Gujarati

Rolle’s theorem, Lagrange's mean value theorem Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Continuity and Differentiation · Rolle’s theorem, Lagrange's mean value theorem

234+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 234 questions in Gujarati

1
DifficultMCQ
જો $a, b, c$ વાસ્તવિક સંખ્યાઓ એવી હોય કે જેથી $a + b + c = 0$ થાય,તો દ્વિઘાત સમીકરણ $3ax^2 + 2bx + c = 0$ ને
A
$[0, 1]$ માં ઓછામાં ઓછું એક બીજ છે
B
$[1, 2]$ માં ઓછામાં ઓછું એક બીજ છે
C
$[-1, 0]$ માં ઓછામાં ઓછું એક બીજ છે
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે $f(x) = ax^3 + bx^2 + cx$.
$f(x)$ એ બહુપદી હોવાથી,તે $\mathbb{R}$ પર સતત અને વિકલનીય છે.
આપણે જોઈએ છીએ કે $f(0) = a(0)^3 + b(0)^2 + c(0) = 0$.
આપેલ છે કે $a + b + c = 0$,તેથી $f(1) = a(1)^3 + b(1)^2 + c(1) = a + b + c = 0$.
$f(0) = f(1) = 0$ હોવાથી,રોલના પ્રમેય મુજબ,ઓછામાં ઓછી એક કિંમત $\alpha \in (0, 1)$ એવી મળે કે જેથી $f'(\alpha) = 0$ થાય.
વિકલન કરતા,$f'(x) = 3ax^2 + 2bx + c$.
આમ,કોઈ $\alpha \in (0, 1)$ માટે $f'(\alpha) = 3a\alpha^2 + 2b\alpha + c = 0$ થાય.
તેથી,દ્વિઘાત સમીકરણ $3ax^2 + 2bx + c = 0$ ને $[0, 1]$ માં ઓછામાં ઓછું એક બીજ છે.
2
DifficultMCQ
જો $2a + 3b + 6c = 0$ હોય,તો સમીકરણ $ax^2 + bx + c = 0$ નું ઓછામાં ઓછું એક બીજ કયા અંતરાલમાં આવેલું છે?
A
$(0, 1)$
B
$(1, 2)$
C
$(2, 3)$
D
$(3, 4)$

Solution

(A) ધારો કે $f(x) = ax^2 + bx + c$.
$F(x) = \int_{0}^{x} f(t) dt = \frac{a}{3}x^3 + \frac{b}{2}x^2 + cx$ વ્યાખ્યાયિત કરો.
સ્પષ્ટ છે કે $F(0) = 0$.
વળી,$F(1) = \frac{a}{3} + \frac{b}{2} + c = \frac{2a + 3b + 6c}{6}$.
આપેલ છે કે $2a + 3b + 6c = 0$,તેથી $F(1) = 0$.
$F(0) = F(1) = 0$ હોવાથી અને $F(x)$ એ બહુપદી હોવાથી,રોલના પ્રમેય મુજબ,$(0, 1)$ ની વચ્ચે ઓછામાં ઓછું એક $x$ એવું મળે કે જેથી $F'(x) = 0$ થાય.
$F'(x) = f(x) = ax^2 + bx + c$ હોવાથી,$ax^2 + bx + c = 0$ નું ઓછામાં ઓછું એક બીજ અંતરાલ $(0, 1)$ માં મળે.
3
MediumMCQ
જો સમીકરણ $a_n x^n + a_{n-1} x^{n-1} + \dots + a_1 x = 0$,જ્યાં $a_1 \neq 0$ અને $n \ge 2$,નું એક ધન બીજ $x = \alpha$ હોય,તો સમીકરણ $n a_n x^{n-1} + (n-1) a_{n-1} x^{n-2} + \dots + a_1 = 0$ નું એક ધન બીજ કેવું હશે?
A
$\alpha$ કરતા મોટું અથવા તેના જેટલું
B
$\alpha$ જેટલું
C
$\alpha$ કરતા મોટું
D
$\alpha$ કરતા નાનું

Solution

(D) ધારો કે $f(x) = a_n x^n + a_{n-1} x^{n-1} + \dots + a_1 x$.
અહીં $f(0) = 0$ અને $f(\alpha) = 0$ છે,જ્યાં $\alpha > 0$,તેથી વિધેય $f(x)$ એ અંતરાલ $[0, \alpha]$ પર રોલના પ્રમેયની શરતોનું પાલન કરે છે.
રોલના પ્રમેય મુજબ,વિકલિત $f'(x) = 0$ નું ઓછામાં ઓછું એક બીજ વિવૃત અંતરાલ $(0, \alpha)$ માં મળે.
વિકલિત $f'(x) = n a_n x^{n-1} + (n-1) a_{n-1} x^{n-2} + \dots + a_1$ છે.
તેથી,સમીકરણ $n a_n x^{n-1} + (n-1) a_{n-1} x^{n-2} + \dots + a_1 = 0$ નું એક ધન બીજ $\alpha$ કરતા નાનું હશે.
4
MediumMCQ
ધારો કે $f$ એ તમામ $x$ માટે વિકલનીય છે. જો $f(1) = -2$ અને $x \in [1, 6]$ માટે $f'(x) \ge 2$ હોય,તો
A
$f(6) < 5$
B
$f(6) = 5$
C
$f(6) \ge 8$
D
$f(6) < 8$

Solution

(C) આપેલ છે કે $f$ એ તમામ $x$ માટે વિકલનીય છે,તેથી આપણે અંતરાલ $[1, 6]$ પર લેગ્રાન્જનું મધ્યકમાન પ્રમેય (Lagrange's Mean Value Theorem) લાગુ કરી શકીએ છીએ.
પ્રમેય મુજબ,કોઈક $c \in (1, 6)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે જેથી $\frac{f(6) - f(1)}{6 - 1} = f'(c)$ થાય.
આપણને આપેલ છે કે તમામ $x \in [1, 6]$ માટે $f'(x) \ge 2$,તેથી $f'(c) \ge 2$ થાય.
કિંમતો મૂકતા,આપણને મળે છે $\frac{f(6) - (-2)}{5} \ge 2$.
$\frac{f(6) + 2}{5} \ge 2$.
$f(6) + 2 \ge 10$.
$f(6) \ge 8$.
5
DifficultMCQ
જો $f(x)$ એ બે વાર વિકલનીય બહુપદી વિધેય હોય કે જેથી $f(1) = 1, f(2) = 4, f(3) = 9$ થાય,તો:
A
$f''(x) = 2, \forall x \in R$
B
ઓછામાં ઓછું એક $x \in (1, 3)$ એવું મળે કે જેથી $f''(x) = 2$ થાય
C
ઓછામાં ઓછું એક $x \in (2, 3)$ એવું મળે કે જેથી $f'(x) = 5 = f''(x)$ થાય
D
ઓછામાં ઓછું એક $x \in (1, 2)$ એવું મળે કે જેથી $f(x) = 3$ થાય

Solution

(B) ધારો કે $g(x) = f(x) - x^2$ છે.
$f(1) = 1, f(2) = 4, f(3) = 9$ હોવાથી,આપણને $g(1) = 1 - 1^2 = 0$,$g(2) = 4 - 2^2 = 0$,અને $g(3) = 9 - 3^2 = 0$ મળે છે.
આમ,$g(x)$ ને $x = 1, 2, 3$ પર ઓછામાં ઓછા $3$ વાસ્તવિક શૂન્યો છે.
રોલના પ્રમેય મુજબ,$g'(x)$ ને $(1, 2)$ માં ઓછામાં ઓછું એક અને $(2, 3)$ માં ઓછામાં ઓછું એક શૂન્ય મળે,એટલે કે $g'(x)$ ને $(1, 3)$ માં ઓછામાં ઓછા $2$ શૂન્યો હોય.
$g'(x)$ પર ફરીથી રોલનું પ્રમેય લાગુ પાડતા,$g''(x)$ ને $(1, 3)$ માં ઓછામાં ઓછું $1$ શૂન્ય મળે.
$g(x) = f(x) - x^2$ હોવાથી,$g'(x) = f'(x) - 2x$ અને $g''(x) = f''(x) - 2$ થાય.
કોઈક $c \in (1, 3)$ માટે $g''(c) = 0$ હોવાથી,$f''(c) - 2 = 0$ એટલે કે ઓછામાં ઓછા એક $c \in (1, 3)$ માટે $f''(c) = 2$ થાય.
6
MediumMCQ
ધારો કે $f$ એ $[1, 5]$ પર સતત છે અને $(1, 5)$ માં વિકલનીય છે. જો $f(1)=-3$ અને તમામ $x \in (1, 5)$ માટે $f'(x) \ge 9$ હોય,તો નીચેનામાંથી શું સાચું છે?
A
$f(5) \ge 33$
B
$f(5) \ge 33$
C
$f(5) \le 36$
D
$f(5) \ge 9$

Solution

(A) મધ્યકમાન પ્રમેય (Mean Value Theorem) મુજબ,એવો $c \in (1, 5)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $f'(c) = \frac{f(5) - f(1)}{5 - 1}$ થાય.
આપેલ છે કે તમામ $x \in (1, 5)$ માટે $f'(x) \ge 9$,તેથી $f'(c) \ge 9$ થશે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને મળે છે $\frac{f(5) - (-3)}{4} \ge 9$.
$f(5) + 3 \ge 36$.
$f(5) \ge 33$.
7
EasyMCQ
જો $f(x) = x^2 - 2x + 4$ અને $\frac{f(5) - f(1)}{5 - 1} = f'(c)$ હોય,તો $c$ ની કિંમત શું થશે?
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(D) આપેલ છે કે $f(x) = x^2 - 2x + 4$.
સૌ પ્રથમ,વિકલન મેળવો: $f'(x) = 2x - 2$.
$x = c$ માટે,$f'(c) = 2c - 2$.
હવે,$f(5)$ અને $f(1)$ ની ગણતરી કરો:
$f(5) = 5^2 - 2(5) + 4 = 25 - 10 + 4 = 19$.
$f(1) = 1^2 - 2(1) + 4 = 1 - 2 + 4 = 3$.
આ કિંમતોને આપેલ સમીકરણ $\frac{f(5) - f(1)}{5 - 1} = f'(c)$ માં મૂકો:
$\frac{19 - 3}{5 - 1} = 2c - 2$.
$\frac{16}{4} = 2c - 2$.
$4 = 2c - 2$.
$2c = 6$.
$c = 3$.
8
MediumMCQ
કયા અંતરાલ માટે વિધેય $f(x) = \frac{x^2 - 3x}{x - 1}$ રોલના પ્રમેયની તમામ શરતોનું પાલન કરે છે?
A
$[0, 3]$
B
$[-3, 0]$
C
$[1.5, 3]$
D
કોઈપણ અંતરાલ માટે નહીં

Solution

(D) રોલના પ્રમેય માટે વિધેય $f(x)$ એ અંતરાલ $[a, b]$ પર ત્રણ શરતોનું પાલન કરવું જોઈએ:
$1$. $f(x)$ એ $[a, b]$ પર સતત હોવું જોઈએ.
$2$. $f(x)$ એ $(a, b)$ પર વિકલનીય હોવું જોઈએ.
$3$. $f(a) = f(b)$ હોવું જોઈએ.
અહીં $f(x) = \frac{x^2 - 3x}{x - 1}$ આપેલ છે.
વિધેય $x = 1$ આગળ અવ્યાખ્યાયિત છે,તેથી તે $x = 1$ આગળ અસતત છે.
કોઈપણ અંતરાલ $[a, b]$ જેમાં $x = 1$ નો સમાવેશ થાય છે,ત્યાં વિધેય સતત નથી.
આપેલા વિકલ્પોમાં:
- $[0, 3]$ માટે,$1 \in (0, 3)$,તેથી તે સતત નથી.
- $[-3, 0]$ માટે,વિધેય સતત અને વિકલનીય છે,પરંતુ $f(-3) = -4.5$ અને $f(0) = 0$ છે. $f(-3) \neq f(0)$ હોવાથી રોલનું પ્રમેય લાગુ પડતું નથી.
- $[1.5, 3]$ માટે,વિધેય સતત અને વિકલનીય છે,પરંતુ $f(1.5) = -4.5$ અને $f(3) = 0$ છે. $f(1.5) \neq f(3)$ હોવાથી રોલનું પ્રમેય લાગુ પડતું નથી.
આમ,આપેલા વિકલ્પોમાંથી કોઈ પણ અંતરાલ માટે રોલના પ્રમેયની શરતો સંતોષાતી નથી.
9
EasyMCQ
વિધેય $f(x) = e^x$ માટે અંતરાલ $[a, b]$ પર જ્યાં $a = 0$ અને $b = 1$ છે,ત્યારે લેગ્રાન્જ મધ્યકમાન પ્રમેય (Mean Value Theorem) મુજબ $c$ ની કિંમત શું થશે?
A
$\log x$
B
$\log(e - 1)$
C
$0$
D
$1$

Solution

(B) લેગ્રાન્જ મધ્યકમાન પ્રમેય મુજબ,એક બિંદુ $c \in (a, b)$ એવું મળે કે જેથી $\frac{f(b) - f(a)}{b - a} = f'(c)$ થાય.
અહીં $f(x) = e^x$,$a = 0$,અને $b = 1$ આપેલ છે.
પ્રથમ,$f(a) = e^0 = 1$ અને $f(b) = e^1 = e$ મેળવીએ.
વિકલન કરતા $f'(x) = e^x$ મળે,તેથી $f'(c) = e^c$.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$\frac{e - 1}{1 - 0} = e^c$
$e - 1 = e^c$
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક (natural logarithm) લેતા:
$\log(e - 1) = c$.
આમ,$c$ ની કિંમત $\log(e - 1)$ છે.
10
EasyMCQ
રોલનું પ્રમેય $[-1, 1]$ પર વ્યાખ્યાયિત વિધેય $f(x) = |x|$ માટે લાગુ પડતું નથી કારણ કે
A
$f$ એ $[-1, 1]$ પર સતત નથી
B
$f$ એ $(-1, 1)$ પર વિકલનીય નથી
C
$f(-1) \neq f(1)$
D
$f(-1) = f(1) \neq 0$

Solution

(B) વિધેયને $f(x) = \begin{cases} -x, & \text{જો } -1 \le x < 0 \\ x, & \text{જો } 0 \le x \le 1 \end{cases}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
સૌ પ્રથમ,આપણે રોલના પ્રમેયની શરતો તપાસીએ:
$1$. $f(x)$ એ $[-1, 1]$ પર સતત છે.
$2$. $f(-1) = |-1| = 1$ અને $f(1) = |1| = 1$,તેથી $f(-1) = f(1)$.
$3$. આપણે $x = 0$ આગળ વિકલનીયતા તપાસીએ:
જમણી બાજુનું વિકલન: $Rf'(0) = \lim_{h \to 0^+} \frac{f(0+h) - f(0)}{h} = \lim_{h \to 0^+} \frac{|h|}{h} = \lim_{h \to 0^+} \frac{h}{h} = 1$.
ડાબી બાજુનું વિકલન: $Lf'(0) = \lim_{h \to 0^-} \frac{f(0+h) - f(0)}{h} = \lim_{h \to 0^-} \frac{|h|}{h} = \lim_{h \to 0^-} \frac{-h}{h} = -1$.
અહીં $Rf'(0) \neq Lf'(0)$ હોવાથી,વિધેય $x = 0$ આગળ વિકલનીય નથી,જે $(-1, 1)$ અંતરાલમાં આવે છે.
તેથી,રોલનું પ્રમેય લાગુ પડતું નથી કારણ કે વિધેય $(-1, 1)$ પર વિકલનીય નથી.
11
EasyMCQ
જો $f(x) = \cos x$ એ $0 \le x \le \frac{\pi}{2}$ માટે હોય,તો મધ્યકમાન પ્રમેય (Mean Value Theorem) મુજબ વાસ્તવિક સંખ્યા $c$ શું થશે?
A
$\frac{\pi}{6}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\sin^{-1}\left(\frac{2}{\pi}\right)$
D
$\cos^{-1}\left(\frac{2}{\pi}\right)$

Solution

(C) મધ્યકમાન પ્રમેય મુજબ,અંતરાલ $(a, b)$ માં એક એવો બિંદુ $c$ મળે કે જેથી $f'(c) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}$ થાય.
અહીં $f(x) = \cos x$ એ $[0, \frac{\pi}{2}]$ પર આપેલ છે,તેથી $a = 0$ અને $b = \frac{\pi}{2}$ છે.
$f(a) = f(0) = \cos(0) = 1$.
$f(b) = f(\frac{\pi}{2}) = \cos(\frac{\pi}{2}) = 0$.
હવે,ઢાળની ગણતરી કરતા: $\frac{f(b) - f(a)}{b - a} = \frac{0 - 1}{\frac{\pi}{2} - 0} = -\frac{2}{\pi}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $f'(x) = -\sin x$,તેથી $f'(c) = -\sin c = -\frac{2}{\pi}$.
આમ,$\sin c = \frac{2}{\pi}$,જેનો અર્થ છે કે $c = \sin^{-1}\left(\frac{2}{\pi}\right)$.
12
EasyMCQ
મધ્યકમાન પ્રમેય (Mean Value Theorem) મુજબ,$f(b) - f(a) = (b - a)f'(x_1)$ જ્યાં $a < x_1 < b$. જો $f(x) = \frac{1}{x}$ હોય,તો $x_1 = $
A
$\sqrt{ab}$
B
$\frac{a + b}{2}$
C
$\frac{2ab}{a + b}$
D
$\frac{b - a}{b + a}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) = \frac{1}{x}$.
તેથી $f'(x) = -\frac{1}{x^2}$.
મધ્યકમાન પ્રમેય મુજબ,$f'(x_1) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}$.
કિંમતો મૂકતા,$-\frac{1}{x_1^2} = \frac{\frac{1}{b} - \frac{1}{a}}{b - a}$.
જમણી બાજુનું સાદું રૂપ આપતા: $\frac{\frac{a - b}{ab}}{b - a} = \frac{-(b - a)}{ab(b - a)} = -\frac{1}{ab}$.
આમ,$-\frac{1}{x_1^2} = -\frac{1}{ab}$,જેનો અર્થ છે કે $x_1^2 = ab$.
કારણ કે $a < x_1 < b$,તેથી $x_1 = \sqrt{ab}$.
13
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = x(x + 3)e^{-(1/2)x}$ એ $[-3, 0]$ અંતરાલમાં રોલના પ્રમેયની તમામ શરતોનું પાલન કરે છે. $c$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$-1$
C
$-2$
D
$-3$

Solution

(C) રોલના પ્રમેયમાં $c$ નક્કી કરવા માટે,આપણે $f'(c) = 0$ ઉકેલીએ છીએ.
આપેલ છે કે $f(x) = (x^2 + 3x)e^{-(1/2)x}$.
ગુણાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$f'(x) = (2x + 3)e^{-(1/2)x} + (x^2 + 3x)e^{-(1/2)x} \cdot (-1/2)$.
$f'(x) = e^{-(1/2)x} \left[ 2x + 3 - \frac{1}{2}x^2 - \frac{3}{2}x \right]$.
$f'(x) = e^{-(1/2)x} \left[ -\frac{1}{2}x^2 + \frac{1}{2}x + 3 \right]$.
$f'(c) = 0$ લેતા,આપણને $-\frac{1}{2}c^2 + \frac{1}{2}c + 3 = 0$ મળે છે.
$-2$ વડે ગુણતા,$c^2 - c - 6 = 0$ મળે છે.
$(c - 3)(c + 2) = 0$.
આમ,$c = 3$ અથવા $c = -2$.
કારણ કે $c$ એ $(-3, 0)$ અંતરાલમાં હોવું જોઈએ,તેથી $c = 3$ શક્ય નથી.
તેથી,$c = -2$.
14
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયા અંતરાલમાં વિધેય $f(x) = x^2 - 4$ માટે રોલનું પ્રમેય લાગુ પડે છે?
A
$[-2, 0]$
B
$[-2, 2]$
C
$[0, 1/2]$
D
$[0, 2]$

Solution

(B) કોઈ વિધેય $f(x)$ માટે અંતરાલ $[a, b]$ પર રોલનું પ્રમેય લાગુ પાડવા માટે નીચેની શરતોનું પાલન થવું જરૂરી છે:
$1$. $f(x)$ એ $[a, b]$ પર સતત હોવું જોઈએ.
$2$. $f(x)$ એ $(a, b)$ પર વિકલનીય હોવું જોઈએ.
$3$. $f(a) = f(b)$ હોવું જોઈએ.
અહીં $f(x) = x^2 - 4$ એ બહુપદી વિધેય છે,તેથી તે દરેક જગ્યાએ સતત અને વિકલનીય છે.
આપણે આપેલા વિકલ્પો માટે $f(a) = f(b)$ શરત ચકાસીએ:
વિકલ્પ $(b)$ માટે,અંતરાલ $[-2, 2]$ છે.
$f(-2) = (-2)^2 - 4 = 4 - 4 = 0$.
$f(2) = (2)^2 - 4 = 4 - 4 = 0$.
અહીં $f(-2) = f(2)$ હોવાથી,અંતરાલ $[-2, 2]$ પર રોલનું પ્રમેય લાગુ પડે છે.
15
EasyMCQ
વિધેય $f(x) = x + \frac{1}{x}$,$x \in [1, 3]$ માટે,મધ્યકમાન પ્રમેય (Mean Value Theorem) મુજબ $c$ ની કિંમત શોધો:
A
$1$
B
$\sqrt{3}$
C
$2$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) મધ્યકમાન પ્રમેય મુજબ,ઓછામાં ઓછું એક $c \in (a, b)$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}$ થાય.
અહીં $f(x) = x + \frac{1}{x}$ અંતરાલ $[1, 3]$ પર આપેલ છે,તેથી $a = 1$ અને $b = 3$.
$f(1) = 1 + \frac{1}{1} = 2$.
$f(3) = 3 + \frac{1}{3} = \frac{10}{3}$.
$f'(x) = 1 - \frac{1}{x^2}$.
પ્રમેય લાગુ પાડતા: $1 - \frac{1}{c^2} = \frac{\frac{10}{3} - 2}{3 - 1}$.
$1 - \frac{1}{c^2} = \frac{\frac{4}{3}}{2} = \frac{2}{3}$.
$\frac{1}{c^2} = 1 - \frac{2}{3} = \frac{1}{3}$.
$c^2 = 3 \Rightarrow c = \sqrt{3}$ (કારણ કે $c \in (1, 3)$).
16
MediumMCQ
જો મધ્યકમાન પ્રમેય (Mean Value Theorem) મુજબ,$f'({x_1}) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}$ હોય,તો
A
$a < {x_1} \le b$
B
$a \le {x_1} < b$
C
$a < {x_1} < b$
D
$a \le {x_1} \le b$

Solution

(C) મધ્યકમાન પ્રમેય $(MVT)$ મુજબ,જો વિધેય $f(x)$ એ સંવૃત અંતરાલ $[a, b]$ પર સતત હોય અને વિવૃત અંતરાલ $(a, b)$ પર વિકલનીય હોય,તો વિવૃત અંતરાલ $(a, b)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બિંદુ ${x_1}$ એવું મળે કે જેથી:
$f'({x_1}) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}$
મધ્યકમાન પ્રમેયની વ્યાખ્યા મુજબ,બિંદુ ${x_1}$ એ $a$ અને $b$ ની વચ્ચે હોવું જોઈએ.
તેથી,$a < {x_1} < b$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
17
DifficultMCQ
ધારો કે $f(x)$ એ $[0, 2]$ અંતરાલમાં મધ્યકમાન પ્રમેયની તમામ શરતોનું પાલન કરે છે. જો $f(0) = 0$ અને $[0, 2]$ માં તમામ $x$ માટે $|f'(x)| \le \frac{1}{2}$ હોય,તો:
A
$f(x) \le 2$
B
$|f(x)| \le 1$
C
$f(x) = 2x$
D
$[0, 2]$ માં ઓછામાં ઓછા એક $x$ માટે $f(x) = 3$

Solution

(B) મધ્યકમાન પ્રમેય મુજબ,કોઈ $c \in (0, 2)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે જેથી $\frac{f(2) - f(0)}{2 - 0} = f'(c)$ થાય.
$f(0) = 0$ આપેલ હોવાથી,$\frac{f(2)}{2} = f'(c)$ મળે.
કોઈપણ $x \in [0, 2]$ માટે,$[0, x]$ પર મધ્યકમાન પ્રમેય લાગુ પાડતા,કોઈ $c_x \in (0, x)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે જેથી $\frac{f(x) - f(0)}{x - 0} = f'(c_x)$ થાય.
$f(0) = 0$ હોવાથી,આ $\frac{f(x)}{x} = f'(c_x)$ માં પરિણમે છે,જેનો અર્થ છે કે $f(x) = x \cdot f'(c_x)$.
માનાંક લેતા,$|f(x)| = |x| \cdot |f'(c_x)|$ મળે.
$[0, 2]$ માં તમામ $x$ માટે $|f'(x)| \le \frac{1}{2}$ આપેલ હોવાથી,$|f(x)| \le |x| \cdot \frac{1}{2}$ થાય.
$[0, 2]$ માં $x$ ની મહત્તમ કિંમત $2$ હોવાથી,$|f(x)| \le 2 \cdot \frac{1}{2} = 1$ મળે.
આમ,$|f(x)| \le 1$.
18
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = x^3 - 6x^2 + ax + b$ એ $[1, 3]$ અંતરાલમાં રોલના પ્રમેયની શરતોનું પાલન કરે છે. $a$ અને $b$ ની કિંમતો શોધો.
A
$a = 11, b = -6$
B
$a = -6, b = 11$
C
$a = -11, b = 6$
D
$a = 6, b = -11$

Solution

(A) $[1, 3]$ પર રોલના પ્રમેયનું પાલન કરવા માટે,$f(1) = f(3)$ હોવું જોઈએ.
પ્રથમ,$f(1) = (1)^3 - 6(1)^2 + a(1) + b = 1 - 6 + a + b = a + b - 5$ મેળવો.
ત્યારબાદ,$f(3) = (3)^3 - 6(3)^2 + a(3) + b = 27 - 54 + 3a + b = 3a + b - 27$ મેળવો.
$f(1) = f(3)$ ને સરખાવતા,$a + b - 5 = 3a + b - 27$ મળે છે.
બંને બાજુથી $b$ બાદ કરતા: $a - 5 = 3a - 27$.
પદોને ગોઠવતા: $27 - 5 = 3a - a$,જે $22 = 2a$ આપે છે,તેથી $a = 11$.
રોલના પ્રમેય માટે $c \in (1, 3)$ માટે $f'(c) = 0$ હોવું જરૂરી છે.
$f'(x) = 3x^2 - 12x + a = 3x^2 - 12x + 11$.
$f'(c) = 0$ લેતા: $3c^2 - 12c + 11 = 0$.
બીજ $c = \frac{12 \pm \sqrt{144 - 132}}{6} = 2 \pm \frac{\sqrt{3}}{3}$ છે.
$2 - \frac{\sqrt{3}}{3} \approx 1.423$ જે $(1, 3)$ માં છે,તેથી $a = 11$ માટે શરત સંતોષાય છે.
વિકલ્પ $A$ માં $a = 11$ અને $b = -6$ આપેલ છે.
19
EasyMCQ
વિધેય $f(x) = e^{-2x} \sin 2x$ ને અંતરાલ $(0, \pi/2)$ પર ધ્યાનમાં લો. રોલના પ્રમેય મુજબ,એક વાસ્તવિક સંખ્યા $c \in (0, \pi/2)$ એવી મળે કે જેથી $f'(c) = 0$ થાય,તો $c$ ની કિંમત શોધો.
A
$\pi/8$
B
$\pi/6$
C
$\pi/4$
D
$\pi/3$

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = e^{-2x} \sin 2x$ છે.
પ્રથમ,ગુણાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને વિકલન $f'(x)$ મેળવીએ:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(e^{-2x}) \cdot \sin 2x + e^{-2x} \cdot \frac{d}{dx}(\sin 2x)$
$f'(x) = -2e^{-2x} \sin 2x + e^{-2x} \cdot 2 \cos 2x$
$f'(x) = 2e^{-2x} (\cos 2x - \sin 2x)$.
રોલના પ્રમેય મુજબ,$c \in (0, \pi/2)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $f'(c) = 0$ થાય.
$f'(c) = 0$ લેતા:
$2e^{-2c} (\cos 2c - \sin 2c) = 0$.
કોઈપણ વાસ્તવિક $c$ માટે $2e^{-2c} \neq 0$ હોવાથી,આપણને મળે:
$\cos 2c - \sin 2c = 0$
$\cos 2c = \sin 2c$
$\tan 2c = 1$.
અહીં $c \in (0, \pi/2)$ હોવાથી,$2c \in (0, \pi)$ થાય.
$2c$ ની કિંમત જેના માટે $\tan 2c = 1$ થાય તે $2c = \pi/4$ છે.
તેથી,$c = \pi/8$.
20
EasyMCQ
જો $f(x)$ એ $[1, 2]$ અંતરાલમાં રોલના પ્રમેયની શરતોનું પાલન કરતું હોય અને $f(x)$ એ $[1, 2]$ માં સતત હોય,તો $\int_1^2 f'(x) dx$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$3$
B
$0$
C
$1$
D
$2$

Solution

(B) કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,$\int_1^2 f'(x) dx = [f(x)]_1^2 = f(2) - f(1)$.
કારણ કે $f(x)$ એ $[1, 2]$ અંતરાલમાં રોલના પ્રમેયની શરતોનું પાલન કરે છે,તેથી તેની એક આવશ્યક શરત એ છે કે $f(1) = f(2)$.
તેથી,$f(2) - f(1) = 0$.
આમ,$\int_1^2 f'(x) dx = 0$ થાય.
21
MediumMCQ
જો વિધેય $f(x) = x^3 - 6x^2 + ax + b$ અંતરાલ $[1, 3]$ માં રોલના પ્રમેયનું પાલન કરે છે અને $f'\left( \frac{2\sqrt{3} + 1}{\sqrt{3}} \right) = 0$ હોય,તો $a = $ ..............
A
$-11$
B
$-6$
C
$6$
D
$11$

Solution

(D) આપેલ વિધેય $f(x) = x^3 - 6x^2 + ax + b$ છે.
પ્રથમ,આપણે વિકલન મેળવીએ $f'(x) = 3x^2 - 12x + a$.
રોલના પ્રમેય મુજબ,અંતરાલ $(1, 3)$ માં એક એવો બિંદુ $c$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $f'(c) = 0$ થાય.
આપણને આપેલ છે કે $f'\left( \frac{2\sqrt{3} + 1}{\sqrt{3}} \right) = 0$,જેનું સાદું રૂપ $f'\left( 2 + \frac{1}{\sqrt{3}} \right) = 0$ થાય છે.
$x = 2 + \frac{1}{\sqrt{3}}$ ને $f'(x) = 0$ માં મૂકતા:
$3\left( 2 + \frac{1}{\sqrt{3}} \right)^2 - 12\left( 2 + \frac{1}{\sqrt{3}} \right) + a = 0$.
પદોનું વિસ્તરણ કરતા:
$3\left( 4 + \frac{1}{3} + \frac{4}{\sqrt{3}} \right) - 24 - \frac{12}{\sqrt{3}} + a = 0$.
$12 + 1 + 4\sqrt{3} - 24 - 4\sqrt{3} + a = 0$.
$13 - 24 + a = 0$.
$-11 + a = 0$,તેથી $a = 11$.
22
MediumMCQ
મધ્યક માન પ્રમેય (Mean Value Theorem) માં,$f(b) - f(a) = (b - a)f'(c)$. જો $a = 4$,$b = 9$ અને $f(x) = \sqrt{x}$ હોય,તો $c$ ની કિંમત શોધો:
A
$6.25$
B
$6.5$
C
$2.25$
D
$3.25$

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) = \sqrt{x}$,$a = 4$,અને $b = 9$.
સૌ પ્રથમ,$f(a)$ અને $f(b)$ ની ગણતરી કરો:
$f(4) = \sqrt{4} = 2$
$f(9) = \sqrt{9} = 3$
ત્યારબાદ,વિકલન $f'(x)$ શોધો:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(\sqrt{x}) = \frac{1}{2\sqrt{x}}$
મધ્યક માન પ્રમેય મુજબ:
$f'(c) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}$
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{1}{2\sqrt{c}} = \frac{3 - 2}{9 - 4}$
$\frac{1}{2\sqrt{c}} = \frac{1}{5}$
$2\sqrt{c} = 5$
$\sqrt{c} = \frac{5}{2} = 2.5$
$c = (2.5)^2 = 6.25$
આમ,$c$ ની કિંમત $6.25$ છે.
23
EasyMCQ
અંતરાલ $[-2, 2]$ માં વક્ર $y = x^3$ ના બિંદુઓનો એબ્સિસિસા (x-યામ),જ્યાં સ્પર્શકનો ઢાળ મધ્યકમાન પ્રમેય (Mean Value Theorem) મુજબ અંતરાલ $[-2, 2]$ માટે છેદિકા રેખાના ઢાળ જેટલો હોય,તે શોધો:
A
$\pm \frac{2}{\sqrt{3}}$
B
$\pm \sqrt{3}$
C
$\pm \frac{\sqrt{3}}{2}$
D
$0$

Solution

(A) આપેલ વક્ર $f(x) = x^3$ અંતરાલ $[-2, 2]$ પર છે.
મધ્યકમાન પ્રમેય મુજબ,અંતરાલ $(-2, 2)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બિંદુ $c$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}$ થાય.
અહીં,$a = -2$ અને $b = 2$ છે.
$f(2) = 2^3 = 8$ અને $f(-2) = (-2)^3 = -8$.
છેદિકા રેખાનો ઢાળ $\frac{f(2) - f(-2)}{2 - (-2)} = \frac{8 - (-8)}{4} = \frac{16}{4} = 4$ છે.
વિકલન $f'(x) = 3x^2$ છે.
$f'(c) = 4$ લેતા,આપણને $3c^2 = 4$ મળે છે.
$c^2 = \frac{4}{3}$,જેનો અર્થ છે કે $c = \pm \frac{2}{\sqrt{3}}$.
24
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = (x - 3)^2$ એ $[3, 4]$ અંતરાલમાં મધ્યકમાન પ્રમેયની તમામ શરતોનું પાલન કરે છે. $y = (x - 3)^2$ પરનું એક બિંદુ,જ્યાં સ્પર્શક $(3, 0)$ અને $(4, 1)$ ને જોડતી જીવાને સમાંતર હોય,તે છે:
A
$\left( \frac{7}{2}, \frac{1}{2} \right)$
B
$\left( \frac{7}{2}, \frac{1}{4} \right)$
C
$(1, 4)$
D
$(4, 1)$

Solution

(B) મધ્યકમાન પ્રમેય મુજબ,અંતરાલ $(3, 4)$ માં એક બિંદુ $c$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = \frac{f(4) - f(3)}{4 - 3}$ થાય.
પ્રથમ,$(3, 0)$ અને $(4, 1)$ ને જોડતી જીવાનો ઢાળ શોધો:
$m = \frac{1 - 0}{4 - 3} = 1$.
હવે,$f(x) = (x - 3)^2$ નું વિકલન મેળવો:
$f'(x) = 2(x - 3)$.
વિકલનને જીવાના ઢાળ સાથે સરખાવો:
$2(c - 3) = 1 \Rightarrow c - 3 = \frac{1}{2} \Rightarrow c = \frac{7}{2}$.
હવે,$x = \frac{7}{2}$ ને વિધેયમાં મૂકીને અનુરૂપ $y$-યામ શોધો:
$y = \left( \frac{7}{2} - 3 \right)^2 = \left( \frac{1}{2} \right)^2 = \frac{1}{4}$.
આમ,માંગેલ બિંદુ $\left( \frac{7}{2}, \frac{1}{4} \right)$ છે.
25
EasyMCQ
મધ્યક માન પ્રમેય (Mean Value Theorem) માં,$f(b) - f(a) = (b - a)f'(c)$. જો $a = 4$,$b = 9$ અને $f(x) = \sqrt{x}$ હોય,તો $c$ ની કિંમત શોધો.
A
$8$
B
$5.25$
C
$4$
D
$6.25$

Solution

(D) અંતરાલ $[4, 9]$ પર વિધેય $f(x) = \sqrt{x}$ આપેલ છે.
પ્રથમ,$f(a)$ અને $f(b)$ ની ગણતરી કરો:
$f(4) = \sqrt{4} = 2$
$f(9) = \sqrt{9} = 3$
ત્યારબાદ,વિકલિત $f'(x)$ શોધો:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(x^{1/2}) = \frac{1}{2\sqrt{x}}$
મધ્યક માન પ્રમેય મુજબ,એવું $c \in (4, 9)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી:
$f'(c) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}$
કિંમતો મૂકતા:
$\frac{1}{2\sqrt{c}} = \frac{3 - 2}{9 - 4}$
$\frac{1}{2\sqrt{c}} = \frac{1}{5}$
$2\sqrt{c} = 5$
$\sqrt{c} = 2.5$
$c = (2.5)^2 = 6.25$
આમ,$c$ ની કિંમત $6.25$ છે.
26
MediumMCQ
અંતરાલ $[0, 1]$ માં,લેગ્રાન્જનું મધ્યકમાન પ્રમેય (Lagrange's Mean Value Theorem) નીચેનામાંથી કયા વિધેય માટે લાગુ પડતું નથી?
A
$f(x) = \begin{cases} \frac{1}{2} - x, & x < \frac{1}{2} \\ (\frac{1}{2} - x)^2, & x \ge \frac{1}{2} \end{cases}$
B
$f(x) = \begin{cases} \frac{\sin x}{x}, & x \neq 0 \\ 1, & x = 0 \end{cases}$
C
$f(x) = x|x|$
D
$f(x) = |x|$

Solution

(D) લેગ્રાન્જનું મધ્યકમાન પ્રમેય $(LMVT)$ જણાવે છે કે વિધેય $f(x)$ માટે $[a, b]$ પર તે લાગુ પાડવા માટે,તે $[a, b]$ પર સતત અને $(a, b)$ પર વિકલનીય હોવું જોઈએ.
વિકલ્પ $(d)$ તપાસતા: $f(x) = |x|$.
આ વિધેય $[0, 1]$ પર સતત છે,પરંતુ તે $x = 0$ આગળ વિકલનીય નથી,જે $[0, 1]$ અંતરાલની અંદર આવે છે.
તેથી,$[0, 1]$ પર $f(x) = |x|$ માટે $LMVT$ લાગુ પડતું નથી.
27
DifficultMCQ
જો વિધેય $f(x) = x^3 - 6ax^2 + 5x$ એ અંતરાલ $[1, 2]$ માટે લેગ્રાન્જના મધ્યકમાન પ્રમેયની શરતોનું પાલન કરે છે અને વક્ર $y = f(x)$ ને $x = \frac{7}{4}$ આગળનો સ્પર્શક,વક્રના $x = 1$ અને $x = 2$ આગળના બિંદુઓને જોડતી જીવાને સમાંતર હોય,તો $a$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{35}{16}$
B
$\frac{35}{48}$
C
$\frac{7}{16}$
D
$\frac{5}{16}$

Solution

(B) લેગ્રાન્જના મધ્યકમાન પ્રમેય મુજબ,એક બિંદુ $c \in (1, 2)$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = \frac{f(2) - f(1)}{2 - 1}$ થાય.
આપેલ $f(x) = x^3 - 6ax^2 + 5x$ માટે:
$f(2) = 2^3 - 6a(2^2) + 5(2) = 8 - 24a + 10 = 18 - 24a$.
$f(1) = 1^3 - 6a(1^2) + 5(1) = 1 - 6a + 5 = 6 - 6a$.
તેથી,જીવાનો ઢાળ $\frac{f(2) - f(1)}{2 - 1} = (18 - 24a) - (6 - 6a) = 12 - 18a$ થાય.
વિકલન $f'(x) = 3x^2 - 12ax + 5$ છે.
$x = \frac{7}{4}$ આગળનો સ્પર્શક જીવાને સમાંતર હોવાથી,$f'(\frac{7}{4}) = 12 - 18a$ થાય.
$3(\frac{7}{4})^2 - 12a(\frac{7}{4}) + 5 = 12 - 18a$.
$3(\frac{49}{16}) - 21a + 5 = 12 - 18a$.
$\frac{147}{16} + 5 - 12 = 21a - 18a$.
$\frac{147 - 112}{16} = 3a$.
$\frac{35}{16} = 3a$.
$a = \frac{35}{48}$.
28
DifficultMCQ
ધારો કે $f(x) = \begin{cases} x^\alpha \ln x, & x > 0 \\ 0, & x = 0 \end{cases}$. જો $\alpha = $ હોય,તો $x \in [0, 1]$ માટે $f$ ને રોલનું પ્રમેય લાગુ પડે છે.
A
$-2$
B
$-1$
C
$0$
D
$0.5$

Solution

(D) $f(x)$ માટે $[0, 1]$ પર રોલનું પ્રમેય લાગુ પાડવા માટે,નીચેની શરતો સંતોષાવી જોઈએ:
$1$. $f(x)$ એ $[0, 1]$ પર સતત હોવું જોઈએ.
$2$. $f(x)$ એ $(0, 1)$ પર વિકલનીય હોવું જોઈએ.
$3$. $f(0) = f(1)$.
શરત $3$ તપાસતા: $f(1) = 1^\alpha \ln(1) = 0$ અને $f(0) = 0$. આમ,$f(0) = f(1) = 0$ એ કોઈપણ $\alpha$ માટે સાચું છે.
શરત $1$ તપાસતા ($x=0$ આગળ સાતત્ય): આપણે $\lim_{x \to 0^+} x^\alpha \ln x = 0$ ની જરૂર છે. આ લક્ષનું અસ્તિત્વ છે અને તે $0$ થાય છે જો અને માત્ર જો $\alpha > 0$ હોય.
શરત $2$ તપાસતા ($(0, 1)$ પર વિકલનીયતા): $f'(x) = \alpha x^{\alpha-1} \ln x + x^{\alpha-1} = x^{\alpha-1}(\alpha \ln x + 1)$. આ કોઈપણ $\alpha$ માટે $x \in (0, 1)$ પર વ્યાખ્યાયિત છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,માત્ર $\alpha = 0.5$ એ $\alpha > 0$ ની શરતને સંતોષે છે.
29
DifficultMCQ
દ્રીઘાત સમીકરણ $ax^2 + bx + c = 0$ સ્વીકારો જ્યાં $2a + 3b + 6c = 0$ અને $g(x) = a \frac{x^3}{3} + b \frac{x^2}{2} + cx$ લો.
વિધાન-$1$: દ્વિઘાત સમીકરણના $(0, 1)$ અંતરાલમાં ઓછામાં ઓછું એક બીજ છે.
વિધાન-$2$: $[0, 1]$ અંતરાલમાં વિધેય $g(x)$ માટે રોલનો પ્રમેય લાગુ પાડી શકાય.
A
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે. વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી છે.
B
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે. વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
C
વિધાન-$1$ સાચું છે. વિધાન-$2$ ખોટું છે.
D
વિધાન-$1$ ખોટું છે. વિધાન-$2$ સાચું છે.

Solution

(A) આપેલ છે કે $g(x) = \frac{a}{3}x^3 + \frac{b}{2}x^2 + cx$. નોંધો કે $g'(x) = ax^2 + bx + c$.
$g(0) = 0$ અને $g(1) = \frac{a}{3} + \frac{b}{2} + c = \frac{2a + 3b + 6c}{6}$ ગણો.
કારણ કે $2a + 3b + 6c = 0$,તેથી $g(1) = 0$ મળે છે.
$g(0) = 0$ અને $g(1) = 0$ હોવાથી,અને $g(x)$ એ બહુપદી વિધેય છે (જે દરેક જગ્યાએ સતત અને વિકલનીય છે),તેથી $[0, 1]$ અંતરાલમાં $g(x)$ માટે રોલનો પ્રમેય લાગુ પાડી શકાય છે.
આમ,વિધાન-$2$ સાચું છે.
રોલના પ્રમેય મુજબ,$(0, 1)$ માં ઓછામાં ઓછું એક $c_0$ એવું મળે કે જેથી $g'(c_0) = 0$ થાય.
$g'(x) = ax^2 + bx + c$ હોવાથી,આનો અર્થ એ થાય કે $ac_0^2 + bc_0 + c = 0$.
તેથી,દ્વિઘાત સમીકરણ $ax^2 + bx + c = 0$ ને $(0, 1)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બીજ છે.
આમ,વિધાન-$1$ સાચું છે અને વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી છે.
30
EasyMCQ
અંતરાલ $[\frac{\pi}{6}, \frac{5\pi}{6}]$ માં વિધેય $f(x) = \log(\sin x)$ માટે લાંગ્રાજના મધ્યકમાન પ્રમેય મુજબ $c$ નું મૂલ્ય શું થશે?
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$\frac{\pi}{2}$
C
$\frac{2\pi}{3}$
D
એકપણ નહિ

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = \log(\sin x)$ છે.
લાંગ્રાજના મધ્યકમાન પ્રમેય $(LMVT)$ મુજબ,અંતરાલ $(a, b)$ માં એક બિંદુ $c$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}$ થાય.
અહીં,$a = \frac{\pi}{6}$ અને $b = \frac{5\pi}{6}$ છે.
$f(a) = \log(\sin \frac{\pi}{6}) = \log(\frac{1}{2})$ અને $f(b) = \log(\sin \frac{5\pi}{6}) = \log(\frac{1}{2})$ છે.
તેથી,$f'(c) = \frac{\log(1/2) - \log(1/2)}{\frac{5\pi}{6} - \frac{\pi}{6}} = 0$.
હવે,$f'(x) = \frac{1}{\sin x} \cdot \cos x = \cot x$ થાય.
તેથી,$\cot c = 0$.
અંતરાલ $(\frac{\pi}{6}, \frac{5\pi}{6})$ માં $c$ નું મૂલ્ય $\frac{\pi}{2}$ મળે છે.
31
MediumMCQ
જો બહુપદી સમીકરણ $a_nx^n + a_{n-1}x^{n-1} + \dots + a_2x^2 + a_1x + a_0 = 0$,જ્યાં $n$ એ ધન પૂર્ણાંક સંખ્યા છે,તેના બે ભિન્ન બીજ $\alpha$ અને $\beta$ હોય,તો સમીકરણ $na_nx^{n-1} + (n - 1)a_{n-1}x^{n-2} + \dots + a_1 = 0$ ને $(\alpha, \beta)$ અંતરાલમાં કેટલા બીજ હોય?
A
ચોક્કસ એક બીજ
B
વધુમાં વધુ એક બીજ
C
ઓછામાં ઓછું એક બીજ
D
એક પણ બીજ નહીં

Solution

(C) ધારો કે $f(x) = a_nx^n + a_{n-1}x^{n-1} + \dots + a_1x + a_0$.
બહુપદી હોવાથી,$f(x)$ એ સંવૃત અંતરાલ $[\alpha, \beta]$ પર સતત છે અને વિવૃત અંતરાલ $(\alpha, \beta)$ પર વિકલનીય છે.
આપેલ છે કે $\alpha$ અને $\beta$ એ $f(x) = 0$ ના બીજ છે,તેથી $f(\alpha) = 0$ અને $f(\beta) = 0$.
રોલના પ્રમેય મુજબ,$(\alpha, \beta)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બિંદુ $c$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = 0$ થાય.
બહુપદીનું વિકલન $f'(x) = na_nx^{n-1} + (n - 1)a_{n-1}x^{n-2} + \dots + a_1$ છે.
તેથી,સમીકરણ $f'(x) = 0$ ને $(\alpha, \beta)$ અંતરાલમાં ઓછામાં ઓછું એક બીજ હોય છે.
32
MediumMCQ
ધારો કે $f$ એવું વિધેય છે જે બધા વાસ્તવિક $x$ માટે સતત અને વિકલનીય છે. જો $f(2) = -4$ અને બધા $x \in [2, 4]$ માટે $f'(x) \geq 6$ હોય,તો નીચેનામાંથી કયું સત્ય છે?
A
$f(4) < 8$
B
$f(4) \geq 8$
C
$f(4) \geq 12$
D
એકપણ નહીં

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x)$ એ $[2, 4]$ પર સતત છે અને $(2, 4)$ પર વિકલનીય છે.
લેગ્રાન્જના મધ્યકમાન પ્રમેય (Lagrange's Mean Value Theorem) મુજબ,કોઈક $c \in (2, 4)$ માટે $f'(c) = \frac{f(4) - f(2)}{4 - 2}$ થાય.
આપણને આપેલ છે કે બધા $x \in [2, 4]$ માટે $f'(x) \geq 6$,તેથી $f'(c) \geq 6$.
કિંમતો મૂકતા,$\frac{f(4) - (-4)}{2} \geq 6$ મળે.
$f(4) + 4 \geq 12$.
$f(4) \geq 8$.
33
DifficultMCQ
અંતરાલ $[1, 3]$ પર વિધેય $f(x) = \log_e x$ માટે સરેરાશ મૂલ્ય પ્રમેય (Mean Value Theorem) મુજબ $c$ ની કઈ કિંમત મળે?
A
$2 \log_3 e$
B
$\frac{1}{2} \log_e 3$
C
$\log_3 e$
D
$\log_e 3$

Solution

(A) સરેરાશ મૂલ્ય પ્રમેય મુજબ,જો વિધેય $f(x)$ અંતરાલ $[a, b]$ પર સતત હોય અને $(a, b)$ પર વિકલનીય હોય,તો કોઈક $c \in (a, b)$ માટે $f'(c) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}$ થાય.
અહીં $f(x) = \log_e x$,$a = 1$,અને $b = 3$ છે.
વિકલન કરતા,$f'(x) = \frac{1}{x}$ મળે.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$f'(c) = \frac{f(3) - f(1)}{3 - 1}$
$\frac{1}{c} = \frac{\log_e 3 - \log_e 1}{2}$
$\log_e 1 = 0$ હોવાથી:
$\frac{1}{c} = \frac{\log_e 3}{2}$
તેથી,$c = \frac{2}{\log_e 3} = 2 \log_3 e$.
34
DifficultMCQ
જો $f(x) = x^{\alpha} \log x, x > 0, f(0) = 0$ અને $f(x)$ એ $[0, 1]$ પર રોલના પ્રમેયનું પાલન કરતું હોય,તો $\alpha$ ની કિંમત શું થાય?
A
$-1$
B
$0$
C
$-2$
D
$1/2$

Solution

(D) $[0, 1]$ પર રોલનું પ્રમેય લાગુ કરવા માટે,વિધેય $f(x)$ એ $[0, 1]$ પર સતત અને $(0, 1)$ પર વિકલનીય હોવું જોઈએ,જ્યાં $f(0) = f(1)$ થાય.
આપેલ છે કે $f(0) = 0$ અને $f(1) = 1^{\alpha} \log(1) = 0$,તેથી $f(0) = f(1)$ ની શરત કોઈપણ $\alpha$ માટે સંતોષાય છે.
$x = 0$ આગળ સાતત્ય માટે,$\lim_{x \to 0^+} f(x) = f(0) = 0$ થવું જોઈએ.
$\lim_{x \to 0^+} x^{\alpha} \log x = \lim_{x \to 0^+} \frac{\log x}{x^{-\alpha}}$.
એલ-હોસ્પિટલના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,આ લક્ષ $\lim_{x \to 0^+} \frac{1/x}{-\alpha x^{-\alpha-1}} = \lim_{x \to 0^+} \frac{x^{\alpha}}{-\alpha} = 0$ થાય,જો $\alpha > 0$ હોય.
વિકલ્પો તપાસતા,$\alpha = 1/2$ માટે લક્ષ $0$ મળે છે,જે સાતત્યની શરતનું પાલન કરે છે.
આમ,$\alpha = 1/2$ એ સાચો જવાબ છે.
35
DifficultMCQ
કઈ વાસ્તવિક સંખ્યા $K$ માટે સમીકરણ $2x^3 + 3x + K = 0$ ના બે વાસ્તવિક બીજ $[0, 1]$ અંતરાલમાં હોય?
A
$1$ અને $2$ ની વચ્ચે
B
$2$ અને $3$ ની વચ્ચે
C
$-1$ અને $0$ ની વચ્ચે
D
અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી

Solution

(D) ધારો કે $f(x) = 2x^3 + 3x + K$.
જો $f(x)$ ને $[0, 1]$ અંતરાલમાં બે વાસ્તવિક બીજ હોય,તો રોલના પ્રમેય મુજબ,$(0, 1)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બિંદુ $c$ એવું હોવું જોઈએ કે જેથી $f'(c) = 0$ થાય.
વિકલન કરતા: $f'(x) = 6x^2 + 3$.
બધી વાસ્તવિક સંખ્યા $x$ માટે $6x^2 + 3 > 0$ હોવાથી,$f'(x)$ ક્યારેય શૂન્ય થતું નથી.
તેથી,$f(x)$ એ $[0, 1]$ અંતરાલમાં ચુસ્ત વધતું વિધેય છે.
ચુસ્ત વધતું વિધેય કોઈપણ અંતરાલમાં વધુમાં વધુ એક જ વાસ્તવિક બીજ ધરાવી શકે.
આમ,$K$ ની કોઈપણ વાસ્તવિક કિંમત માટે સમીકરણ $2x^3 + 3x + K = 0$ ને $[0, 1]$ અંતરાલમાં બે વાસ્તવિક બીજ હોવા અશક્ય છે.
36
MediumMCQ
ધારો કે $f$ એ બધા $x$ માટે વિકલનીય છે. જો $f(1) = -2$ અને $x \in [1, 6]$ માટે $f'(x) \geq 2$ હોય,તો:
A
$f(6) \geq 8$
B
$f(6) < 8$
C
$f(6) < 5$
D
$f(6) = 5$

Solution

(A) લેગ્રાન્જના મધ્યકમાન પ્રમેય $(LMVT)$ મુજબ,કોઈ $c \in (1, 6)$ માટે $f'(c) = \frac{f(6) - f(1)}{6 - 1}$ મળે.
આપેલ છે કે $x \in [1, 6]$ માટે $f'(x) \geq 2$,તેથી $f'(c) \geq 2$ થાય.
કિંમતો મૂકતા,$\frac{f(6) - (-2)}{5} \geq 2$ મળે.
$f(6) + 2 \geq 10$.
$f(6) \geq 8$.
37
DifficultMCQ
જો $[1, 3]$ પર વ્યાખ્યાયિત વિધેય $f(x) = x^3 - 6x^2 + ax + b$ એ $c = \frac{2\sqrt{3} + 1}{\sqrt{3}}$ માટે રોલના પ્રમેયનું પાલન કરે,તો:
A
$a = 11, b = 6$
B
$a = -11, b = 6$
C
$a = 11, b \in R$
D
એકપણ નહિ

Solution

(C) $[1, 3]$ પર રોલના પ્રમેયનું પાલન થાય તે માટે $f(1) = f(3)$ હોવું જરૂરી છે.
$f(1) = 1^3 - 6(1)^2 + a(1) + b = a + b - 5$.
$f(3) = 3^3 - 6(3)^2 + a(3) + b = 27 - 54 + 3a + b = 3a + b - 27$.
$f(1) = f(3)$ લેતા,$a + b - 5 = 3a + b - 27$,જેનું સાદુરૂપ આપતા $2a = 22$ મળે,તેથી $a = 11$.
અહીં $b$ એ સમીકરણ $f(1) = f(3)$ માંથી નીકળી જાય છે,તેથી $b$ કોઈપણ વાસ્તવિક સંખ્યા હોઈ શકે છે $(b \in R)$.
વધુમાં,$f'(x) = 3x^2 - 12x + a = 3x^2 - 12x + 11$.
રોલના પ્રમેય મુજબ,$c = \frac{2\sqrt{3} + 1}{\sqrt{3}} = 2 + \frac{1}{\sqrt{3}}$ માટે $f'(c) = 0$ થાય છે.
$f'(c) = 3(2 + \frac{1}{\sqrt{3}})^2 - 12(2 + \frac{1}{\sqrt{3}}) + 11 = 3(4 + \frac{4}{\sqrt{3}} + \frac{1}{3}) - 24 - \frac{12}{\sqrt{3}} + 11 = 12 + 4\sqrt{3} + 1 - 24 - 4\sqrt{3} + 11 = 0$.
આમ,$a = 11$ અને કોઈપણ $b \in R$ માટે શરત $f'(c) = 0$ સંતોષાય છે.
38
MediumMCQ
જો સમીકરણ $a_nx^n + a_{n-1}x^{n-1} + \dots + a_1x = 0$ નું એક ધન બીજ $x = \alpha$ હોય,તો સમીકરણ $na_nx^{n-1} + (n-1)a_{n-1}x^{n-2} + \dots + a_1 = 0$ ના ધન બીજ વિશે શું કહી શકાય?
A
$\alpha$ કરતાં ઓછું
B
$\alpha$ કરતાં વધારે
C
$\alpha$ જેટલું
D
$\alpha$ કરતાં વધારે કે સમાન

Solution

(A) ધારો કે $f(x) = a_nx^n + a_{n-1}x^{n-1} + \dots + a_1x$.
આપણને આપેલ છે કે $f(0) = 0$ અને $f(\alpha) = 0$.
$f(x)$ એ બહુપદી હોવાથી,તે $[0, \alpha]$ પર સતત છે અને $(0, \alpha)$ પર વિકલનીય છે.
રોલના પ્રમેય મુજબ,$(0, \alpha)$ ની વચ્ચે ઓછામાં ઓછો એક એવો બિંદુ $c$ મળે કે જેથી $f'(c) = 0$ થાય.
અહીં $f'(x) = na_nx^{n-1} + (n-1)a_{n-1}x^{n-2} + \dots + a_1$ છે.
તેથી,સમીકરણ $f'(x) = 0$ ને $(0, \alpha)$ અંતરાલમાં ઓછામાં ઓછું એક ધન બીજ હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તે બીજ $\alpha$ કરતાં ઓછું છે.
39
MediumMCQ
જો $a + b + c = 0$ હોય,તો અંતરાલ $(0, 1)$ માં સમીકરણ $3ax^2 + 2bx + c = 0$ ના કેટલા બીજ હોય?
A
ઓછામાં ઓછું એક બીજ
B
વધુમાં વધુ એક બીજ
C
એક પણ બીજ નહીં
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહીં

Solution

(A) ધારો કે $f(x) = ax^3 + bx^2 + cx + d$.
તો $f'(x) = 3ax^2 + 2bx + c$.
આપણને આપેલ છે કે $a + b + c = 0$.
$f(0) = a(0)^3 + b(0)^2 + c(0) + d = d$ મેળવો.
$f(1) = a(1)^3 + b(1)^2 + c(1) + d = a + b + c + d$ મેળવો.
કારણ કે $a + b + c = 0$,તેથી $f(1) = 0 + d = d$.
આમ,$f(0) = f(1) = d$.
$f(x)$ એ બહુપદી હોવાથી,તે $[0, 1]$ પર સતત છે અને $(0, 1)$ પર વિકલનીય છે.
રોલના પ્રમેય મુજબ,$(0, 1)$ માં ઓછામાં ઓછું એક $c$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = 0$ થાય.
તેથી,સમીકરણ $3ax^2 + 2bx + c = 0$ ને અંતરાલ $(0, 1)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બીજ છે.
40
MediumMCQ
જો $a + b + c = 0$ હોય,તો સમીકરણ $3ax^2 + 2bx + c = 0$ ના અંતરાલ $(0, 1)$ માં કેટલા બીજ હોય?
A
$(0, 1)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બીજ
B
$(1, 2)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બીજ
C
$(0, 1)$ માં $2$ બીજ
D
$(0, 1)$ માં એક પણ બીજ નહીં

Solution

(A) ધારો કે $f(x) = ax^3 + bx^2 + cx$.
$f(x)$ એ બહુપદી હોવાથી,તે $[0, 1]$ પર સતત છે અને $(0, 1)$ પર વિકલનીય છે.
અંતિમ બિંદુઓ પર કિંમતો મેળવતા:
$f(0) = a(0)^3 + b(0)^2 + c(0) = 0$.
$f(1) = a(1)^3 + b(1)^2 + c(1) = a + b + c$.
આપેલ છે કે $a + b + c = 0$,તેથી $f(1) = 0$.
અહીં $f(0) = f(1) = 0$ હોવાથી,રોલના પ્રમેય મુજબ,$(0, 1)$ માં ઓછામાં ઓછું એક $c_0$ એવું મળે કે જેથી $f'(c_0) = 0$ થાય.
$f'(x) = 3ax^2 + 2bx + c$.
આમ,સમીકરણ $3ax^2 + 2bx + c = 0$ ને અંતરાલ $(0, 1)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બીજ છે.
41
DifficultMCQ
જો $27a + 9b + 3c + d = 0$ હોય,તો સમીકરણ $4ax^3 + 3bx^2 + 2cx + d = 0$ નું ઓછામાં ઓછું એક બીજ કોની વચ્ચે હોય?
A
$0$ અને $1$
B
$1$ અને $3$
C
$0$ અને $3$
D
એકપણ નહીં

Solution

(C) ધારો કે $f(x) = ax^4 + bx^3 + cx^2 + dx + e$.
તેથી,$f'(x) = 4ax^3 + 3bx^2 + 2cx + d$.
આપણને આપેલ છે કે $f'(x) = 0$ ને ઓછામાં ઓછું એક બીજ છે.
$x=0$ અને $x=3$ આગળ $f(x)$ ની કિંમતો ધ્યાનમાં લો:
$f(0) = a(0)^4 + b(0)^3 + c(0)^2 + d(0) + e = e$.
$f(3) = a(3)^4 + b(3)^3 + c(3)^2 + d(3) + e = 81a + 27b + 9c + 3d + e$.
આપણે $f(3)$ ને $f(3) = 3(27a + 9b + 3c + d) + e$ તરીકે ફરીથી લખી શકીએ.
આપેલ છે કે $27a + 9b + 3c + d = 0$,તેથી $f(3) = 3(0) + e = e$.
આમ,$f(0) = f(3) = e$.
$f(x)$ એ બહુપદી હોવાથી,તે $[0, 3]$ પર સતત છે અને $(0, 3)$ પર વિકલનીય છે.
રોલેના પ્રમેય મુજબ,$(0, 3)$ માં ઓછામાં ઓછું એક $c$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = 0$ થાય.
તેથી,સમીકરણ $4ax^3 + 3bx^2 + 2cx + d = 0$ નું ઓછામાં ઓછું એક બીજ અંતરાલ $(0, 3)$ માં હોય.
42
DifficultMCQ
જો $2a + 3b + 6c = 0$ હોય,તો સમીકરણ $ax^2 + bx + c = 0$ નું ઓછામાં ઓછું એક બીજ કયા અંતરાલમાં હોય?
A
$(0, 1)$
B
$(1, 2)$
C
$(2, 3)$
D
એકપણ નહીં

Solution

(A) ધારો કે $f(x) = \frac{ax^3}{3} + \frac{bx^2}{2} + cx$.
તેથી $f'(x) = ax^2 + bx + c$.
આપણે જોઈએ છીએ કે $f(0) = 0$.
વળી,$f(1) = \frac{a}{3} + \frac{b}{2} + c = \frac{2a + 3b + 6c}{6}$.
આપેલ છે કે $2a + 3b + 6c = 0$,તેથી $f(1) = \frac{0}{6} = 0$.
$f(x)$ એ બહુપદી હોવાથી,તે $[0, 1]$ પર સતત છે અને $(0, 1)$ પર વિકલનીય છે.
$f(0) = f(1) = 0$ હોવાથી,રોલના પ્રમેય મુજબ,$(0, 1)$ માં ઓછામાં ઓછું એક $c_0$ એવું મળે કે જેથી $f'(c_0) = 0$ થાય.
આમ,સમીકરણ $ax^2 + bx + c = 0$ નું ઓછામાં ઓછું એક બીજ અંતરાલ $(0, 1)$ માં છે.
43
DifficultMCQ
જો $f(x)$ એ $[2, 5]$ અંતરાલમાં વિકલનીય હોય કે જ્યાં $f(2) = 1/5$ અને $f(5) = 1/2$ થાય,તો $2 < c < 5$ માટે એવી સંખ્યા $c$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $f'(c) = \dots$
A
$1/2$
B
$1/5$
C
$1/10$
D
એકપણ નહિ

Solution

(C) આપેલ છે કે $f(x)$ એ $[2, 5]$ અંતરાલમાં વિકલનીય છે.
લેગ્રાન્જના મધ્યકમાન પ્રમેય $(LMVT)$ મુજબ,ઓછામાં ઓછી એક સંખ્યા $c \in (2, 5)$ એવી મળે કે જેથી $f'(c) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}$ થાય.
અહીં,$a = 2$ અને $b = 5$ છે.
$f'(c) = \frac{f(5) - f(2)}{5 - 2} = \frac{1/2 - 1/5}{3}$.
$f'(c) = \frac{(5 - 2)/10}{3} = \frac{3/10}{3} = \frac{1}{10}$.
44
DifficultMCQ
$f(x) = |x - 2| + |x - 5|, x \in R$ વિધેય ધ્યાનમાં લો.
વિધાન-$1$: $f'(4) = 0$.
વિધાન-$2$: $f$ એ $[2, 5]$ માં સતત છે,$(2, 5)$ માં વિકલનીય છે અને $f(2) = f(5)$.
A
વિધાન-$1$ સાચું છે. વિધાન-$2$ ખોટું છે.
B
વિધાન-$1$ ખોટું છે. વિધાન-$2$ સાચું છે.
C
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે; વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી છે.
D
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે; વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

Solution

(C) $x \in [2, 5]$ માટે,વિધેય $f(x) = (x - 2) - (x - 5) = 3$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
કારણ કે $f(x) = 3$ એ $[2, 5]$ અંતરાલ પર અચળ વિધેય છે,તેનું વિકલન $f'(x) = 0$ થાય,બધા $x \in (2, 5)$ માટે.
આમ,$f'(4) = 0$,તેથી વિધાન-$1$ સાચું છે.
વિધાન-$2$ માટે,$f(x) = |x - 2| + |x - 5|$ એ સતત વિધેયોનો સરવાળો છે,તેથી તે $[2, 5]$ પર સતત છે.
અંતરાલ $(2, 5)$ પર,$f(x) = 3$,જે એક અચળ વિધેય છે અને તેથી વિકલનીય છે.
વળી,$f(2) = |2 - 2| + |2 - 5| = 3$ અને $f(5) = |5 - 2| + |5 - 5| = 3$,તેથી $f(2) = f(5)$.
વિધાન-$2$ સાચું છે.
કારણ કે $f(x)$ એ $[2, 5]$ પર અચળ છે,તેનું વિકલન $(2, 5)$ માં દરેક જગ્યાએ શૂન્ય છે,જે સીધી રીતે સમજાવે છે કે $f'(4) = 0$. આમ,વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી છે.
45
DifficultMCQ
જો $2a + 3b + 6c = 0$ અને $a, b, c \in \mathbb{R}$ હોય,તો સમીકરણ $ax^2 + bx + c = 0$ ને $0$ અને $1$ ની વચ્ચે ઓછામાં ઓછું એક બીજ છે.
A
$ax + bx + c = 0$
B
$ax^2 - bx + c = 0$
C
$ax^2 + bx + c = 0$
D
$ax^2 - bx - c = 0$

Solution

(C) આપેલ શરત $2a + 3b + 6c = 0$ છે.
$6$ વડે ભાગતા,આપણને $\frac{a}{3} + \frac{b}{2} + c = 0$ મળે છે.
ધારો કે $f(x) = \frac{ax^3}{3} + \frac{bx^2}{2} + cx$. નોંધો કે $f(x)$ એ બહુપદી વિધેય છે,તેથી તે $[0, 1]$ પર સતત છે અને $(0, 1)$ પર વિકલનીય છે.
અંતિમ બિંદુઓ પર કિંમતોની ગણતરી કરીએ:
$f(0) = 0$.
$f(1) = \frac{a}{3} + \frac{b}{2} + c = 0$.
કારણ કે $f(0) = f(1) = 0$,રોલના પ્રમેય મુજબ,$(0, 1)$ માં ઓછામાં ઓછું એક $c_0$ એવું અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $f'(c_0) = 0$.
$f'(x) = ax^2 + bx + c$.
તેથી,સમીકરણ $ax^2 + bx + c = 0$ ને $(0, 1)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બીજ છે.
46
MediumMCQ
સરેરાશ મૂલ્ય પ્રમેય (Mean Value Theorem) મુજબ,અંતરાલ $[0, 1]$ પર નીચેનામાંથી કયું વિધેય શરતોનું પાલન કરતું નથી?
A
$f(x) = \begin{cases} \frac{1}{2} - x, & x < \frac{1}{2} \\ (\frac{1}{2} - x)^2, & x \ge \frac{1}{2} \end{cases}$
B
$f(x) = \begin{cases} \frac{\sin x}{x}, & x \ne 0 \\ 1, & x = 0 \end{cases}$
C
$f(x) = x |x|$
D
$f(x) = |x|$

Solution

(D) સરેરાશ મૂલ્ય પ્રમેય $(MVT)$ માટે વિધેય અંતરાલ $[a, b]$ પર સતત અને $(a, b)$ પર વિકલનીય હોવું જરૂરી છે.
વિકલ્પ $D$ માટે,$f(x) = |x|$ એ $x = 0$ આગળ વિકલનીય નથી. કારણ કે $0 \in [0, 1]$,તેથી વિધેય $f(x) = |x|$ એ અંતરાલ $(0, 1)$ પર વિકલનીય નથી.
આથી,$f(x) = |x|$ માટે અંતરાલ $[0, 1]$ પર સરેરાશ મૂલ્ય પ્રમેય લાગુ પાડી શકાય નહીં,કારણ કે તે $x = 0$ આગળ વિકલનીયતાની શરતનું પાલન કરતું નથી.
47
MediumMCQ
જો $f(x) = ax^3 + bx^2 + 11x - 6, x \in [1, 3]$ એ રોલના પ્રમેયની શરતોનું પાલન કરે અને $f'\left( 2 + \frac{1}{\sqrt{3}} \right) = 0$ થાય,તો $a$ અને $b$ શોધો.
A
$1, -6$
B
$1, 1$
C
$0, 6$
D
$6, -6$

Solution

(A) રોલના પ્રમેય મુજબ,$[1, 3]$ અંતરાલમાં $f(1) = f(3)$ થાય.
$a(1)^3 + b(1)^2 + 11(1) - 6 = a(3)^3 + b(3)^2 + 11(3) - 6$
$a + b + 5 = 27a + 9b + 27$
$26a + 8b + 22 = 0 \implies 13a + 4b + 11 = 0 \dots (i)$
હવે,$f'(x) = 3ax^2 + 2bx + 11$.
આપેલ છે કે $f'\left( 2 + \frac{1}{\sqrt{3}} \right) = 0$,તેથી $x = 2 + \frac{1}{\sqrt{3}}$ મૂકતા:
$3a\left( 2 + \frac{1}{\sqrt{3}} \right)^2 + 2b\left( 2 + \frac{1}{\sqrt{3}} \right) + 11 = 0$
$3a\left( 4 + \frac{1}{3} + \frac{4}{\sqrt{3}} \right) + 2b\left( 2 + \frac{1}{\sqrt{3}} \right) + 11 = 0$
$13a + 4\sqrt{3}a + 4b + \frac{2b}{\sqrt{3}} + 11 = 0$
સમીકરણ $(i)$ પરથી $13a + 4b + 11 = 0$ હોવાથી,$4\sqrt{3}a + \frac{2b}{\sqrt{3}} = 0$.
$12a = -2b \implies b = -6a$.
$b = -6a$ ને $(i)$ માં મૂકતા:
$13a + 4(-6a) + 11 = 0$
$-11a = -11 \implies a = 1$.
તેથી $b = -6(1) = -6$.
48
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = \log_e x$ માટે અંતરાલ $[1, 3]$ પર મધ્યકમાન પ્રમેય (Mean Value Theorem) નું નિષ્કર્ષ સાચું ઠરે તેવી $c$ ની કિંમત કઈ છે?
A
$2 \log_3 e$
B
$\frac{1}{2} \log_e 3$
C
$\log_3 e$
D
$\log_e 3$

Solution

(A) મધ્યકમાન પ્રમેય મુજબ,અંતરાલ $(1, 3)$ માં એક એવી કિંમત $c$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $f'(c) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}$ થાય.
અહીં $f(x) = \log_e x$ આપેલ છે,તેથી $f'(x) = \frac{1}{x}$.
અહીં $a = 1$ અને $b = 3$ છે.
તેથી,$f'(c) = \frac{f(3) - f(1)}{3 - 1} = \frac{\log_e 3 - \log_e 1}{2}$.
કારણ કે $\log_e 1 = 0$,તેથી $f'(c) = \frac{\log_e 3}{2}$ મળે.
$f'(c) = \frac{1}{c}$ મૂકતા,આપણને $\frac{1}{c} = \frac{\log_e 3}{2}$ મળે.
તેથી,$c = \frac{2}{\log_e 3} = 2 \log_3 e$ થાય.
49
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = |x - 2| + |x - 5|$,$x \in R$ ધ્યાનમાં લો.
વિધાન-$1$: $f'(4) = 0$.
વિધાન-$2$: $f$ એ $[2, 5]$ માં સતત છે,$(2, 5)$ માં વિકલનીય છે અને $f(2) = f(5)$ છે.
A
વિધાન-$1$ ખોટું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે.
B
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ ખોટું છે.
C
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે; વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
D
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે; વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી છે.

Solution

(D) વિધેય $f(x) = |x - 2| + |x - 5|$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત છે.
આપણે તેને ટુકડાઓમાં આ રીતે દર્શાવી શકીએ:
$f(x) = \begin{cases} -(x-2) - (x-5) = -2x + 7 & \text{જો } x < 2 \\ (x-2) - (x-5) = 3 & \text{જો } 2 \le x < 5 \\ (x-2) + (x-5) = 2x - 7 & \text{જો } x \ge 5 \end{cases}$
વિધાન-$1$ માટે:
અંતરાલ $(2, 5)$ માં,$f(x) = 3$ છે. તેથી,તમામ $x \in (2, 5)$ માટે $f'(x) = 0$ થાય.
કારણ કે $4 \in (2, 5)$,તેથી $f'(4) = 0$. આમ,વિધાન-$1$ સાચું છે.
વિધાન-$2$ માટે:
$f(x)$ એ સતત વિધેયોનો સરવાળો છે,તેથી તે દરેક જગ્યાએ સતત છે. $[2, 5]$ માં,$f(x) = 3$ છે,જે અચળ વિધેય છે,તેથી તે $(2, 5)$ માં વિકલનીય છે.
વળી,$f(2) = |2-2| + |2-5| = 3$ અને $f(5) = |5-2| + |5-5| = 3$. આમ,$f(2) = f(5)$.
વિધાન-$2$ સાચું છે.
વિધાન-$2$ એ રોલના પ્રમેયની શરતોનું વર્ણન કરે છે,જે સૂચવે છે કે $(2, 5)$ માં એવો બિંદુ $c$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $f'(c) = 0$ થાય. કારણ કે $f(x)$ એ $[2, 5]$ પર અચળ છે,તેથી તમામ $x \in (2, 5)$ માટે $f'(x) = 0$ થાય છે,જે વિધાન-$1$ ની પુષ્ટિ કરે છે. આમ,વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી છે.
Solution diagram

Continuity and Differentiation — Rolle’s theorem, Lagrange's mean value theorem · Frequently Asked Questions

1Are these Continuity and Differentiation questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Continuity and Differentiation Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.