Gujarati

Rolle’s theorem, Lagrange's mean value theorem Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Continuity and Differentiation · Rolle’s theorem, Lagrange's mean value theorem

234+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 234 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
જો $f$ અને $g$ એ $[0, 1]$ માં વિકલનીય વિધેયો હોય જે $f(0) = 2$,$g(1) = 2$,$g(0) = 0$,અને $f(1) = 6$ નું સમાધાન કરે છે,તો કોઈ $c \in (0, 1)$ માટે:
A
$f'(c) = g'(c)$
B
$f'(c) = 2g'(c)$
C
$2f'(c) = g'(c)$
D
$2f'(c) = 3g'(c)$

Solution

(B) ધારો કે $h(x) = f(x) - 2g(x)$.
કારણ કે $f$ અને $g$ એ $[0, 1]$ પર વિકલનીય છે,તેથી $h(x)$ પણ $[0, 1]$ પર વિકલનીય છે.
અંતિમ બિંદુઓ પર $h(x)$ ની કિંમતો શોધો:
$h(0) = f(0) - 2g(0) = 2 - 2(0) = 2$.
$h(1) = f(1) - 2g(1) = 6 - 2(2) = 6 - 4 = 2$.
અહીં $h(0) = h(1) = 2$ હોવાથી,રોલના પ્રમેય મુજબ,ઓછામાં ઓછું એક $c \in (0, 1)$ એવું મળે કે જેથી $h'(c) = 0$ થાય.
$h'(x) = f'(x) - 2g'(x)$.
$h'(c) = 0$ લેતા,$f'(c) - 2g'(c) = 0$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $f'(c) = 2g'(c)$.
52
MediumMCQ
જો $f(x) = 2x - x^2$ માટે,અંતરાલ $[0, 1]$ માં લેગ્રાન્જનું મધ્યકમાન પ્રમેય (Lagrange's Mean Value Theorem) સંતોષાય છે,તો $c \in [0, 1]$ ની કિંમત શોધો.
A
$c = 0$
B
$c = \frac{1}{2}$
C
$c = \frac{1}{4}$
D
$c = 1$

Solution

(B) લેગ્રાન્જના મધ્યકમાન પ્રમેય મુજબ,એક બિંદુ $c \in (a, b)$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}$ થાય.
અંતરાલ $[0, 1]$ માટે $f(x) = 2x - x^2$ આપેલ છે,જ્યાં $a = 0$ અને $b = 1$ છે.
પ્રથમ,$f(a)$ અને $f(b)$ ની કિંમત શોધો:
$f(0) = 2(0) - (0)^2 = 0$
$f(1) = 2(1) - (1)^2 = 1$
હવે,વિકલન $f'(x)$ શોધો:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(2x - x^2) = 2 - 2x$
હવે,આ કિંમતોને પ્રમેયના સૂત્રમાં મૂકો:
$f'(c) = \frac{f(1) - f(0)}{1 - 0}$
$2 - 2c = \frac{1 - 0}{1}$
$2 - 2c = 1$
$2c = 1$
$c = \frac{1}{2}$
આમ,$c$ ની કિંમત $\frac{1}{2}$ છે.
53
MediumMCQ
જો વિધેય $f(x) = ax^3 + bx^2 + 11x - 6$ એ અંતરાલ $[1, 3]$ માટે રોલના પ્રમેયની શરતોનું પાલન કરે છે અને $f'\left( 2 + \frac{1}{\sqrt{3}} \right) = 0$ હોય,તો $a$ અને $b$ ની કિંમતો અનુક્રમે શું હશે?
A
$1, -6$
B
$-2, 1$
C
$-1, \frac{1}{2}$
D
$-1, 6$

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) = ax^3 + bx^2 + 11x - 6$.
કારણ કે $f(x)$ એ $[1, 3]$ પર રોલના પ્રમેયનું પાલન કરે છે,તેથી $f(1) = f(3)$.
$f(1) = a(1)^3 + b(1)^2 + 11(1) - 6 = a + b + 5$.
$f(3) = a(3)^3 + b(3)^2 + 11(3) - 6 = 27a + 9b + 33 - 6 = 27a + 9b + 27$.
$f(1) = f(3)$ ને સરખાવતા:
$a + b + 5 = 27a + 9b + 27
\Rightarrow 26a + 8b = -22
\Rightarrow 13a + 4b = -11$ ... $(i)$.
હવે,$f'(x) = 3ax^2 + 2bx + 11$.
આપેલ છે કે $f'\left( 2 + \frac{1}{\sqrt{3}} \right) = 0$:
$3a\left( 2 + \frac{1}{\sqrt{3}} \right)^2 + 2b\left( 2 + \frac{1}{\sqrt{3}} \right) + 11 = 0$.
$3a\left( 4 + \frac{1}{3} + \frac{4}{\sqrt{3}} \right) + 2b\left( 2 + \frac{1}{\sqrt{3}} \right) + 11 = 0$.
$3a\left( \frac{13}{3} + \frac{4}{\sqrt{3}} \right) + 2b\left( 2 + \frac{1}{\sqrt{3}} \right) + 11 = 0$.
$(13a + 4\sqrt{3}a) + (4b + \frac{2b}{\sqrt{3}}) + 11 = 0$.
સમીકરણ $(i)$ માંથી $13a = -11 - 4b$ મૂકતા:
$-11 - 4b + 4\sqrt{3}a + 4b + \frac{2b}{\sqrt{3}} + 11 = 0$.
$4\sqrt{3}a + \frac{2b}{\sqrt{3}} = 0
\Rightarrow 12a + 2b = 0
\Rightarrow b = -6a$ ... $(ii)$.
સમીકરણ $(ii)$ ને $(i)$ માં મૂકતા:
$13a + 4(-6a) = -11
\Rightarrow 13a - 24a = -11
\Rightarrow -11a = -11
\Rightarrow a = 1$.
તેથી $b = -6(1) = -6$.
આમ,$a = 1$ અને $b = -6$ મળે છે.
54
AdvancedMCQ
જો $a, b, c \in \mathbb{R}$ અને $3a + 5b + 15c = 0$ નું સમાધાન કરે,તો સમીકરણ $ax^4 + bx^2 + c = 0$ પાસે:
A
$(-1, 0)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બીજ છે
B
$(0, 1)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બીજ છે
C
$(-1, 1)$ માં ઓછામાં ઓછા બે બીજ છે
D
ઉપરના તમામ
55
AdvancedMCQ
વિધેય $f(x) = \begin{cases} x \sin \frac{\pi}{x} & \text{માટે } x > 0 \\ 0 & \text{માટે } x = 0 \end{cases}$ ધ્યાનમાં લો. તો $(0, 1)$ માં એવા બિંદુઓની સંખ્યા કેટલી છે જ્યાં વિકલિત $f'(x)$ શૂન્ય થાય?
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
અનંત

Solution

(D) $x > 0$ માટે,વિકલિત $f'(x) = \sin \frac{\pi}{x} - \frac{\pi}{x} \cos \frac{\pi}{x}$ દ્વારા મળે છે.
આપણે $(0, 1)$ માં એવા બિંદુઓ $c$ શોધવા માંગીએ છીએ કે જેથી $f'(c) = 0$ થાય.
આનો અર્થ એ છે કે $\sin \frac{\pi}{c} = \frac{\pi}{c} \cos \frac{\pi}{c}$,અથવા $\tan \frac{\pi}{c} = \frac{\pi}{c}$.
અંતરાલો $I_k = \left[ \frac{1}{k+1}, \frac{1}{k} \right]$ ધ્યાનમાં લો,જ્યાં $k = 1, 2, 3, \dots$.
આ અંતરાલોના અંત્યબિંદુઓ પર,$f\left(\frac{1}{k+1}\right) = \frac{1}{k+1} \sin((k+1)\pi) = 0$ અને $f\left(\frac{1}{k}\right) = \frac{1}{k} \sin(k\pi) = 0$ થાય છે.
કારણ કે $f(x)$ એ $[0, 1]$ પર સતત છે અને $(0, 1)$ પર વિકલનીય છે,રોલના પ્રમેય મુજબ,દરેક $k \in \mathbb{N}$ માટે $\left( \frac{1}{k+1}, \frac{1}{k} \right)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બિંદુ $c_k$ એવું અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $f'(c_k) = 0$ થાય.
આમ,$(0, 1)$ માં આવા અનંત અંતરાલો $I_k$ હોવાથી,એવા અનંત બિંદુઓ છે જ્યાં $f'(x) = 0$ થાય છે.
56
AdvancedMCQ
નીચેનામાંથી કયા વિધેય માટે રોલનું પ્રમેય લાગુ પડે છે?
A
$f(x) = \begin{cases} x, & 0 \le x < 1 \\ 0, & x = 1 \end{cases}$ અંતરાલ $[0, 1]$ પર
B
$f(x) = \begin{cases} \frac{\sin x}{x}, & -\pi \le x < 0 \\ 0, & x = 0 \end{cases}$ અંતરાલ $[-\pi, 0]$ પર
C
$f(x) = \frac{x^2 - x - 6}{x - 1}$ અંતરાલ $[-2, 3]$ પર
D
$f(x) = \begin{cases} \frac{x^3 - 2x^2 - 5x + 6}{x - 1}, & x \ne 1 \\ -6, & x = 1 \end{cases}$ અંતરાલ $[-2, 3]$ પર

Solution

(D) રોલનું પ્રમેય લાગુ પાડવા માટે,વિધેય અંતરાલ $[a, b]$ પર સતત,$(a, b)$ પર વિકલનીય હોવું જોઈએ અને $f(a) = f(b)$ હોવું જોઈએ.
$(A)$ વિધેય $x = 1$ આગળ અસતત છે,તેથી રોલનું પ્રમેય લાગુ પડતું નથી.
$(B)$ વિધેય $x = 0$ આગળ સતત નથી કારણ કે $\lim_{x \to 0^-} \frac{\sin x}{x} = 1 \ne f(0) = 0$,તેથી રોલનું પ્રમેય લાગુ પડતું નથી.
$(C)$ વિધેય $x = 1$ આગળ અસતત છે,જે $[-2, 3]$ અંતરાલમાં આવેલું છે,તેથી રોલનું પ્રમેય લાગુ પડતું નથી.
$(D)$ $x \ne 1$ માટે,$f(x) = \frac{(x-1)(x^2 - x - 6)}{x - 1} = x^2 - x - 6$. $x = 1$ આગળ,$f(1) = -6$. કારણ કે $\lim_{x \to 1} (x^2 - x - 6) = 1 - 1 - 6 = -6$,વિધેય $x = 1$ આગળ સતત છે. આમ,$[-2, 3]$ ના તમામ $x$ માટે $f(x) = x^2 - x - 6$ છે. ઉપરાંત,$f(-2) = (-2)^2 - (-2) - 6 = 0$ અને $f(3) = 3^2 - 3 - 6 = 0$. $f(-2) = f(3) = 0$ હોવાથી અને વિધેય બહુપદી હોવાથી,તે સતત અને વિકલનીય છે. તેથી,રોલનું પ્રમેય લાગુ પડે છે.
57
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(0) = -3$ અને તમામ $x$ માટે $f'(x) \le 5$ છે. તો $f(2)$ ની મહત્તમ કિંમત કેટલી હોઈ શકે?
A
$7$
B
$-7$
C
$13$
D
$8$

Solution

(A) લેગ્રાન્જના મધ્યકમાન પ્રમેય $(LMVT)$ મુજબ,અંતરાલ $[0, 2]$ પર સતત અને $(0, 2)$ પર વિકલનીય વિધેય $f$ માટે,કોઈક $c \in (0, 2)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે જેથી:
$\frac{f(2) - f(0)}{2 - 0} = f'(c)$
આપેલ છે કે $f(0) = -3$ અને તમામ $x$ માટે $f'(x) \le 5$,તેથી:
$\frac{f(2) - (-3)}{2} = f'(c)$
$\frac{f(2) + 3}{2} = f'(c)$
કારણ કે $f'(c) \le 5$,તેથી:
$\frac{f(2) + 3}{2} \le 5$
$f(2) + 3 \le 10$
$f(2) \le 7$
આમ,$f(2)$ ની મહત્તમ કિંમત $7$ છે.
58
AdvancedMCQ
આપેલ છે કે $f(x) = 4 - (\frac{1}{2} - x)^{2/3}$,$g(x) = \begin{cases} \frac{\tan([x])}{x}, & x \neq 0 \\ 1, & x = 0 \end{cases}$,$h(x) = \{x\}$,અને $k(x) = 5^{\log_2(x + 3)}$. તો,અંતરાલ $[0, 1]$ માં લેગ્રાન્જનું મધ્યકમાન પ્રમેય $(LMVT)$ કોના માટે લાગુ પડતું $\text{નથી}$?
A
$f, g, h$
B
$h, k$
C
$f, g$
D
$g, h, k$

Solution

(A) લેગ્રાન્જના મધ્યકમાન પ્રમેય $(LMVT)$ માટે વિધેય $[a, b]$ પર સતત અને $(a, b)$ પર વિકલનીય હોવું જરૂરી છે.
$1$. $f(x) = 4 - (\frac{1}{2} - x)^{2/3}$ માટે: વિકલિત $f'(x) = \frac{2}{3(\frac{1}{2} - x)^{1/3}}$ થાય છે. $x = \frac{1}{2}$ એ $(0, 1)$ માં હોવાથી,$f'(x)$ એ $x = \frac{1}{2}$ આગળ વ્યાખ્યાયિત નથી. તેથી,$f$ એ $(0, 1)$ પર વિકલનીય નથી.
$2$. $g(x)$ માટે: $x = 0$ આગળ,$\lim_{x \to 0^+} g(x) = 0$ થાય છે,પરંતુ $g(0) = 1$ છે. $\lim_{x \to 0^+} g(x) \neq g(0)$ હોવાથી,$g$ એ $x = 0$ આગળ સતત નથી. તેથી,$g$ એ $[0, 1]$ પર સતત નથી.
$3$. $h(x) = \{x\}$ માટે: અપૂર્ણાંક ભાગનું વિધેય દરેક પૂર્ણાંક આગળ અસતત હોય છે. $[0, 1]$ માં,તે $x = 0$ અને $x = 1$ આગળ અસતત છે. તેથી,$h$ એ $[0, 1]$ પર સતત નથી.
$4$. $k(x) = 5^{\log_2(x + 3)} = (x + 3)^{\log_2 5}$ એ $[0, 1]$ પર સતત અને વિકલનીય છે.
તેથી,$LMVT$ એ $f, g,$ અને $h$ માટે લાગુ પડતું નથી.
59
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x)$ અને $g(x)$ એ $R$ માં બે વિકલનીય વિધેયો છે,જ્યાં $f(2) = 8, g(2) = 0, f(4) = 10$ અને $g(4) = 8$ છે. તો નીચેનામાંથી કયું સત્ય છે?
A
$g'(x) > 4f'(x) \text{ તમામ } x \in (2, 4) \text{ માટે}$
B
$3g'(x) = 4f'(x) \text{ ઓછામાં ઓછા એક } x \in (2, 4) \text{ માટે}$
C
$g(x) > f(x) \text{ તમામ } x \in (2, 4) \text{ માટે}$
D
$g'(x) = 4f'(x) \text{ ઓછામાં ઓછા એક } x \in (2, 4) \text{ માટે}$

Solution

(D) અંતરાલ $[2, 4]$ પર વિધેય $h(x) = g(x) - 4f(x)$ વ્યાખ્યાયિત કરો.
કારણ કે $f(x)$ અને $g(x)$ વિકલનીય છે,તેથી $h(x)$ પણ $(2, 4)$ પર વિકલનીય અને $[2, 4]$ પર સતત છે.
અંતિમ બિંદુઓ પર કિંમતો ગણો:
$h(2) = g(2) - 4f(2) = 0 - 4(8) = -32$.
$h(4) = g(4) - 4f(4) = 8 - 4(10) = 8 - 40 = -32$.
અહીં $h(2) = h(4)$ હોવાથી,રોલના પ્રમેય મુજબ,ઓછામાં ઓછું એક $c \in (2, 4)$ એવું મળે કે જેથી $h'(c) = 0$ થાય.
$h'(x) = g'(x) - 4f'(x)$ હોવાથી,આપણને $g'(c) - 4f'(c) = 0$ મળે,જેનો અર્થ છે કે ઓછામાં ઓછા એક $c \in (2, 4)$ માટે $g'(c) = 4f'(c)$ થાય.
આમ,વિકલ્પ $D$ સાચો છે.
60
AdvancedMCQ
ધારો કે $f: [-1, 2] \rightarrow R$ એક વિકલનીય વિધેય છે જેથી $t \in [-1, 0]$ માટે $0 \le f'(t) \le 1$ અને $t \in [0, 2]$ માટે $-1 \le f'(t) \le 0$ છે. તો:
A
$-2 \le f(2) - f(-1) \le 1$
B
$1 \le f(2) - f(-1) \le 2$
C
$-3 \le f(2) - f(-1) \le 0$
D
$-2 \le f(2) - f(-1) \le 0$

Solution

(A) આપેલ છે કે $t \in [-1, 0]$ માટે $0 \le f'(t) \le 1$.
$-1$ થી $0$ સુધી $t$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા:
$\int_{-1}^{0} 0 \, dt \le \int_{-1}^{0} f'(t) \, dt \le \int_{-1}^{0} 1 \, dt$
$0 \le f(0) - f(-1) \le 1$ ... $(1)$
આપેલ છે કે $t \in [0, 2]$ માટે $-1 \le f'(t) \le 0$.
$0$ થી $2$ સુધી $t$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા:
$\int_{0}^{2} -1 \, dt \le \int_{0}^{2} f'(t) \, dt \le \int_{0}^{2} 0 \, dt$
$-2 \le f(2) - f(0) \le 0$ ... $(2)$
અસમતાઓ $(1)$ અને $(2)$ નો સરવાળો કરતા:
$(0 - 2) \le (f(0) - f(-1)) + (f(2) - f(0)) \le (1 + 0)$
$-2 \le f(2) - f(-1) \le 1$.
61
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x)$ અને $g(x)$ એ બે વિધેયો છે જે તમામ $x \ge x_0$ માટે વ્યાખ્યાયિત અને વિકલનીય છે. જો $f(x_0) = g(x_0)$ અને તમામ $x > x_0$ માટે $f'(x) > g'(x)$ હોય,તો:
A
$f(x) < g(x)$ અમુક $x > x_0$ માટે
B
$f(x) = g(x)$ અમુક $x > x_0$ માટે
C
$f(x) > g(x)$ માત્ર અમુક $x > x_0$ માટે
D
$f(x) > g(x)$ તમામ $x > x_0$ માટે

Solution

(D) નવું વિધેય $\phi(x) = f(x) - g(x)$ વ્યાખ્યાયિત કરો.
કારણ કે $f(x)$ અને $g(x)$ તમામ $x \ge x_0$ માટે વિકલનીય છે,તેથી $\phi(x)$ પણ તમામ $x \ge x_0$ માટે વિકલનીય છે.
વિકલિત $\phi'(x) = f'(x) - g'(x)$ છે.
આપેલ છે કે તમામ $x > x_0$ માટે $f'(x) > g'(x)$,તેથી તમામ $x > x_0$ માટે $\phi'(x) > 0$ થાય.
મધ્યકમાન પ્રમેય (Mean Value Theorem) મુજબ,કોઈપણ $x > x_0$ માટે,એક એવું $c \in (x_0, x)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $\frac{\phi(x) - \phi(x_0)}{x - x_0} = \phi'(c)$ થાય.
કારણ કે $\phi'(c) > 0$ અને $x - x_0 > 0$,તેથી $\phi(x) - \phi(x_0) > 0$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $\phi(x) > \phi(x_0)$.
આપેલ છે કે $f(x_0) = g(x_0)$,તેથી $\phi(x_0) = f(x_0) - g(x_0) = 0$.
તેથી,તમામ $x > x_0$ માટે $\phi(x) > 0$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $f(x) - g(x) > 0$,અથવા તમામ $x > x_0$ માટે $f(x) > g(x)$ થાય.
62
AdvancedMCQ
ધારો કે $a > 0$ અને $f$ એ $[-a, a]$ માં સતત છે. ધારો કે $f'(x)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને તમામ $x \in (-a, a)$ માટે $f'(x) \le 1$ છે. જો $f(a) = a$ અને $f(-a) = -a$ હોય,તો $f(0)$ શું થાય?
A
$0$ ની બરાબર છે
B
$\frac{1}{2}$ ની બરાબર છે
C
$1$ ની બરાબર છે
D
નિર્ધારિત કરવું શક્ય નથી

Solution

(A) અંતરાલ $[-a, 0]$ પર લેગ્રાન્જનું મધ્યકમાન પ્રમેય $(LMVT)$ વાપરતા,કોઈ $c_1 \in (-a, 0)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે જેથી $f'(c_1) = \frac{f(0) - f(-a)}{0 - (-a)} = \frac{f(0) + a}{a}$ થાય.
કારણ કે $f'(c_1) \le 1$,તેથી $\frac{f(0) + a}{a} \le 1$,જેનો અર્થ છે કે $f(0) + a \le a$,એટલે કે $f(0) \le 0$.
અંતરાલ $[0, a]$ પર $LMVT$ વાપરતા,કોઈ $c_2 \in (0, a)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે જેથી $f'(c_2) = \frac{f(a) - f(0)}{a - 0} = \frac{a - f(0)}{a}$ થાય.
કારણ કે $f'(c_2) \le 1$,તેથી $\frac{a - f(0)}{a} \le 1$,જેનો અર્થ છે કે $a - f(0) \le a$,એટલે કે $-f(0) \le 0$,અથવા $f(0) \ge 0$.
આમ,$f(0) \le 0$ અને $f(0) \ge 0$ હોવાથી,$f(0) = 0$ થવું જ જોઈએ.
63
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x) = |1 - x|$ જ્યાં $1 \le x \le 2$ અને $g(x) = f(x) + b \sin(\frac{\pi}{2}x)$ જ્યાં $1 \le x \le 2$ છે,તો નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
રોલનું પ્રમેય $f$ અને $g$ બંને માટે $b = \frac{3}{2}$ સાથે લાગુ પડે છે.
B
$LMVT$ એ $f$ માટે લાગુ પડતું નથી અને રોલનું પ્રમેય $g$ માટે $b = \frac{1}{2}$ સાથે લાગુ પડે છે.
C
$LMVT$ એ $f$ માટે લાગુ પડે છે અને રોલનું પ્રમેય $g$ માટે $b = 1$ સાથે લાગુ પડે છે.
D
કોઈપણ વાસ્તવિક $b$ માટે રોલનું પ્રમેય $f$ અને $g$ બંને માટે લાગુ પડતું નથી.

Solution

(C) આપેલ છે કે $f(x) = |1 - x|$. $1 \le x \le 2$ માટે,$1 - x \le 0$,તેથી $f(x) = x - 1$.
$f(x)$ એ $[1, 2]$ પર સતત છે અને $(1, 2)$ પર વિકલનીય છે.
$f(1) = 0$ અને $f(2) = 1$. અહીં $f(1) \neq f(2)$ હોવાથી,$f$ માટે રોલનું પ્રમેય લાગુ પડતું નથી. જોકે,$LMVT$ એ $f$ માટે લાગુ પડે છે કારણ કે તે $[1, 2]$ પર સતત છે અને $(1, 2)$ પર વિકલનીય છે.
હવે,$g(x) = x - 1 + b \sin(\frac{\pi}{2}x)$.
$g(x)$ માટે $[1, 2]$ પર રોલનું પ્રમેય લાગુ પાડવા માટે,$g(1) = g(2)$ હોવું જોઈએ.
$g(1) = 1 - 1 + b \sin(\frac{\pi}{2}) = b(1) = b$.
$g(2) = 2 - 1 + b \sin(\pi) = 1 + b(0) = 1$.
$g(1) = g(2)$ લેતા $b = 1$ મળે છે.
આમ,$LMVT$ એ $f$ માટે લાગુ પડે છે અને $b = 1$ હોય ત્યારે રોલનું પ્રમેય $g$ માટે લાગુ પડે છે.
64
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x) = \int\limits_0^x {\left( {t + \frac{1}{t}} \right)\,dt}$ અને $x \in \left[ {\frac{1}{2}, 3} \right]$ માટે $g(x) = f'(x)$ છે. જો $P$ એ વક્ર $y = g(x)$ પરનું એવું બિંદુ હોય કે જેથી $P$ આગળનો સ્પર્શક,વક્રના બિંદુઓ $\left( {\frac{1}{2}, g\left( {\frac{1}{2}} \right)} \right)$ અને $(3, g(3))$ ને જોડતી જીવાને સમાંતર હોય,તો બિંદુ $P$ ના યામ શોધો.
A
શોધી શકાતા નથી
B
$\left( {\frac{7}{4}, \frac{65}{28}} \right)$
C
$(1, 2)$
D
$\left( {\sqrt {\frac{3}{2}}, \frac{5}{\sqrt 6 }} \right)$

Solution

(D) આપેલ છે કે $f(x) = \int\limits_0^x {\left( {t + \frac{1}{t}} \right)\,dt}$.
કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,$f'(x) = x + \frac{1}{x}$.
તેથી,$x \in \left[ {\frac{1}{2}, 3} \right]$ માટે $g(x) = x + \frac{1}{x}$ છે.
આપણને મળે છે $g\left( {\frac{1}{2}} \right) = \frac{1}{2} + 2 = \frac{5}{2}$ અને $g(3) = 3 + \frac{1}{3} = \frac{10}{3}$.
ધારો કે $P = (c, g(c))$ એ વક્ર પરનું બિંદુ છે જ્યાં સ્પર્શક એ $\left( {\frac{1}{2}, \frac{5}{2}} \right)$ અને $\left( {3, \frac{10}{3}} \right)$ ને જોડતી જીવાને સમાંતર છે.
મધ્યકમાન પ્રમેય $(LMVT)$ મુજબ,એવું $c \in \left( {\frac{1}{2}, 3} \right)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $g'(c) = \frac{g(3) - g(1/2)}{3 - 1/2}$.
કારણ કે $g'(x) = 1 - \frac{1}{x^2}$,તેથી $1 - \frac{1}{c^2} = \frac{10/3 - 5/2}{3 - 1/2} = \frac{(20-15)/6}{5/2} = \frac{5/6}{5/2} = \frac{1}{3}$.
તેથી,$1 - \frac{1}{c^2} = \frac{1}{3} \implies \frac{1}{c^2} = \frac{2}{3} \implies c^2 = \frac{3}{2} \implies c = \sqrt{\frac{3}{2}}$.
$y$-યામ $g(c) = \sqrt{\frac{3}{2}} + \frac{1}{\sqrt{3/2}} = \sqrt{\frac{3}{2}} + \sqrt{\frac{2}{3}} = \frac{3 + 2}{\sqrt{6}} = \frac{5}{\sqrt{6}}$.
આમ,બિંદુ $P$ એ $\left( {\sqrt {\frac{3}{2}}, \frac{5}{\sqrt 6 }} \right)$ છે.
Solution diagram
65
MediumMCQ
ધારો કે $f(1) = -2$ અને $1 \le x \le 6$ માટે $f'(x) \ge 4.2$ છે. $f(6)$ ની ન્યૂનતમ શક્ય કિંમત શોધો.
A
$9$
B
$12$
C
$15$
D
$19$

Solution

(D) લેગ્રાન્જના મધ્યકમાન પ્રમેય $(LMVT)$ મુજબ,જો વિધેય $f(x)$ એ અંતરાલ $[1, 6]$ પર સતત હોય અને $(1, 6)$ પર વિકલનીય હોય,તો કોઈક $c \in (1, 6)$ માટે:
$f'(c) = \frac{f(6) - f(1)}{6 - 1}$
અહીં $f(1) = -2$ અને $1 \le x \le 6$ માટે $f'(x) \ge 4.2$ આપેલ છે,તેથી:
$f'(c) = \frac{f(6) - (-2)}{5} = \frac{f(6) + 2}{5}$
આપેલ શરત $f'(c) \ge 4.2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{f(6) + 2}{5} \ge 4.2$
બંને બાજુ $5$ વડે ગુણતા:
$f(6) + 2 \ge 21$
$f(6) \ge 19$
આમ,$f(6)$ ની ન્યૂનતમ શક્ય કિંમત $19$ છે.
66
AdvancedMCQ
આપેલ છે કે $f(x)$ એ $a \le x \le b$ પર સતત વિકલનીય છે જ્યાં $a < b, f(a) < 0$ અને $f(b) > 0$,તો નીચેનામાંથી કયા વિધાનો હંમેશા સાચા છે?
$(i)$ $f(x)$ એ $a \le x \le b$ પર સીમિત (bounded) છે.
$(ii)$ સમીકરણ $f(x) = 0$ ને $a < x < b$ માં ઓછામાં ઓછો એક ઉકેલ છે.
$(iii)$ $f(x)$ ની $a \le x \le b$ પર મહત્તમ અને ન્યૂનતમ કિંમતો એવા બિંદુઓ પર મળે છે જ્યાં $f'(c) = 0$ હોય.
$(iv)$ $a < c < b$ માં ઓછામાં ઓછું એક બિંદુ $c$ એવું છે જ્યાં $f'(c) > 0$ હોય.
$(v)$ $a < d < b$ માં ઓછામાં ઓછું એક બિંદુ $d$ એવું છે જ્યાં $f'(d) < 0$ હોય.
A
માત્ર $(ii)$ અને $(iv)$ સાચા છે
B
$(iii)$ સિવાયના બધા સાચા છે
C
$(v)$ સિવાયના બધા સાચા છે
D
માત્ર $(i), (ii)$ અને $(iv)$ સાચા છે

Solution

(D) $(i)$ આ વિધાન સાચું છે,કારણ કે સંવૃત અંતરાલ $[a, b]$ પરનું દરેક સતત વિધેય સીમિત હોય છે.
$(ii)$ આ વિધાન 'ઇન્ટરમીડિયેટ વેલ્યુ થિયરમ' (Intermediate Value Theorem) મુજબ સાચું છે,કારણ કે $f(a) < 0$ અને $f(b) > 0$ છે.
$(iii)$ આ વિધાન હંમેશા સાચું નથી,કારણ કે મહત્તમ અથવા ન્યૂનતમ કિંમતો અંત્યબિંદુઓ $a$ અથવા $b$ પર મળી શકે છે જ્યાં વિકલિત શૂન્ય ન પણ હોય.
$(iv)$ આ વિધાન સાચું છે. 'મીન વેલ્યુ થિયરમ' (Mean Value Theorem) મુજબ,$a$ અને $b$ ની વચ્ચે એક બિંદુ $c$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}$ થાય. અહીં $f(b) > 0$ અને $f(a) < 0$ હોવાથી,$f(b) - f(a) > 0$ થાય,તેથી $f'(c) > 0$ મળે.
$(v)$ આ વિધાન હંમેશા સાચું નથી. ઉદાહરણ તરીકે,જો $f(x) = x$ હોય,તો $f'(x) = 1 > 0$ થાય,એટલે કે એવું કોઈ બિંદુ નથી જ્યાં $f'(d) < 0$ હોય.
આમ,સાચા વિધાનો $(i), (ii)$ અને $(iv)$ છે. તેથી સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.
67
DifficultMCQ
અંતરાલ $[-6, 6]$ પર વિધેય $f(x) = 8x^2 - 7x + 5$ ને ધ્યાનમાં લો. મધ્યકમાન પ્રમેય (Mean Value Theorem) ના નિષ્કર્ષનું પાલન કરતું $c$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$-7/8$
B
$-4$
C
$7/8$
D
$0$

Solution

(D) મધ્યકમાન પ્રમેય મુજબ,અંતરાલ $(a, b)$ માં ઓછામાં ઓછું એક $c$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}$ થાય.
અહીં $f(x) = 8x^2 - 7x + 5$ અને અંતરાલ $[-6, 6]$ છે,તેથી $a = -6$ અને $b = 6$.
પ્રથમ,$f(6) = 8(6)^2 - 7(6) + 5 = 288 - 42 + 5 = 251$.
ત્યારબાદ,$f(-6) = 8(-6)^2 - 7(-6) + 5 = 288 + 42 + 5 = 335$.
વિકલન કરતા,$f'(x) = 16x - 7$,તેથી $f'(c) = 16c - 7$.
સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $16c - 7 = \frac{f(6) - f(-6)}{6 - (-6)} = \frac{251 - 335}{12} = \frac{-84}{12} = -7$.
આમ,$16c - 7 = -7$,જેનો અર્થ છે કે $16c = 0$,તેથી $c = 0$.
68
AdvancedMCQ
ધારો કે $f$ એ તમામ $x$ માટે વિકલનીય છે અને તમામ $x$ માટે $f'(x) \le 2$ છે. જો $f(1) = 2$ અને $f(4) = 8$ હોય,તો $f(2)$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$3$
B
$4$
C
$6$
D
$8$

Solution

(B) અંતરાલ $[1, 2]$ માં $f$ માટે $LMVT$ નો ઉપયોગ કરતા:
કોઈક $c \in (1, 2)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે જેથી $\frac{f(2) - f(1)}{2 - 1} = f'(c)$ થાય.
આપેલ છે કે $f'(c) \le 2$,તેથી $f(2) - f(1) \le 2(1)$,જેનો અર્થ છે કે $f(2) - 2 \le 2$,એટલે કે $f(2) \le 4$....$(1)$
ફરીથી,અંતરાલ $[2, 4]$ માં $f$ માટે $LMVT$ નો ઉપયોગ કરતા:
કોઈક $d \in (2, 4)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે જેથી $\frac{f(4) - f(2)}{4 - 2} = f'(d)$ થાય.
આપેલ છે કે $f'(d) \le 2$,તેથી $f(4) - f(2) \le 2(2)$,જેનો અર્થ છે કે $8 - f(2) \le 4$,એટલે કે $f(2) \ge 4$....$(2)$
સમીકરણ $(1)$ અને $(2)$ પરથી,આપણે કહી શકીએ કે $f(2) = 4$.
69
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x) = 8x^3 - 6x^2 - 2x + 1,$ તો
A
$f(x) = 0$ ને $(0,1)$ માં કોઈ ઉકેલ નથી
B
$f(x) = 0$ ને $(0,1)$ માં ઓછામાં ઓછો એક ઉકેલ છે
C
કોઈક $c \in (0,1)$ માટે $f'(c) = 0$ થાય છે
D
$(B)$ અને $(C)$ બંને

Solution

(D) ધારો કે $F(x) = \int_0^x f(t) dt = \int_0^x (8t^3 - 6t^2 - 2t + 1) dt = 2x^4 - 2x^3 - x^2 + x.$
અહીં $F(0) = 0$ અને $F(1) = 2(1)^4 - 2(1)^3 - (1)^2 + 1 = 2 - 2 - 1 + 1 = 0$ છે.
$F(x)$ એ બહુપદી હોવાથી તે $[0, 1]$ પર સતત છે અને $(0, 1)$ પર વિકલનીય છે.
રોલના પ્રમેય મુજબ,$(0, 1)$ માં ઓછામાં ઓછું એક $c$ એવું મળે કે જેથી $F'(c) = f(c) = 0$ થાય.
આમ,$f(x) = 0$ ને $(0, 1)$ માં ઓછામાં ઓછો એક ઉકેલ છે.
વળી,$f(0) = 1$ અને $f(1) = 1$ છે,અને $f(1/2) = -0.5$ હોવાથી,મધ્યવર્તી મૂલ્ય પ્રમેય મુજબ,$f(x)$ ને $(0, 1/2)$ અને $(1/2, 1)$ માં ઉકેલ મળે છે.
$f(x)$ ને $(0, 1)$ માં ઓછામાં ઓછા બે ઉકેલ હોવાથી,$f(x)$ પર રોલનું પ્રમેય લાગુ પાડતા,કોઈક $c \in (0, 1)$ માટે $f'(c) = 0$ થાય.
તેથી,$(B)$ અને $(C)$ બંને સાચા છે.
70
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x) = (x-4)(x-5)(x-6)(x-7)$,તો -
A
$f'(x) = 0$ ના ચાર બીજ છે
B
$f'(x) = 0$ ના ત્રણ બીજ $(4, 5) \cup (5, 6) \cup (6, 7)$ માં આવેલા છે
C
સમીકરણ $f'(x) = 0$ ને માત્ર એક જ બીજ છે
D
$f'(x) = 0$ ના ત્રણ બીજ $(3, 4) \cup (4, 5) \cup (5, 6)$ માં આવેલા છે

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = (x-4)(x-5)(x-6)(x-7)$.
$f(x)$ એ $4$ ઘાતવાળી બહુપદી હોવાથી,$f'(x)$ એ $3$ ઘાતવાળી બહુપદી છે. તેથી,$f'(x) = 0$ ને $3$ બીજ હોય.
રોલના પ્રમેય મુજબ,જો $f(x)$ એ $[a, b]$ પર સતત હોય અને $(a, b)$ પર વિકલનીય હોય તથા $f(a) = f(b)$ હોય,તો $(a, b)$ માં ઓછામાં ઓછું એક $c$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = 0$ થાય.
અહીં,$f(4) = f(5) = 0$ છે,તેથી $(4, 5)$ માં એક બીજ $c_1$ એવું મળે કે જેથી $f'(c_1) = 0$.
$f(5) = f(6) = 0$ છે,તેથી $(5, 6)$ માં એક બીજ $c_2$ એવું મળે કે જેથી $f'(c_2) = 0$.
$f(6) = f(7) = 0$ છે,તેથી $(6, 7)$ માં એક બીજ $c_3$ એવું મળે કે જેથી $f'(c_3) = 0$.
આમ,$f'(x) = 0$ ના ત્રણેય બીજ અનુક્રમે $(4, 5)$,$(5, 6)$ અને $(6, 7)$ અંતરાલમાં આવેલા છે.
તેથી,ત્રણેય બીજ $(4, 5) \cup (5, 6) \cup (6, 7)$ માં આવેલા છે.
Solution diagram
71
DifficultMCQ
જો સમીકરણ $a_n x^n + a_{n-1} x^{n-1} + \dots + a_1 x = 0$,જ્યાં $a_1 \neq 0$ અને $n \geq 2$,નું એક ધન બીજ $x = \alpha$ હોય,તો સમીકરણ $n a_n x^{n-1} + (n-1) a_{n-1} x^{n-2} + \dots + a_1 = 0$ નું એક ધન બીજ કેવું હશે?
A
$\alpha$ ની બરાબર
B
$\alpha$ કરતા મોટું અથવા બરાબર
C
$\alpha$ કરતા નાનું
D
$\alpha$ કરતા મોટું

Solution

(C) ધારો કે $f(x) = a_n x^n + a_{n-1} x^{n-1} + \dots + a_1 x$.
$x = 0$ માટે,$f(0) = 0$ થાય છે.
આપેલ છે કે $x = \alpha$ એ $f(x) = 0$ નું એક બીજ છે,તેથી $f(\alpha) = 0$ થાય.
$f(x)$ એ બહુપદી હોવાથી,તે $[0, \alpha]$ પર સતત છે અને $(0, \alpha)$ પર વિકલનીય છે.
રોલના પ્રમેય મુજબ,$(0, \alpha)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બિંદુ $c$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = 0$ થાય.
વિકલન $f'(x) = n a_n x^{n-1} + (n-1) a_{n-1} x^{n-2} + \dots + a_1$ છે.
આમ,સમીકરણ $n a_n x^{n-1} + (n-1) a_{n-1} x^{n-2} + \dots + a_1 = 0$ નું એક બીજ $c$ એવું મળે કે જેથી $0 < c < \alpha$ થાય.
તેથી,આ બીજ $\alpha$ કરતા નાનું છે.
72
AdvancedMCQ
જો $f(x) = \sin^2 x + x \sin 2x \log x$ હોય,તો $f(x) = 0$ ને
A
$(0, 2\pi]$ માં બરાબર એક બીજ છે
B
$(0, 2\pi]$ માં ઓછામાં ઓછા બે બીજ છે
C
$(0, 2\pi]$ માં વધુમાં વધુ એક બીજ છે
D
$(0, 2\pi]$ માં કોઈ બીજ નથી

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = \sin^2 x + x \sin 2x \log x$.
ધારો કે $g(x) = \sin^2 x \log x$.
તેથી,$g'(x) = 2 \sin x \cos x \log x + \sin^2 x \cdot \frac{1}{x} = \sin 2x \log x + \frac{\sin^2 x}{x}$.
આમ,$f(x) = x g'(x)$.
અહીં $g(1) = \sin^2(1) \log(1) = 0$,$g(\pi) = 0$ અને $g(2\pi) = 0$ છે.
રોલના પ્રમેય મુજબ,$g'(x) = 0$ ને $(1, \pi)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બીજ અને $(\pi, 2\pi)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બીજ છે.
તેથી,$f(x) = x g'(x) = 0$ ને $(0, 2\pi]$ અંતરાલમાં ઓછામાં ઓછા બે બીજ મળે છે.
73
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધેય આપેલ અંતરાલમાં રોલના પ્રમેયનું પાલન કરે છે?
A
$f(x) = |\operatorname{sgn}(x)|$ અંતરાલ $[-1, 1]$ માં
B
$f(x) = 3x^2 - 2$ અંતરાલ $[2, 3]$ માં
C
$f(x) = |x - 1|$ અંતરાલ $[0, 2]$ માં
D
$f(x) = x + \frac{1}{x}$ અંતરાલ $[\frac{1}{3}, 3]$ માં

Solution

(D) રોલના પ્રમેય મુજબ,જો વિધેય $f(x)$ અંતરાલ $[a, b]$ માં પ્રમેયનું પાલન કરતું હોય,તો તેણે ત્રણ શરતો સંતોષવી પડે:
$1$. $f(x)$ એ $[a, b]$ પર સતત હોવું જોઈએ.
$2$. $f(x)$ એ $(a, b)$ પર વિકલનીય હોવું જોઈએ.
$3$. $f(a) = f(b)$ હોવું જોઈએ.
વિકલ્પ $A$ તપાસતા: $f(x) = |\operatorname{sgn}(x)|$ એ $x = 0$ આગળ અસતત છે,તેથી તે શરતનું પાલન કરતું નથી.
વિકલ્પ $B$ તપાસતા: $f(x) = 3x^2 - 2$ અંતરાલ $[2, 3]$ માં. અહીં $f(2) = 10$ અને $f(3) = 25$. $f(2) \neq f(3)$ હોવાથી તે શરતનું પાલન કરતું નથી.
વિકલ્પ $C$ તપાસતા: $f(x) = |x - 1|$ અંતરાલ $[0, 2]$ માં. $f(0) = 1$ અને $f(2) = 1$. અહીં $f(0) = f(2)$ છે,પરંતુ $x = 1$ આગળ વિધેય વિકલનીય નથી,તેથી તે શરતનું પાલન કરતું નથી.
વિકલ્પ $D$ તપાસતા: $f(x) = x + \frac{1}{x}$ અંતરાલ $[\frac{1}{3}, 3]$ માં. $f(\frac{1}{3}) = \frac{10}{3}$ અને $f(3) = \frac{10}{3}$. અહીં $f(\frac{1}{3}) = f(3)$ છે. આ વિધેય આપેલ અંતરાલમાં સતત અને વિકલનીય છે,તેથી તે રોલના પ્રમેયનું પાલન કરે છે.
74
AdvancedMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધેય આપેલ અંતરાલમાં રોલના પ્રમેયનું પાલન કરી શકે છે?
A
$f(x) = |\text{sgn}(x)|$ અંતરાલ $[-1, 1]$ માં
B
$f(x) = 3x^2 - 2$ અંતરાલ $[2, 3]$ માં
C
$f(x) = |x - 1|$ અંતરાલ $[0, 2]$ માં
D
$f(x) = x + \frac{1}{x}$ અંતરાલ $[\frac{1}{3}, 3]$ માં

Solution

(D) રોલનું પ્રમેય જણાવે છે કે વિધેય $f(x)$ એ અંતરાલ $[a, b]$ માં પ્રમેયનું પાલન કરવા માટે ત્રણ શરતોનું પાલન કરવું જોઈએ:
$1$. $f(x)$ એ $[a, b]$ પર સતત હોવું જોઈએ.
$2$. $f(x)$ એ $(a, b)$ પર વિકલનીય હોવું જોઈએ.
$3$. $f(a) = f(b)$ હોવું જોઈએ.
ચાલો વિકલ્પો તપાસીએ:
વિકલ્પ $A$: $f(x) = |\text{sgn}(x)|$ એ $x = 0$ પર સતત નથી,તેથી તે નિષ્ફળ જાય છે.
વિકલ્પ $B$: $f(2) = 3(2)^2 - 2 = 10$ અને $f(3) = 3(3)^2 - 2 = 25$. $f(2) \neq f(3)$ હોવાથી તે નિષ્ફળ જાય છે.
વિકલ્પ $C$: $f(x) = |x - 1|$ એ $x = 1$ પર વિકલનીય નથી,જે $(0, 2)$ માં આવે છે,તેથી તે નિષ્ફળ જાય છે.
વિકલ્પ $D$: $f(x) = x + \frac{1}{x}$ અંતરાલ $[\frac{1}{3}, 3]$ માં.
$f(\frac{1}{3}) = \frac{1}{3} + 3 = \frac{10}{3}$.
$f(3) = 3 + \frac{1}{3} = \frac{10}{3}$.
અહીં $f(\frac{1}{3}) = f(3)$ છે અને વિધેય અંતરાલમાં સતત અને વિકલનીય છે,તેથી તે રોલના પ્રમેયનું પાલન કરે છે.
75
AdvancedMCQ
બધા $x > e$ માટે $\left[ \frac{\log (x/e)}{x - e} \right]$ ની કિંમત કેટલી થાય? (જ્યાં $[.]$ એ મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય દર્શાવે છે.)
A
$1$
B
$0$
C
$2$
D
અનન્ય કિંમત ધરાવતું નથી

Solution

(B) ધારો કે $f(t) = \log t$. અંતરાલ $[e, x]$ પર લેગ્રાન્જનું મધ્યકમાન પ્રમેય $(LMVT)$ વાપરતા,કોઈક $c \in (e, x)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે જેથી $\frac{f(x) - f(e)}{x - e} = f'(c)$ થાય.
અહીં $f'(t) = \frac{1}{t}$ હોવાથી,$\frac{\log x - \log e}{x - e} = \frac{1}{c}$ મળે.
આપેલ છે કે $e < c < x$,તેથી $\frac{1}{x} < \frac{1}{c} < \frac{1}{e}$ થાય.
$e \approx 2.718$ હોવાથી,$\frac{1}{e} \approx 0.367$ થાય.
આમ,$0 < \frac{\log (x/e)}{x - e} < 0.367$ મળે.
મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય $[y]$ માટે,જો $0 < y < 0.367$ હોય,તો $[y] = 0$ થાય.
તેથી,જવાબ $0$ છે.
76
AdvancedMCQ
જો $f$ એ વિકલનીય વિધેય છે કે જેથી $f(2x + 1) = f(1 - 2x)$ દરેક $x \in R$ માટે,તો $x \in (-5, 10)$ માં સમીકરણ $f'(x) = 0$ ના બીજની ન્યૂનતમ સંખ્યા શોધો,આપેલ છે કે $f(2) = f(5) = f(10)$.
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$5$

Solution

(C) આપેલ છે $f(2x + 1) = f(1 - 2x)$.
ધારો કે $t = 2x + 1$,તો $x = (t - 1)/2$. $RHS$ માં મૂકતા: $f(t) = f(1 - 2((t - 1)/2)) = f(1 - (t - 1)) = f(2 - t)$.
આ સૂચવે છે કે $f$ એ રેખા $x = 1$ ની સાપેક્ષ સંમિત છે.
આપેલ છે $f(2) = f(5) = f(10)$.
સંમિતિનો ઉપયોગ કરતા $f(x) = f(2 - x)$:
$f(2) = f(0)$
$f(5) = f(2 - 5) = f(-3)$
$f(10) = f(2 - 10) = f(-8)$
તેથી $f(-8) = f(-3) = f(0) = f(2) = f(5) = f(10)$.
આપણને $5$ ભિન્ન બિંદુઓ મળે છે જ્યાં વિધેયની કિંમતો સમાન છે: $x = -8, -3, 0, 2, 5$.
રોલના પ્રમેય મુજબ,$f(x) = c$ ના કોઈપણ બે બીજ વચ્ચે $f'(x) = 0$ નું ઓછામાં ઓછું એક બીજ હોય છે.
$(-8, -3)$,$(-3, 0)$,$(0, 2)$,અને $(2, 5)$ ની વચ્ચે $f'(x) = 0$ ના ઓછામાં ઓછા $4$ બીજ છે.
અંતરાલ $(-5, 10)$ હોવાથી,આપણે આ વિસ્તારમાં બીજ ચકાસીએ:
$(-3, 0)$,$(0, 2)$,અને $(2, 5)$ માં બીજ અસ્તિત્વ ધરાવે છે. આ $3$ બીજ $(-5, 10)$ માં છે.
વધુમાં,$f(5) = f(10)$ હોવાથી,$(5, 10)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બીજ છે.
આમ,$(-5, 10)$ માં ઓછામાં ઓછા $3 + 1 = 4$ બીજ છે.
77
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x)$ એ $[0, 2]$ માં લેગ્રાન્જના મધ્યકમાન પ્રમેયની શરતોનું પાલન કરે છે. જો $f(0) = 0$ અને તમામ $x \in [0, 2]$ માટે $|f'(x)| \leqslant \frac{1}{2}$ હોય,તો-
A
$f(x) \geqslant 2$
B
$|f(x)| \leqslant 1$
C
$f(x) = 2x$
D
$[0, 2]$ માં ઓછામાં ઓછા એક $x$ માટે $f(x) = 3$

Solution

(B) લેગ્રાન્જના મધ્યકમાન પ્રમેય મુજબ,કોઈપણ $x \in (0, 2]$ માટે,એક એવો $c \in (0, x)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $f'(c) = \frac{f(x) - f(0)}{x - 0}$ થાય.
$f(0) = 0$ હોવાથી,આપણને $f'(c) = \frac{f(x)}{x}$ મળે છે.
આપેલ છે કે તમામ $x \in [0, 2]$ માટે $|f'(x)| \leqslant \frac{1}{2}$,તેથી $|f'(c)| \leqslant \frac{1}{2}$ થશે.
આ કિંમતને આપણા સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $\left| \frac{f(x)}{x} \right| = |f'(c)| \leqslant \frac{1}{2}$ મળે છે.
આનો અર્થ એ છે કે $|f(x)| \leqslant \frac{|x|}{2}$.
$x \in [0, 2]$ હોવાથી,$|x|$ ની મહત્તમ કિંમત $2$ છે,તેથી $|f(x)| \leqslant \frac{2}{2} = 1$.
આમ,$|f(x)| \leqslant 1$ થાય છે.
78
AdvancedMCQ
ધારો કે $y = f(x)$ અને $y = g(x)$ એ $[0, 2]$ માં બે વિકલનીય વિધેયો છે,જેથી $f(0) = 3$,$f(2) = 5$,$g(0) = 1$ અને $g(2) = 2$ થાય. જો ઓછામાં ઓછું એક $c \in (0, 2)$ એવું અસ્તિત્વ ધરાવે કે જેથી $f'(c) = k g'(c)$ થાય,તો $k$ ની કિંમત શું હશે?
A
$2$
B
$3$
C
$\frac{1}{2}$
D
$1$

Solution

(A) વિધેય $h(x) = f(x) - k g(x)$ લો.
કારણ કે $f(x)$ અને $g(x)$ એ $[0, 2]$ માં વિકલનીય છે,તેથી $h(x)$ પણ $[0, 2]$ માં વિકલનીય છે.
આપેલ છે કે ઓછામાં ઓછું એક $c \in (0, 2)$ એવું છે કે જેથી $f'(c) = k g'(c)$ થાય,એટલે કે $h'(c) = f'(c) - k g'(c) = 0$.
રોલના પ્રમેય મુજબ,જો કોઈ $c \in (0, 2)$ માટે $h'(c) = 0$ હોય,તો $h(0) = h(2)$ થાય.
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$h(0) = f(0) - k g(0) = 3 - k(1) = 3 - k$
$h(2) = f(2) - k g(2) = 5 - k(2) = 5 - 2k$
$h(0) = h(2)$ ને સરખાવતા:
$3 - k = 5 - 2k$
$2k - k = 5 - 3$
$k = 2$
79
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x)$ એ $[1, 2]$ પર સતત અને $(1, 2)$ પર વિકલનીય વિધેય છે,જે $f(1) = 2, f(2) = 3$ અને $f'(x) \geq 1$ (બધા $x \in (1, 2)$ માટે) નું પાલન કરે છે. જો $g(x) = \int_1^x f(t) \, dt$ (બધા $x \in [1, 2]$ માટે) હોય,તો $[1, 2]$ પર $g(x)$ ની મહત્તમ કિંમત શોધો.
A
$3$
B
$5$
C
$\frac{5}{2}$
D
$\frac{3}{2}$

Solution

(C) $f(x)$ માટે અંતરાલ $[1, x]$ પર લેગ્રાન્જ મધ્યકમાન પ્રમેય $(LMVT)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{f(x) - f(1)}{x - 1} = f'(c_1) \geq 1 \implies f(x) - 2 \geq x - 1 \implies f(x) \geq x + 1$.
અંતરાલ $[x, 2]$ પર $LMVT$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{f(2) - f(x)}{2 - x} = f'(c_2) \geq 1 \implies 3 - f(x) \geq 2 - x \implies f(x) \leq x + 1$.
આમ,$f(x) \geq x + 1$ અને $f(x) \leq x + 1$ હોવાથી,$f(x) = x + 1$ મળે.
હવે,$g(x) = \int_1^x (t + 1) \, dt = \left[ \frac{t^2}{2} + t \right]_1^x = \frac{x^2}{2} + x - \frac{3}{2}$.
અહીં $g'(x) = f(x) = x + 1 > 0$ હોવાથી $g(x)$ વધતું વિધેય છે.
તેથી,$[1, 2]$ પર $g(x)$ ની મહત્તમ કિંમત $g(2) = \int_1^2 (x + 1) \, dx = \left[ \frac{x^2}{2} + x \right]_1^2 = (2 + 2) - (0.5 + 1) = \frac{5}{2}$ થાય.
80
AdvancedMCQ
જો $c = \frac{1}{2}$ અને $f(x) = 2x - x^2$ હોય,તો $x$ નો અંતરાલ $(a, b)$ જેમાં $f(x)$ માટે લેગ્રાન્જનું મધ્યકમાન પ્રમેય $(LMVT)$ લાગુ પડે છે તે કયો છે?
A
$(1, 2)$
B
$(-1, 1)$
C
$(0, 1)$
D
એક પણ નહીં

Solution

(C) વિધેય $f(x) = 2x - x^2$ માટે,વિકલિત $f^{\prime}(x) = 2 - 2x$ છે.
$LMVT$ મુજબ,અંતરાલ $(a, b)$ માં એક બિંદુ $c$ એવું મળે કે જેથી $f^{\prime}(c) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}$ થાય.
અહીં $c = \frac{1}{2}$ આપેલ છે,તેથી $f^{\prime}(\frac{1}{2}) = 2 - 2(\frac{1}{2}) = 2 - 1 = 1$.
હવે,છેદિકા રેખાનો ઢાળ શોધીએ: $\frac{f(b) - f(a)}{b - a} = \frac{(2b - b^2) - (2a - a^2)}{b - a} = \frac{2(b - a) - (b^2 - a^2)}{b - a} = \frac{2(b - a) - (b - a)(b + a)}{b - a} = 2 - (a + b)$.
બંનેને સરખાવતા: $1 = 2 - (a + b)$,જેનો અર્થ છે કે $a + b = 1$.
$LMVT$ લાગુ પાડવા માટે,વિધેય $[a, b]$ પર સતત અને $(a, b)$ પર વિકલનીય હોવું જોઈએ. બહુપદી વિધેય હોવાથી તે દરેક જગ્યાએ સતત અને વિકલનીય છે.
વિકલ્પો તપાસતા,$(0, 1)$ માટે $a=0$ અને $b=1$ છે,તેથી $a+b = 1$. આ શરત $c = \frac{1}{2} \in (0, 1)$ નું પાલન કરે છે.
81
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x)$ એ $[0, 2]$ માં વિકલનીય વિધેય છે,$f(0) = 0$ અને $f'(x) \le \frac{1}{2}$ દરેક $x \in [0, 2]$ માટે. તો:
A
$f(x) \le 1$
B
$f(x) \le 2$
C
$f(x) = 2x$
D
કોઈક $x \in (0, 2)$ માટે $f(x) = 3$

Solution

(A) $Lagrange$ ના $Mean$ $Value$ $Theorem$ $(LMVT)$ મુજબ,કોઈપણ $x \in (0, 2]$ માટે,કોઈક $c \in (0, x)$ એવું મળે કે જેથી $\frac{f(x) - f(0)}{x - 0} = f'(c)$ થાય.
આપેલ છે કે $f(0) = 0$ અને $f'(c) \le \frac{1}{2}$,તેથી $\frac{f(x)}{x} \le \frac{1}{2}$ મળે.
આનો અર્થ એ થાય કે $f(x) \le \frac{x}{2}$.
કારણ કે $x \in [0, 2]$,$\frac{x}{2}$ ની મહત્તમ કિંમત $\frac{2}{2} = 1$ છે.
તેથી,દરેક $x \in [0, 2]$ માટે $f(x) \le 1$ થાય.
82
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = \log_{e}x$ માટે અંતરાલ $[1, 3]$ પર મધ્યકમાન પ્રમેય (Mean Value Theorem) નું નિષ્કર્ષ સાચું ઠરે તેવી $c$ ની કિંમત કઈ છે?
A
$log_e\ 3$
B
$log_3\ e$
C
$2\ log_3\ e$
D
$\frac{1}{2}\log_e\ 3$

Solution

(C) મધ્યકમાન પ્રમેય મુજબ,એક બિંદુ $c \in (1, 3)$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = \frac{f(3) - f(1)}{3 - 1}$ થાય.
અહીં $f(x) = \log_{e}x$ હોવાથી,$f'(x) = \frac{1}{x}$ થાય.
કિંમતો મૂકતા: $f'(c) = \frac{1}{c}$,$f(3) = \log_{e}3$,અને $f(1) = \log_{e}1 = 0$.
તેથી,$\frac{1}{c} = \frac{\log_{e}3 - 0}{3 - 1} = \frac{\log_{e}3}{2}$ મળે.
$c$ માટે ઉકેલતા,$c = \frac{2}{\log_{e}3}$ મળે.
લઘુગણકના ગુણધર્મ $\frac{1}{\log_{a}b} = \log_{b}a$ નો ઉપયોગ કરતા,$c = 2 \log_{3}e$ થાય.
83
DifficultMCQ
જો વિધેય $f(x) = x(x + 3) e^{-x/2}$ એ અંતરાલ $[-3, 0]$ માં રોલના પ્રમેયનું પાલન કરતું હોય,તો $c$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$-2$
D
$-3$

Solution

(C) આપેલ વિધેય $f(x) = (x^2 + 3x) e^{-x/2}$ છે.
રોલના પ્રમેય મુજબ,અંતરાલ $(-3, 0)$ માં ઓછામાં ઓછું એક $c$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = 0$ થાય.
પ્રથમ,ગુણાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને વિકલન $f'(x)$ શોધો:
$f'(x) = (2x + 3) e^{-x/2} + (x^2 + 3x) \cdot (-\frac{1}{2}) e^{-x/2}$
$f'(x) = e^{-x/2} [2x + 3 - \frac{1}{2}(x^2 + 3x)]$
$f'(c) = 0$ લેતા:
$2c + 3 - \frac{c^2 + 3c}{2} = 0$
$2$ વડે ગુણતા:
$4c + 6 - c^2 - 3c = 0$
$-c^2 + c + 6 = 0$
$c^2 - c - 6 = 0$
$(c - 3)(c + 2) = 0$
તેથી,$c = 3$ અથવા $c = -2$ મળે.
અંતરાલ $[-3, 0]$ હોવાથી,$c \in (-3, 0)$ હોવું જોઈએ.
તેથી,$c = -2$ એ સાચી કિંમત છે.
84
DifficultMCQ
મધ્યકમાન પ્રમેય $f(b) - f(a) = (b - a) f'(x_1)$ જ્યાં $a < x_1 < b$ માટે,જો $f(x) = 1/x$ હોય,તો $x_1 = ?$
A
$\sqrt{ab}$
B
$\frac{2ab}{a + b}$
C
$\frac{a + b}{2}$
D
$\frac{b - a}{b + a}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) = \frac{1}{x}$.
મધ્યકમાન પ્રમેય મુજબ,$f'(x_1) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}$.
પ્રથમ,વિકલન મેળવો: $f'(x) = -\frac{1}{x^2}$.
$x_1$ ને વિકલનમાં મૂકતા: $f'(x_1) = -\frac{1}{x_1^2}$.
હવે,સમીકરણની જમણી બાજુની ગણતરી કરો: $\frac{f(b) - f(a)}{b - a} = \frac{\frac{1}{b} - \frac{1}{a}}{b - a} = \frac{\frac{a - b}{ab}}{b - a} = \frac{-(b - a)}{ab(b - a)} = -\frac{1}{ab}$.
બંને બાજુ સરખાવતા: $-\frac{1}{x_1^2} = -\frac{1}{ab}$.
તેથી,$x_1^2 = ab$,જેનો અર્થ છે કે $x_1 = \sqrt{ab}$ (કારણ કે $a < x_1 < b$ અને $1/x$ વ્યાખ્યાયિત હોવા માટે $a, b > 0$ ધારવામાં આવે છે).
85
MediumMCQ
જો વિધેય $f(x) = 2x^2 + 3x + 5$ એ સંવૃત અંતરાલ $[1, a]$ પર $x = 3$ આગળ લેગ્રાન્જનું મધ્યકમાન પ્રમેય $(LMVT)$ નું પાલન કરતું હોય,તો $a$ ની કિંમત શોધો:
A
$3$
B
$4$
C
$5$
D
$1$

Solution

(C) લેગ્રાન્જના મધ્યકમાન પ્રમેય $(LMVT)$ મુજબ,કોઈ બિંદુ $c \in (1, a)$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = \frac{f(a) - f(1)}{a - 1}$ થાય.
અહીં $c = 3$ આપેલ છે,તેથી $f'(3) = \frac{f(a) - f(1)}{a - 1}$.
પ્રથમ,વિકલન મેળવો: $f'(x) = 4x + 3$. તેથી,$f'(3) = 4(3) + 3 = 15$.
હવે,$f(a) = 2a^2 + 3a + 5$ અને $f(1) = 2(1)^2 + 3(1) + 5 = 10$ મેળવો.
આ કિંમતોને સમીકરણમાં મૂકતા: $15 = \frac{(2a^2 + 3a + 5) - 10}{a - 1}$.
$15 = \frac{2a^2 + 3a - 5}{a - 1}$.
અંશના અવયવ પાડતા: $2a^2 + 3a - 5 = (2a + 5)(a - 1)$.
$a \neq 1$ હોવાથી,આપણે સાદું રૂપ આપી શકીએ: $15 = 2a + 5$.
$2a = 10$,જેનો અર્થ છે કે $a = 5$.
86
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કયા વિધેય માટે આપેલ અંતરાલ પર રોલનું પ્રમેય લાગુ પડે છે?
A
$f(x) = \begin{cases} x, & 0 \le x < 1 \\ 0, & x = 1 \end{cases}$ અંતરાલ $[0, 1]$ પર
B
$f(x) = \begin{cases} \frac{\sin x}{x}, & -\pi \le x < 0 \\ 1, & x = 0 \end{cases}$ અંતરાલ $[-\pi, 0]$ પર
C
$f(x) = \frac{x^2 - x - 6}{x - 1}$ અંતરાલ $[-2, 3]$ પર
D
$f(x) = \begin{cases} \frac{x^3 - 2x^2 + 5x + 6}{x - 1}, & x \ne 1 \\ -6, & x = 1 \end{cases}$ અંતરાલ $[-2, 3]$ પર

Solution

(B) રોલનું પ્રમેય અંતરાલ $[a, b]$ પર ત્યારે જ લાગુ પડે જો:
$1$. $f(x)$ એ $[a, b]$ પર સતત હોય.
$2$. $f(x)$ એ $(a, b)$ પર વિકલનીય હોય.
$3$. $f(a) = f(b)$ હોય.
વિકલ્પ $B$ તપાસતા:
$f(x) = \frac{\sin x}{x}$ એ $x \in [-\pi, 0)$ માટે છે.
જ્યારે $x \to 0^-$,ત્યારે $\lim_{x \to 0^-} \frac{\sin x}{x} = 1$.
$f(0) = 1$ હોવાથી,વિધેય $x = 0$ આગળ સતત છે.
અન્ય વિકલ્પો $A, C, D$ માં વિધેય આપેલ અંતરાલમાં અસતત છે. તેથી,વિકલ્પ $B$ એ સૌથી યોગ્ય વિકલ્પ છે.
87
DifficultMCQ
જો $f(x) = x(x-1)(x-2)$ માટે અંતરાલ $x \in [0, 1/2]$ પર $L.M.V.T.$ સત્ય હોય,તો $C$ ની કિંમત શોધો.
A
$1 + \frac{\sqrt{3}}{6}$
B
$1 - \frac{\sqrt{3}}{6}$
C
$\frac{3}{16}$
D
અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી

Solution

(B) આપેલ છે $f(x) = x(x-1)(x-2) = x^3 - 3x^2 + 2x$.
$L.M.V.T.$ મુજબ,અંતરાલ $(0, 1/2)$ માં ઓછામાં ઓછું એક $c$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = \frac{f(1/2) - f(0)}{1/2 - 0}$ થાય.
પ્રથમ,$f'(x) = 3x^2 - 6x + 2$ મેળવો.
ત્યારબાદ,$f(1/2) = \frac{1}{2}(\frac{1}{2} - 1)(\frac{1}{2} - 2) = \frac{1}{2} \times (-\frac{1}{2}) \times (-\frac{3}{2}) = \frac{3}{8}$ અને $f(0) = 0$.
તેથી,$f'(c) = \frac{3/8 - 0}{1/2} = \frac{3}{4}$.
હવે,$3c^2 - 6c + 2 = \frac{3}{4}$ લેતા,
$12c^2 - 24c + 5 = 0$.
દ્વિઘાત સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$c = 1 \pm \frac{\sqrt{21}}{6}$.
અંતરાલ $(0, 1/2)$ માં હોવાથી,$c = 1 - \frac{\sqrt{21}}{6}$ એ સાચો જવાબ છે.
88
MediumMCQ
જો વિધેય $f(x) = 2x^3 + bx^2 + cx$ માટે અંતરાલ $x \in [-1, 1]$ માં $x = \frac{1}{2}$ આગળ રોલનું પ્રમેય લાગુ પડતું હોય,તો $2b + c$ ની કિંમત શોધો.
A
$-3$
B
$-1$
C
$2$
D
$1$

Solution

(B) અંતરાલ $[-1, 1]$ પર રોલના પ્રમેય માટે,$f(-1) = f(1)$ હોવું જરૂરી છે.
આપેલ $f(x) = 2x^3 + bx^2 + cx$ માટે:
$f(1) = 2(1)^3 + b(1)^2 + c(1) = 2 + b + c$
$f(-1) = 2(-1)^3 + b(-1)^2 + c(-1) = -2 + b - c$
$f(1) = f(-1)$ લેતા:
$2 + b + c = -2 + b - c$
$2c = -4 \implies c = -2$
વળી,રોલના પ્રમેય મુજબ $f'(c') = 0$ થાય તેવો $c' \in (-1, 1)$ મળે. અહીં $c' = \frac{1}{2}$ છે.
$f'(x) = 6x^2 + 2bx + c$
$f'\left(\frac{1}{2}\right) = 6\left(\frac{1}{4}\right) + 2b\left(\frac{1}{2}\right) + c = 0$
$\frac{3}{2} + b + c = 0$
$c = -2$ મૂકતા:
$\frac{3}{2} + b - 2 = 0 \implies b - \frac{1}{2} = 0 \implies b = \frac{1}{2}$
અંતે,$2b + c$ ની કિંમત:
$2\left(\frac{1}{2}\right) + (-2) = 1 - 2 = -1$.
89
DifficultMCQ
જો રોલનું પ્રમેય વિધેય $f(x) = 2x^3 + ax^2 + bx$ માટે અંતરાલ $[-1, 1]$ માં બિંદુ $c = \frac{1}{2}$ આગળ લાગુ પડતું હોય,તો $2a + b$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$-1$
C
$2$
D
$-2$

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = 2x^3 + ax^2 + bx$ અંતરાલ $[-1, 1]$ પર છે.
રોલના પ્રમેય મુજબ,જો $f(x)$ અંતરાલ $[-1, 1]$ પર સતત હોય,$(-1, 1)$ પર વિકલનીય હોય અને $f(-1) = f(1)$ હોય,તો ઓછામાં ઓછું એક $c \in (-1, 1)$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = 0$ થાય.
પ્રથમ,$f(-1) = f(1)$ શરતનો ઉપયોગ કરતા:
$f(1) = 2(1)^3 + a(1)^2 + b(1) = 2 + a + b$
$f(-1) = 2(-1)^3 + a(-1)^2 + b(-1) = -2 + a - b$
$f(1) = f(-1)$ લેતા:
$2 + a + b = -2 + a - b$
$2b = -4 \implies b = -2$
હવે,$c = \frac{1}{2}$ આગળ $f'(c) = 0$ શરતનો ઉપયોગ કરતા:
$f'(x) = 6x^2 + 2ax + b$
$f'\left(\frac{1}{2}\right) = 6\left(\frac{1}{2}\right)^2 + 2a\left(\frac{1}{2}\right) + b = 0$
$6\left(\frac{1}{4}\right) + a + b = 0$
$\frac{3}{2} + a + b = 0$
$b = -2$ ની કિંમત મૂકતા:
$\frac{3}{2} + a - 2 = 0$
$a - \frac{1}{2} = 0 \implies a = \frac{1}{2}$
છેલ્લે,$2a + b$ ની કિંમત મેળવતા:
$2a + b = 2\left(\frac{1}{2}\right) + (-2) = 1 - 2 = -1$
90
DifficultMCQ
ધારો કે $f(1) = -2$ અને $1 \le x \le 6$ માટે $f'(x) \ge 4.2$ છે. $f(6)$ ની શક્ય કિંમત કયા અંતરાલમાં આવે છે?
A
$[15, 19)$
B
$(-\infty, 12)$
C
$[12, 15)$
D
$[19, \infty)$

Solution

(D) આપેલ છે કે $f(1) = -2$ અને $1 \le x \le 6$ માટે $f'(x) \ge 4.2$ છે.
મધ્યકમાન પ્રમેય (Mean Value Theorem) મુજબ,કોઈપણ $x_1, x_2 \in [1, 6]$ જ્યાં $x_2 > x_1$ હોય,ત્યારે કોઈ $c \in (x_1, x_2)$ એવું મળે કે જેથી $\frac{f(x_2) - f(x_1)}{x_2 - x_1} = f'(c)$ થાય.
અહીં $f'(x) \ge 4.2$ હોવાથી,$\frac{f(6) - f(1)}{6 - 1} \ge 4.2$ મળે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા,$\frac{f(6) - (-2)}{5} \ge 4.2$ મળે.
$f(6) + 2 \ge 5 \times 4.2$.
$f(6) + 2 \ge 21$.
$f(6) \ge 19$.
આમ,$f(6)$ ની શક્ય કિંમત $[19, \infty)$ અંતરાલમાં આવે છે.
91
DifficultMCQ
દ્વિઘાત સમીકરણ $ax^2 + bx + c = 0$ ધ્યાનમાં લો,જ્યાં $2a + 3b + 6c = 0$ અને ધારો કે $g(x) = a\frac{x^3}{3} + b\frac{x^2}{2} + cx.$
વિધાન $1:$ દ્વિઘાત સમીકરણને અંતરાલ $(0, 1)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બીજ છે.
વિધાન $2:$ રોલનું પ્રમેય અંતરાલ $[0, 1]$ પર વિધેય $g(x)$ માટે લાગુ પડે છે.
A
વિધાન $1$ ખોટું છે,વિધાન $2$ સાચું છે.
B
વિધાન $1$ સાચું છે,વિધાન $2$ ખોટું છે.
C
વિધાન $1$ સાચું છે,વિધાન $2$ સાચું છે,વિધાન $2$ એ વિધાન $1$ માટે સાચી સમજૂતી નથી.
D
વિધાન $1$ સાચું છે,વિધાન $2$ સાચું છે,વિધાન $2$ એ વિધાન $1$ માટે સાચી સમજૂતી છે.

Solution

(D) ધારો કે $g(x) = \frac{ax^3}{3} + \frac{bx^2}{2} + cx.$
તેથી $g'(x) = ax^2 + bx + c.$
આપણને આપેલ છે કે $2a + 3b + 6c = 0.$
વિધાન $2:$
$g(0) = 0.$
$g(1) = \frac{a}{3} + \frac{b}{2} + c = \frac{2a + 3b + 6c}{6} = \frac{0}{6} = 0.$
કારણ કે $g(0) = g(1) = 0$ અને $g(x)$ એ બહુપદી છે,તે $[0, 1]$ પર સતત છે અને $(0, 1)$ પર વિકલનીય છે.
રોલના પ્રમેય મુજબ,ઓછામાં ઓછું એક $k \in (0, 1)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે જેથી $g'(k) = 0.$
આમ,વિધાન $2$ સાચું છે.
વિધાન $1:$
કારણ કે કોઈ $k \in (0, 1)$ માટે $g'(k) = ak^2 + bk + c = 0$ છે,તેથી દ્વિઘાત સમીકરણ $ax^2 + bx + c = 0$ ને $(0, 1)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બીજ છે.
આમ,વિધાન $1$ અને $2$ બંને સાચા છે અને વિધાન $2$ એ વિધાન $1$ માટે સાચી સમજૂતી છે.
92
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = x^{3} - 4x^{2} + 8x + 11$ માટે અંતરાલ $x \in [0, 1]$ પર લેગ્રાન્જનું મધ્યકમાન પ્રમેય મુજબ $c$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{2}{3}$
B
$\frac{\sqrt{7}-2}{3}$
C
$\frac{4-\sqrt{5}}{3}$
D
$\frac{4-\sqrt{7}}{3}$

Solution

(D) લેગ્રાન્જના મધ્યકમાન પ્રમેય મુજબ,ઓછામાં ઓછું એક $c \in (0, 1)$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}$ થાય.
અહીં $f(x) = x^{3} - 4x^{2} + 8x + 11$ અને અંતરાલ $[0, 1]$ આપેલ છે,તેથી $a = 0$ અને $b = 1$.
$f(0) = 0^{3} - 4(0)^{2} + 8(0) + 11 = 11$.
$f(1) = 1^{3} - 4(1)^{2} + 8(1) + 11 = 16$.
છેદક રેખાનો ઢાળ $\frac{f(1) - f(0)}{1 - 0} = \frac{16 - 11}{1} = 5$.
વિકલન $f'(x) = 3x^{2} - 8x + 8$ મળે.
$f'(c) = 5$ લેતા,$3c^{2} - 8c + 8 = 5$,એટલે કે $3c^{2} - 8c + 3 = 0$.
દ્વિઘાત સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$c = \frac{8 \pm \sqrt{64 - 36}}{6} = \frac{8 \pm \sqrt{28}}{6} = \frac{4 \pm \sqrt{7}}{3}$.
$c \in (0, 1)$ હોવાથી,$c = \frac{4 - \sqrt{7}}{3}$ એ યોગ્ય કિંમત છે.
93
DifficultMCQ
ધારો કે વિધેય $f:[-7,0] \rightarrow R$ એ $[-7,0]$ પર સતત છે અને $(-7,0)$ પર વિકલનીય છે. જો $f(-7)=-3$ અને તમામ $x \in (-7,0)$ માટે $f'(x) \leq 2$ હોય,તો આવા તમામ વિધેયો $f$ માટે,$f(-1)+f(0)$ એ કયા અંતરાલમાં આવે છે?
A
$[-6, 20]$
B
$(-\infty, 20]$
C
$(-\infty, 11]$
D
$[-3, 11]$

Solution

(B) અંતરાલ $[-7, -1]$ પર મધ્યકમાન પ્રમેય $(LMVT)$ નો ઉપયોગ કરતા,કોઈ $c_1 \in (-7, -1)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે જેથી $\frac{f(-1) - f(-7)}{-1 - (-7)} = f'(c_1)$ થાય.
આપેલ છે કે $f'(x) \leq 2$,તેથી $\frac{f(-1) - (-3)}{6} \leq 2$,જે સૂચવે છે કે $f(-1) + 3 \leq 12$,એટલે કે $f(-1) \leq 9$.
અંતરાલ $[-7, 0]$ પર મધ્યકમાન પ્રમેય $(LMVT)$ નો ઉપયોગ કરતા,કોઈ $c_2 \in (-7, 0)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે જેથી $\frac{f(0) - f(-7)}{0 - (-7)} = f'(c_2)$ થાય.
આપેલ છે કે $f'(x) \leq 2$,તેથી $\frac{f(0) - (-3)}{7} \leq 2$,જે સૂચવે છે કે $f(0) + 3 \leq 14$,એટલે કે $f(0) \leq 11$.
આ બંને અસમતાઓનો સરવાળો કરતા,આપણને $f(-1) + f(0) \leq 9 + 11 = 20$ મળે છે.
કારણ કે $f(-1)$ અને $f(0)$ ની કિંમત ગમે તેટલી નાની હોઈ શકે છે,તેથી અંતરાલ $(-\infty, 20]$ છે.
94
DifficultMCQ
ધારો કે $S$ એ $[0,1]$ પર સતત અને $(0,1)$ પર વિકલનીય એવા તમામ વિધેયો $f:[0,1] \rightarrow \mathbb{R}$ નો ગણ છે. તો $S$ માંના દરેક $f$ માટે,$f$ પર આધારિત એવો $c \in (0,1)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી:
A
$|f(c) - f(1)| < (1 - c)|f'(c)|$
B
$|f(c) - f(1)| < |f'(c)|$
C
$|f(c) + f(1)| < (1 + c)|f'(c)|$
D
$\frac{f(1) - f(c)}{1 - c} = f'(a)$,કોઈ $a \in (c, 1)$ માટે

Solution

(D) અંતરાલ $[c, 1]$ પર વિધેય $f$ માટે લેગ્રાન્જ મધ્યકમાન પ્રમેય $(LMVT)$ લાગુ પાડતા,જ્યાં $c \in (0, 1)$,ત્યાં ઓછામાં ઓછું એક બિંદુ $a \in (c, 1)$ એવું મળે કે જેથી $\frac{f(1) - f(c)}{1 - c} = f'(a)$ થાય.
વિકલ્પો $(A)$,$(B)$,અને $(C)$ $S$ માંના તમામ વિધેયો માટે સાચા હોવા જરૂરી નથી. ઉદાહરણ તરીકે,જો $f(x) = k$ (અચળ વિધેય) હોય,તો $f'(x) = 0$ થાય. આ કિસ્સામાં,$|f(c) - f(1)| = 0$ અને $(1 - c)|f'(c)| = 0$ થાય,તેથી અસમતા $|f(c) - f(1)| < (1 - c)|f'(c)|$ એ $0 < 0$ બને છે,જે અસત્ય છે.
વિકલ્પ $(D)$ એ અંતરાલ $[c, 1]$ પર $LMVT$ નો સીધો ઉપયોગ છે,જે સમીકરણનું પાલન કરતા $a \in (c, 1)$ નું અસ્તિત્વ સુનિશ્ચિત કરે છે.
95
DifficultMCQ
જો $c$ એ એવો બિંદુ હોય કે જેના પર વિધેય $f(x) = \log_{e}\left(\frac{x^{2}+\alpha}{7x}\right)$ માટે અંતરાલ $[3, 4]$ માં રોલનું પ્રમેય લાગુ પડે છે,જ્યાં $\alpha \in R$,તો $f''(c)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\sqrt{3}}{7}$
B
$\frac{1}{12}$
C
$-\frac{1}{24}$
D
$-\frac{1}{12}$

Solution

(B) રોલના પ્રમેય માટે,$f(3) = f(4)$ હોવું જોઈએ.
$\log_{e}\left(\frac{3^{2}+\alpha}{7(3)}\right) = \log_{e}\left(\frac{4^{2}+\alpha}{7(4)}\right)$
$\frac{9+\alpha}{21} = \frac{16+\alpha}{28} \Rightarrow 4(9+\alpha) = 3(16+\alpha) \Rightarrow 36+4\alpha = 48+3\alpha \Rightarrow \alpha = 12$.
હવે,$f(x) = \log_{e}(x^{2}+12) - \log_{e}(7) - \log_{e}(x)$.
$f'(x) = \frac{2x}{x^{2}+12} - \frac{1}{x} = \frac{x^{2}-12}{x(x^{2}+12)}$.
રોલના પ્રમેય મુજબ,$f'(c) = 0 \Rightarrow c^{2}-12 = 0 \Rightarrow c = 2\sqrt{3}$.
$f''(x) = \frac{d}{dx} \left( \frac{x^{2}-12}{x^{3}+12x} \right)$.
$c^{2}=12$ મૂકતા,$f''(c) = \frac{2}{c^{2}+12} = \frac{2}{12+12} = \frac{1}{12}$.
96
MediumMCQ
વિધેય $y=x^{2}+2$ માટે અંતરાલ $[-2, 2]$ પર રોલના પ્રમેયની ચકાસણી કરો.
A
પ્રમેય $c=0$ પર ચકાસાયેલ છે.
B
પ્રમેય $c=1$ પર ચકાસાયેલ છે.
C
પ્રમેય $c=-1$ પર ચકાસાયેલ છે.
D
પ્રમેય લાગુ પડતું નથી.

Solution

(A) વિધેય $f(x) = x^{2} + 2$ એ બહુપદી વિધેય છે,જે સંવૃત અંતરાલ $[-2, 2]$ પર સતત છે અને વિવૃત અંતરાલ $(-2, 2)$ પર વિકલનીય છે.
હવે,અંત્યબિંદુઓ પર કિંમતો શોધીએ:
$f(-2) = (-2)^{2} + 2 = 4 + 2 = 6$
$f(2) = (2)^{2} + 2 = 4 + 2 = 6$
અહીં $f(-2) = f(2) = 6$ હોવાથી,રોલના પ્રમેયની તમામ શરતો સંતોષાય છે.
રોલના પ્રમેય મુજબ,ઓછામાં ઓછું એક બિંદુ $c \in (-2, 2)$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = 0$ થાય.
વિકલન કરતા: $f'(x) = 2x$.
$f'(c) = 0$ લેતા,$2c = 0$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $c = 0$.
અહીં $0 \in (-2, 2)$ હોવાથી,$c = 0$ આગળ રોલનું પ્રમેય ચકાસાય છે.
97
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = x^{2}$ માટે અંતરાલ $[2, 4]$ માં મધ્યકમાન પ્રમેય (Mean Value Theorem) ચકાસો.
A
$6$
B
$5$
C
$4$
D
$3$

Solution

(A) વિધેય $f(x) = x^{2}$ એ બહુપદી વિધેય છે,જે સંવૃત અંતરાલ $[2, 4]$ માં સતત છે અને વિવૃત અંતરાલ $(2, 4)$ માં વિકલનીય છે.
મધ્યકમાન પ્રમેય મુજબ,અંતરાલ $(2, 4)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બિંદુ $c$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = \frac{f(b) - f(a)}{b - a}$ થાય,જ્યાં $a = 2$ અને $b = 4$ છે.
પ્રથમ,$f(a)$ અને $f(b)$ ની કિંમત શોધો:
$f(2) = 2^{2} = 4$
$f(4) = 4^{2} = 16$
હવે,છેદક રેખાનો ઢાળ શોધો:
$\frac{f(4) - f(2)}{4 - 2} = \frac{16 - 4}{2} = \frac{12}{2} = 6$
અહીં $f'(x) = 2x$ હોવાથી,$f'(c) = 6$ લેતા:
$2c = 6 \implies c = 3$
અહીં $c = 3$ એ અંતરાલ $(2, 4)$ માં આવેલું હોવાથી,મધ્યકમાન પ્રમેય ચકાસાય છે.
98
Medium
વિધેય $f(x)=x^{2}+2x-8, x \in[-4,2]$ માટે રોલના પ્રમેયને ચકાસો.

Solution

(N/A) આપેલ વિધેય $f(x)=x^{2}+2x-8$ એ બહુપદી વિધેય છે,જે સંવૃત અંતરાલ $[-4,2]$ પર સતત છે અને વિવૃત અંતરાલ $(-4,2)$ પર વિકલનીય છે.
પ્રથમ,આપણે અંત્યબિંદુઓ પર વિધેયની કિંમત શોધીએ:
$f(-4) = (-4)^{2} + 2(-4) - 8 = 16 - 8 - 8 = 0$
$f(2) = (2)^{2} + 2(2) - 8 = 4 + 4 - 8 = 0$
અહીં $f(-4) = f(2) = 0$ હોવાથી,રોલના પ્રમેયની શરતોનું પાલન થાય છે.
રોલના પ્રમેય મુજબ,અંતરાલ $(-4,2)$ માં ઓછામાં ઓછું એક બિંદુ $c$ એવું મળે કે જેથી $f'(c) = 0$ થાય.
આપણે $f(x)$ નું વિકલન કરીએ:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(x^{2} + 2x - 8) = 2x + 2$
$f'(c) = 0$ લેતા:
$2c + 2 = 0$
$2c = -2$
$c = -1$
અહીં $c = -1$ એ અંતરાલ $(-4,2)$ માં આવેલું છે,તેથી આપેલ વિધેય માટે રોલનું પ્રમેય ચકાસાય છે.
99
Medium
તપાસો કે શું રોલનું પ્રમેય વિધેય $f(x) = [x]$ માટે $x \in [5, 9]$ અંતરાલમાં લાગુ પડે છે. શું તમે આ ઉદાહરણ પરથી રોલના પ્રમેયના પ્રતિપ વિધાન વિશે કંઈ કહી શકો છો?

Solution

(N/A) રોલના પ્રમેય મુજબ,વિધેય $f: [a, b] \to \mathbb{R}$ માટે,જો:
$1)$ $f$ એ $[a, b]$ પર સતત હોય
$2)$ $f$ એ $(a, b)$ પર વિકલનીય હોય
$3)$ $f(a) = f(b)$ હોય
તો,$(a, b)$ માં ઓછામાં ઓછું એક એવું $c$ મળે કે જેથી $f'(c) = 0$ થાય.
વિધેય $f(x) = [x]$ માટે $[5, 9]$ અંતરાલમાં:
$1)$ મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય $[x]$ એ તમામ પૂર્ણાંક બિંદુઓ પર અસતત છે. તેથી $f(x)$ એ $[5, 9]$ પર સતત નથી.
$2)$ $f(5) = [5] = 5$ અને $f(9) = [9] = 9$. આમ,$f(5) \neq f(9)$.
$3)$ $f(x)$ પૂર્ણાંક બિંદુઓ પર અસતત હોવાથી,તે $(5, 9)$ માં તે બિંદુઓ પર વિકલનીય પણ નથી.
રોલના પ્રમેયની શરતો સંતોષાતી ન હોવાથી,આ વિધેય માટે પ્રમેય લાગુ પડતું નથી.
પ્રતિપ વિધાન વિશે: રોલના પ્રમેયનું પ્રતિપ વિધાન એવું છે કે જો $(a, b)$ માં કોઈ $c$ એવું મળે કે $f'(c) = 0$,તો $f(a) = f(b)$ થાય. આ હંમેશા સાચું નથી. ઉદાહરણ તરીકે,$f(x) = x^2$ માટે,$f'(c) = 0$ લેતા $c = 0$ મળે છે,પરંતુ $0$ ને સમાવતા ન હોય તેવા કોઈપણ અંતરાલ $[a, b]$ માટે આ પ્રતિપ વિધાન સાચું ઠરતું નથી.

Continuity and Differentiation — Rolle’s theorem, Lagrange's mean value theorem · Frequently Asked Questions

1Are these Continuity and Differentiation questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Continuity and Differentiation Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.