Gujarati

Solution of trigonometrical equations Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · Trigonometrical Equations · Solution of trigonometrical equations

379+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 379 questions in Gujarati

151
DifficultMCQ
$[0, 2\pi]$ માં $\alpha$ ના કેટલા મૂલ્યો માટે $2\sin^3\alpha - 7\sin^2\alpha + 7\sin\alpha = 2$ થાય?
A
$6$
B
$4$
C
$3$
D
$1$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $2\sin^3\alpha - 7\sin^2\alpha + 7\sin\alpha - 2 = 0$.
ધારો કે $x = \sin\alpha$. તો $2x^3 - 7x^2 + 7x - 2 = 0$.
$x = 1$ એ એક ઉકેલ છે.
$(x - 1)$ વડે ભાગતા,$(x - 1)(2x^2 - 5x + 2) = 0$ મળે.
અવયવ પાડતા: $(x - 1)(2x - 1)(x - 2) = 0$.
તેથી,$\sin\alpha = 1$,$\sin\alpha = \frac{1}{2}$,અથવા $\sin\alpha = 2$.
$\sin\alpha = 2$ શક્ય નથી.
$\sin\alpha = 1$ માટે $[0, 2\pi]$ માં $\alpha = \frac{\pi}{2}$ ($1$ મૂલ્ય).
$\sin\alpha = \frac{1}{2}$ માટે $[0, 2\pi]$ માં $\alpha = \frac{\pi}{6}, \frac{5\pi}{6}$ ($2$ મૂલ્યો).
કુલ મૂલ્યોની સંખ્યા = $1 + 2 = 3$.
152
DifficultMCQ
અંતરાલ $[0, 5\pi]$ માં સમીકરણ $\sin 2x - 2 \cos x + 4 \sin x = 4$ ના ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$3$
B
$5$
C
$4$
D
$6$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $\sin 2x - 2 \cos x + 4 \sin x = 4$
$\sin 2x = 2 \sin x \cos x$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2 \sin x \cos x - 2 \cos x + 4 \sin x - 4 = 0$
અવયવ પાડતા:
$2 \cos x (\sin x - 1) + 4 (\sin x - 1) = 0$
$(2 \cos x + 4)(\sin x - 1) = 0$
$2(\cos x + 2)(\sin x - 1) = 0$
કારણ કે $\cos x + 2 \neq 0$,તેથી $\sin x = 1$ મળે.
અંતરાલ $[0, 5\pi]$ માં,$\sin x = 1$ માટે $x$ ના મૂલ્યો:
$x = \frac{\pi}{2}, \frac{5\pi}{2}, \frac{9\pi}{2}$
આમ,કુલ $3$ ઉકેલો મળે છે.
153
DifficultMCQ
જો $0 \le x < \frac{\pi}{2}$ હોય,તો $x$ ના કેટલા મૂલ્યો માટે $\sin x - \sin 2x + \sin 3x = 0$ થાય?
A
$2$
B
$1$
C
$3$
D
$4$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $\sin x - \sin 2x + \sin 3x = 0$
સરવાળાથી ગુણાકારના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\sin A + \sin B = 2 \sin(\frac{A+B}{2}) \cos(\frac{A-B}{2})$:
$(\sin 3x + \sin x) - \sin 2x = 0$
$2 \sin 2x \cos x - \sin 2x = 0$
$\sin 2x (2 \cos x - 1) = 0$
આનો અર્થ એ છે કે $\sin 2x = 0$ અથવા $\cos x = \frac{1}{2}$.
$\sin 2x = 0$ માટે,$2x = n\pi$,તેથી $x = \frac{n\pi}{2}$. $0 \le x < \frac{\pi}{2}$ આપેલ હોવાથી,માત્ર $x = 0$ ઉકેલ મળે છે.
$\cos x = \frac{1}{2}$ માટે,$x = \frac{\pi}{3}$ ($0 \le x < \frac{\pi}{2}$ હોવાથી).
$x$ ના મૂલ્યો $0$ અને $\frac{\pi}{3}$ છે.
આમ,મૂલ્યોની સંખ્યા $2$ છે.
154
DifficultMCQ
$\theta \in \left( 0, \frac{\pi}{2} \right)$ માટે $\sin^2 2\theta + \cos^4 2\theta = \frac{3}{4}$ નું સમાધાન કરતી તમામ $\theta$ ની કિંમતોનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$\pi$
B
$\frac{5\pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{2}$
D
$\frac{3\pi}{8}$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $\sin^2 2\theta + \cos^4 2\theta = \frac{3}{4}$
$\sin^2 2\theta = 1 - \cos^2 2\theta$ નો ઉપયોગ કરતા:
$1 - \cos^2 2\theta + \cos^4 2\theta = \frac{3}{4}$
ધારો કે $t = \cos^2 2\theta$. તો $t^2 - t + 1 = \frac{3}{4} \Rightarrow t^2 - t + \frac{1}{4} = 0$
$(t - \frac{1}{2})^2 = 0 \Rightarrow t = \frac{1}{2}$
તેથી,$\cos^2 2\theta = \frac{1}{2} \Rightarrow 2\cos^2 2\theta - 1 = 0$
$\cos 4\theta = 2\cos^2 2\theta - 1$ નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા,$\cos 4\theta = 0$
$\theta \in (0, \frac{\pi}{2})$ માટે,$4\theta \in (0, 2\pi)$.
$\cos 4\theta = 0 \Rightarrow 4\theta = \frac{\pi}{2}, \frac{3\pi}{2}$
$\theta = \frac{\pi}{8}, \frac{3\pi}{8}$
કિંમતોનો સરવાળો = $\frac{\pi}{8} + \frac{3\pi}{8} = \frac{4\pi}{8} = \frac{\pi}{2}$
155
DifficultMCQ
ધારો કે $S = \{ \theta \in [ - 2\pi , 2\pi ] : 2\cos^2 \theta + 3\sin \theta = 0 \}$. તો $S$ ના ઘટકોનો સરવાળો શોધો.
A
$\frac{13\pi}{6}$
B
$2\pi$
C
$\pi$
D
$\frac{5\pi}{3}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $2\cos^2 \theta + 3\sin \theta = 0$
$\cos^2 \theta = 1 - \sin^2 \theta$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2(1 - \sin^2 \theta) + 3\sin \theta = 0$
$2 - 2\sin^2 \theta + 3\sin \theta = 0$
$2\sin^2 \theta - 3\sin \theta - 2 = 0$
$(2\sin \theta + 1)(\sin \theta - 2) = 0$
$\sin \theta = 2$ શક્ય નથી,તેથી $\sin \theta = -\frac{1}{2}$.
$\theta \in [-2\pi, 2\pi]$ માટે,$\sin \theta = -\frac{1}{2}$ ના ઉકેલો:
$\theta = -\frac{\pi}{6}, -\frac{5\pi}{6}, \frac{7\pi}{6}, \frac{11\pi}{6}$.
ઘટકોનો સરવાળો = $(-\frac{\pi}{6}) + (-\frac{5\pi}{6}) + (\frac{7\pi}{6}) + (\frac{11\pi}{6}) = \frac{12\pi}{6} = 2\pi$.
156
DifficultMCQ
સમીકરણ $1 + \sin^4 x = \cos^2 3x$ માટે $x \in [-\frac{5\pi}{2}, \frac{5\pi}{2}]$ અંતરાલમાં ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$3$
B
$4$
C
$5$
D
$7$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $1 + \sin^4 x = \cos^2 3x$ છે.
અહીં $\sin^4 x \ge 0$ હોવાથી,ડાબી બાજુ $1 + \sin^4 x \ge 1$ થાય.
જમણી બાજુ $\cos^2 3x \le 1$ થાય.
સમાનતા માટે,$1 + \sin^4 x = 1$ અને $\cos^2 3x = 1$ હોવું જોઈએ.
$1 + \sin^4 x = 1 \implies \sin x = 0 \implies x = n\pi$,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
હવે $x = n\pi$ માટે $\cos^2 3x = 1$ ચકાસતા:
$\cos^2(3n\pi) = 1$ જે હંમેશા સત્ય છે.
$x \in [-\frac{5\pi}{2}, \frac{5\pi}{2}]$ અંતરાલમાં $x = n\pi$ ના મૂલ્યો:
$n = -2, -1, 0, 1, 2$ માટે $x = -2\pi, -\pi, 0, \pi, 2\pi$.
આમ,કુલ $5$ ઉકેલો મળે છે.
157
AdvancedMCQ
અંતરાલ $[0, 2\pi]$ માં સમીકરણ $\log _{\frac{1}{2}}|\sin x|=2-\log _{\frac{1}{2}}|\cos x|$ ના ભિન્ન ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$8$
B
$5$
C
$11$
D
$12$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $\log _{1 / 2}|\sin x|=2-\log _{1 / 2}|\cos x|$,જ્યાં $x \in [0, 2\pi]$.
પદોને ગોઠવતા: $\log _{1 / 2}|\sin x| + \log _{1 / 2}|\cos x| = 2$.
ગુણધર્મ $\log_a m + \log_a n = \log_a (mn)$ નો ઉપયોગ કરતા: $\log _{1 / 2}(|\sin x \cos x|) = 2$.
ઘાતાંકીય સ્વરૂપમાં ફેરવતા: $|\sin x \cos x| = (1/2)^2 = 1/4$.
બંને બાજુ $2$ વડે ગુણતા: $|2 \sin x \cos x| = 2 \times (1/4) = 1/2$.
આમ,$|\sin 2x| = 1/2$.
અંતરાલ $x \in [0, 2\pi]$ માટે,ખૂણો $2x$ એ $[0, 4\pi]$ અંતરાલમાં આવે છે.
$|\sin \theta| = 1/2$ માટે,દરેક $2\pi$ લંબાઈના અંતરાલમાં $4$ ઉકેલો મળે છે.
અહીં $2x$ માટેનો અંતરાલ $[0, 4\pi]$ હોવાથી,કુલ ઉકેલોની સંખ્યા $4 \times 2 = 8$ થશે.
Solution diagram
158
EasyMCQ
સમીકરણ $\sin x = \frac{\sqrt{3}}{2}$ ના મુખ્ય ઉકેલો શોધો.
A
$\frac{\pi}{3}$ અને $\frac{2\pi}{3}$
B
$\frac{\pi}{6}$ અને $\frac{5\pi}{6}$
C
$\frac{\pi}{4}$ અને $\frac{3\pi}{4}$
D
$\frac{2\pi}{3}$ અને $\frac{4\pi}{3}$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin \frac{\pi}{3} = \frac{\sqrt{3}}{2}$.
$\sin x$ પ્રથમ અને બીજા ચરણમાં ધન હોવાથી,બીજો ઉકેલ બીજા ચરણમાં મળે છે.
$\sin \left( \pi - \frac{\pi}{3} \right) = \sin \frac{2\pi}{3} = \frac{\sqrt{3}}{2}$.
તેથી,મુખ્ય ઉકેલો $x = \frac{\pi}{3}$ અને $x = \frac{2\pi}{3}$ છે.
159
EasyMCQ
સમીકરણ $\tan x = -\frac{1}{\sqrt{3}}$ ના મુખ્ય ઉકેલો શોધો.
A
$\frac{5 \pi}{6}$ અને $\frac{11 \pi}{6}$
B
$\frac{2 \pi}{3}$ અને $\frac{5 \pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{3}$ અને $\frac{2 \pi}{3}$
D
$\frac{7 \pi}{6}$ અને $\frac{11 \pi}{6}$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan \frac{\pi}{6} = \frac{1}{\sqrt{3}}.$
કારણ કે $\tan x$ બીજા અને ચોથા ચરણમાં ઋણ છે,તેથી:
$\tan x = \tan(\pi - \frac{\pi}{6}) = \tan \frac{5 \pi}{6} = -\frac{1}{\sqrt{3}}$
અને
$\tan x = \tan(2 \pi - \frac{\pi}{6}) = \tan \frac{11 \pi}{6} = -\frac{1}{\sqrt{3}}.$
આમ,મુખ્ય ઉકેલો $\frac{5 \pi}{6}$ અને $\frac{11 \pi}{6}$ છે.
160
EasyMCQ
$\sin x = -\frac{\sqrt{3}}{2}$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$x = n\pi + (-1)^n \frac{4\pi}{3}, n \in \mathbb{Z}$
B
$x = n\pi + (-1)^n \frac{2\pi}{3}, n \in \mathbb{Z}$
C
$x = 2n\pi \pm \frac{4\pi}{3}, n \in \mathbb{Z}$
D
$x = n\pi + (-1)^n \frac{5\pi}{3}, n \in \mathbb{Z}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\sin x = -\frac{\sqrt{3}}{2}$.
$\sin \frac{\pi}{3} = \frac{\sqrt{3}}{2}$ હોવાથી,$\sin x = -\sin \frac{\pi}{3}$ મળે.
નિત્યસમ $\sin(\pi + \theta) = -\sin \theta$ નો ઉપયોગ કરતા,$\sin x = \sin(\pi + \frac{\pi}{3}) = \sin \frac{4\pi}{3}$ મળે.
$\sin x = \sin \alpha$ માટેનો વ્યાપક ઉકેલ $x = n\pi + (-1)^n \alpha$ છે,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
$\alpha = \frac{4\pi}{3}$ મૂકતા,$x = n\pi + (-1)^n \frac{4\pi}{3}$ મળે,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
161
EasyMCQ
$\cos x = \frac{1}{2}$ ઉકેલો.
A
$x = 2n\pi \pm \frac{\pi}{3}, n \in Z$
B
$x = n\pi \pm \frac{\pi}{3}, n \in Z$
C
$x = 2n\pi + \frac{\pi}{3}, n \in Z$
D
$x = n\pi + \frac{\pi}{3}, n \in Z$

Solution

(A) આપણી પાસે છે,$\cos x = \frac{1}{2} = \cos \frac{\pi}{3}$.
$\cos x = \cos \alpha$ માટેનો વ્યાપક ઉકેલ $x = 2n\pi \pm \alpha$ છે,જ્યાં $n \in Z$.
તેથી,$x = 2n\pi \pm \frac{\pi}{3}$,જ્યાં $n \in Z$.
162
Easy
$\tan 2x = -\cot \left(x + \frac{\pi}{3}\right)$ ઉકેલો.

Solution

(N/A) આપણી પાસે છે,$\tan 2x = -\cot \left(x + \frac{\pi}{3}\right)$
$\tan \theta = -\cot \alpha = \tan \left(\frac{\pi}{2} + \alpha\right)$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\tan 2x = \tan \left(\frac{\pi}{2} + x + \frac{\pi}{3}\right)$
$\tan 2x = \tan \left(x + \frac{5\pi}{6}\right)$
વ્યાપક ઉકેલ માટે,$2x = n\pi + x + \frac{5\pi}{6}$,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$
તેથી,$x = n\pi + \frac{5\pi}{6}$,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
163
Medium
$\sin 2x - \sin 4x + \sin 6x = 0$ ઉકેલો.

Solution

આપેલ સમીકરણ $\sin 6x + \sin 2x - \sin 4x = 0$ છે.
સરવાળાથી ગુણાકારના સૂત્ર $\sin A + \sin B = 2 \sin \left( \frac{A+B}{2} \right) \cos \left( \frac{A-B}{2} \right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2 \sin 4x \cos 2x - \sin 4x = 0$.
$\sin 4x$ સામાન્ય લેતા:
$\sin 4x (2 \cos 2x - 1) = 0$.
આથી કાં તો $\sin 4x = 0$ અથવા $\cos 2x = \frac{1}{2}$.
$\sin 4x = 0$ માટે,વ્યાપક ઉકેલ $4x = n\pi$ છે,જે $x = \frac{n\pi}{4}$ આપે છે,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
$\cos 2x = \frac{1}{2} = \cos \frac{\pi}{3}$ માટે,વ્યાપક ઉકેલ $2x = 2n\pi \pm \frac{\pi}{3}$ છે,જે $x = n\pi \pm \frac{\pi}{6}$ આપે છે,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
164
Medium
$2 \cos^{2} x + 3 \sin x = 0$ ઉકેલો.

Solution

(N/A) આપેલ સમીકરણ $2 \cos^{2} x + 3 \sin x = 0$ છે.
નિત્યસમ $\cos^{2} x = 1 - \sin^{2} x$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2(1 - \sin^{2} x) + 3 \sin x = 0$
$2 - 2 \sin^{2} x + 3 \sin x = 0$
$2 \sin^{2} x - 3 \sin x - 2 = 0$
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા:
$(2 \sin x + 1)(\sin x - 2) = 0$
આથી બે કિસ્સા મળે છે:
$1) \sin x = -\frac{1}{2}$
$2) \sin x = 2$
$\sin x$ નો વિસ્તાર $[-1, 1]$ હોવાથી,$\sin x = 2$ શક્ય નથી.
$\sin x = -\frac{1}{2}$ માટે,આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin x = \sin(-\frac{\pi}{6})$.
$\sin x = \sin \alpha$ માટેનો વ્યાપક ઉકેલ $x = n\pi + (-1)^{n}\alpha$ છે.
તેથી,$x = n\pi + (-1)^{n}(-\frac{\pi}{6})$,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
165
EasyMCQ
સમીકરણ $\tan x = \sqrt{3}$ ના મુખ્ય અને વ્યાપક ઉકેલો શોધો.
A
$x = \frac{\pi}{3}, \frac{4\pi}{3}$ અને $x = n\pi + \frac{\pi}{3}, n \in \mathbb{Z}$
B
$x = \frac{\pi}{6}, \frac{7\pi}{6}$ અને $x = n\pi + \frac{\pi}{6}, n \in \mathbb{Z}$
C
$x = \frac{\pi}{3}, \frac{2\pi}{3}$ અને $x = n\pi + \frac{2\pi}{3}, n \in \mathbb{Z}$
D
$x = \frac{\pi}{4}, \frac{5\pi}{4}$ અને $x = n\pi + \frac{\pi}{4}, n \in \mathbb{Z}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $\tan x = \sqrt{3}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan \frac{\pi}{3} = \sqrt{3}$.
$\tan x$ પ્રથમ અને ત્રીજા ચરણમાં ધન હોવાથી,મુખ્ય ઉકેલો $x = \frac{\pi}{3}$ અને $x = \pi + \frac{\pi}{3} = \frac{4\pi}{3}$ છે.
વ્યાપક ઉકેલ માટે,આપણે ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરીએ છીએ કે જો $\tan x = \tan \alpha$ હોય,તો $x = n\pi + \alpha$,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
અહીં,$\alpha = \frac{\pi}{3}$.
તેથી,વ્યાપક ઉકેલ $x = n\pi + \frac{\pi}{3}$ છે,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
166
EasyMCQ
સમીકરણ $\sec x = 2$ ના મુખ્ય અને વ્યાપક ઉકેલો શોધો.
A
$x = \frac{\pi}{3}, \frac{5\pi}{3}$ અને $x = 2n\pi \pm \frac{\pi}{3}, n \in \mathbb{Z}$
B
$x = \frac{\pi}{6}, \frac{5\pi}{6}$ અને $x = n\pi \pm \frac{\pi}{6}, n \in \mathbb{Z}$
C
$x = \frac{\pi}{3}, \frac{2\pi}{3}$ અને $x = n\pi \pm \frac{\pi}{3}, n \in \mathbb{Z}$
D
$x = \frac{\pi}{4}, \frac{7\pi}{4}$ અને $x = 2n\pi \pm \frac{\pi}{4}, n \in \mathbb{Z}$

Solution

(A) આપેલ છે $\sec x = 2$.
$\sec x = \frac{1}{\cos x}$ હોવાથી,$\cos x = \frac{1}{2}$ મળે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos \frac{\pi}{3} = \frac{1}{2}$.
$\cos x$ પ્રથમ અને ચોથા ચરણમાં ધન હોવાથી,મુખ્ય ઉકેલો $x = \frac{\pi}{3}$ અને $x = 2\pi - \frac{\pi}{3} = \frac{5\pi}{3}$ છે.
વ્યાપક ઉકેલ માટે,જો $\cos x = \cos \alpha$ હોય,તો $x = 2n\pi \pm \alpha$,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
અહીં $\alpha = \frac{\pi}{3}$ છે,તેથી વ્યાપક ઉકેલ $x = 2n\pi \pm \frac{\pi}{3}$ છે,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
167
Easy
સમીકરણ $\cot x = -\sqrt{3}$ ના મુખ્ય અને વ્યાપક ઉકેલો શોધો.

Solution

આપેલ સમીકરણ: $\cot x = -\sqrt{3}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cot \frac{\pi}{6} = \sqrt{3}$.
$\cot x$ બીજા અને ચોથા ચરણમાં ઋણ હોવાથી:
$\cot (\pi - \frac{\pi}{6}) = -\cot \frac{\pi}{6} = -\sqrt{3} \Rightarrow \cot \frac{5\pi}{6} = -\sqrt{3}$.
$\cot (2\pi - \frac{\pi}{6}) = -\cot \frac{\pi}{6} = -\sqrt{3} \Rightarrow \cot \frac{11\pi}{6} = -\sqrt{3}$.
આમ,મુખ્ય ઉકેલો $x = \frac{5\pi}{6}$ અને $x = \frac{11\pi}{6}$ છે.
વ્યાપક ઉકેલ માટે,આપણે જાણીએ છીએ કે જો $\cot x = \cot \alpha$ હોય,તો $x = n\pi + \alpha$,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
મુખ્ય કિંમત $\alpha = \frac{5\pi}{6}$ લેતા,વ્યાપક ઉકેલ $x = n\pi + \frac{5\pi}{6}$ મળે,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
168
Easy
$\csc x = -2$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.

Solution

(N/A) આપેલ છે $\csc x = -2$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\csc \frac{\pi}{6} = 2$.
$\csc x$ ત્રીજા અને ચોથા ચરણમાં ઋણ હોવાથી,આપણને મળે છે:
$\csc(\pi + \frac{\pi}{6}) = -\csc \frac{\pi}{6} = -2$ અને $\csc(2\pi - \frac{\pi}{6}) = -\csc \frac{\pi}{6} = -2$.
તેથી,$\csc \frac{7\pi}{6} = -2$ અને $\csc \frac{11\pi}{6} = -2$.
મુખ્ય ઉકેલો $x = \frac{7\pi}{6}$ અને $x = \frac{11\pi}{6}$ છે.
વ્યાપક ઉકેલ શોધવા માટે,આપણે $\csc x = \csc \frac{7\pi}{6}$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ,જેનો અર્થ છે $\sin x = \sin \frac{7\pi}{6}$.
$\sin x = \sin \alpha$ માટેનો વ્યાપક ઉકેલ $x = n\pi + (-1)^n \alpha$ છે,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
$\alpha = \frac{7\pi}{6}$ મૂકતા,વ્યાપક ઉકેલ $x = n\pi + (-1)^n \frac{7\pi}{6}$ છે,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
169
MediumMCQ
સમીકરણ $\cos 4x = \cos 2x$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$x = \frac{n\pi}{3}$ અથવા $x = n\pi$,$n \in \mathbb{Z}$
B
$x = \frac{n\pi}{2}$ અથવા $x = n\pi$,$n \in \mathbb{Z}$
C
$x = \frac{n\pi}{4}$ અથવા $x = n\pi$,$n \in \mathbb{Z}$
D
$x = n\pi$,$n \in \mathbb{Z}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $\cos 4x = \cos 2x$
$\Rightarrow \cos 4x - \cos 2x = 0$
સૂત્ર $\cos A - \cos B = -2 \sin \left(\frac{A+B}{2}\right) \sin \left(\frac{A-B}{2}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$-2 \sin \left(\frac{4x+2x}{2}\right) \sin \left(\frac{4x-2x}{2}\right) = 0$
$-2 \sin 3x \sin x = 0$
$\sin 3x \sin x = 0$
આનો અર્થ એ છે કે $\sin 3x = 0$ અથવા $\sin x = 0$.
જો $\sin 3x = 0$,તો $3x = n\pi \Rightarrow x = \frac{n\pi}{3}$,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
જો $\sin x = 0$,તો $x = n\pi$,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
આમ,વ્યાપક ઉકેલ $x = \frac{n\pi}{3}$ અથવા $x = n\pi$ છે,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
170
Medium
સમીકરણ $\cos 3x + \cos x - \cos 2x = 0$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.

Solution

આપેલ સમીકરણ: $\cos 3x + \cos x - \cos 2x = 0$
નિત્યસમ $\cos A + \cos B = 2 \cos \left( \frac{A+B}{2} \right) \cos \left( \frac{A-B}{2} \right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2 \cos \left( \frac{3x+x}{2} \right) \cos \left( \frac{3x-x}{2} \right) - \cos 2x = 0$
$2 \cos 2x \cos x - \cos 2x = 0$
$\cos 2x (2 \cos x - 1) = 0$
આ બે કિસ્સાઓ આપે છે:
કિસ્સો $1$: $\cos 2x = 0$ $\Rightarrow 2x = (2n+1) \frac{\pi}{2}$ $\Rightarrow x = (2n+1) \frac{\pi}{4}$,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
કિસ્સો $2$: $2 \cos x - 1 = 0$ $\Rightarrow \cos x = \frac{1}{2} = \cos \frac{\pi}{3}$ $\Rightarrow x = 2n\pi \pm \frac{\pi}{3}$,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
171
MediumMCQ
સમીકરણ $\sin 2x + \cos x = 0$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$x = (2n+1)\frac{\pi}{2}$ અથવા $x = n\pi + (-1)^n \frac{7\pi}{6}, n \in \mathbb{Z}$
B
$x = n\pi + \frac{\pi}{2}$ અથવા $x = n\pi + (-1)^n \frac{\pi}{6}, n \in \mathbb{Z}$
C
$x = (2n+1)\frac{\pi}{2}$ અથવા $x = n\pi + (-1)^n \frac{11\pi}{6}, n \in \mathbb{Z}$
D
$x = n\pi$ અથવા $x = n\pi + (-1)^n \frac{7\pi}{6}, n \in \mathbb{Z}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $\sin 2x + \cos x = 0$
$\sin 2x = 2 \sin x \cos x$ નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા:
$2 \sin x \cos x + \cos x = 0$
$\cos x$ સામાન્ય લેતા:
$\cos x (2 \sin x + 1) = 0$
આથી બે કિસ્સા મળે છે:
કિસ્સો $1$: $\cos x = 0$
$\cos x = 0$ નો વ્યાપક ઉકેલ $x = (2n + 1) \frac{\pi}{2}$ છે,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
કિસ્સો $2$: $2 \sin x + 1 = 0$
$\sin x = -\frac{1}{2}$
$\sin \frac{\pi}{6} = \frac{1}{2}$ હોવાથી,$\sin x = -\sin \frac{\pi}{6} = \sin(\pi + \frac{\pi}{6}) = \sin \frac{7\pi}{6}$.
$\sin x = \sin \alpha$ નો વ્યાપક ઉકેલ $x = n\pi + (-1)^n \alpha$ છે.
તેથી,$x = n\pi + (-1)^n \frac{7\pi}{6}$,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
આમ,વ્યાપક ઉકેલ $x = (2n + 1) \frac{\pi}{2}$ અથવા $x = n\pi + (-1)^n \frac{7\pi}{6}$ છે,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
172
DifficultMCQ
સમીકરણ $\sec^{2} 2x = 1 - \tan 2x$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$x = \frac{n\pi}{2}$ અથવા $x = \frac{n\pi}{2} + \frac{3\pi}{8}, n \in \mathbb{Z}$
B
$x = n\pi$ અથવા $x = n\pi + \frac{3\pi}{8}, n \in \mathbb{Z}$
C
$x = \frac{n\pi}{2}$ અથવા $x = n\pi + \frac{3\pi}{8}, n \in \mathbb{Z}$
D
$x = n\pi$ અથવા $x = \frac{n\pi}{2} + \frac{3\pi}{8}, n \in \mathbb{Z}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $\sec^{2} 2x = 1 - \tan 2x$
નિત્યસમ $\sec^{2} \theta = 1 + \tan^{2} \theta$ નો ઉપયોગ કરતા:
$1 + \tan^{2} 2x = 1 - \tan 2x$
$\tan^{2} 2x + \tan 2x = 0$
$\tan 2x(\tan 2x + 1) = 0$
આથી બે કિસ્સા મળે છે:
કિસ્સો $1$: $\tan 2x = 0$
$2x = n\pi$,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$
$x = \frac{n\pi}{2}, n \in \mathbb{Z}$
કિસ્સો $2$: $\tan 2x = -1$
$\tan 2x = -\tan \frac{\pi}{4} = \tan(\pi - \frac{\pi}{4}) = \tan \frac{3\pi}{4}$
$2x = n\pi + \frac{3\pi}{4}$,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$
$x = \frac{n\pi}{2} + \frac{3\pi}{8}, n \in \mathbb{Z}$
આમ,વ્યાપક ઉકેલ $x = \frac{n\pi}{2}$ અથવા $x = \frac{n\pi}{2} + \frac{3\pi}{8}, n \in \mathbb{Z}$ છે.
173
Difficult
સમીકરણ $\sin x + \sin 3x + \sin 5x = 0$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.

Solution

આપેલ સમીકરણ: $\sin x + \sin 3x + \sin 5x = 0$
પદોને ગોઠવતા: $(\sin 5x + \sin x) + \sin 3x = 0$
સૂત્ર $\sin A + \sin B = 2 \sin \left(\frac{A+B}{2}\right) \cos \left(\frac{A-B}{2}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2 \sin \left(\frac{5x+x}{2}\right) \cos \left(\frac{5x-x}{2}\right) + \sin 3x = 0$
$2 \sin 3x \cos 2x + \sin 3x = 0$
$\sin 3x$ સામાન્ય લેતા:
$\sin 3x (2 \cos 2x + 1) = 0$
આથી બે કિસ્સા મળે છે:
કિસ્સો $1$: $\sin 3x = 0$
$3x = n\pi$,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$
$x = \frac{n\pi}{3}$,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$
કિસ્સો $2$: $2 \cos 2x + 1 = 0$
$\cos 2x = -\frac{1}{2}$
$\cos \frac{\pi}{3} = \frac{1}{2}$ હોવાથી,$\cos 2x = -\cos \frac{\pi}{3} = \cos \left(\pi - \frac{\pi}{3}\right) = \cos \frac{2\pi}{3}$
$2x = 2n\pi \pm \frac{2\pi}{3}$,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$
$x = n\pi \pm \frac{\pi}{3}$,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$
આમ,વ્યાપક ઉકેલ $x = \frac{n\pi}{3}$ અથવા $x = n\pi \pm \frac{\pi}{3}$ છે,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
174
DifficultMCQ
અંતરાલ $[0, 2\pi]$ માં સમીકરણ $|\cot x| = \cot x + \frac{1}{\sin x}$ ના ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $|\cot x| = \cot x + \frac{1}{\sin x}$ છે.
કિસ્સો $1$: જો $\cot x \ge 0$ હોય,તો $|\cot x| = \cot x$. સમીકરણ $\cot x = \cot x + \frac{1}{\sin x}$ બને છે,જેનો અર્થ છે કે $\frac{1}{\sin x} = 0$. આનો કોઈ ઉકેલ નથી.
કિસ્સો $2$: જો $\cot x < 0$ હોય,તો $|\cot x| = -\cot x$. સમીકરણ $-\cot x = \cot x + \frac{1}{\sin x}$ બને છે,જેનું સાદું રૂપ $2\cot x + \frac{1}{\sin x} = 0$ થાય છે.
$\cot x = \frac{\cos x}{\sin x}$ મૂકતા,આપણને $\frac{2\cos x + 1}{\sin x} = 0$ મળે છે.
આનો અર્થ છે કે $2\cos x + 1 = 0$,તેથી $\cos x = -\frac{1}{2}$.
અંતરાલ $[0, 2\pi]$ માં,$\cos x = -\frac{1}{2}$ એ $x = \frac{2\pi}{3}$ અને $x = \frac{4\pi}{3}$ માટે મળે છે.
શરત $\cot x < 0$ તપાસતા: $x = \frac{2\pi}{3}$ માટે,$\cot(\frac{2\pi}{3}) = -\frac{1}{\sqrt{3}} < 0$ (માન્ય).
$x = \frac{4\pi}{3}$ માટે,$\cot(\frac{4\pi}{3}) = \frac{1}{\sqrt{3}} > 0$ (અમાન્ય,કારણ કે તે $\cot x < 0$ નો વિરોધાભાસ કરે છે).
આમ,માત્ર $1$ ઉકેલ છે.
175
DifficultMCQ
અંતરાલ $[0, 2\pi]$ માં સમીકરણ $x + 2 \tan x = \frac{\pi}{2}$ ના ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$3$
B
$4$
C
$2$
D
$5$

Solution

(A) અંતરાલ $[0, 2\pi]$ માં $x + 2 \tan x = \frac{\pi}{2}$ માટે ઉકેલોની સંખ્યા શોધવા માટે,આપણે સમીકરણને આ રીતે ફરીથી લખીએ છીએ:
$2 \tan x = \frac{\pi}{2} - x$
$\tan x = -\frac{1}{2}x + \frac{\pi}{4}$
આપણે અંતરાલ $[0, 2\pi]$ માં $y = \tan x$ અને $y = -\frac{1}{2}x + \frac{\pi}{4}$ ના આલેખના છેદબિંદુઓ શોધીએ છીએ.
$1$. અંતરાલ $[0, \frac{\pi}{2})$ માં,$\tan x$ એ $0$ થી $\infty$ સુધી વધે છે,જ્યારે રેખા $y = -\frac{1}{2}x + \frac{\pi}{4}$ એ $\frac{\pi}{4} \approx 0.785$ થી $0$ સુધી ઘટે છે. અહીં બરાબર $1$ છેદબિંદુ મળે છે.
$2$. અંતરાલ $(\frac{\pi}{2}, \frac{3\pi}{2})$ માં,$\tan x$ એ $-\infty$ થી $\infty$ સુધી વધે છે,જ્યારે રેખા $0$ થી $-\frac{\pi}{2} \approx -1.57$ સુધી ઘટે છે. અહીં બરાબર $1$ છેદબિંદુ મળે છે.
$3$. અંતરાલ $(\frac{3\pi}{2}, 2\pi]$ માં,$\tan x$ એ $-\infty$ થી $0$ સુધી વધે છે,જ્યારે રેખા $-\frac{\pi}{2}$ થી $-\frac{3\pi}{4} \approx -2.35$ સુધી ઘટે છે. અહીં બરાબર $1$ છેદબિંદુ મળે છે.
આમ,કુલ $3$ ઉકેલો મળે છે.
Solution diagram
176
MediumMCQ
જો $\sqrt{3}(\cos ^{2} x)=(\sqrt{3}-1) \cos x+1$ હોય,તો જ્યારે $x \in [0, \frac{\pi}{2}]$ હોય ત્યારે આપેલ સમીકરણના ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી થાય?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $\sqrt{3} \cos^2 x = (\sqrt{3}-1) \cos x + 1$
પદોને ગોઠવતા: $\sqrt{3} \cos^2 x - \sqrt{3} \cos x + \cos x - 1 = 0$
અવયવ પાડતા: $\sqrt{3} \cos x (\cos x - 1) + 1 (\cos x - 1) = 0$
$(\sqrt{3} \cos x + 1)(\cos x - 1) = 0$
આ બે કિસ્સાઓ આપે છે:
કિસ્સો $1$: $\cos x = 1 \Rightarrow x = 0$ (જે અંતરાલ $[0, \frac{\pi}{2}]$ માં છે)
કિસ્સો $2$: $\cos x = -\frac{1}{\sqrt{3}}$. કારણ કે $\cos x$ બીજા ચરણમાં ઋણ હોય છે અને $x \in [0, \frac{\pi}{2}]$ છે,તેથી આપેલ અંતરાલમાં આ કિસ્સા માટે કોઈ ઉકેલ નથી.
આમ,માત્ર $1$ ઉકેલ છે,જે $x = 0$ છે.
177
DifficultMCQ
ધારો કે $[0, 4\pi]$ અંતરાલમાં સમીકરણ $\sin^{4} \theta + \cos^{4} \theta - \sin \theta \cos \theta = 0$ ના તમામ ઉકેલોનો સરવાળો (રેડિયનમાં) $S$ છે. તો $\frac{8S}{\pi}$ ની કિંમત ...... થાય.
A
$87$
B
$78$
C
$56$
D
$65$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $\sin^{4} \theta + \cos^{4} \theta - \sin \theta \cos \theta = 0$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin^{4} \theta + \cos^{4} \theta = 1 - 2\sin^{2} \theta \cos^{2} \theta$.
તેથી,$1 - 2\sin^{2} \theta \cos^{2} \theta - \sin \theta \cos \theta = 0$.
$2\sin \theta \cos \theta = \sin 2\theta$ નો ઉપયોગ કરતા,$1 - \frac{\sin^{2} 2\theta}{2} - \frac{\sin 2\theta}{2} = 0$.
$2 - \sin^{2} 2\theta - \sin 2\theta = 0 \Rightarrow \sin^{2} 2\theta + \sin 2\theta - 2 = 0$.
અવયવ પાડતા,$(\sin 2\theta + 2)(\sin 2\theta - 1) = 0$.
$\sin 2\theta = 1$ મળે,કારણ કે $\sin 2\theta = -2$ શક્ય નથી.
$\theta \in [0, 4\pi]$ માટે,$2\theta \in [0, 8\pi]$.
તેથી,$2\theta = \frac{\pi}{2}, \frac{5\pi}{2}, \frac{9\pi}{2}, \frac{13\pi}{2}$.
$\theta = \frac{\pi}{4}, \frac{5\pi}{4}, \frac{9\pi}{4}, \frac{13\pi}{4}$.
સરવાળો $S = 7\pi$.
તેથી,$\frac{8S}{\pi} = 56$.
178
DifficultMCQ
જો $n$ એ સમીકરણ $2 \cos x(4 \sin(\frac{\pi}{4}+x) \sin(\frac{\pi}{4}-x)-1)=1$ ના ઉકેલોની સંખ્યા હોય,જ્યાં $x \in [0, \pi]$,અને $S$ એ આ તમામ ઉકેલોનો સરવાળો હોય,તો ક્રમયુક્ત જોડ $(n, S)$ શું થાય?
A
$(3, 13\pi/3)$
B
$(2, 2\pi/3)$
C
$(2, 8\pi/9)$
D
$(3, 5\pi/3)$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: $2 \cos x(4 \sin(\frac{\pi}{4}+x) \sin(\frac{\pi}{4}-x)-1)=1$
નિત્યસમ $\sin(A+B)\sin(A-B) = \sin^2 A - \sin^2 B$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2 \cos x(4(\sin^2(\frac{\pi}{4}) - \sin^2 x) - 1) = 1$
$2 \cos x(4(\frac{1}{2} - \sin^2 x) - 1) = 1$
$2 \cos x(2 - 4\sin^2 x - 1) = 1$
$2 \cos x(1 - 4\sin^2 x) = 1$
$1 - 4\sin^2 x = 4\cos^2 x - 3$ હોવાથી,સમીકરણ આ મુજબ બનશે:
$2 \cos x(4\cos^2 x - 3) = 1$
$8\cos^3 x - 6\cos x = 1$
$4\cos^3 x - 3\cos x = \frac{1}{2}$
ત્રિ-ગુણિત નિત્યસમ $\cos 3x = 4\cos^3 x - 3\cos x$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\cos 3x = \frac{1}{2}$
$x \in [0, \pi]$ હોવાથી,$3x \in [0, 3\pi]$.
$3x$ માટેના ઉકેલો $\frac{\pi}{3}, 2\pi - \frac{\pi}{3}, 2\pi + \frac{\pi}{3}$ છે,એટલે કે $\frac{\pi}{3}, \frac{5\pi}{3}, \frac{7\pi}{3}$.
તેથી,$x = \frac{\pi}{9}, \frac{5\pi}{9}, \frac{7\pi}{9}$.
ઉકેલોની સંખ્યા $n = 3$.
સરવાળો $S = \frac{\pi}{9} + \frac{5\pi}{9} + \frac{7\pi}{9} = \frac{13\pi}{9}$.
Solution diagram
179
DifficultMCQ
$x \in [0, 4\pi]$ માટે $\sin^{7} x + \cos^{7} x = 1$ ના ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$5$
B
$9$
C
$11$
D
$7$

Solution

(A) આપેલ છે $\sin^{7} x + \cos^{7} x = 1$,જ્યાં $x \in [0, 4\pi]$.
$\sin^{2} x \leq 1$ અને $\cos^{2} x \leq 1$ હોવાથી,$\sin^{7} x \leq \sin^{2} x$ અને $\cos^{7} x \leq \cos^{2} x$ થાય.
તેથી,$\sin^{7} x + \cos^{7} x \leq \sin^{2} x + \cos^{2} x = 1$.
સમાનતા ત્યારે જ શક્ય છે જ્યારે $\sin^{7} x = \sin^{2} x$ અને $\cos^{7} x = \cos^{2} x$ હોય.
આનો અર્થ એ છે કે $(\sin x = 0 \text{ અથવા } \sin x = 1)$ અને $(\cos x = 0 \text{ અથવા } \cos x = 1)$.
કિસ્સો $1$: $\sin x = 0 \implies x = 0, \pi, 2\pi, 3\pi, 4\pi$. $\cos^{7} x = 1$ ચકાસતા,$x = 0, 2\pi, 4\pi$ મળે.
કિસ્સો $2$: $\cos x = 0 \implies x = \pi/2, 3\pi/2, 5\pi/2, 7\pi/2$. $\sin^{7} x = 1$ ચકાસતા,$x = \pi/2, 5\pi/2$ મળે.
આમ,કુલ ઉકેલો $x \in \{0, \pi/2, 2\pi, 5\pi/2, 4\pi\}$ છે.
તેથી,કુલ $5$ ઉકેલો મળે.
180
DifficultMCQ
$[0, 2\pi]$ માં $x$ ના તમામ મૂલ્યોનો સરવાળો,જેના માટે $\sin x + \sin 2x + \sin 3x + \sin 4x = 0$ થાય,તે કેટલો છે? ($\pi$ માં)
A
$11$
B
$12$
C
$8$
D
$9$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: $(\sin x + \sin 4x) + (\sin 2x + \sin 3x) = 0$
સરવાળાને ગુણાકારમાં ફેરવવાના સૂત્ર $\sin A + \sin B = 2 \sin \frac{A+B}{2} \cos \frac{A-B}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2 \sin \frac{5x}{2} \cos \frac{3x}{2} + 2 \sin \frac{5x}{2} \cos \frac{x}{2} = 0$
$2 \sin \frac{5x}{2} (\cos \frac{3x}{2} + \cos \frac{x}{2}) = 0$
$\cos C + \cos D = 2 \cos \frac{C+D}{2} \cos \frac{C-D}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2 \sin \frac{5x}{2} (2 \cos x \cos \frac{x}{2}) = 0$
$4 \sin \frac{5x}{2} \cos x \cos \frac{x}{2} = 0$
કિસ્સો $1$: $\sin \frac{5x}{2} = 0 \Rightarrow \frac{5x}{2} = n\pi \Rightarrow x = \frac{2n\pi}{5}$. $x \in [0, 2\pi]$ માટે,$x \in \{0, \frac{2\pi}{5}, \frac{4\pi}{5}, \frac{6\pi}{5}, \frac{8\pi}{5}, 2\pi\}$.
કિસ્સો $2$: $\cos x = 0 \Rightarrow x = \frac{\pi}{2}, \frac{3\pi}{2}$.
કિસ્સો $3$: $\cos \frac{x}{2} = 0 \Rightarrow \frac{x}{2} = \frac{\pi}{2} \Rightarrow x = \pi$.
તમામ મૂલ્યોનો સરવાળો $= (0 + \frac{2\pi}{5} + \frac{4\pi}{5} + \frac{6\pi}{5} + \frac{8\pi}{5} + 2\pi) + (\frac{\pi}{2} + \frac{3\pi}{2}) + \pi = 6\pi + 2\pi + \pi = 9\pi$.
181
DifficultMCQ
સમીકરણ $\cos \left(x+\frac{\pi}{3}\right) \cos \left(\frac{\pi}{3}-x\right)=\frac{1}{4} \cos ^{2} 2 x$ માટે $x \in [-3 \pi, 3 \pi]$ હોય,તો ઉકેલોની સંખ્યા શોધો.
A
$8$
B
$5$
C
$6$
D
$7$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: $\cos \left(\frac{\pi}{3}+x\right) \cos \left(\frac{\pi}{3}-x\right)=\frac{1}{4} \cos ^{2} 2 x$.
નિત્યસમ $\cos(A+B)\cos(A-B) = \cos^2 A - \sin^2 B$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\cos^2 \left(\frac{\pi}{3}\right) - \sin^2 x = \frac{1}{4} \cos^2 2x$.
$\cos^2 \left(\frac{\pi}{3}\right) = \frac{1}{4}$ મૂકતા:
$\frac{1}{4} - \sin^2 x = \frac{1}{4} \cos^2 2x$.
$4$ વડે ગુણતા:
$1 - 4 \sin^2 x = \cos^2 2x$.
$1 - 2 \sin^2 x = \cos 2x$ નો ઉપયોગ કરતા,$4 \sin^2 x = 2(1 - \cos 2x)$ મળે:
$1 - 2(1 - \cos 2x) = \cos^2 2x$.
$1 - 2 + 2 \cos 2x = \cos^2 2x$.
$\cos^2 2x - 2 \cos 2x + 1 = 0$.
$(\cos 2x - 1)^2 = 0$.
$\cos 2x = 1$.
$2x = 2n\pi \implies x = n\pi$.
$x \in [-3\pi, 3\pi]$ માટે,$n$ ની કિંમતો $\{-3, -2, -1, 0, 1, 2, 3\}$ છે.
આમ,કુલ $7$ ઉકેલો મળે.
182
DifficultMCQ
અંતરાલ $\left(\frac{\pi}{4}, \frac{7 \pi}{4}\right)$ માં $x$ ના કેટલા મૂલ્યો માટે $14 \operatorname{cosec}^{2} x - 2 \sin^{2} x = 21 - 4 \cos^{2} x$ સાચું છે?
A
$2$
B
$7$
C
$5$
D
$4$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: $14 \operatorname{cosec}^{2} x - 2 \sin^{2} x = 21 - 4 \cos^{2} x$
$\cos^{2} x = 1 - \sin^{2} x$ મૂકતા:
$14 \operatorname{cosec}^{2} x - 2 \sin^{2} x = 17 + 4 \sin^{2} x$
$14 \operatorname{cosec}^{2} x - 6 \sin^{2} x = 17$
ધારો કે $\sin^{2} x = p$,તો $\operatorname{cosec}^{2} x = \frac{1}{p}$:
$6p^{2} + 17p - 14 = 0$
$p = \frac{2}{3}$ (કારણ કે $\sin^{2} x \geq 0$)
$\sin x = \pm \sqrt{\frac{2}{3}}$
અંતરાલ $\left(\frac{\pi}{4}, \frac{7 \pi}{4}\right)$ માં કુલ $4$ ઉકેલો મળે છે.
183
MediumMCQ
અંતરાલ $(0, 10)$ માં સમીકરણ $\sin x = \cos^{2} x$ ના ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$2$
B
$4$
C
$6$
D
$8$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $\sin x = \cos^{2} x$ છે.
નિત્યસમ $\cos^{2} x = 1 - \sin^{2} x$ નો ઉપયોગ કરતા,$\sin x = 1 - \sin^{2} x$ મળે.
પદોને ગોઠવતા,દ્વિઘાત સમીકરણ $\sin^{2} x + \sin x - 1 = 0$ મળે છે.
ધારો કે $t = \sin x$,તો $t^{2} + t - 1 = 0$.
દ્વિઘાત સૂત્ર $t = \frac{-b \pm \sqrt{b^{2} - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા,$t = \frac{-1 \pm \sqrt{5}}{2}$ મળે.
$-1 \le \sin x \le 1$ હોવાથી,$\sin x = \frac{\sqrt{5} - 1}{2}$ મળે.
અંતરાલ $(0, 10)$ માં,$10$ રેડિયન એ આશરે $3.18\pi$ જેટલું થાય છે.
$(0, 2\pi)$ માં $2$ ઉકેલ મળે અને $(2\pi, 3.18\pi)$ માં બીજા $2$ ઉકેલ મળે.
કુલ ઉકેલોની સંખ્યા $4$ છે.
184
DifficultMCQ
સમીકરણ $2 \theta - \cos^{2} \theta + \sqrt{2} = 0$ ના ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $2 \theta - \cos^{2} \theta + \sqrt{2} = 0$ છે.
આને $\cos^{2} \theta = 2 \theta + \sqrt{2}$ તરીકે ફરીથી લખી શકાય છે.
ધારો કે $f(\theta) = \cos^{2} \theta$ અને $g(\theta) = 2 \theta + \sqrt{2}$.
વિધેય $f(\theta) = \cos^{2} \theta$ એ $[0, 1]$ વિસ્તાર ધરાવતું આવર્ત વિધેય છે.
વિધેય $g(\theta) = 2 \theta + \sqrt{2}$ એ $2$ ઢાળ અને $\sqrt{2} \approx 1.414$ ના $y$-અંતઃખંડ સાથેની એક સીધી રેખા છે.
કારણ કે $\cos^{2} \theta$ ની મહત્તમ કિંમત $1$ છે,અને $\theta > 0$ માટે,$g(\theta) > \sqrt{2} > 1$ હોવાથી,$\theta > 0$ માટે કોઈ ઉકેલ નથી.
$\theta < 0$ માટે,રેખા $g(\theta)$ એ વક્ર $f(\theta)$ ને આલેખમાં દર્શાવ્યા મુજબ માત્ર એક જ બિંદુએ છેદે છે.
Solution diagram
185
MediumMCQ
અંતરાલ $-4 \pi \leq x \leq 4 \pi$ માં $|\cos x| = \sin x$ ના ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$4$
B
$6$
C
$8$
D
$12$

Solution

(C) આપણે $x \in [-4 \pi, 4 \pi]$ માટે $|\cos x| = \sin x$ ઉકેલવું છે.
$|\cos x| \geq 0$ હોવાથી,$\sin x \geq 0$ હોવું જોઈએ. આનો અર્થ એ છે કે $x$ પ્રથમ અથવા બીજા ચરણમાં હોવો જોઈએ.
કિસ્સો $1$: $\cos x = \sin x \implies \tan x = 1$. $[0, 2 \pi]$ માં,આ $x = \frac{\pi}{4}, \frac{5 \pi}{4}$ આપે છે. $\sin x$ ધન હોવું જોઈએ,તેથી માત્ર $x = \frac{\pi}{4}$ ઉકેલ છે.
કિસ્સો $2$: $-\cos x = \sin x \implies \tan x = -1$. $[0, 2 \pi]$ માં,આ $x = \frac{3 \pi}{4}, \frac{7 \pi}{4}$ આપે છે. $\sin x$ ધન હોવું જોઈએ,તેથી માત્ર $x = \frac{3 \pi}{4}$ ઉકેલ છે.
આમ,દરેક $2 \pi$ લંબાઈના અંતરાલમાં $2$ ઉકેલો મળે છે.
$[-4 \pi, 4 \pi]$ અંતરાલમાં,જે $2 \pi$ લંબાઈના $4$ અંતરાલો ધરાવે છે,કુલ ઉકેલોની સંખ્યા $2 \times 4 = 8$ છે.
186
DifficultMCQ
જો સમીકરણોની પ્રણાલી $2 \sin^{2} \theta - \cos 2\theta = 0$ અને $2 \cos^{2} \theta + 3 \sin \theta = 0$ ના અંતરાલ $[0, 2\pi]$ માં ઉકેલોનો સરવાળો $k\pi$ હોય,તો $k$ ની કિંમત શોધો.
A
$3$
B
$6$
C
$9$
D
$12$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણો $2 \sin^{2} \theta - \cos 2\theta = 0$ અને $2 \cos^{2} \theta + 3 \sin \theta = 0$ છે.
પ્રથમ સમીકરણ માટે:
$2 \sin^{2} \theta - (1 - 2 \sin^{2} \theta) = 0$
$4 \sin^{2} \theta = 1$
$\sin^{2} \theta = \frac{1}{4} \implies \sin \theta = \pm \frac{1}{2}$.
$[0, 2\pi]$ માં,$\theta = \frac{\pi}{6}, \frac{5\pi}{6}, \frac{7\pi}{6}, \frac{11\pi}{6}$.
બીજા સમીકરણ માટે:
$2(1 - \sin^{2} \theta) + 3 \sin \theta = 0$
$2 - 2 \sin^{2} \theta + 3 \sin \theta = 0$
$2 \sin^{2} \theta - 3 \sin \theta - 2 = 0$
$(2 \sin \theta + 1)(\sin \theta - 2) = 0$.
$\sin \theta = 2$ શક્ય નથી,તેથી $\sin \theta = -\frac{1}{2}$.
$[0, 2\pi]$ માં,$\theta = \frac{7\pi}{6}, \frac{11\pi}{6}$.
સામાન્ય ઉકેલો $\theta = \frac{7\pi}{6}, \frac{11\pi}{6}$ છે.
ઉકેલોનો સરવાળો $= \frac{7\pi}{6} + \frac{11\pi}{6} = \frac{18\pi}{6} = 3\pi$.
આપેલ સરવાળો $= k\pi$,તેથી $k = 3$.
187
DifficultMCQ
ધારો કે $S = \left[-\pi, \frac{\pi}{2}\right) - \left\{-\frac{\pi}{2}, -\frac{\pi}{4}, -\frac{3\pi}{4}, \frac{\pi}{4}\right\}$. તો ગણ $\{\theta \in S : \tan \theta(1 + \sqrt{5} \tan(2\theta)) = \sqrt{5} - \tan(2\theta)\}$ માં ઘટકોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$0$
B
$5$
C
$3$
D
$4$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $\tan \theta(1 + \sqrt{5} \tan 2\theta) = \sqrt{5} - \tan 2\theta$
$\tan \theta + \sqrt{5} \tan \theta \tan 2\theta = \sqrt{5} - \tan 2\theta$
$\tan \theta + \tan 2\theta = \sqrt{5}(1 - \tan \theta \tan 2\theta)$
$\frac{\tan \theta + \tan 2\theta}{1 - \tan \theta \tan 2\theta} = \sqrt{5}$
$\tan(3\theta) = \sqrt{5}$
ધારો કે $\tan \alpha = \sqrt{5}$,જ્યાં $\alpha \in (0, \pi/2)$. તેથી $3\theta = n\pi + \alpha$,એટલે કે $\theta = \frac{n\pi}{3} + \frac{\alpha}{3}$.
$\theta \in [-\pi, \pi/2)$ માટે $n$ ની કિંમતો તપાસતા:
$n = -3, -2, -1, 0, 1$ માટે $5$ ઉકેલો મળે છે જે $S$ માં છે.
188
DifficultMCQ
સંવૃત અંતરાલ $[0, 2\pi]$ માં સમીકરણ $\sin(9x) + \sin(3x) = 0$ ના ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$7$
B
$13$
C
$19$
D
$25$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $\sin(9x) + \sin(3x) = 0$
સરવાળાથી ગુણાકારના સૂત્ર $\sin A + \sin B = 2 \sin(\frac{A+B}{2}) \cos(\frac{A-B}{2})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2 \sin(6x) \cos(3x) = 0$
આનો અર્થ એ છે કે $\sin(6x) = 0$ અથવા $\cos(3x) = 0$.
કિસ્સો $1$: $\sin(6x) = 0$ $\Rightarrow 6x = n\pi$ $\Rightarrow x = \frac{n\pi}{6}$,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
$x \in [0, 2\pi]$ માટે,$n$ ની કિંમતો $0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12$ હોઈ શકે.
કુલ $13$ કિંમતો મળે છે.
કિસ્સો $2$: $\cos(3x) = 0$ $\Rightarrow 3x = (2k+1)\frac{\pi}{2}$ $\Rightarrow x = (2k+1)\frac{\pi}{6}$,જ્યાં $k \in \mathbb{Z}$.
આ કિંમતો પહેલેથી જ કિસ્સા $1$ માં સમાવિષ્ટ છે.
તેથી,કુલ ઉકેલોની સંખ્યા $13$ છે.
189
AdvancedMCQ
અંતરાલ $[2, 3]$ માં સમીકરણ $\sin(x+x^2) - \sin(x^2) = \sin x$ ના ઉકેલો $x$ ની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $\sin(x+x^2) - \sin(x^2) = \sin x$
નિત્યસમ $\sin A - \sin B = 2 \sin(\frac{A-B}{2}) \cos(\frac{A+B}{2})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2 \sin(\frac{x}{2}) \cos(\frac{2x^2+x}{2}) = \sin x$
$\sin x = 2 \sin(\frac{x}{2}) \cos(\frac{x}{2})$ હોવાથી,સમીકરણ:
$2 \sin(\frac{x}{2}) [\cos(\frac{2x^2+x}{2}) - \cos(\frac{x}{2})] = 0$
કિસ્સો $1$: $\sin(\frac{x}{2}) = 0 \Rightarrow x = 2n\pi$. $n=1$ માટે $x=2\pi \approx 6.28$,જે $[2, 3]$ ની બહાર છે.
કિસ્સો $2$: $\cos(\frac{2x^2+x}{2}) = \cos(\frac{x}{2}) \Rightarrow x^2 = 2k\pi$ અથવા $x^2 + x - 2k\pi = 0$.
$k=1$ માટે $x = \sqrt{2\pi} \approx 2.506$ અને $x^2 + x - 2\pi = 0$ નો ધન ઉકેલ $x \approx 2.055$ મળે છે.
આમ,કુલ $2$ ઉકેલો મળે છે.
190
DifficultMCQ
અંતરાલ $[-\pi, \pi]$ માં સમીકરણ $\sin \theta + \cos \theta = \sin 2\theta$ ના ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $\sin \theta + \cos \theta = \sin 2\theta$.
ધારો કે $t = \sin \theta + \cos \theta$. તો $t^2 = 1 + \sin 2\theta$,તેથી $\sin 2\theta = t^2 - 1$.
સમીકરણ $t = t^2 - 1$ અથવા $t^2 - t - 1 = 0$ બને છે.
$t$ માટે ઉકેલતા,$t = \frac{1 \pm \sqrt{5}}{2}$.
$t$ ની રેન્જ $[-\sqrt{2}, \sqrt{2}]$ છે.
$\frac{1 + \sqrt{5}}{2} > \sqrt{2}$ હોવાથી,આ કિંમત શક્ય નથી.
તેથી,$\sqrt{2} \sin(\theta + \frac{\pi}{4}) = \frac{1 - \sqrt{5}}{2}$.
$\sin(\theta + \frac{\pi}{4}) = \frac{1 - \sqrt{5}}{2\sqrt{2}}$ જે $-1$ અને $0$ ની વચ્ચે છે.
આમ,$[-\pi, \pi]$ અંતરાલમાં $2$ ઉકેલો મળે છે.
191
MediumMCQ
સમીકરણ $2 \sin 3x + \sin 7x - 3 = 0$ ના અંતરાલ $[-2\pi, 2\pi]$ માં રહેલા વાસ્તવિક ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $2 \sin 3x + \sin 7x - 3 = 0$ છે.
આને $2 \sin 3x + \sin 7x = 3$ તરીકે લખી શકાય.
$\sin \theta$ ની મહત્તમ કિંમત $1$ હોવાથી,$2 \sin 3x + \sin 7x = 3$ ત્યારે જ શક્ય છે જ્યારે $\sin 3x = 1$ અને $\sin 7x = 1$ બંને હોય.
$\sin 3x = 1$ માટે,$x = \frac{(4n+1)\pi}{6}$ અને $\sin 7x = 1$ માટે,$x = \frac{(4m+1)\pi}{14}$.
આ બંને શરતો સંતોષતા $x$ ના મૂલ્યો $[-2\pi, 2\pi]$ અંતરાલમાં $x = \frac{3\pi}{2}$ અને $x = -\frac{3\pi}{2}$ મળે છે.
તેથી,કુલ $2$ ઉકેલો મળે છે.
192
AdvancedMCQ
સમીકરણ $8 \sin^3 \theta - 7 \sin \theta + \sqrt{3} \cos \theta = 0$ નો એક ઉકેલ કયા અંતરાલમાં આવે છે?
A
$\left(0^{\circ}, 10^{\circ}\right]$
B
$\left(10^{\circ}, 20^{\circ}\right)$
C
$\left(20^{\circ}, 30^{\circ}\right)$
D
$\left(30^{\circ}, 40^{\circ}\right]$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $8 \sin^3 \theta - 7 \sin \theta + \sqrt{3} \cos \theta = 0$
નિત્યસમ $4 \sin^3 \theta = 3 \sin \theta - \sin 3 \theta$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2(3 \sin \theta - \sin 3 \theta) - 7 \sin \theta + \sqrt{3} \cos \theta = 0$
$6 \sin \theta - 2 \sin 3 \theta - 7 \sin \theta + \sqrt{3} \cos \theta = 0$
$\sqrt{3} \cos \theta - \sin \theta = 2 \sin 3 \theta$
$2$ વડે ભાગતા:
$\frac{\sqrt{3}}{2} \cos \theta - \frac{1}{2} \sin \theta = \sin 3 \theta$
$\sin(60^{\circ} - \theta) = \sin 3 \theta$
$60^{\circ} - \theta = 3 \theta \implies 4 \theta = 60^{\circ} \implies \theta = 15^{\circ}$
$15^{\circ}$ એ $(10^{\circ}, 20^{\circ})$ અંતરાલમાં આવે છે,તેથી સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
193
DifficultMCQ
ધારો કે $X = \{x \in \mathbb{R} : \cos(\sin x) = \sin(\cos x)\}$. $X$ માં ઘટકોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$0$
B
$2$
C
$4$
D
અનંત

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $\cos(\sin x) = \sin(\cos x)$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin(\theta) = \cos(\frac{\pi}{2} - \theta)$.
તેથી,$\cos(\sin x) = \cos(\frac{\pi}{2} - \cos x)$.
આનો અર્થ એ થાય કે $\sin x = 2n\pi \pm (\frac{\pi}{2} - \cos x)$,જ્યાં $n \in \mathbb{Z}$.
કિસ્સો $1$: $\sin x + \cos x = 2n\pi + \frac{\pi}{2}$.
$\sin x + \cos x$ નો વિસ્તાર $[-\sqrt{2}, \sqrt{2}] \approx [-1.414, 1.414]$ છે.
$n=0$ માટે,$\frac{\pi}{2} \approx 1.57$,જે વિસ્તારની બહાર છે.
કિસ્સો $2$: $\sin x - \cos x = 2n\pi - \frac{\pi}{2}$.
$\sin x - \cos x$ નો વિસ્તાર $[-\sqrt{2}, \sqrt{2}] \approx [-1.414, 1.414]$ છે.
$n=0$ માટે,$-\frac{\pi}{2} \approx -1.57$,જે વિસ્તારની બહાર છે.
કોઈપણ $n$ માટે સમીકરણનું સમાધાન મળતું નથી,તેથી $X$ માં ઘટકોની સંખ્યા $0$ છે.
194
AdvancedMCQ
અંતરાલ $[0, 2\pi]$ માં સમીકરણ $\cos^4 x + \frac{1}{\cos^2 x} = \sin^4 x + \frac{1}{\sin^2 x}$ ના ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$6$
B
$4$
C
$2$
D
$0$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $\cos^4 x + \frac{1}{\cos^2 x} = \sin^4 x + \frac{1}{\sin^2 x}$
પદોને ફરીથી ગોઠવતા: $\cos^4 x - \sin^4 x = \frac{1}{\sin^2 x} - \frac{1}{\cos^2 x}$
નિત્યસમ $a^2 - b^2 = (a-b)(a+b)$ નો ઉપયોગ કરતા: $(\cos^2 x - \sin^2 x)(\cos^2 x + \sin^2 x) = \frac{\cos^2 x - \sin^2 x}{\sin^2 x \cos^2 x}$
$\cos^2 x + \sin^2 x = 1$ હોવાથી,આપણને મળે: $\cos^2 x - \sin^2 x = \frac{\cos^2 x - \sin^2 x}{\sin^2 x \cos^2 x}$
આથી $(\cos^2 x - \sin^2 x) \left(1 - \frac{1}{\sin^2 x \cos^2 x}\right) = 0$
$\sin 2x = 2 \sin x \cos x$ નો ઉપયોગ કરતા,$\sin^2 x \cos^2 x = \frac{\sin^2 2x}{4}$ મળે.
તેથી,$\cos 2x \left(1 - \frac{4}{\sin^2 2x}\right) = 0$
આનાથી $\cos 2x = 0$ અથવા $\sin^2 2x = 4$ મળે. $\sin^2 2x$ ની કિંમત $4$ ન હોઈ શકે,તેથી $\cos 2x = 0$ લેતા.
આમ,$2x = (2n+1)\frac{\pi}{2}$,એટલે કે $x = (2n+1)\frac{\pi}{4}$.
અંતરાલ $[0, 2\pi]$ માટે,ઉકેલો $x = \frac{\pi}{4}, \frac{3\pi}{4}, \frac{5\pi}{4}, \frac{7\pi}{4}$ છે.
તેથી,કુલ ઉકેલોની સંખ્યા $4$ છે.
195
AdvancedMCQ
$x \in [0, \pi]$ માટેના તમામ $x$ નો સરવાળો શોધો જે સમીકરણ $\sin x + \frac{1}{2} \cos x = \sin^2(x + \frac{\pi}{4})$ નું સમાધાન કરે છે.
A
$\frac{\pi}{6}$
B
$\frac{5\pi}{6}$
C
$\pi$
D
$2\pi$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $\sin x + \frac{1}{2} \cos x = \sin^2(x + \frac{\pi}{4})$
બંને બાજુ $2$ વડે ગુણતા: $2 \sin x + \cos x = 2 \sin^2(x + \frac{\pi}{4})$
નિત્યસમ $\sin(A+B) = \sin A \cos B + \cos A \sin B$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2 \sin x + \cos x = 2 [\sin x \cos \frac{\pi}{4} + \cos x \sin \frac{\pi}{4}]^2$
$2 \sin x + \cos x = 2 [\frac{1}{\sqrt{2}}(\sin x + \cos x)]^2$
$2 \sin x + \cos x = 2 \times \frac{1}{2}(\sin x + \cos x)^2$
$2 \sin x + \cos x = \sin^2 x + \cos^2 x + 2 \sin x \cos x$
$\sin^2 x + \cos^2 x = 1$ હોવાથી:
$2 \sin x + \cos x = 1 + 2 \sin x \cos x$
$2 \sin x - 2 \sin x \cos x + \cos x - 1 = 0$
$2 \sin x(1 - \cos x) - 1(1 - \cos x) = 0$
$(2 \sin x - 1)(1 - \cos x) = 0$
આથી $\sin x = \frac{1}{2}$ અથવા $\cos x = 1$ મળે.
$x \in [0, \pi]$ માટે,$\sin x = \frac{1}{2} \Rightarrow x = \frac{\pi}{6}, \frac{5\pi}{6}$.
$x \in [0, \pi]$ માટે,$\cos x = 1 \Rightarrow x = 0$.
બધા $x$ નો સરવાળો $\frac{\pi}{6} + \frac{5\pi}{6} + 0 = \pi$ થાય.
196
DifficultMCQ
સમીકરણ $\cos^7 \theta - \sin^4 \theta = 1$ ના $[0, 2\pi]$ અંતરાલમાં આવતા ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$8$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $\cos^7 \theta - \sin^4 \theta = 1$
પદોને ફરીથી ગોઠવતા: $\cos^7 \theta = 1 + \sin^4 \theta$
આપણે જાણીએ છીએ કે કોઈપણ $\theta$ માટે,$\cos^7 \theta$ નો વિસ્તાર $[-1, 1]$ છે.
વળી,$\sin^4 \theta \geq 0$ હોવાથી,જમણી બાજુ $(RHS)$ $1 + \sin^4 \theta \geq 1$ થાય છે.
સમાનતા જળવાઈ રહે તે માટે,બંને બાજુ $1$ હોવી જોઈએ.
તેથી,$\cos^7 \theta = 1$ અને $\sin^4 \theta = 0$.
$\cos^7 \theta = 1$ પરથી,$\cos \theta = 1$ મળે,જે $[0, 2\pi]$ અંતરાલમાં $\theta = 0, 2\pi$ સૂચવે છે.
$\sin^4 \theta = 0$ પરથી,$\sin \theta = 0$ મળે,જે $[0, 2\pi]$ અંતરાલમાં $\theta = 0, \pi, 2\pi$ સૂચવે છે.
બંને શરતોનું પાલન કરતા સામાન્ય મૂલ્યો $\theta = 0$ અને $\theta = 2\pi$ છે.
તેથી,આપેલ અંતરાલમાં $2$ ઉકેલો છે.
197
DifficultMCQ
જો $m$ અને $n$ એ અંતરાલ $[-\pi, \pi]$ માં $\theta$ ની અનુક્રમે ધન અને ઋણ કિંમતોની સંખ્યા હોય જે સમીકરણ $\cos 2 \theta \cos \frac{\theta}{2} = \cos 3 \theta \cos \frac{9 \theta}{2}$ નું સમાધાન કરે છે,તો $mn$ ની કિંમત $.............$ થાય.
A
$25$
B
$24$
C
$23$
D
$22$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $\cos 2 \theta \cos \frac{\theta}{2} = \cos 3 \theta \cos \frac{9 \theta}{2}$.
બંને બાજુ $2$ વડે ગુણતા: $2 \cos 2 \theta \cos \frac{\theta}{2} = 2 \cos \frac{9 \theta}{2} \cos 3 \theta$.
$2 \cos A \cos B = \cos(A+B) + \cos(A-B)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\cos \frac{5 \theta}{2} + \cos \frac{3 \theta}{2} = \cos \frac{15 \theta}{2} + \cos \frac{3 \theta}{2}$.
$\cos \frac{15 \theta}{2} = \cos \frac{5 \theta}{2}$.
વ્યાપક ઉકેલ: $\frac{15 \theta}{2} = 2 k \pi \pm \frac{5 \theta}{2}$.
કિસ્સો $1$: $\frac{15 \theta}{2} - \frac{5 \theta}{2} = 2 k \pi$ $\Rightarrow 5 \theta = 2 k \pi$ $\Rightarrow \theta = \frac{2 k \pi}{5}$.
કિસ્સો $2$: $\frac{15 \theta}{2} + \frac{5 \theta}{2} = 2 k \pi$ $\Rightarrow 10 \theta = 2 k \pi$ $\Rightarrow \theta = \frac{k \pi}{5}$.
બંનેને જોડતા,$\theta = \frac{k \pi}{5}$ જ્યાં $k \in \mathbb{Z}$.
$[-\pi, \pi]$ માં,$\theta \in \{-\pi, -\frac{4 \pi}{5}, -\frac{3 \pi}{5}, -\frac{2 \pi}{5}, -\frac{\pi}{5}, 0, \frac{\pi}{5}, \frac{2 \pi}{5}, \frac{3 \pi}{5}, \frac{4 \pi}{5}, \pi\}$.
ધન કિંમતો $(m)$: $\{\frac{\pi}{5}, \frac{2 \pi}{5}, \frac{3 \pi}{5}, \frac{4 \pi}{5}, \pi\}$,તેથી $m = 5$.
ઋણ કિંમતો $(n)$: $\{-\pi, -\frac{4 \pi}{5}, -\frac{3 \pi}{5}, -\frac{2 \pi}{5}, -\frac{\pi}{5}\}$,તેથી $n = 5$.
તેથી,$mn = 5 \times 5 = 25$.
198
DifficultMCQ
જો સમીકરણ $\log _{\cos x} \cot x+4 \log _{\sin x} \tan x=1$,જ્યાં $x \in \left(0, \frac{\pi}{2}\right)$,નો ઉકેલ $\sin ^{-1}\left(\frac{\alpha+\sqrt{\beta}}{2}\right)$ હોય,જ્યાં $\alpha, \beta$ પૂર્ણાંક સંખ્યાઓ છે,તો $\alpha+\beta$ ની કિંમત શોધો:
A
$3$
B
$5$
C
$6$
D
$4$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: $\log _{\cos x} \cot x+4 \log _{\sin x} \tan x=1$
ધારો કે $a = \ln \sin x$ અને $b = \ln \cos x$. તો સમીકરણ $\frac{b-a}{b} + 4\frac{a-b}{a} = 1$ બને છે.
આને સાદું રૂપ આપતા $t + \frac{4}{t} = 4$ મળે છે,જ્યાં $t = \frac{a}{b}$.
તેથી $(t-2)^2 = 0 \Rightarrow t = 2$.
આથી $\ln \sin x = 2 \ln \cos x \Rightarrow \sin x = \cos^2 x = 1 - \sin^2 x$.
$\sin^2 x + \sin x - 1 = 0$. દ્વિઘાત સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$\sin x = \frac{-1 + \sqrt{5}}{2}$.
સરખામણી કરતા $\alpha = -1$ અને $\beta = 5$ મળે છે.
તેથી,$\alpha + \beta = -1 + 5 = 4$.
199
DifficultMCQ
ગણ $S = \{\theta \in [0, 2\pi] : 3 \cos^4 \theta - 5 \cos^2 \theta - 2 \sin^2 \theta + 2 = 0\}$ માં ઘટકોની સંખ્યા $...........$ છે.
A
$4$
B
$6$
C
$5$
D
$9$

Solution

(NONE) આપેલ સમીકરણ: $3 \cos^4 \theta - 5 \cos^2 \theta - 2 \sin^2 \theta + 2 = 0$.
$\sin^2 \theta = 1 - \cos^2 \theta$ નો ઉપયોગ કરતા:
$3 \cos^4 \theta - 5 \cos^2 \theta - 2(1 - \cos^2 \theta) + 2 = 0$
$3 \cos^4 \theta - 5 \cos^2 \theta - 2 + 2 \cos^2 \theta + 2 = 0$
$3 \cos^4 \theta - 3 \cos^2 \theta = 0$
$3 \cos^2 \theta (\cos^2 \theta - 1) = 0$
$3 \cos^2 \theta (-\sin^2 \theta) = 0$
$-3 \cos^2 \theta \sin^2 \theta = 0$
આનો અર્થ છે કે $\cos^2 \theta = 0$ અથવા $\sin^2 \theta = 0$.
કિસ્સો $1$: $\cos^2 \theta = 0 \implies \cos \theta = 0$. $[0, 2\pi]$ માં,$\theta = \frac{\pi}{2}, \frac{3\pi}{2}$.
કિસ્સો $2$: $\sin^2 \theta = 0 \implies \sin \theta = 0$. $[0, 2\pi]$ માં,$\theta = 0, \pi, 2\pi$.
ગણ $S = \{0, \frac{\pi}{2}, \pi, \frac{3\pi}{2}, 2\pi\}$.
ઘટકોની સંખ્યા $5$ છે.
200
MediumMCQ
જો $\alpha$,$-\frac{\pi}{2} < \alpha < \frac{\pi}{2}$ એ $4 \cos \theta + 5 \sin \theta = 1$ નો ઉકેલ હોય,તો $\tan \alpha$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{10 - \sqrt{10}}{6}$
B
$\frac{10 - \sqrt{10}}{12}$
C
$\frac{\sqrt{10} - 10}{12}$
D
$\frac{\sqrt{10} - 10}{6}$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $4 \cos \theta + 5 \sin \theta = 1$.
$\cos \theta$ વડે ભાગતા: $4 + 5 \tan \theta = \sec \theta$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $(4 + 5 \tan \theta)^2 = 1 + \tan^2 \theta$.
$24 \tan^2 \theta + 40 \tan \theta + 15 = 0$.
દ્વિઘાત સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\tan \theta = \frac{-10 \pm \sqrt{10}}{12}$.
શરત $-\frac{\pi}{2} < \alpha < \frac{\pi}{2}$ મુજબ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

Trigonometrical Equations — Solution of trigonometrical equations · Frequently Asked Questions

1Are these Trigonometrical Equations questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Trigonometrical Equations Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.