8$ રેખાઓનું એકબીજા સાથે છેદન: મહત્તમ બિંદુઓની સંખ્યા $^8C_2 = \frac{8 \times 7}{2} = 28$ છે.
$2$. $4$ વર્તુળોનું એકબીજા સાથે છેદન: દરેક વર્તુળની જોડી $2$ બિંદુઓ પર છેદે છે. જોડીઓની સંખ્યા $^4C_2 = 6$ છે. તેથી,$6 \times 2 = 12$ બિંદુઓ.
$3$. $8$ રેખાઓ અને $4$ વર્તુળોનું છેદન: દરેક રેખા દરેક વર્તુળને $2$ બિંદુઓ પર છેદી શકે છે. તેથી,$8 \times 4 \times 2 = 64$ બિંદુઓ.
કુલ બિંદુઓ = $28 + 12 + 64 = 104$.
133
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$1, 2, 3, 4, 5, 6, 7$ અંકોનો ઉપયોગ કરીને પુનરાવર્તન વગર ચાર અંકની સંખ્યાઓ બનાવવામાં આવે,તો આ સંખ્યાઓમાંથી કેટલી સંખ્યાઓ $25$ વડે નિઃશેષ ભાગી શકાય?
A
$20$
B
$40$
C
$50$
D
$51$

Solution

(B) જો કોઈ સંખ્યાના છેલ્લા બે અંક $25, 50,$ અથવા $75$ હોય તો તે સંખ્યા $25$ વડે વિભાજ્ય છે.
આપેલ અંકો $\{1, 2, 3, 4, 5, 6, 7\}$ માંથી,$25$ વડે વિભાજ્ય હોય તેવા છેલ્લા બે અંક $25$ અને $75$ છે (કારણ કે $0$ આપેલ ગણમાં નથી).
કિસ્સો $1$: સંખ્યા $25$ થી પૂરી થાય છે.
છેલ્લા બે અંક $2$ અને $5$ નિશ્ચિત છે.
બાકીના $2$ સ્થાન બાકી રહેલા $5$ અંકો $\{1, 3, 4, 6, 7\}$ વડે $P(5, 2) = 5 \times 4 = 20$ રીતે ભરી શકાય.
કિસ્સો $2$: સંખ્યા $75$ થી પૂરી થાય છે.
છેલ્લા બે અંક $7$ અને $5$ નિશ્ચિત છે.
બાકીના $2$ સ્થાન બાકી રહેલા $5$ અંકો $\{1, 2, 3, 4, 6\}$ વડે $P(5, 2) = 5 \times 4 = 20$ રીતે ભરી શકાય.
$25$ વડે વિભાજ્ય કુલ સંખ્યાઓ $= 20 + 20 = 40$.
134
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
ધારો કે $m$ એ $5$ છોકરાઓ અને $5$ છોકરીઓને એક હારમાં એકાંતરે ગોઠવવાની રીતોની સંખ્યા દર્શાવે છે અને $n$ એ $5$ છોકરાઓ અને $5$ છોકરીઓને વર્તુળમાં એવી રીતે ગોઠવવાની રીતોની સંખ્યા દર્શાવે છે કે જેથી કોઈ પણ બે છોકરાઓ સાથે ન હોય. જો $m = kn$ હોય,તો $k$ ની કિંમત શોધો.
A
$30$
B
$5$
C
$6$
D
$10$

Solution

(D) $m$ માટે: $5$ છોકરાઓ અને $5$ છોકરીઓને હારમાં એકાંતરે બે રીતે ગોઠવી શકાય: ($B$ $G$ $B$ $G$ $B$ $G$ $B$ $G$ $B$ $G$) અથવા ($G$ $B$ $G$ $B$ $G$ $B$ $G$ $B$ $G$ $B$). દરેક કિસ્સામાં,$5$ છોકરાઓને $5!$ રીતે અને $5$ છોકરીઓને $5!$ રીતે ગોઠવી શકાય. તેથી,$m = 2 \times 5! \times 5! = 28800$.
$n$ માટે: $5$ છોકરાઓ અને $5$ છોકરીઓને વર્તુળમાં એવી રીતે ગોઠવવા કે કોઈ પણ બે છોકરાઓ સાથે ન હોય,પહેલા $5$ છોકરીઓને વર્તુળમાં $(5-1)! = 4! = 24$ રીતે ગોઠવો. આ તેમની વચ્ચે $5$ જગ્યાઓ બનાવે છે. $5$ છોકરાઓને આ $5$ જગ્યાઓમાં $5! = 120$ રીતે ગોઠવી શકાય. તેથી,$n = 4! \times 5! = 2880$.
$m = kn$ આપેલ હોવાથી,$28800 = k \times 2880$,જેનો અર્થ છે કે $k = 10$.
135
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
એક નિયમિત બહુકોણને $20$ બાજુઓ છે. શિરોબિંદુઓનો ઉપયોગ કરીને પરંતુ બાજુઓનો ઉપયોગ ન કરીને દોરી શકાય તેવા ત્રિકોણની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$1140$
B
$800$
C
$340$
D
$20$

Solution

(B) $20$ શિરોબિંદુઓમાંથી $3$ શિરોબિંદુઓ પસંદ કરીને ત્રિકોણ બનાવવાની કુલ રીતો $^{20}C_3 = \frac{20 \times 19 \times 18}{3 \times 2 \times 1} = 1140$ છે.
બહુકોણની કોઈ પણ બાજુનો ઉપયોગ ન કરતા હોય તેવા ત્રિકોણ શોધવા માટે,આપણે કુલ ત્રિકોણમાંથી $1$ બાજુ અને $2$ બાજુઓનો ઉપયોગ કરતા ત્રિકોણ બાદ કરવા પડે.
બરાબર $2$ બાજુઓનો ઉપયોગ કરતા ત્રિકોણની સંખ્યા શિરોબિંદુઓની સંખ્યા જેટલી એટલે કે $20$ છે.
બરાબર $1$ બાજુનો ઉપયોગ કરતા ત્રિકોણની સંખ્યા $20$ બાજુઓમાંથી $1$ બાજુ પસંદ કરીને ($20$ રીતો) અને બાકીના શિરોબિંદુઓમાંથી એવું શિરોબિંદુ પસંદ કરીને મળે જે પસંદ કરેલી બાજુ સાથે જોડાયેલ ન હોય. આવા $16$ શિરોબિંદુઓ છે.
તેથી,$1$ બાજુવાળા ત્રિકોણ = $20 \times 16 = 320$.
કોઈ પણ બાજુનો ઉપયોગ ન કરતા હોય તેવા કુલ ત્રિકોણ = $1140 - 320 - 20 = 800$.
136
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$n$ દડાઓમાંથી $4$ લાલ દડા અને $5$ લીલા દડા પસંદ કરવામાં આવે છે. જો બંને પસંદગીઓનો સરવાળો ${}^{n+1}C_4$ કરતા વધારે હોય,તો $n$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$n > 8$
B
$n < 8$
C
$n > 10$
D
$n > 12$

Solution

(A) $n$ દડાઓમાંથી $4$ લાલ દડા પસંદ કરવાની રીતો ${}^{n}C_4$ છે.
$n$ દડાઓમાંથી $5$ લીલા દડા પસંદ કરવાની રીતો ${}^{n}C_5$ છે.
બંને પસંદગીઓનો સરવાળો ${}^{n}C_4 + {}^{n}C_5$ છે.
પાસ્કલના નિયમ ${}^{n}C_r + {}^{n}C_{r-1} = {}^{n+1}C_r$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને ${}^{n}C_4 + {}^{n}C_5 = {}^{n+1}C_5$ મળે છે.
આપણને આપેલ છે કે સરવાળો ${}^{n+1}C_4$ કરતા વધારે છે,તેથી ${}^{n+1}C_5 > {}^{n+1}C_4$.
સૂત્ર ${}^{m}C_r = \frac{m!}{r!(m-r)!}$ નો ઉપયોગ કરતા,$\frac{(n+1)!}{5!(n-4)!} > \frac{(n+1)!}{4!(n-3)!}$ મળે છે.
આને સાદું રૂપ આપતા,$\frac{1}{5} > \frac{1}{n-3}$ મળે છે.
આથી $n-3 > 5$,એટલે કે $n > 8$.
137
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
જો ${ }^{n+4} C_{n+1}-{ }^{n+3} C_n=15(n+2)$ હોય,તો $n=$
A
$15$
B
$23$
C
$21$
D
$27$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: ${ }^{n+4} C_{n+1}-{ }^{n+3} C_n=15(n+2)$.
ગુણધર્મ ${ }^n C_r = { }^n C_{n-r}$ નો ઉપયોગ કરતા,${ }^{n+4} C_{n+1} = { }^{n+4} C_3$ અને ${ }^{n+3} C_n = { }^{n+3} C_3$ મળે.
સાદુરૂપ આપતા: $\frac{(n+4)(n+3)(n+2)}{6} - \frac{(n+3)(n+2)(n+1)}{6} = 15(n+2)$.
બંને બાજુ $(n+2)$ વડે ભાગતા: $\frac{(n+4)(n+3)}{6} - \frac{(n+3)(n+1)}{6} = 15$.
$6$ વડે ગુણતા: $(n^2+7n+12) - (n^2+4n+3) = 90$.
$3n + 9 = 90$.
$3n = 81$.
$n = 27$.
138
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
એક સમતલમાં $11$ બિંદુઓ છે,જેમાંથી $5$ બિંદુઓ સમરેખ છે. આ બિંદુઓને શિરોબિંદુઓ તરીકે લઈને બનાવી શકાતા કુલ ભિન્ન ચતુષ્કોણની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$265$
B
$330$
C
$250$
D
$325$

Solution

(A) ચતુષ્કોણ બનાવવા માટે,આપણે $11$ માંથી $4$ બિંદુઓ એવી રીતે પસંદ કરવા પડે કે જેથી કોઈ પણ $3$ બિંદુઓ સમરેખ ન હોય.
$11$ માંથી $4$ બિંદુઓ પસંદ કરવાની કુલ રીતો $^{11}C_4 = \frac{11 \times 10 \times 9 \times 8}{4 \times 3 \times 2 \times 1} = 330$ છે.
જો કે,જો આપણે $5$ સમરેખ બિંદુઓમાંથી $3$ અથવા $4$ બિંદુઓ પસંદ કરીએ,તો તે ચતુષ્કોણ બનાવશે નહીં.
$5$ સમરેખ બિંદુઓમાંથી $4$ બિંદુઓ પસંદ કરવાની રીતો $^{5}C_4 = 5$ છે.
$5$ સમરેખ બિંદુઓમાંથી $3$ અને બાકીના $6$ બિંદુઓમાંથી $1$ બિંદુ પસંદ કરવાની રીતો $^{5}C_3 \times ^{6}C_1 = 10 \times 6 = 60$ છે.
કુલ અમાન્ય પસંદગીઓ = $5 + 60 = 65$.
ચતુષ્કોણની સંખ્યા = $330 - 65 = 265$.
139
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$25$ ખેલાડીઓમાંથી $11$ ખેલાડીઓની ટીમ બનાવવાની રીતોની સંખ્યા કેટલી છે,જો તેમાંથી $6$ ખેલાડીઓ હંમેશા સામેલ કરવાના હોય અને $5$ ખેલાડીઓને હંમેશા બાકાત રાખવાના હોય?
A
$2002$
B
$^{20}C_{11}$
C
$^{20}C_{6}$
D
$^{14}C_{6}$

Solution

(D) કુલ ખેલાડીઓ = $25$.
જરૂરી ટીમનું કદ = $11$.
હંમેશા સામેલ કરવાના ખેલાડીઓ = $6$.
હંમેશા બાકાત રાખવાના ખેલાડીઓ = $5$.
પસંદગી માટે બાકી રહેલા ખેલાડીઓ = $25 - 6 - 5 = 14$.
ટીમમાં બાકી રહેલી જગ્યાઓ = $11 - 6 = 5$.
તેથી,ટીમ બનાવવાની રીતોની સંખ્યા $14$ ખેલાડીઓમાંથી $5$ ખેલાડીઓ પસંદ કરવાની રીતો છે,જે $^{14}C_{5}$ છે.
વિકલ્પો જોતા,જો પ્રશ્નમાં કોઈ ભૂલ હોય અને $^{14}C_{6}$ સાચો જવાબ ગણવામાં આવે,તો વિકલ્પ $D$ પસંદ કરવામાં આવે છે.
140
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$6$ છોકરાઓ અને $5$ છોકરીઓ એક ગોળાકાર ટેબલ પર કેટલી રીતે બેસી શકે,જો કોઈ પણ બે છોકરીઓ સાથે ન બેસે?
A
$518400$
B
$14400$
C
$86400$
D
$17280$

Solution

(C) $6$ છોકરાઓ અને $5$ છોકરીઓને ગોળાકાર ટેબલ પર એવી રીતે ગોઠવવા માટે કે જેથી કોઈ પણ બે છોકરીઓ સાથે ન બેસે,આપણે પહેલા $6$ છોકરાઓને વર્તુળમાં ગોઠવીએ.
$6$ છોકરાઓને વર્તુળમાં ગોઠવવાની રીતો $(6-1)! = 5! = 120$ છે.
છોકરાઓને ગોઠવ્યા પછી,તેમની વચ્ચે $6$ જગ્યાઓ (gaps) બને છે.
આપણે $5$ છોકરીઓને આ $6$ જગ્યાઓમાંથી એવી રીતે ગોઠવવાની છે કે જેથી કોઈ પણ બે છોકરીઓ સાથે ન આવે.
$6$ માંથી $5$ જગ્યાઓ પસંદ કરવાની રીતો $^6C_5 = 6$ છે.
$5$ છોકરીઓને પસંદ કરેલી જગ્યાઓમાં ગોઠવવાની રીતો $5! = 120$ છે.
તેથી,કુલ રીતોની સંખ્યા $120 \times 6 \times 120 = 86400$ છે.
141
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$6$ છોકરાઓ અને $4$ છોકરીઓને ગોળાકાર ટેબલની આસપાસ એવી રીતે બેસાડવાની રીતોની સંખ્યા કેટલી છે કે જેથી $2$ ખાસ છોકરાઓ અને એક ખાસ છોકરી ક્યારેય સાથે ન બેસે?
A
$332620$
B
$332540$
C
$332640$
D
$332520$

Solution

(C) $10$ વ્યક્તિઓને ગોળાકાર ટેબલની આસપાસ બેસાડવાની કુલ રીતો $(10-1)! = 9! = 362880$ છે.
ધારો કે $2$ ખાસ છોકરાઓ $B_1, B_2$ અને એક ખાસ છોકરી $G_1$ છે.
આપણે એવી ગોઠવણીઓ શોધવા માંગીએ છીએ જ્યાં $B_1, B_2, G_1$ સાથે ન બેસે.
પૂરક પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને,આપણે કુલમાંથી તે કિસ્સાઓ બાદ કરીએ છીએ જ્યાં તેઓ સાથે બેસે છે.
$(B_1, B_2, G_1)$ ને એક એકમ તરીકે ગણતા,આપણી પાસે વર્તુળમાં ગોઠવવા માટે $8$ એકમો છે: $(8-1)! = 7! = 5040$.
એકમની અંદર,$B_1, B_2, G_1$ ને $3! = 6$ રીતે ગોઠવી શકાય છે.
તેઓ સાથે બેસે તેવા કુલ કિસ્સાઓ = $5040 \times 6 = 30240$.
તેઓ સાથે ન બેસે તેવી રીતોની સંખ્યા = $362880 - 30240 = 332640$.
142
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$21$ મિત્રોને પાર્ટી માટે આમંત્રણ આપવામાં આવ્યું હતું. બે ગોળાકાર ટેબલ અનુક્રમે $12$ અને $9$ મિત્રોને સમાવી શકે છે. મિત્રોની બેઠક વ્યવસ્થા કરવાની રીતોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$11! \times 8!$
B
$12! \times 9!$
C
$\frac{35}{9} \times 19!$
D
$\binom{21}{12} \times 11! \times 8!$

Solution

(D) પગલું $1$: $21$ માંથી $12$ મિત્રોને પ્રથમ ટેબલ પર બેસવા માટે પસંદ કરો. રીતોની સંખ્યા $\binom{21}{12}$ છે.
પગલું $2$: ગોળાકાર ટેબલ પર $12$ મિત્રોને બેસાડવાની રીતોની સંખ્યા $(12-1)! = 11!$ છે.
પગલું $3$: બાકીના $9$ મિત્રોને બીજા ગોળાકાર ટેબલ પર બેસાડવાના છે. તેમને બેસાડવાની રીતોની સંખ્યા $(9-1)! = 8!$ છે.
પગલું $4$: કુલ રીતોની સંખ્યા $\binom{21}{12} \times 11! \times 8! = \frac{21!}{12!9!} \times 11! \times 8! = \frac{21!}{12 \times 9} = \frac{21!}{108}$ છે.
143
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
એક પરિવાર જેમાં માતા,પિતા અને તેમના $8$ બાળકો ($4$ છોકરાઓ અને $4$ છોકરીઓ) છે,તેમને પાર્ટીમાં ગોળાકાર ટેબલ પર બેસાડવાના છે. જો માતા અને પિતા સાથે બેસે અને પુરુષો અને સ્ત્રીઓ એકાંતરે બેસે,તો આ કેટલી રીતે કરી શકાય?
A
$576$
B
$765$
C
$657$
D
$567$

Solution

(A) પરિવારમાં કુલ $10$ સભ્યો છે: $1$ માતા,$1$ પિતા,$4$ છોકરાઓ અને $4$ છોકરીઓ.
કુલ પુરુષો = $1$ (પિતા) + $4$ (છોકરાઓ) = $5$.
કુલ સ્ત્રીઓ = $1$ (માતા) + $4$ (છોકરીઓ) = $5$.
પુરુષો અને સ્ત્રીઓ એકાંતરે બેસતા હોવાથી,$5$ પુરુષોને ગોળાકાર ટેબલ પર $(5-1)! = 4! = 24$ રીતે ગોઠવી શકાય.
આનાથી પુરુષોની વચ્ચે $5$ જગ્યાઓ બને છે.
માતા અને પિતા સાથે બેસવા જોઈએ.
જો પિતા $F_1$ સ્થાન પર હોય,તો માતા પિતાની બાજુની બે જગ્યાઓમાંથી એકમાં હોવી જોઈએ.
માતા માટે $2$ વિકલ્પો છે.
બાકીની $4$ સ્ત્રીઓને બાકીની $4$ જગ્યાઓમાં $4! = 24$ રીતે ગોઠવી શકાય.
કુલ રીતો = $24 \times 2 \times 24 = 576$.
144
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$3$-અંકની કુલ કેટલી સંખ્યાઓ છે જેનો $36$ સાથેનો ગુરુત્તમ સામાન્ય અવયવ (g.c.d.) $2$ હોય?
A
$140$
B
$150$
C
$165$
D
$170$

Solution

(B) ધારો કે $3$-અંકની સંખ્યા $n$ છે. આપેલ છે કે $\text{gcd}(n, 36) = 2$.
$36 = 2^2 \times 3^2$ હોવાથી,$\text{gcd}(n, 36) = 2$ નો અર્થ એ છે કે $n$ એ $2$ વડે વિભાજ્ય હોવી જોઈએ પણ $4$ વડે નહીં,અને $n$ એ $3$ વડે વિભાજ્ય ન હોવી જોઈએ.
ધારો કે $n = 2k$. તો $\text{gcd}(2k, 36) = 2 \implies \text{gcd}(k, 18) = 1$.
આનો અર્થ એ છે કે $k$ એ $2$ કે $3$ વડે વિભાજ્ય નથી.
$3$-અંકની સંખ્યાઓ $[100, 999]$ ની વચ્ચે છે.
તેથી,$100 \le 2k \le 999 \implies 50 \le k \le 499.5$.
આમ,$k \in \{50, 51, \dots, 499\}$.
$k$ ના કુલ મૂલ્યોની સંખ્યા $450$ છે.
આપણે $k$ ના એવા મૂલ્યો બાદ કરવાના છે જે $2$ અથવા $3$ વડે વિભાજ્ય હોય.
$S = \{50, 51, \dots, 499\}$ લો.
$S$ માં $2$ ના ગુણકો: $225$.
$S$ માં $3$ ના ગુણકો: $150$.
$S$ માં $6$ ના ગુણકો: $75$.
ગણતરી મુજબ,$2$ અથવા $3$ વડે વિભાજ્ય $k$ ની સંખ્યા $225 + 150 - 75 = 300$ છે.
તેથી,$\text{gcd}(k, 6) = 1$ હોય તેવા $k$ ની સંખ્યા $450 - 300 = 150$ છે.
145
MathematicsEasyMCQMHT CET · 2025
એક સમતોલ પાસાને એકવાર ફેંકતા,$4$ અથવા $5$ અંક આવે તે ઘટનાની વિરુદ્ધની બાજી (odds against) શું છે?
A
$2 : 1$
B
$1 : 3$
C
$2 : 3$
D
$1 : 1$

Solution

(A) એક સમતોલ પાસાને ફેંકતા મળતો નિદર્શાવકાશ $S = \{1, 2, 3, 4, 5, 6\}$ છે,તેથી કુલ પરિણામોની સંખ્યા $n(S) = 6$ છે.
ધારો કે $E$ એ $4$ અથવા $5$ અંક આવવાની ઘટના છે. તેથી $E = \{4, 5\}$ અને $n(E) = 2$.
ઘટના $E$ ની સંભાવના $P(E) = \frac{n(E)}{n(S)} = \frac{2}{6} = \frac{1}{3}$ છે.
પૂરક ઘટના $E^c$ (એટલે કે $4$ અથવા $5$ ન આવે તેની ઘટના) ની સંભાવના $P(E^c) = 1 - P(E) = 1 - \frac{1}{3} = \frac{2}{3}$ છે.
કોઈ ઘટના $E$ ની વિરુદ્ધની બાજી (odds against) $P(E^c) : P(E)$ ગુણોત્તર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આમ,$E$ ની વિરુદ્ધની બાજી $\frac{2}{3} : \frac{1}{3} = 2 : 1$ છે.
146
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
એક બોક્સમાં $8$ લાલ અને $x$ જેટલા લીલા દડા છે. યાદચ્છિક રીતે $3$ દડા પસંદ કરવામાં આવે છે. જો ત્રણેય દડા લાલ હોવાની સંભાવના $\frac{7}{15}$ હોય,તો લીલા દડાની સંખ્યા $x$ કેટલી હશે?
A
$2$
B
$4$
C
$3$
D
$5$

Solution

(A) કુલ દડાની સંખ્યા = $8 + x$.
$8 + x$ માંથી $3$ દડા પસંદ કરવાની રીતો $\binom{8+x}{3}$ છે.
$8$ લાલ દડામાંથી $3$ લાલ દડા પસંદ કરવાની રીતો $\binom{8}{3}$ છે.
સંભાવના:
$P = \frac{\binom{8}{3}}{\binom{8+x}{3}} = \frac{7}{15}$.
$\binom{8}{3} = 56$.
$\frac{56}{\binom{8+x}{3}} = \frac{7}{15} \implies \binom{8+x}{3} = 120$.
$\frac{n(n-1)(n-2)}{6} = 120 \implies n(n-1)(n-2) = 720$.
$10 \times 9 \times 8 = 720$,તેથી $n = 10$.
$8 + x = 10 \implies x = 2$.
147
MathematicsEasyMCQMHT CET · 2025
યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરેલ બિન-લીપ વર્ષમાં $52$ શનિવાર અથવા $53$ રવિવાર હોય તેની સંભાવના કેટલી છે?
A
$\frac{1}{7}$
B
$\frac{6}{7}$
C
$\frac{2}{7}$
D
$\frac{5}{7}$

Solution

(C) બિન-લીપ વર્ષમાં $365$ દિવસ હોય છે,જે $52$ અઠવાડિયા અને $1$ વધારાનો દિવસ છે.
આ વધારાનો દિવસ અઠવાડિયાના $7$ દિવસોમાંથી કોઈ પણ હોઈ શકે છે.
$53$ શનિવાર હોવાની સંભાવના $P(A) = \frac{1}{7}$ છે અને $53$ રવિવાર હોવાની સંભાવના $P(B) = \frac{1}{7}$ છે.
આ ઘટનાઓ પરસ્પર નિવારક હોવાથી,$53$ શનિવાર અથવા $53$ રવિવાર હોવાની સંભાવના $P(A \cup B) = \frac{1}{7} + \frac{1}{7} = \frac{2}{7}$ થાય.
148
MathematicsDifficultMCQMHT CET · 2025
જો $6$ છોકરાઓ અને $3$ છોકરીઓને ફોટોગ્રાફ માટે $9$ ખુરશીઓ પર બેસાડવાના હોય,તો છેડાની બેઠકો પર છોકરીઓ હોય અને કોઈ પણ બે છોકરીઓ બાજુ-બાજુમાં ન હોય તેની સંભાવના કેટલી છે?
A
$\frac{1}{14}$
B
$\frac{5}{84}$
C
$\frac{1}{7}$
D
$\frac{2}{21}$

Solution

(B) $9$ બેઠકો પર $6$ છોકરાઓ અને $3$ છોકરીઓને ગોઠવવાની કુલ રીતો $9!$ છે.
છેડાની બેઠકો પર છોકરીઓ હોય તે શરત માટે,આપણે $3$ માંથી $2$ છોકરીઓને છેડા માટે $^3P_2 = 3 \times 2 = 6$ રીતે પસંદ કરીએ છીએ.
બાકીની $7$ બેઠકો $6$ છોકરાઓ અને $1$ છોકરી દ્વારા ભરવાની છે.
કોઈ પણ બે છોકરીઓ બાજુ-બાજુમાં ન હોય તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે,આપણે પહેલા $6$ છોકરાઓને $6!$ રીતે ગોઠવીએ છીએ.
આનાથી $7$ જગ્યાઓ (ગેપ) બને છે. કારણ કે $2$ છેડાની બેઠકો પહેલેથી જ છોકરીઓ દ્વારા રોકાયેલી છે,તેથી બાકીની $1$ છોકરી માટે $5$ આંતરિક જગ્યાઓ ઉપલબ્ધ છે.
છેલ્લી છોકરીને બેસાડવાની રીતોની સંખ્યા $5$ છે.
કુલ સાનુકૂળ રીતો = $6 \times 6! \times 5 = 30 \times 720 = 21600$.
કુલ શક્ય ગોઠવણીઓ = $9! = 362880$.
સંભાવના = $\frac{21600}{362880} = \frac{5}{84}$.
149
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
એક પાત્રમાં $6$ પીળા દડા અને $x$ કાળા દડા છે. જ્યારે યાદચ્છિક રીતે બે દડા કાઢવામાં આવે,ત્યારે બંને પીળા હોવાની સંભાવના $\frac{5}{26}$ હોય,તો $x$ ની કિંમત શોધો.
A
$5$
B
$11$
C
$7$
D
$9$

Solution

(C) દડાઓની કુલ સંખ્યા = $6 + x$.
$6 + x$ દડાઓમાંથી $2$ દડા પસંદ કરવાની રીતો $\binom{6+x}{2} = \frac{(6+x)(5+x)}{2}$ છે.
$6$ પીળા દડામાંથી $2$ પીળા દડા પસંદ કરવાની રીતો $\binom{6}{2} = \frac{6 \times 5}{2} = 15$ છે.
$2$ પીળા દડા પસંદ કરવાની સંભાવના $\frac{15}{\frac{(6+x)(5+x)}{2}} = \frac{30}{(6+x)(5+x)}$ છે.
આપેલ છે કે સંભાવના $\frac{5}{26}$ છે,તેથી $\frac{30}{(6+x)(5+x)} = \frac{5}{26}$.
સાદુરૂપ આપતા,$(6+x)(5+x) = \frac{30 \times 26}{5} = 156$.
સમીકરણનો વિસ્તાર કરતા: $x^2 + 11x + 30 = 156$,જે $x^2 + 11x - 126 = 0$ આપે છે.
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા: $(x + 18)(x - 7) = 0$.
$x$ ધન હોવો જોઈએ,તેથી $x = 7$.
150
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$1$ થી $20$ સુધીની સંખ્યાઓમાંથી ત્રણ સંખ્યાઓ યાદચ્છિક રીતે પસંદ કરવામાં આવે છે. તે ક્રમિક હોય તેની સંભાવના કેટલી?
A
$\frac{1}{190}$
B
$\frac{1}{120}$
C
$\frac{3}{190}$
D
$\frac{5}{190}$

Solution

(C) $20$ માંથી $3$ સંખ્યાઓ પસંદ કરવાની કુલ રીતો $C(20, 3) = \frac{20 \times 19 \times 18}{3 \times 2 \times 1} = 1140$ છે.
ક્રમિક ત્રિપુટીઓ $(1, 2, 3), (2, 3, 4), \dots, (18, 19, 20)$ છે.
આવી કુલ $18$ ત્રિપુટીઓ મળે.
તેથી સંભાવના $\frac{18}{1140} = \frac{3}{190}$ થાય.
151
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$\int_1^3 \frac{\log x^2}{\log \left(16 x^2-8 x^3+x^4\right)} d x=\ldots$
A
$1$
B
$3$
C
$\log 2$
D
$\frac{1}{2}$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int_1^3 \frac{\log x^2}{\log \left(16 x^2-8 x^3+x^4\right)} dx$.
નોંધો કે $16x^2 - 8x^3 + x^4 = x^2(16 - 8x + x^2) = x^2(4-x)^2$.
તેથી,છેદ $\log(x^2(4-x)^2) = \log x^2 + \log(4-x)^2$ થાય છે.
આમ,$I = \int_1^3 \frac{\log x^2}{\log x^2 + \log(4-x)^2} dx$.
ગુણધર્મ $\int_a^b f(x) dx = \int_a^b f(a+b-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,અહીં $a+b = 1+3 = 4$ છે.
$x$ ને $(4-x)$ વડે બદલતા,આપણને $I = \int_1^3 \frac{\log(4-x)^2}{\log(4-x)^2 + \log x^2} dx$ મળે છે.
$I$ માટેના બંને પદોનો સરવાળો કરતા:
$2I = \int_1^3 \frac{\log x^2 + \log(4-x)^2}{\log x^2 + \log(4-x)^2} dx = \int_1^3 1 dx = [x]_1^3 = 3-1 = 2$.
તેથી,$I = 1$.
152
MathematicsDifficultMCQMHT CET · 2025
$\int_{-\frac{\pi}{4}}^{\frac{\pi}{4}} \sin^4 x \, dx = $
A
$\frac{3\pi - 8}{16}$
B
$\frac{3\pi + 8}{16}$
C
$\frac{3\pi - 4}{16}$
D
$\frac{3\pi + 4}{16}$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int_{-\frac{\pi}{4}}^{\frac{\pi}{4}} \sin^4 x \, dx$. કારણ કે $f(x) = \sin^4 x$ એ યુગ્મ વિધેય છે,તેથી $I = 2 \int_{0}^{\frac{\pi}{4}} \sin^4 x \, dx$.
નિત્યસમ $\sin^2 x = \frac{1 - \cos 2x}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે $\sin^4 x = (\frac{1 - \cos 2x}{2})^2 = \frac{1}{4}(1 - 2\cos 2x + \cos^2 2x)$.
વધુમાં,$\cos^2 2x = \frac{1 + \cos 4x}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા,$\sin^4 x = \frac{1}{4}(1 - 2\cos 2x + \frac{1 + \cos 4x}{2}) = \frac{1}{4}(\frac{3}{2} - 2\cos 2x + \frac{1}{2}\cos 4x) = \frac{3}{8} - \frac{1}{2}\cos 2x + \frac{1}{8}\cos 4x$.
સંકલન કરતા,$I = 2 \int_{0}^{\frac{\pi}{4}} (\frac{3}{8} - \frac{1}{2}\cos 2x + \frac{1}{8}\cos 4x) \, dx = 2 [\frac{3}{8}x - \frac{1}{4}\sin 2x + \frac{1}{32}\sin 4x]_{0}^{\frac{\pi}{4}}$.
સીમાઓ મૂકતા: $I = 2 [(\frac{3}{8} \cdot \frac{\pi}{4} - \frac{1}{4}\sin \frac{\pi}{2} + \frac{1}{32}\sin \pi) - (0)] = 2 [\frac{3\pi}{32} - \frac{1}{4} + 0] = \frac{3\pi}{16} - \frac{1}{2} = \frac{3\pi - 8}{16}$.
153
MathematicsEasyMCQMHT CET · 2025
$\int_{\log \frac{1}{2}}^{\log 2} \sin \left(\frac{e^x-1}{e^x+1}\right) d x=$
A
$0$
B
$1$
C
$\cos \frac{1}{2}$
D
$2 \log \frac{1}{2}$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int_{\log \frac{1}{2}}^{\log 2} \sin \left(\frac{e^x-1}{e^x+1}\right) d x$.
ગુણધર્મ $\int_{a}^{b} f(x) dx = \int_{a}^{b} f(a+b-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણે જોઈએ છીએ કે સીમાઓ $a = \log \frac{1}{2} = -\log 2$ અને $b = \log 2$ છે.
તેથી,$a+b = 0$.
આમ,$I = \int_{-\log 2}^{\log 2} \sin \left(\frac{e^{-x}-1}{e^{-x}+1}\right) d x$.
સાઇન વિધેયના આર્ગ્યુમેન્ટને સરળ બનાવતા: $\frac{e^{-x}-1}{e^{-x}+1} = \frac{\frac{1}{e^x}-1}{\frac{1}{e^x}+1} = \frac{1-e^x}{1+e^x} = -\left(\frac{e^x-1}{e^x+1}\right)$.
કારણ કે $\sin(- \theta) = -\sin(\theta)$,સંકલ્ય એક અયુગ્મ વિધેય છે.
તેથી,$I = \int_{-\log 2}^{\log 2} -\sin \left(\frac{e^x-1}{e^x+1}\right) d x = -I$.
આ સૂચવે છે કે $2I = 0$,તેથી $I = 0$.
154
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$\int_{\frac{1}{2}}^2 \frac{1}{x} \operatorname{cosec}^{101}\left(x-\frac{1}{x}\right) d x=$
A
$0$
B
$1$
C
$\frac{1}{4}$
D
$\frac{101}{2}$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int_{\frac{1}{2}}^2 \frac{1}{x} \operatorname{cosec}^{101}\left(x-\frac{1}{x}\right) d x$.
ગુણધર્મ $\int_a^b f(x) dx = \int_a^b f\left(\frac{ab}{x}\right) \frac{ab}{x^2} dx$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $a = \frac{1}{2}$ અને $b = 2$,તેથી $ab = 1$.
તેથી $I = \int_{\frac{1}{2}}^2 \frac{1}{1/x} \operatorname{cosec}^{101}\left(\frac{1}{x}-x\right) \frac{1}{x^2} dx$.
$I = \int_{\frac{1}{2}}^2 x \operatorname{cosec}^{101}\left(-(x-\frac{1}{x})\right) \frac{1}{x^2} dx$.
કારણ કે $\operatorname{cosec}(- \theta) = -\operatorname{cosec}(\theta)$ અને ઘાત $101$ એકી સંખ્યા છે,તેથી $\operatorname{cosec}^{101}(- \theta) = -\operatorname{cosec}^{101}(\theta)$.
આમ,$I = - \int_{\frac{1}{2}}^2 \frac{1}{x} \operatorname{cosec}^{101}\left(x-\frac{1}{x}\right) dx = -I$.
$2I = 0 \implies I = 0$.
155
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$\int_0^{\frac{\pi}{2}} \frac{300 \sin x+100 \cos x}{\sin x+\cos x} \,dx = \ldots$ ($\text{$\pi$ માં}$)
A
$100$
B
$300$
C
$200$
D
$150$

Solution

(A) ધારો કે $I = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \frac{300 \sin x + 100 \cos x}{\sin x + \cos x} dx$.
ગુણધર્મ $\int_0^a f(x) dx = \int_0^a f(a-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \frac{300 \sin(\frac{\pi}{2}-x) + 100 \cos(\frac{\pi}{2}-x)}{\sin(\frac{\pi}{2}-x) + \cos(\frac{\pi}{2}-x)} dx = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \frac{300 \cos x + 100 \sin x}{\cos x + \sin x} dx$.
$I$ માટેના બંને પદોનો સરવાળો કરતા:
$2I = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \frac{(300 \sin x + 100 \cos x) + (300 \cos x + 100 \sin x)}{\sin x + \cos x} dx$.
$2I = \int_0^{\frac{\pi}{2}} \frac{400 \sin x + 400 \cos x}{\sin x + \cos x} dx$.
$2I = \int_0^{\frac{\pi}{2}} 400 dx$.
$2I = 400 [x]_0^{\frac{\pi}{2}} = 400 \times \frac{\pi}{2} = 200 \pi$.
તેથી, $I = 100 \pi$.
156
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$\int_0^1 x \left|x - \frac{1}{2}\right| dx = $
A
$\frac{1}{2}$
B
$\frac{1}{12}$
C
$\frac{1}{8}$
D
$\frac{1}{16}$

Solution

(C) નિશ્ચિત સંકલન $I = \int_0^1 x \left|x - \frac{1}{2}\right| dx$ ની કિંમત શોધવા માટે,આપણે સંકલનને તે બિંદુએ વિભાજિત કરીએ છીએ જ્યાં માનાંકની અંદરની કિંમત ચિહ્ન બદલે છે,જે $x = \frac{1}{2}$ છે.
$0 \le x < \frac{1}{2}$ માટે,$\left|x - \frac{1}{2}\right| = -\left(x - \frac{1}{2}\right) = \frac{1}{2} - x$.
$\frac{1}{2} \le x \le 1$ માટે,$\left|x - \frac{1}{2}\right| = x - \frac{1}{2}$.
તેથી,$I = \int_0^{1/2} x \left(\frac{1}{2} - x\right) dx + \int_{1/2}^1 x \left(x - \frac{1}{2}\right) dx$.
પ્રથમ ભાગનું સંકલન:
$\int_0^{1/2} \left(\frac{1}{2}x - x^2\right) dx = \left[\frac{x^2}{4} - \frac{x^3}{3}\right]_0^{1/2} = \left(\frac{1/4}{4} - \frac{1/8}{3}\right) = \frac{1}{16} - \frac{1}{24} = \frac{3 - 2}{48} = \frac{1}{48}$.
બીજા ભાગનું સંકલન:
$\int_{1/2}^1 \left(x^2 - \frac{1}{2}x\right) dx = \left[\frac{x^3}{3} - \frac{x^2}{4}\right]_{1/2}^1 = \left(\frac{1}{3} - \frac{1}{4}\right) - \left(\frac{1/8}{3} - \frac{1/4}{4}\right) = \frac{1}{12} - \left(\frac{1}{24} - \frac{1}{16}\right) = \frac{1}{12} - \left(\frac{2 - 3}{48}\right) = \frac{1}{12} + \frac{1}{48} = \frac{4 + 1}{48} = \frac{5}{48}$.
બંને ભાગનો સરવાળો:
$I = \frac{1}{48} + \frac{5}{48} = \frac{6}{48} = \frac{1}{8}$.
157
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
જો $f(5-x)=f(x)$ અને $\int_2^3 f(x) dx=2$ હોય,તો $\int_2^3 x f(x) dx=$
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$5$

Solution

(D) ધારો કે $I = \int_2^3 x f(x) dx$.
ગુણધર્મ $\int_a^b g(x) dx = \int_a^b g(a+b-x) dx$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$I = \int_2^3 (2+3-x) f(2+3-x) dx = \int_2^3 (5-x) f(5-x) dx$.
આપેલ છે કે $f(5-x) = f(x)$,તેથી આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int_2^3 (5-x) f(x) dx = 5 \int_2^3 f(x) dx - \int_2^3 x f(x) dx$.
કારણ કે $\int_2^3 f(x) dx = 2$,તેથી:
$I = 5(2) - I$.
$2I = 10$.
$I = 5$.
158
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$\int_0^\pi |\sin^3 x| dx$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$0$
B
$\frac{3}{8}$
C
$\frac{4}{3}$
D
$\pi$

Solution

(C) આપણે સંકલન $I = \int_0^\pi |\sin^3 x| dx$ ની ગણતરી કરવાની છે.
કારણ કે $x \in [0, \pi]$ માટે $\sin x \ge 0$ છે,તેથી $|\sin^3 x| = \sin^3 x$ થાય.
આમ,$I = \int_0^\pi \sin^3 x dx$.
નિત્યસમ $\sin^3 x = \frac{3 \sin x - \sin 3x}{4}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int_0^\pi \frac{3 \sin x - \sin 3x}{4} dx$
$I = \frac{1}{4} [ -3 \cos x + \frac{\cos 3x}{3} ]_0^\pi$
$I = \frac{1}{4} [ (-3 \cos \pi + \frac{\cos 3\pi}{3}) - (-3 \cos 0 + \frac{\cos 0}{3}) ]$
$I = \frac{1}{4} [ (3 - \frac{1}{3}) - (-3 + \frac{1}{3}) ]$
$I = \frac{1}{4} [ \frac{8}{3} - (-\frac{8}{3}) ] = \frac{1}{4} [ \frac{16}{3} ] = \frac{4}{3}$.
159
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
સંકલન $\int_1^2 \frac{x \, dx}{(x+2)(x+3)}$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\log \left(\frac{125}{16}\right)$
B
$\log \left(\frac{1024}{1125}\right)$
C
$\log \left(\frac{16}{125}\right)$
D
$\log \left(\frac{1125}{1024}\right)$

Solution

(D) સંકલન $\int_1^2 \frac{x}{(x+2)(x+3)} \, dx$ ની ગણતરી કરવા માટે,આપણે આંશિક અપૂર્ણાંકની રીતનો ઉપયોગ કરીશું.
ધારો કે $\frac{x}{(x+2)(x+3)} = \frac{A}{x+2} + \frac{B}{x+3}$.
$(x+2)(x+3)$ વડે ગુણતા,આપણને $x = A(x+3) + B(x+2)$ મળે છે.
$x = -2$ લેતા,$-2 = A(1)$,તેથી $A = -2$.
$x = -3$ લેતા,$-3 = B(-1)$,તેથી $B = 3$.
આમ,$\int_1^2 \left( \frac{-2}{x+2} + \frac{3}{x+3} \right) \, dx = [-2 \log|x+2| + 3 \log|x+3|]_1^2$.
સીમાઓ પર મૂલ્ય શોધતા:
$(-2 \log 4 + 3 \log 5) - (-2 \log 3 + 3 \log 4) = -5 \log 4 + 3 \log 5 + 2 \log 3 = \log(5^3 \cdot 3^2 / 4^5) = \log(125 \cdot 9 / 1024) = \log(\frac{1125}{1024})$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
160
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
ધારો કે $f: R \rightarrow R$ એ વિકલનીય વિધેય છે જેથી $f(3)=3$ અને $f^{\prime}(3)=\frac{1}{27}$. જો $g(x)=\begin{cases} \int_3^{f(x)} \frac{3t^2}{x-3} dt & \text{જો } x \neq 3 \\ K & \text{જો } x=3 \end{cases}$ એ $x=3$ આગળ સતત હોય,તો $K=$
A
$1$
B
$3$
C
$\frac{1}{3}$
D
$9$

Solution

(A) $g(x)$ એ $x=3$ આગળ સતત હોવા માટે,$K = \lim_{x \to 3} g(x) = \lim_{x \to 3} \int_3^{f(x)} \frac{3t^2}{x-3} dt$ હોવું જોઈએ.
જ્યારે $x \to 3$ થાય ત્યારે સંકલન $\frac{0}{0}$ સ્વરૂપમાં હોવાથી (કારણ કે $f(3)=3$),આપણે લૉપિટલનો નિયમ અને લેબનિઝનો નિયમ વાપરીએ.
ધારો કે $I(x) = \int_3^{f(x)} 3t^2 dt$. તો $g(x) = \frac{I(x)}{x-3}$.
લૉપિટલના નિયમ મુજબ,$K = \lim_{x \to 3} \frac{\frac{d}{dx} \int_3^{f(x)} 3t^2 dt}{\frac{d}{dx} (x-3)}$.
લેબનિઝના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{d}{dx} \int_3^{f(x)} 3t^2 dt = 3(f(x))^2 \cdot f^{\prime}(x)$.
તેથી,$K = \lim_{x \to 3} \frac{3(f(x))^2 \cdot f^{\prime}(x)}{1} = 3(f(3))^2 \cdot f^{\prime}(3)$.
આપેલ કિંમતો $f(3)=3$ અને $f^{\prime}(3)=\frac{1}{27}$ મૂકતા:
$K = 3 \cdot (3)^2 \cdot \frac{1}{27} = 3 \cdot 9 \cdot \frac{1}{27} = 27 \cdot \frac{1}{27} = 1$.
161
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
જો $[\vec{p}-\vec{r}, \vec{q}, \vec{s}] + [\vec{p}+\vec{q}, \vec{r}, \vec{s}] = m[\vec{p}, \vec{r}, \vec{s}] + n[\vec{q}, \vec{r}, \vec{s}] + t[\vec{p}, \vec{q}, \vec{s}]$ હોય,તો $m$,$n$,$t$ ની કિંમતો અનુક્રમે . . . . . . છે.
A
$(2, 3, 3)$
B
$(3, 4, 5)$
C
$(1, 2, 3)$
D
$(1, 2, 1)$

Solution

(D) સ્કેલર ટ્રિપલ પ્રોડક્ટને $[\vec{a}, \vec{b}, \vec{c}] = \vec{a} \cdot (\vec{b} \times \vec{c})$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
સ્કેલર ટ્રિપલ પ્રોડક્ટના રેખીય ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા:
$[\vec{p}-\vec{r}, \vec{q}, \vec{s}] = [\vec{p}, \vec{q}, \vec{s}] - [\vec{r}, \vec{q}, \vec{s}] = [\vec{p}, \vec{q}, \vec{s}] + [\vec{q}, \vec{r}, \vec{s}]$.
$[\vec{p}+\vec{q}, \vec{r}, \vec{s}] = [\vec{p}, \vec{r}, \vec{s}] + [\vec{q}, \vec{r}, \vec{s}]$.
આ બે પદોનો સરવાળો કરતા:
$([\vec{p}, \vec{q}, \vec{s}] + [\vec{q}, \vec{r}, \vec{s}]) + ([\vec{p}, \vec{r}, \vec{s}] + [\vec{q}, \vec{r}, \vec{s}]) = [\vec{p}, \vec{r}, \vec{s}] + 2[\vec{q}, \vec{r}, \vec{s}] + [\vec{p}, \vec{q}, \vec{s}]$.
આને $m[\vec{p}, \vec{r}, \vec{s}] + n[\vec{q}, \vec{r}, \vec{s}] + t[\vec{p}, \vec{q}, \vec{s}]$ સાથે સરખાવતા,આપણને $m=1$,$n=2$,$t=1$ મળે છે.
162
MathematicsEasyMCQMHT CET · 2025
જો $A = \begin{bmatrix} \cos \theta & \sin \theta & 0 \\ -\sin \theta & \cos \theta & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix}$,જ્યાં $A_{21}, A_{22}, A_{23}$ એ અનુક્રમે $a_{21}, a_{22}, a_{23}$ ના સહઅવયવો (cofactors) હોય,તો $a_{21} A_{21} + a_{22} A_{22} + a_{23} A_{23}$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$-1$
C
$0$
D
$2$

Solution

(A) નિશ્ચાયકના ગુણધર્મ મુજબ,કોઈપણ હાર (અથવા સ્તંભ) ના ઘટકોનો તેમના અનુરૂપ સહઅવયવો સાથેનો ગુણાકારનો સરવાળો એ શ્રેણિકના નિશ્ચાયક $|A|$ ની કિંમત જેટલો હોય છે.
આપેલ શ્રેણિક $A = \begin{bmatrix} \cos \theta & \sin \theta & 0 \\ -\sin \theta & \cos \theta & 0 \\ 0 & 0 & 1 \end{bmatrix}$ છે.
પદાવલિ $a_{21} A_{21} + a_{22} A_{22} + a_{23} A_{23}$ એ બીજી હારને અનુલક્ષીને નિશ્ચાયક $|A|$ નું વિસ્તરણ દર્શાવે છે.
ત્રીજા સ્તંભને અનુલક્ષીને નિશ્ચાયક $|A|$ ની ગણતરી કરતા (કારણ કે તેમાં બે શૂન્ય છે):
$|A| = 1 \times \begin{vmatrix} \cos \theta & \sin \theta \\ -\sin \theta & \cos \theta \end{vmatrix} - 0 + 0$
$|A| = (\cos \theta)(\cos \theta) - (\sin \theta)(-\sin \theta)$
$|A| = \cos^2 \theta + \sin^2 \theta = 1$.
તેથી,$a_{21} A_{21} + a_{22} A_{22} + a_{23} A_{23} = |A| = 1$.
163
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
જો $\begin{bmatrix} 1 & 3 & 3 \\ 1 & 4 & 4 \\ 1 & 3 & 4 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} x \\ y \\ z \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 12 \\ 15 \\ 13 \end{bmatrix}$ હોય,તો $x^2 + y^2 + z^2 =$ ની કિંમત શોધો.
A
$6$
B
$12$
C
$3$
D
$14$

Solution

(D) આપેલ શ્રેણિક સમીકરણ:
$\begin{bmatrix} 1 & 3 & 3 \\ 1 & 4 & 4 \\ 1 & 3 & 4 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} x \\ y \\ z \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 12 \\ 15 \\ 13 \end{bmatrix}$
આ સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ દર્શાવે છે:
$1) x + 3y + 3z = 12$
$2) x + 4y + 4z = 15$
$3) x + 3y + 4z = 13$
સમીકરણ $(3)$ માંથી સમીકરણ $(1)$ બાદ કરતા:
$(x + 3y + 4z) - (x + 3y + 3z) = 13 - 12$
$z = 1$
$z = 1$ ની કિંમત સમીકરણ $(1)$ અને $(2)$ માં મૂકતા:
$x + 3y + 3(1) = 12 \implies x + 3y = 9$
$x + 4y + 4(1) = 15 \implies x + 4y = 11$
બીજા સાદું રૂપ આપેલા સમીકરણમાંથી પ્રથમ બાદ કરતા:
$(x + 4y) - (x + 3y) = 11 - 9$
$y = 2$
$y = 2$ ની કિંમત $x + 3y = 9$ માં મૂકતા:
$x + 3(2) = 9 \implies x + 6 = 9 \implies x = 3$
હવે,$x^2 + y^2 + z^2$ ની ગણતરી કરતા:
$x^2 + y^2 + z^2 = 3^2 + 2^2 + 1^2 = 9 + 4 + 1 = 14$
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
164
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
પરવલય $x^2 = 4y$ ને સ્પર્શતી તમામ સ્પર્શકોના વિકલ સમીકરણનો ક્રમ (order) અને ઘાત (degree) અનુક્રમે છે:
A
$1, 2$
B
$2, 2$
C
$1, 1$
D
$2, 1$

Solution

(A) પરવલય $x^2 = 4y$ માટે $m$ ઢાળવાળી સ્પર્શક રેખાનું સમીકરણ $y = mx - am^2$ છે. અહીં $a = 1$ હોવાથી,સમીકરણ $y = mx - m^2$ થાય છે.
વિકલ સમીકરણ મેળવવા માટે,$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = m$.
$m = \frac{dy}{dx}$ ને મૂળ સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને મળે છે:
$y = x(\frac{dy}{dx}) - (\frac{dy}{dx})^2$.
પદોને ગોઠવતા,$(\frac{dy}{dx})^2 - x(\frac{dy}{dx}) + y = 0$ મળે છે.
અહીં સૌથી મોટું વિકલન $\frac{dy}{dx}$ છે,તેથી ક્રમ (order) $1$ છે.
સૌથી મોટા વિકલનની ઘાત $2$ છે,તેથી ઘાત (degree) $2$ છે.
165
MathematicsEasyMCQMHT CET · 2025
વિકલ સમીકરણ $\sqrt{\frac{d^2 y}{d x^2}}=\sqrt[5]{\frac{dy}{d x}-5}$ ની કક્ષા અને પરિમાણનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$1$
B
$3$
C
$5$
D
$7$

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\sqrt{\frac{d^2 y}{d x^2}}=\sqrt[5]{\frac{dy}{d x}-5}$ છે.
કક્ષા અને પરિમાણ શોધવા માટે,આપણે બંને બાજુ $10$ (જે $2$ અને $5$ નો લઘુત્તમ સામાન્ય અવયવી છે) ઘાત લઈને મૂળ દૂર કરીએ છીએ:
$(\frac{d^2 y}{d x^2})^{1/2} = (\frac{dy}{d x}-5)^{1/5}$
$(\frac{d^2 y}{d x^2})^{10/2} = (\frac{dy}{d x}-5)^{10/5}$
$(\frac{d^2 y}{d x^2})^5 = (\frac{dy}{d x}-5)^2$.
વિકલ સમીકરણની કક્ષા એ તેમાં રહેલ સૌથી ઉચ્ચ વિકલન છે,જે $2$ છે.
વિકલ સમીકરણનું પરિમાણ એ સમીકરણને વિકલનના બહુપદી સ્વરૂપમાં ફેરવ્યા પછી સૌથી ઉચ્ચ વિકલનની ઘાત છે,જે $5$ છે.
તેથી,કક્ષા અને પરિમાણનો સરવાળો $2 + 5 = 7$ થાય છે.
166
MathematicsEasyMCQMHT CET · 2025
વિકલ સમીકરણ $\frac{d^2 y}{d x^2}+3\left(\frac{d y}{d x}\right)^2=x^2 \log \left(\frac{d^2 y}{d x^2}\right)$ ની ઘાત (degree) કેટલી છે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
વ્યાખ્યાયિત નથી

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{d^2 y}{d x^2}+3\left(\frac{d y}{d x}\right)^2=x^2 \log \left(\frac{d^2 y}{d x^2}\right)$ છે.
જો કોઈ વિકલ સમીકરણ તેના વિકલિતોના બહુપદી સ્વરૂપમાં દર્શાવી શકાય,તો જ તેની ઘાત વ્યાખ્યાયિત હોય છે.
આપેલ સમીકરણમાં,$\log \left(\frac{d^2 y}{d x^2}\right)$ પદમાં દ્વિતીય ક્રમનું વિકલિત લઘુગણક વિધેયની અંદર છે,જેનો અર્થ છે કે આ સમીકરણને તેના વિકલિતોની બહુપદી તરીકે દર્શાવી શકાતું નથી.
તેથી,આ વિકલ સમીકરણની ઘાત વ્યાખ્યાયિત નથી.
167
MathematicsEasyMCQMHT CET · 2025
વિકલ સમીકરણ $\sqrt{\frac{dy}{dx}} - 4\frac{dy}{dx} - 7x = 0$ નો ક્રમ (order) અને ઘાત (degree) અનુક્રમે છે:
A
$1, 2$
B
$2, 1$
C
$2, 2$
D
$3, 1$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\sqrt{\frac{dy}{dx}} - 4\frac{dy}{dx} - 7x = 0$ છે.
પદોને ફરીથી ગોઠવતા,આપણને $\sqrt{\frac{dy}{dx}} = 4\frac{dy}{dx} + 7x$ મળે છે.
વર્ગમૂળ દૂર કરવા માટે બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને $\frac{dy}{dx} = (4\frac{dy}{dx} + 7x)^2$ મળે છે.
જમણી બાજુનું વિસ્તરણ કરતા,$\frac{dy}{dx} = 16(\frac{dy}{dx})^2 + 56x\frac{dy}{dx} + 49x^2$ મળે છે.
અહીં સૌથી ઉચ્ચ ક્રમનું વિકલન $\frac{dy}{dx}$ છે,તેથી ક્રમ $1$ છે.
વિકલ સમીકરણને વિકલિતોમાં બહુપદી સ્વરૂપમાં ફેરવ્યા પછી,ઉચ્ચ ક્રમના વિકલિતની મહત્તમ ઘાત $2$ છે.
તેથી,ક્રમ $1$ અને ઘાત $2$ છે.
168
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
વિકલ સમીકરણ જેનો ઉકેલ $Ax^2 + By^2 = 1$ છે,જ્યાં $A$ અને $B$ સ્વૈચ્છિક અચળાંકો છે,તે:
A
પરિમાણ $1$ અને કક્ષા $2$ ધરાવે છે
B
પરિમાણ $2$ અને કક્ષા $1$ ધરાવે છે
C
પરિમાણ $3$ અને કક્ષા $2$ ધરાવે છે
D
પરિમાણ $1$ અને કક્ષા $3$ ધરાવે છે

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $Ax^2 + By^2 = 1$ છે.
અહીં $2$ સ્વૈચ્છિક અચળાંકો ($A$ અને $B$) હોવાથી,આપણે સમીકરણનું બે વાર વિકલન કરીશું.
$x$ ની સાપેક્ષમાં પ્રથમ વિકલન: $2Ax + 2Byy' = 0$,જેનું સાદું રૂપ $Ax + Byy' = 0$ થાય છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં દ્વિતીય વિકલન: $A + B(y')^2 + Byy'' = 0$.
પ્રથમ વિકલન પરથી,$A = -Byy'/x$.
$A$ ની કિંમત દ્વિતીય વિકલનમાં મૂકતા: $-Byy'/x + B(y')^2 + Byy'' = 0$.
$B$ વડે ભાગતા (ધારો કે $B \neq 0$): $-yy'/x + (y')^2 + yy'' = 0$.
$x$ વડે ગુણતા: $-yy' + x(y')^2 + xyy'' = 0$.
સૌથી ઉચ્ચ કક્ષાનું વિકલિત $y''$ છે,તેથી કક્ષા $2$ છે.
સૌથી ઉચ્ચ કક્ષાના વિકલિત $y''$ ની ઘાત $1$ છે,તેથી પરિમાણ $1$ છે.
169
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
વિકલ સમીકરણનો ક્રમ જેનો વ્યાપક ઉકેલ $y = (C_1 + C_2) \sin (x + C_3) - C_4 e^{x + C_5}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે તે શોધો (જ્યાં $C_1, C_2, C_3, C_4, C_5$ સ્વૈચ્છિક અચળાંકો છે).
A
$5$
B
$4$
C
$2$
D
$3$

Solution

(D) આપેલ વ્યાપક ઉકેલ $y = (C_1 + C_2) \sin (x + C_3) - C_4 e^{x + C_5}$ છે.
અચળાંકોને નીચે મુજબ સરળ બનાવી શકાય છે:
ધારો કે $A = (C_1 + C_2)$. $C_1$ અને $C_2$ સ્વૈચ્છિક અચળાંકો હોવાથી,તેમનો સરવાળો $A$ પણ એક સ્વૈચ્છિક અચળાંક છે.
ધારો કે $B = C_4 e^{C_5}$. $C_4$ અને $C_5$ સ્વૈચ્છિક અચળાંકો હોવાથી,$B$ પણ એક સ્વૈચ્છિક અચળાંક છે.
હવે,સમીકરણ $y = A \sin (x + C_3) - B e^x$ બને છે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin (x + C_3) = \sin x \cos C_3 + \cos x \sin C_3$ નો ઉપયોગ કરતા:
$y = A (\sin x \cos C_3 + \cos x \sin C_3) - B e^x$
$y = (A \cos C_3) \sin x + (A \sin C_3) \cos x - B e^x$.
ધારો કે $K_1 = A \cos C_3$,$K_2 = A \sin C_3$,અને $K_3 = -B$.
આ $K_1, K_2, K_3$ સ્વતંત્ર સ્વૈચ્છિક અચળાંકો છે.
આમ,સમીકરણ $y = K_1 \sin x + K_2 \cos x + K_3 e^x$ માં રૂપાંતરિત થાય છે.
વ્યાપક ઉકેલમાં $3$ સ્વતંત્ર સ્વૈચ્છિક અચળાંકો હોવાથી,સંબંધિત વિકલ સમીકરણનો ક્રમ $3$ છે.
170
MathematicsEasyMCQMHT CET · 2025
વિકલ સમીકરણ $3 - (\frac{d^3 y}{d x^3})^{\frac{7}{3}} = (\frac{dy}{d x})^5$ નો ક્રમ (Order) અને ઘાત (Degree) અનુક્રમે શું છે?
A
ક્રમ = $3$,ઘાત = $7$
B
ક્રમ = $3$,ઘાત = $3$
C
ક્રમ = $1$,ઘાત = $5$
D
ક્રમ = $2$,ઘાત = $7$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ $3 - (\frac{d^3 y}{d x^3})^{\frac{7}{3}} = (\frac{dy}{d x})^5$ છે.
ઘાત શોધવા માટે,આપણે અપૂર્ણાંક ઘાતાંક દૂર કરવો પડશે.
સમીકરણને ફરીથી ગોઠવતા: $3 - (\frac{dy}{d x})^5 = (\frac{d^3 y}{d x^3})^{\frac{7}{3}}$.
બંને બાજુ $3$ ઘાત લેતા: $(3 - (\frac{dy}{d x})^5)^3 = (\frac{d^3 y}{d x^3})^7$.
અહીં સૌથી મોટું વિકલન $\frac{d^3 y}{d x^3}$ છે,તેથી ક્રમ $3$ છે.
સમીકરણને અપૂર્ણાંક ઘાતથી મુક્ત કર્યા પછી સૌથી મોટા વિકલનની ઘાત $7$ છે,તેથી ઘાત $7$ છે.
171
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
બિંદુ $(1, -1)$ માંથી પસાર થતી તમામ સીધી રેખાઓનું વિકલ સમીકરણ શું છે?
A
$y = (x - 1) \frac{dy}{dx} - 1$
B
$x = (x - 1) \frac{dy}{dx} + 1$
C
$y + 1 = (x - 1) \frac{dy}{dx}$
D
$y = 2(x - 1) \frac{dy}{dx}$

Solution

(C) બિંદુ $(1, -1)$ માંથી પસાર થતી અને $m$ ઢાળ ધરાવતી સીધી રેખાનું સમીકરણ બિંદુ-ઢાળ સ્વરૂપમાં નીચે મુજબ છે:
$y - y_1 = m(x - x_1)$
બિંદુ $(1, -1)$ મૂકતા,આપણને મળે છે:
$y - (-1) = m(x - 1)$
$y + 1 = m(x - 1)$
અહીં $m = \frac{dy}{dx}$ હોવાથી,તેને સમીકરણમાં મૂકતા:
$y + 1 = \frac{dy}{dx}(x - 1)$
આમ,માંગેલ વિકલ સમીકરણ $y + 1 = (x - 1) \frac{dy}{dx}$ છે.
172
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
વિકલ સમીકરણ જેનો ઉકેલ $x^2 y = 4e^x + c$ કુટુંબને રજૂ કરે છે,જ્યાં $c$ એ સ્વૈર અચળાંક છે,તે છે
A
$x \frac{dy}{dx} + xy = 0$
B
$x^2 \frac{dy}{dx} + (2xy - 4e^x) = 0$
C
$x \frac{dy}{dx} + (x - 2)y = 0$
D
$x \frac{dy}{dx} + (2 - x)y = 0$

Solution

(B) આપેલ વક્રનું કુટુંબ: $x^2 y = 4e^x + c$.
વિકલ સમીકરણ મેળવવા માટે,આપણે બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$\frac{d}{dx}(x^2 y) = \frac{d}{dx}(4e^x + c)$.
ડાબી બાજુ ગુણાકારનો નિયમ વાપરતા:
$x^2 \frac{dy}{dx} + y \frac{d}{dx}(x^2) = 4e^x$.
$x^2 \frac{dy}{dx} + 2xy = 4e^x$.
પદોને ગોઠવતા,આપણને મળે છે:
$x^2 \frac{dy}{dx} + (2xy - 4e^x) = 0$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
173
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$y=5$ રેખા પર કેન્દ્ર ધરાવતા અને $X$-અક્ષને સ્પર્શતા તમામ વર્તુળોનું વિકલ સમીકરણ ...... છે.
A
$(5-y) \frac{dy}{dx} + y^2 - 10y = 0$
B
$(5-y)^2 \frac{d^2y}{dx^2} + y^2 - 10y = 0$
C
$(5-y) \frac{dy}{dx} + y - 10 = 0$
D
$(5-y)^2 \left(\frac{dy}{dx}\right)^2 + y^2 - 10y = 0$

Solution

(D) વર્તુળનું કેન્દ્ર $(h, 5)$ છે અને તે $X$-અક્ષને સ્પર્શે છે,તેથી તેની ત્રિજ્યા $r$ એ કેન્દ્રના $y$-યામના નિરપેક્ષ મૂલ્ય જેટલી થાય,એટલે કે $r = 5$.
વર્તુળનું સમીકરણ $(x-h)^2 + (y-5)^2 = 5^2$ છે.
$(x-h)^2 + (y-5)^2 = 25$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $2(x-h) + 2(y-5) \frac{dy}{dx} = 0$ મળે છે.
આમ,$(x-h) = -(y-5) \frac{dy}{dx}$.
આ કિંમતને વર્તુળના સમીકરણમાં મૂકતા: $[-(y-5) \frac{dy}{dx}]^2 + (y-5)^2 = 25$.
$(y-5)^2 \left(\frac{dy}{dx}\right)^2 + (y-5)^2 = 25$.
$(y-5)^2 \left(\frac{dy}{dx}\right)^2 + y^2 - 10y + 25 = 25$.
$(y-5)^2 \left(\frac{dy}{dx}\right)^2 + y^2 - 10y = 0$.
174
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$y = X \sin(6t + 5) + Y \cos(6t + 5)$ દ્વારા સંતોષાતું વિકલ સમીકરણ શોધો (જ્યાં $X$ અને $Y$ અચળાંકો છે).
A
$\frac{d^2 y}{dt^2} + 6y = 0$
B
$\frac{d^2 y}{dt^2} = 0$
C
$\frac{d^2 y}{dt^2} + 36y = 0$
D
$\frac{d^2 y}{dt^2} + 25y = 0$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $y = X \sin(6t + 5) + Y \cos(6t + 5)$.
પ્રથમ,$y$ નું $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dt} = X \cdot \cos(6t + 5) \cdot 6 - Y \cdot \sin(6t + 5) \cdot 6 = 6[X \cos(6t + 5) - Y \sin(6t + 5)]$.
હવે,ફરીથી $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{d^2 y}{dt^2} = 6[X \cdot (-\sin(6t + 5)) \cdot 6 - Y \cdot \cos(6t + 5) \cdot 6]$
$\frac{d^2 y}{dt^2} = -36[X \sin(6t + 5) + Y \cos(6t + 5)]$.
કારણ કે $y = X \sin(6t + 5) + Y \cos(6t + 5)$,તેથી $y$ ની કિંમત મૂકતા:
$\frac{d^2 y}{dt^2} = -36y$.
આમ,$\frac{d^2 y}{dt^2} + 36y = 0$ મળે છે.
175
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
ઉગમબિંદુ પર $Y$-અક્ષને સ્પર્શતા અને $X$-અક્ષ પર કેન્દ્ર ધરાવતા તમામ વર્તુળોનું વિકલ સમીકરણ શું છે?
A
$x^2+y^2+2xy \frac{dy}{dx}=0$
B
$x^2-y^2+2xy \frac{dy}{dx}=0$
C
$2x^2+y^2+xy \frac{dy}{dx}=0$
D
$x^2-2y^2+2xy \frac{dy}{dx}=0$

Solution

(B) ઉગમબિંદુ $(0,0)$ પર $Y$-અક્ષને સ્પર્શતા અને $X$-અક્ષ પર કેન્દ્ર ધરાવતા વર્તુળનું સામાન્ય સમીકરણ $(x-a)^2 + (y-0)^2 = a^2$ છે,જ્યાં $a$ એ વર્તુળની ત્રિજ્યા છે.
આનું વિસ્તરણ કરતા,આપણને $x^2 - 2ax + a^2 + y^2 = a^2$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $x^2 + y^2 = 2ax$ થાય છે.
સ્વેચ્છ અચળાંક $a$ ને દૂર કરવા માટે,આપણે બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ છીએ:
$\frac{d}{dx}(x^2 + y^2) = \frac{d}{dx}(2ax)$
$2x + 2y \frac{dy}{dx} = 2a$.
હવે $2a = \frac{x^2+y^2}{x}$ ની કિંમત વિકલિત સમીકરણમાં મૂકતા:
$2x + 2y \frac{dy}{dx} = \frac{x^2+y^2}{x}$.
બંને બાજુ $x$ વડે ગુણતા:
$2x^2 + 2xy \frac{dy}{dx} = x^2 + y^2$.
પદોને ગોઠવતા,આપણને $x^2 - y^2 + 2xy \frac{dy}{dx} = 0$ મળે છે.
176
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$y = e^x (A \cos x + B \sin x)$ એ કયા વિકલ સમીકરણનો ઉકેલ છે?
A
$x^2 \frac{d^2 y}{dx^2} + (1 + y^2) = 0$
B
$\frac{d^2 y}{dx^2} - \frac{dy}{dx} + y = 0$
C
$\frac{d^2 y}{dx^2} - 2 \frac{dy}{dx} + 2y = 0$
D
$x \frac{d^2 y}{dx^2} - 2 \frac{dy}{dx} + 2y = 0$

Solution

(C) આપેલ ઉકેલ $y = e^x (A \cos x + B \sin x)$ છે.
પ્રથમ,ગુણાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = e^x (A \cos x + B \sin x) + e^x (-A \sin x + B \cos x)$
$\frac{dy}{dx} = e^x ((A + B) \cos x + (B - A) \sin x)$
હવે,ફરીથી $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{d^2 y}{dx^2} = e^x ((A + B) \cos x + (B - A) \sin x) + e^x (-(A + B) \sin x + (B - A) \cos x)$
$\frac{d^2 y}{dx^2} = e^x ((A + B + B - A) \cos x + (B - A - A - B) \sin x)$
$\frac{d^2 y}{dx^2} = e^x (2B \cos x - 2A \sin x)$
હવે,$\frac{dy}{dx}$ અને $y$ ની કિંમતો $\frac{d^2 y}{dx^2} - 2 \frac{dy}{dx} + 2y = 0$ માં મૂકતા:
$e^x (2B \cos x - 2A \sin x) - 2e^x ((A + B) \cos x + (B - A) \sin x) + 2e^x (A \cos x + B \sin x)$
$= e^x [ (2B - 2A - 2B + 2A) \cos x + (-2A - 2B + 2A + 2B) \sin x ]$
$= e^x [ 0 \cos x + 0 \sin x ] = 0$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
177
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
વક્રના કુળ $y = C_1 e^{C_2 x}$ ને દર્શાવતું વિકલ સમીકરણ શોધો,જ્યાં $C_1$ અને $C_2$ સ્વૈર અચળાંકો છે.
A
$y^{\prime \prime} = y^{\prime} y$
B
$y y^{\prime \prime} = y^{\prime}$
C
$y y^{\prime \prime} = (y^{\prime})^2$
D
$y^{\prime} = y^2$

Solution

(C) આપેલ વક્રનું કુળ $y = C_1 e^{C_2 x}$ છે.
પ્રથમ,$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$y^{\prime} = C_1 C_2 e^{C_2 x}$
કારણ કે $y = C_1 e^{C_2 x}$,તેથી આપણે તેને વિકલિતમાં મૂકી શકીએ:
$y^{\prime} = y C_2$
$C_2 = \frac{y^{\prime}}{y}$
હવે,$y^{\prime} = C_1 C_2 e^{C_2 x}$ નું ફરીથી $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$y^{\prime \prime} = C_1 C_2^2 e^{C_2 x}$
$y = C_1 e^{C_2 x}$ ને દ્વિતીય વિકલિતમાં મૂકતા:
$y^{\prime \prime} = (C_1 e^{C_2 x}) C_2^2 = y C_2^2$
$C_2 = \frac{y^{\prime}}{y}$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$y^{\prime \prime} = y \left( \frac{y^{\prime}}{y} \right)^2$
$y^{\prime \prime} = y \frac{(y^{\prime})^2}{y^2}$
$y^{\prime \prime} = \frac{(y^{\prime})^2}{y}$
$y y^{\prime \prime} = (y^{\prime})^2$
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
178
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
ઉગમબિંદુ પર શિરોબિંદુ અને ધન $Y$-અક્ષ પર અક્ષ ધરાવતા પરવલયોના કુળનું વિકલ સમીકરણ શું છે?
A
$x \frac{dy}{dx} - 2y = 0$
B
$\frac{dy}{dx} + xy = 0$
C
$x \frac{dy}{dx} + y = 0$
D
$x^2 \frac{dy}{dx} + y = 0$

Solution

(A) ઉગમબિંદુ પર શિરોબિંદુ અને ધન $Y$-અક્ષ પર અક્ષ ધરાવતા પરવલયનું સમીકરણ $x^2 = 4ay$ છે,જ્યાં $a$ એ સ્વૈર અચળાંક છે.
વિકલ સમીકરણ મેળવવા માટે,આપણે બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$\frac{d}{dx}(x^2) = \frac{d}{dx}(4ay)$
$2x = 4a \frac{dy}{dx}$
$x = 2a \frac{dy}{dx}$
આના પરથી,આપણને $2a = \frac{x}{dy/dx}$ મળે છે.
હવે $2a$ ની કિંમત મૂળ સમીકરણ $x^2 = 2a(2y)$ માં મૂકતા:
$x^2 = \left( \frac{x}{dy/dx} \right) (2y)$
$x^2 \frac{dy}{dx} = 2xy$
$x \frac{dy}{dx} = 2y$
$x \frac{dy}{dx} - 2y = 0$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
179
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
બિંદુ $(0,2)$ માંથી પસાર થતા વક્રનું સમીકરણ શોધો,જો આપેલ હોય કે કોઈપણ બિંદુના યામ (ordinate) અને અક્ષાંશ (abscissa) નો સરવાળો તે બિંદુએ વક્રના સ્પર્શકના ઢાળ કરતા $5$ જેટલો વધારે છે.
A
$y=x-4-2 e^x$
B
$y=4-x-2 e^x$
C
$y=4+x-2 e^x$
D
$y=4-x+2 e^x$

Solution

(B) ધારો કે વક્ર પરનું બિંદુ $(x, y)$ છે. સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{dy}{dx}$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,યામ $(y)$ અને અક્ષાંશ $(x)$ નો સરવાળો ઢાળ કરતા $5$ વધારે છે,તેથી:
$y + x = \frac{dy}{dx} + 5$
પદોને ગોઠવતા,આપણને સુરેખ વિકલ સમીકરણ મળે છે:
$\frac{dy}{dx} - y = x - 5$
આ $\frac{dy}{dx} + Py = Q$ પ્રકારનું સુરેખ વિકલ સમીકરણ છે,જ્યાં $P = -1$ અને $Q = x - 5$ છે.
સંકલ્યકારક અવયવ $(IF)$ $e^{\int P dx} = e^{\int -1 dx} = e^{-x}$ છે.
વ્યાપક ઉકેલ $y \cdot IF = \int Q \cdot IF dx + C$ છે:
$y e^{-x} = \int (x - 5) e^{-x} dx + C$
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા:
$= (x - 5)(-e^{-x}) - \int (1)(-e^{-x}) dx$
$= -(x - 5)e^{-x} - e^{-x} + C$
$= (-x + 5 - 1)e^{-x} + C = (4 - x)e^{-x} + C$
તેથી,$y e^{-x} = (4 - x)e^{-x} + C$,જેનો અર્થ છે $y = 4 - x + C e^x$.
વક્ર $(0, 2)$ માંથી પસાર થાય છે:
$2 = 4 - 0 + C e^0 \implies 2 = 4 + C \implies C = -2$.
$C = -2$ મૂકતા:
$y = 4 - x - 2 e^x$.
180
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
વિકલ સમીકરણ $x \frac{d^2 y}{d x^2} = 1$ નો ઉકેલ,જ્યાં $x = y = 1$ અને $x = 1$ આગળ $\frac{dy}{d x} = 0$ હોય,તે શોધો:
A
$y = x \log x + x + 2$
B
$y = x \log x - x + 2$
C
$y = x \log x + 2$
D
$x \log x - x = y$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $x \frac{d^2 y}{d x^2} = 1$.
$x$ વડે ભાગતા ($x \neq 0$ ધારીને): $\frac{d^2 y}{d x^2} = \frac{1}{x}$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા: $\frac{dy}{dx} = \int \frac{1}{x} dx = \log x + C_1$.
આપેલ છે કે $x = 1$ આગળ $\frac{dy}{dx} = 0$: $0 = \log(1) + C_1 \implies C_1 = 0$.
તેથી,$\frac{dy}{dx} = \log x$.
ફરીથી $x$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા: $y = \int \log x dx = x \log x - x + C_2$.
આપેલ છે કે $x = 1$ આગળ $y = 1$: $1 = 1 \log(1) - 1 + C_2 \implies 1 = 0 - 1 + C_2 \implies C_2 = 2$.
આમ,ઉકેલ $y = x \log x - x + 2$ છે.
181
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
જો $y=y(x)$ એ $\left(\frac{2+\sin x}{1+y}\right) \frac{dy}{dx} = -\cos x$ નું સમાધાન કરે છે અને $y(0)=2$ છે,તો $y\left(\frac{\pi}{2}\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$4$
B
$3$
C
$2$
D
$1$

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\left(\frac{2+\sin x}{1+y}\right) \frac{dy}{dx} = -\cos x$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dy}{1+y} = -\frac{\cos x}{2+\sin x} dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{1}{1+y} dy = -\int \frac{\cos x}{2+\sin x} dx$.
આથી મળે: $\ln|1+y| = -\ln|2+\sin x| + C$.
શરત $y(0)=2$ નો ઉપયોગ કરતા: $\ln|1+2| = -\ln|2+\sin 0| + C \implies \ln 3 = -\ln 2 + C \implies C = \ln 3 + \ln 2 = \ln 6$.
તેથી,$\ln(1+y) = -\ln(2+\sin x) + \ln 6 = \ln\left(\frac{6}{2+\sin x}\right)$.
માટે,$1+y = \frac{6}{2+\sin x} \implies y = \frac{6}{2+\sin x} - 1$.
હવે,$y\left(\frac{\pi}{2}\right)$ શોધો: $y\left(\frac{\pi}{2}\right) = \frac{6}{2+\sin(\pi/2)} - 1 = \frac{6}{2+1} - 1 = \frac{6}{3} - 1 = 2 - 1 = 1$.
182
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$\frac{dy}{dx} = (x+y)^2$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$\tan^{-1}(x+y) = x+c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
B
$x+y = \tan x + c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
C
$x+y = \cot^{-1} x + c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
D
$x+y = \sin^{-1}(x+y) + c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે

Solution

(A) વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = (x+y)^2$ ને ઉકેલવા માટે,આપણે આદેશની રીતનો ઉપયોગ કરીશું.
ધારો કે $v = x+y$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $\frac{dv}{dx} = 1 + \frac{dy}{dx}$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{dv}{dx} - 1$.
આ કિંમતોને મૂળ સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $\frac{dv}{dx} - 1 = v^2$ મળે છે.
પદોને ગોઠવતા,આપણને $\frac{dv}{dx} = 1 + v^2$ મળે છે.
ચલને અલગ કરતા,આપણને $\frac{dv}{1+v^2} = dx$ મળે છે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,આપણને $\int \frac{dv}{1+v^2} = \int dx$ મળે છે.
આથી $\tan^{-1}(v) = x + c$ મળે છે.
$v = x+y$ પાછું મૂકતા,આપણને $\tan^{-1}(x+y) = x + c$ મળે છે.
183
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
વિકલ સમીકરણ $\cos \left(\frac{dy}{dx}\right) = 0.5$ માટે $x = 0$ આગળ $y = 1$ હોય તેવો વિશિષ્ટ ઉકેલ શોધો:
A
$y = \frac{\pi}{3}x + 1$
B
$y = \frac{\pi}{3}x - 1$
C
$y = -\frac{\pi}{3}x + 1$
D
$y = \frac{\pi}{6}x + 1$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\cos \left(\frac{dy}{dx}\right) = 0.5$.
બંને બાજુ ઇન્વર્સ કોસાઇન લેતા: $\frac{dy}{dx} = \cos^{-1}(0.5)$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos(60^{\circ}) = 0.5$,તેથી $\frac{dy}{dx} = \frac{\pi}{3}$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int dy = \int \frac{\pi}{3} dx$.
આથી $y = \frac{\pi}{3}x + C$ મળે છે.
શરત $x = 0$ આગળ $y = 1$ નો ઉપયોગ કરતા: $1 = \frac{\pi}{3}(0) + C$,જેનો અર્થ છે કે $C = 1$.
તેથી,વિશિષ્ટ ઉકેલ $y = \frac{\pi}{3}x + 1$ છે.
184
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
જો વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} + \frac{x}{y} = \frac{a}{y}$,જ્યાં $a$ અચળાંક છે,તે વર્તુળોની સંહતિ દર્શાવતું હોય,તો વર્તુળની ત્રિજ્યા ...... છે.
A
$\sqrt{a^2 + 2c}$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
B
$a + 2c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
C
$a^2 + 2c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
D
$\sqrt{a + c}$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} + \frac{x}{y} = \frac{a}{y}$.
બંને બાજુ $y$ વડે ગુણતા: $y \frac{dy}{dx} + x = a$.
આ ચલ વિયોજનીય સ્વરૂપ છે: $y dy = (a - x) dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int y dy = \int (a - x) dx$.
$\frac{y^2}{2} = ax - \frac{x^2}{2} + C$,જ્યાં $C$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.
$2$ વડે ગુણતા: $y^2 = 2ax - x^2 + 2C$.
પદોને ગોઠવતા: $x^2 - 2ax + y^2 = 2C$.
$x$ માટે પૂર્ણવર્ગ બનાવતા: $(x^2 - 2ax + a^2) + y^2 = 2C + a^2$.
$(x - a)^2 + y^2 = a^2 + 2C$.
આ સમીકરણ $(a, 0)$ કેન્દ્ર અને $r^2 = a^2 + 2C$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ દર્શાવે છે.
તેથી,ત્રિજ્યા $r = \sqrt{a^2 + 2C}$ થાય.
185
MathematicsEasyMCQMHT CET · 2025
$\frac{dy}{dx} = 2xye^{x^2}$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$y = c e^{-e^{x^2}}$
B
$y = c e^{-x^2}$
C
$y = c e^{e^{x^2}}$
D
$y = c e^{x^2}$

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = 2xye^{x^2}$.
ચલ $x$ અને $y$ ને અલગ કરતા:
$\frac{dy}{y} = 2x e^{x^2} dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int \frac{dy}{y} = \int 2x e^{x^2} dx$.
ધારો કે $u = x^2$,તેથી $du = 2x dx$.
સંકલન નીચે મુજબ થશે:
$\ln|y| = \int e^u du = e^u + C = e^{x^2} + C$.
બંને બાજુ ઘાતાંક લેતા:
$|y| = e^{e^{x^2} + C} = e^C \cdot e^{e^{x^2}}$.
ધારો કે $c = \pm e^C$,તેથી વ્યાપક ઉકેલ:
$y = c e^{e^{x^2}}$.
186
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
જ્યારે $x = 0, y = \frac{1}{27}$ હોય ત્યારે $\frac{dy}{dx} = (x + 9y)^2$ નું વિશિષ્ટ ઉકેલ શું છે?
A
$3x + 27y = \tan \left[3\left(x + \frac{\pi}{12}\right)\right]$
B
$3x + 27y = \tan \left(x + \frac{\pi}{4}\right)$
C
$3x + 27y = \tan \left(x + \frac{\pi}{12}\right)$
D
$3x + 27y = \tan \left[3\left(x + \frac{\pi}{4}\right)\right]$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = (x + 9y)^2$ છે.
ધારો કે $v = x + 9y$.
$x$ ની સાપેક્ષ વિકલન કરતા,$\frac{dv}{dx} = 1 + 9\frac{dy}{dx}$ મળે.
તેથી,$\frac{dy}{dx} = \frac{1}{9} \left(\frac{dv}{dx} - 1\right)$.
આ કિંમત મૂળ સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{1}{9} \left(\frac{dv}{dx} - 1\right) = v^2$.
$\frac{dv}{dx} - 1 = 9v^2 \implies \frac{dv}{dx} = 1 + 9v^2$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dv}{1 + 9v^2} = dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{dv}{1 + (3v)^2} = \int dx$.
$\frac{1}{3} \tan^{-1}(3v) = x + C$.
$\tan^{-1}(3v) = 3x + 3C$.
$3v = \tan(3x + C_1)$,જ્યાં $C_1 = 3C$.
$v = x + 9y$ મૂકતા: $3(x + 9y) = \tan(3x + C_1) \implies 3x + 27y = \tan(3x + C_1)$.
$x = 0, y = \frac{1}{27}$ આપેલ છે: $3(0) + 27(\frac{1}{27}) = \tan(3(0) + C_1) \implies 1 = \tan(C_1)$.
તેથી,$C_1 = \frac{\pi}{4}$.
વિશિષ્ટ ઉકેલ $3x + 27y = \tan(3x + \frac{\pi}{4})$ છે.
નોંધો કે $\tan(3x + \frac{\pi}{4}) = \tan[3(x + \frac{\pi}{12})]$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
187
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$y(1) = \frac{\pi}{4}$ સાથે $3 e^x \tan y \, dx + (1 - e^x) \sec^2 y \, dy = 0$ નો વિશિષ્ટ ઉકેલ શોધો.
A
$\tan y = \left(\frac{1 - e^3}{1 - e^x}\right)^3$
B
$\tan y = \left(\frac{1 - e^2}{1 - e^x}\right)^3$
C
$\tan y = \left(\frac{1 - e}{1 - e^x}\right)^3$
D
$\tan y = \left(\frac{1 - e^x}{1 - e}\right)^3$

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $3 e^x \tan y \, dx + (1 - e^x) \sec^2 y \, dy = 0$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{\sec^2 y}{\tan y} \, dy = -\frac{3 e^x}{1 - e^x} \, dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{\sec^2 y}{\tan y} \, dy = \int \frac{3 e^x}{e^x - 1} \, dx$.
ધારો કે $u = \tan y$,તો $du = \sec^2 y \, dy$. ડાબી બાજુ $\ln|\tan y|$ થશે.
જમણી બાજુ માટે,$v = e^x - 1$ લેતા,$dv = e^x \, dx$. જમણી બાજુ $3 \ln|e^x - 1| + C$ થશે.
તેથી,$\ln|\tan y| = 3 \ln|e^x - 1| + C = \ln|e^x - 1|^3 + C$.
આથી $\tan y = K(e^x - 1)^3$.
$y(1) = \frac{\pi}{4}$ આપેલ હોવાથી,$\tan(\frac{\pi}{4}) = K(e^1 - 1)^3$,તેથી $1 = K(e - 1)^3$,જેનો અર્થ છે કે $K = \frac{1}{(e - 1)^3}$.
$K$ ની કિંમત મૂકતા: $\tan y = \frac{(e^x - 1)^3}{(e - 1)^3} = \left(\frac{e^x - 1}{e - 1}\right)^3$.
કારણ કે $(e^x - 1)^3 = -(1 - e^x)^3$ અને $(e - 1)^3 = -(1 - e)^3$,આપણને મળે છે $\tan y = \left(\frac{1 - e^x}{1 - e}\right)^3$.
188
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
જો $y=y(x)$ અને $\left(\frac{2+\sin x}{y+1}\right) \frac{dy}{dx} = -\cos x$,$y(0)=1$ હોય,તો $y\left(\frac{\pi}{2}\right) = $
A
$\frac{1}{3}$
B
$\frac{2}{3}$
C
$-\frac{1}{3}$
D
$1$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\left(\frac{2+\sin x}{y+1}\right) \frac{dy}{dx} = -\cos x$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dy}{y+1} = -\frac{\cos x}{2+\sin x} dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{dy}{y+1} = -\int \frac{\cos x}{2+\sin x} dx$.
ધારો કે $u = 2+\sin x$,તો $du = \cos x dx$.
તેથી,$\ln|y+1| = -\ln|2+\sin x| + C$.
આને સાદું રૂપ આપતા $\ln|y+1| + \ln|2+\sin x| = C$,અથવા $\ln|(y+1)(2+\sin x)| = C$ મળે.
આમ,$(y+1)(2+\sin x) = K$ (જ્યાં $K = e^C$).
પ્રારંભિક શરત $y(0)=1$ નો ઉપયોગ કરતા: $(1+1)(2+\sin 0) = K \implies 2(2+0) = K \implies K = 4$.
તેથી,$(y+1)(2+\sin x) = 4$.
હવે,$y\left(\frac{\pi}{2}\right)$ શોધો:
$(y(\frac{\pi}{2})+1)(2+\sin(\frac{\pi}{2})) = 4$.
$(y(\frac{\pi}{2})+1)(2+1) = 4$.
$3(y(\frac{\pi}{2})+1) = 4$.
$y(\frac{\pi}{2})+1 = \frac{4}{3}$.
$y(\frac{\pi}{2}) = \frac{4}{3} - 1 = \frac{1}{3}$.
189
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$\left(2, \frac{9}{2}\right)$ માંથી પસાર થતા અને $(x, y)$ આગળ $\left(1-\frac{1}{x^2}\right)$ જેટલો ઢાળ ધરાવતા વક્રનું સમીકરણ શોધો.
A
$xy = x^2 + x + 2$
B
$xy = x^2 + 2x + 1$
C
$xy = x^2 + x + 5$
D
$xy = x^2 + 2x + 5$

Solution

(B) આપેલ છે કે વક્રનો ઢાળ $\frac{dy}{dx} = 1 - \frac{1}{x^2}$ છે.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા:
$\int dy = \int \left(1 - \frac{1}{x^2}\right) dx$
$y = x + \frac{1}{x} + C$
વક્ર $\left(2, \frac{9}{2}\right)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $x = 2$ અને $y = \frac{9}{2}$ મૂકતા:
$\frac{9}{2} = 2 + \frac{1}{2} + C$
$\frac{9}{2} = \frac{5}{2} + C$
$C = \frac{9}{2} - \frac{5}{2} = 2$
આમ,સમીકરણ $y = x + \frac{1}{x} + 2$ મળે છે.
$x$ વડે ગુણતા,$xy = x^2 + 1 + 2x$ મળે,જેનું સાદું રૂપ $xy = x^2 + 2x + 1$ થાય છે.
190
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} + \sin \left(\frac{x+y}{2}\right) = \sin \left(\frac{x-y}{2}\right)$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$\log \tan \left(\frac{y}{2}\right) = c - 2 \sin \frac{x}{2}$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
B
$\log \tan \left(\frac{y}{4}\right) = c - 2 \sin \left(\frac{x}{2}\right)$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
C
$\log \left[\tan \left(\frac{y}{2} + \frac{\pi}{4}\right)\right] = c - 2 \sin x$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
D
$\log \left[\tan \left(\frac{y}{4} + \frac{\pi}{4}\right)\right] = c - 2 \sin \frac{x}{2}$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} + \sin \left(\frac{x+y}{2}\right) = \sin \left(\frac{x-y}{2}\right)$ છે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin A - \sin B = 2 \cos \left(\frac{A+B}{2}\right) \sin \left(\frac{A-B}{2}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\sin \left(\frac{x+y}{2}\right) - \sin \left(\frac{x-y}{2}\right) = 2 \cos \left(\frac{x}{2}\right) \sin \left(\frac{y}{2}\right)$.
તેથી,સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = -2 \cos \left(\frac{x}{2}\right) \sin \left(\frac{y}{2}\right)$ બને છે.
ચલને અલગ કરતા,આપણને $\frac{dy}{\sin(y/2)} = -2 \cos(x/2) dx$ મળે છે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \csc(y/2) dy = -2 \int \cos(x/2) dx$.
$2 \log |\tan(y/4)| = -2(2 \sin(x/2)) + c_1$.
$2$ વડે ભાગતા: $\log |\tan(y/4)| = -2 \sin(x/2) + c$,જ્યાં $c = c_1/2$.
તેથી,વ્યાપક ઉકેલ $\log \tan \left(\frac{y}{4}\right) = c - 2 \sin \left(\frac{x}{2}\right)$ છે.
191
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
ખુલ્લી હવામાં એક ભીનો પદાર્થ તેના ભેજની માત્રાના પ્રમાણમાં ભેજ ગુમાવે છે. જો ખુલ્લી હવામાં લટકાવેલી એક શીટ,પ્રથમ કલાક દરમિયાન તેનો અડધો ભેજ ગુમાવે છે,તો $90 \%$ ભેજ ...... કલાકમાં ગુમાવશે.
A
$2 \log _2 10$
B
$\frac{\log 10}{\log 2}$
C
$\log _2 10$
D
$\frac{3 \log 10}{\log 2}$

Solution

(C) ધારો કે $M(t)$ એ $t$ સમયે ભેજની માત્રા છે. ફેરફારનો દર $\frac{dM}{dt} = -kM$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k > 0$.
આ વિકલ સમીકરણ ઉકેલતા,આપણને $M(t) = M_0 e^{-kt}$ મળે છે,જ્યાં $M_0$ એ પ્રારંભિક ભેજ છે.
આપેલ છે કે $t = 1$ કલાક પર,$50 \%$ ભેજ ગુમાવાય છે,તેથી $M(1) = 0.5 M_0$.
$0.5 M_0 = M_0 e^{-k} \implies e^{-k} = 0.5 = \frac{1}{2}$.
પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,$-k = \ln(1/2) = -\ln 2$,તેથી $k = \ln 2$.
આપણે એવો $t$ શોધવા માંગીએ છીએ કે જેથી $90 \%$ ભેજ ગુમાવાય,એટલે કે $10 \%$ બાકી રહે.
$M(t) = 0.1 M_0 = M_0 e^{-kt}$.
$0.1 = e^{-kt} \implies \ln(0.1) = -kt$.
$-\ln 10 = -(\ln 2)t$.
$t = \frac{\ln 10}{\ln 2} = \log_2 10$ કલાક.
192
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$(2y - x) \frac{dy}{dx} = 1$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$x = 2(y - 1) + ce^{-y}$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.
B
$x = 2(y - 1) + ce^{-x}$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.
C
$y = 2(x - 1) + ce^{-x}$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.
D
$y = 2(x - 1) + ce^{-y}$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $(2y - x) \frac{dy}{dx} = 1$.
સમીકરણને ફરીથી ગોઠવતા: $\frac{dx}{dy} = 2y - x$.
આ $\frac{dx}{dy} + P(y)x = Q(y)$ સ્વરૂપનું સુરેખ વિકલ સમીકરણ છે,જ્યાં $P(y) = 1$ અને $Q(y) = 2y$.
સંકલ્યકારક અવયવ $(IF)$ $e^{\int P(y) dy} = e^{\int 1 dy} = e^y$ છે.
બંને બાજુ $IF$ વડે ગુણતા: $e^y \frac{dx}{dy} + x e^y = 2y e^y$.
જેને આ રીતે લખી શકાય: $\frac{d}{dy}(x e^y) = 2y e^y$.
બંને બાજુ $y$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા: $x e^y = \int 2y e^y dy$.
ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા: $\int 2y e^y dy = 2(y e^y - e^y) + c = 2e^y(y - 1) + c$.
આમ,$x e^y = 2e^y(y - 1) + c$.
$e^y$ વડે ભાગતા,આપણને $x = 2(y - 1) + ce^{-y}$ મળે છે.
193
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
સમીકરણ $x^2 y - x^3 \frac{dy}{dx} = y^4 \cos x$,જ્યાં $y(0) = 1$ હોય,તેનો ઉકેલ શોધો.
A
$y^{-3} = 3 \sin x + 1$
B
$x^3 = 3 y^3 \sin x$
C
$x^3 = y^3 \sin x$
D
$y^{-3} = 3 \sin x + C$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $x^2 y - x^3 \frac{dy}{dx} = y^4 \cos x$.
બંને બાજુ $x^3 y^4$ વડે ભાગતા: $\frac{1}{x^2 y^3} - \frac{1}{y^4} \frac{dy}{dx} = \frac{\cos x}{x^3}$.
ધારો કે $v = y^{-3}$,તેથી $\frac{dv}{dx} = -3 y^{-4} \frac{dy}{dx}$,જેનો અર્થ છે કે $-\frac{1}{3} \frac{dv}{dx} = y^{-4} \frac{dy}{dx}$.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{dv}{dx} + \frac{3}{x} v = \frac{3 \cos x}{x^3}$.
સંકલ્યકારક અવયવ $(IF)$ $e^{\int \frac{3}{x} dx} = x^3$.
ઉકેલ: $v \cdot x^3 = \int x^3 \cdot \frac{3 \cos x}{x^3} dx = 3 \sin x + C$.
તેથી,$x^3 y^{-3} = 3 \sin x + C$.
194
MathematicsEasyMCQMHT CET · 2025
વિકલ સમીકરણ $x \frac{dy}{dx} = 2y$ એ .... દર્શાવે છે.
A
$c$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળોનું કુળ.
B
ઉગમબિંદુ પર શિરોબિંદુ અને ધન $Y$-અક્ષ પર અક્ષ ધરાવતા પરવલયોનું કુળ.
C
ઉગમબિંદુ પર શિરોબિંદુ અને $X$-અક્ષ પર અક્ષ ધરાવતા પરવલયોનું કુળ.
D
ઉપવલયોનું કુળ.

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $x \frac{dy}{dx} = 2y$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dy}{y} = 2 \frac{dx}{x}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{dy}{y} = 2 \int \frac{dx}{x}$.
આથી મળે: $\ln|y| = 2 \ln|x| + C$.
લઘુગણકના ગુણધર્મોનો ઉપયોગ કરતા: $\ln|y| = \ln|x^2| + C$.
બંને બાજુ ઘાતાંકીય લેતા: $y = e^{\ln|x^2| + C} = e^C \cdot x^2$.
ધારો કે $e^C = k$,જ્યાં $k$ એ સ્વૈર અચળાંક છે.
તેથી,$y = kx^2$.
આ સમીકરણ ઉગમબિંદુ $(0,0)$ પર શિરોબિંદુ અને $Y$-અક્ષ પર અક્ષ ધરાવતા પરવલયોનું કુળ દર્શાવે છે.
195
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતા અને $\left(1+x^2\right) \frac{dy}{dx} + 2xy = 4x^2$ નું સમાધાન કરતા વક્રનું સમીકરણ શોધો.
A
$y(1+x^2) = \frac{4}{3}x^3$
B
$y(1+x^2) = 4x^3$
C
$3y(1+x^2) = 4x^3$
D
$y(1+x^2) = x^3$

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\left(1+x^2\right) \frac{dy}{dx} + 2xy = 4x^2$ છે.
$(1+x^2)$ વડે ભાગતા,આપણને $\frac{dy}{dx} + \frac{2x}{1+x^2}y = \frac{4x^2}{1+x^2}$ મળે છે.
આ $\frac{dy}{dx} + P(x)y = Q(x)$ પ્રકારનું સુરેખ વિકલ સમીકરણ છે,જ્યાં $P(x) = \frac{2x}{1+x^2}$ અને $Q(x) = \frac{4x^2}{1+x^2}$.
સંકલ્યકારક અવયવ $(IF)$ $e^{\int P(x) dx} = e^{\int \frac{2x}{1+x^2} dx} = e^{\ln(1+x^2)} = 1+x^2$ છે.
ઉકેલ $y \cdot (IF) = \int Q(x) \cdot (IF) dx + C$ છે.
$y(1+x^2) = \int \frac{4x^2}{1+x^2} \cdot (1+x^2) dx + C$.
$y(1+x^2) = \int 4x^2 dx + C = \frac{4x^3}{3} + C$.
વક્ર ઉગમબિંદુ $(0,0)$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,$x=0, y=0$ મૂકતા: $0(1+0) = 0 + C \implies C = 0$.
તેથી,$y(1+x^2) = \frac{4x^3}{3}$,જેનું સાદું રૂપ $3y(1+x^2) = 4x^3$ થાય છે.
196
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
$(1,0)$ માંથી પસાર થતા અને વક્રના કોઈપણ બિંદુ $(x, y)$ પર સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{y-1}{x^2+x}$ હોય તેવા વક્રનું સમીકરણ શોધો.
A
$2(y-1)+x(x+1)=0$
B
$2x-(y-1)(x+1)=0$
C
$2x+(x+1)(y-1)=0$
D
$2x(y-1)+(x+1)=0$

Solution

(B) સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{dy}{dx} = \frac{y-1}{x^2+x}$ આપેલ છે.
ચલને અલગ કરતા,$\frac{dy}{y-1} = \frac{dx}{x(x+1)}$ મળે છે.
આંશિક અપૂર્ણાંકનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{1}{x(x+1)} = \frac{1}{x} - \frac{1}{x+1}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,$\int \frac{dy}{y-1} = \int (\frac{1}{x} - \frac{1}{x+1}) dx$.
$\ln|y-1| = \ln|x| - \ln|x+1| + C$.
$\ln|y-1| = \ln|\frac{x}{x+1}| + C$.
વક્ર $(1,0)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $x=1$ અને $y=0$ મૂકતા:
$\ln|0-1| = \ln|\frac{1}{1+1}| + C \implies 0 = \ln(\frac{1}{2}) + C \implies C = \ln(2)$.
આમ,$\ln|y-1| = \ln|\frac{x}{x+1}| + \ln(2) = \ln|\frac{2x}{x+1}|$.
$y-1 = \frac{2x}{x+1} \implies (y-1)(x+1) = 2x$.
ગોઠવતા $2x - (y-1)(x+1) = 0$ મળે છે.
197
MathematicsEasyMCQMHT CET · 2025
વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \cot x \cdot \cot y$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$\cos x = c \operatorname{cosec} y$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.
B
$\sin x = c \sec y$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.
C
$\sin x = c \cos y$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.
D
$\cos x = c \sin y$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = \cot x \cdot \cot y$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dy}{\cot y} = \cot x \cdot dx$.
આને આ રીતે લખી શકાય: $\tan y \cdot dy = \cot x \cdot dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \tan y \cdot dy = \int \cot x \cdot dx$.
પ્રમાણિત સંકલન સૂત્રોનો ઉપયોગ કરતા $\int \tan y \cdot dy = \ln|\sec y|$ અને $\int \cot x \cdot dx = \ln|\sin x|$,આપણને મળે છે: $\ln|\sec y| = \ln|\sin x| + \ln|c|$.
ગુણધર્મ $\ln|a| + \ln|b| = \ln|ab|$ નો ઉપયોગ કરતા: $\ln|\sec y| = \ln|c \sin x|$.
બંને બાજુ ઘાતાંકીય લેતા: $\sec y = c \sin x$.
$\sec y = \frac{1}{\cos y}$ હોવાથી,$\frac{1}{\cos y} = c \sin x$,જેનો અર્થ છે કે $\sin x = \frac{1}{c} \cos y$.
ધારો કે $k = \frac{1}{c}$,તો આપણને મળે $\sin x = k \cos y$.
આપેલ વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે.
198
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
વિકલ સમીકરણ $\log \left(\frac{dy}{dx}\right) = 2x - 5y$ અને પ્રારંભિક શરત $y(0) = 0$ માટે ઉકેલ શોધો:
A
$2e^{2x} + 5e^{5y} = 6$
B
$5e^{2x} - 2e^{5y} = 3$
C
$2e^{2x} - 5e^{5y} = 6$
D
$5e^{2x} + 2e^{5y} = 3$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\log \left(\frac{dy}{dx}\right) = 2x - 5y$ છે.
લઘુગણકની વ્યાખ્યા મુજબ,$\frac{dy}{dx} = e^{2x - 5y} = e^{2x} \cdot e^{-5y}$.
ચલને અલગ કરતા,$e^{5y} \, dy = e^{2x} \, dx$ મળે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,$\int e^{5y} \, dy = \int e^{2x} \, dx$.
આથી $\frac{e^{5y}}{5} = \frac{e^{2x}}{2} + C$ મળે.
$10$ વડે ગુણતા,$2e^{5y} = 5e^{2x} + 10C$,અથવા $2e^{5y} - 5e^{2x} = K$.
પ્રારંભિક શરત $y(0) = 0$ નો ઉપયોગ કરતા,$x = 0$ અને $y = 0$ મૂકતા:
$2e^{5(0)} - 5e^{2(0)} = K \implies 2(1) - 5(1) = K \implies K = -3$.
તેથી,$2e^{5y} - 5e^{2x} = -3$,જેને $5e^{2x} - 2e^{5y} = 3$ તરીકે લખી શકાય.
199
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{1}{x+y+1}$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$x = \log(x+y+2) + c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
B
$x = \log(x+y-2) + c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
C
$y = \log(x+y+2) + c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે
D
$y = \log(x+y-2) + c$,જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{1}{x+y+1}$ છે.
ધારો કે $v = x+y+1$. તેથી,$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$\frac{dv}{dx} = 1 + \frac{dy}{dx}$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{dv}{dx} - 1$.
આ કિંમતોને મૂળ સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{dv}{dx} - 1 = \frac{1}{v}$.
પદોને ગોઠવતા: $\frac{dv}{dx} = 1 + \frac{1}{v} = \frac{v+1}{v}$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{v}{v+1} dv = dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{v+1-1}{v+1} dv = \int dx$.
આ સાદું રૂપ આપતા $\int (1 - \frac{1}{v+1}) dv = \int dx$ મળે છે.
સંકલન કરતા $v - \log|v+1| = x + c$ મળે.
$v = x+y+1$ ની કિંમત પાછી મૂકતા: $(x+y+1) - \log|x+y+2| = x + c$.
આનું સાદું રૂપ $y+1 - \log|x+y+2| = c$ થાય,અથવા $y = \log|x+y+2| + C'$,જ્યાં $C' = c-1$ એ અચળાંક છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
200
MathematicsMediumMCQMHT CET · 2025
સમય $t$ પર શહેરની વસ્તી $p$ એ $\frac{dp}{dt} = \frac{p}{2} - 100$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. જો શરૂઆતની વસ્તી $t = 0$ સમયે $100$ હોય,તો $p$ શું હશે?
A
$200 + 100 e^{t/2}$
B
$200 - 100 e^{t/2}$
C
$300 - 100 e^{t/2}$
D
$300 + 100 e^{t/2}$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dp}{dt} = \frac{p - 200}{2}$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dp}{p - 200} = \frac{1}{2} dt$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{dp}{p - 200} = \int \frac{1}{2} dt$.
આથી મળે: $\ln|p - 200| = \frac{t}{2} + C$.
બંને બાજુ ઘાતાંક લેતા: $p - 200 = e^{t/2 + C} = Ae^{t/2}$,જ્યાં $A = \pm e^C$.
તેથી,$p = 200 + Ae^{t/2}$.
શરૂઆતની શરત $p(0) = 100$ આપેલ છે:
$100 = 200 + Ae^0 \implies 100 = 200 + A \implies A = -100$.
$A$ ની કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા: $p = 200 - 100 e^{t/2}$.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real MHT CET style covering Mathematics with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D Mathematics papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Run live MHT CET mock exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo

Frequently Asked Questions

How many Mathematics questions are in MHT CET 2025?

There are 795 Mathematics questions from the MHT CET 2025 paper on Vedclass, each with a detailed step-by-step solution in Gujarati.

Are MHT CET 2025 Mathematics solutions available in Gujarati?

Yes. All solutions on this page are in Gujarati. You can also switch to English or Hindi using the language buttons above the questions.

Can I practice MHT CET 2025 Mathematics as a timed test?

Yes. Use the Vedclass Test Series to attempt a full MHT CET mock test covering Mathematics with time limits and instant score analysis.

Can teachers create Mathematics papers from MHT CET previous year questions?

Yes. The Vedclass Exam Paper Generator lets teachers mix MHT CET Mathematics questions and generate Set A/B/C/D papers in minutes.

For Teachers & Institutes

Build a Custom Mathematics Paper

Pick MHT CET 2025 Mathematics questions, set difficulty, and generate Set A/B/C/D in 2 minutes.