Gujarati

General term, Coefficient of any power of x, Independent term, Middle term and Greatest term and Greatest coefficient Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · Binomial Theorem · General term, Coefficient of any power of x, Independent term, Middle term and Greatest term and Greatest coefficient

442+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 442 questions in Gujarati

201
DifficultMCQ
$(x+1)^{n}$ ના વિસ્તરણમાં $(r-1)^{th}$,$r^{th}$ અને $(r+1)^{th}$ પદોના સહગુણકો $1:3:5$ ના ગુણોત્તરમાં છે. $n$ અને $r$ શોધો.
A
$n=7, r=3$
B
$n=7, r=4$
C
$n=8, r=3$
D
$n=6, r=3$

Solution

(A) $(x+1)^{n}$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણમાં $(k+1)^{th}$ પદ $T_{k+1} = {^nC_k} x^{n-k}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(r-1)^{th}$ પદ $T_{r-1} = {^nC_{r-2}} x^{n-r+2}$ છે,તેથી તેનો સહગુણક ${^nC_{r-2}}$ છે.
$r^{th}$ પદ $T_r = {^nC_{r-1}} x^{n-r+1}$ છે,તેથી તેનો સહગુણક ${^nC_{r-1}}$ છે.
$(r+1)^{th}$ પદ $T_{r+1} = {^nC_r} x^{n-r}$ છે,તેથી તેનો સહગુણક ${^nC_r}$ છે.
સહગુણકોનો ગુણોત્તર $1:3:5$ આપેલ છે,તેથી:
$\frac{^nC_{r-2}}{^nC_{r-1}} = \frac{1}{3}$ અને $\frac{^nC_{r-1}}{^nC_r} = \frac{3}{5}$.
$\frac{^nC_{r-2}}{^nC_{r-1}} = \frac{r-1}{n-r+2} = \frac{1}{3}$ પરથી,$3r-3 = n-r+2$,એટલે કે $n-4r+5=0$ (સમીકરણ $1$).
$\frac{^nC_{r-1}}{^nC_r} = \frac{r}{n-r+1} = \frac{3}{5}$ પરથી,$5r = 3n-3r+3$,એટલે કે $3n-8r+3=0$ (સમીકરણ $2$).
સમીકરણ $1$ ને $2$ વડે ગુણતા $2n-8r+10=0$ મળે. સમીકરણ $2$ માંથી આ બાદ કરતા $n-7=0$ મળે,તેથી $n=7$.
$n=7$ ને સમીકરણ $1$ માં મૂકતા: $7-4r+5=0$ $\Rightarrow 4r=12$ $\Rightarrow r=3$.
આમ,$n=7$ અને $r=3$.
202
Difficult
$(1+x)^{2n}$ ના વિસ્તરણમાં $x^{n}$ નો સહગુણક એ $(1+x)^{2n-1}$ ના વિસ્તરણમાં $x^{n}$ ના સહગુણક કરતા બમણો છે તેમ સાબિત કરો.

Solution

$(a+b)^{m}$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $(T_{r+1})$ એ $T_{r+1} = {}^{m}C_{r} a^{m-r} b^{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(1+x)^{2n}$ ના વિસ્તરણ માટે,$x^{n}$ નો સહગુણક $r=n$ મૂકીને મેળવવામાં આવે છે:
સહગુણક $= {}^{2n}C_{n} = \frac{(2n)!}{n!(2n-n)!} = \frac{(2n)!}{(n!)^2}$ ........... $(1)$
$(1+x)^{2n-1}$ ના વિસ્તરણ માટે,$x^{n}$ નો સહગુણક $r=n$ મૂકીને મેળવવામાં આવે છે:
સહગુણક $= {}^{2n-1}C_{n} = \frac{(2n-1)!}{n!(2n-1-n)!} = \frac{(2n-1)!}{n!(n-1)!}$
અંશ અને છેદને $2n$ વડે ગુણતા:
$= \frac{2n \cdot (2n-1)!}{2n \cdot n!(n-1)!} = \frac{(2n)!}{2 \cdot n! \cdot n!} = \frac{1}{2} \left[ \frac{(2n)!}{(n!)^2} \right]$ ........... $(2)$
$(1)$ અને $(2)$ ની સરખામણી કરતા:
${}^{2n}C_{n} = 2 \cdot {}^{2n-1}C_{n}$
આમ,$(1+x)^{2n}$ માં $x^{n}$ નો સહગુણક એ $(1+x)^{2n-1}$ માં $x^{n}$ ના સહગુણક કરતા બમણો છે.
203
MediumMCQ
$\left(\frac{3}{2} x^{2}-\frac{1}{3 x}\right)^{6}$ ના વિસ્તરણમાં $x$ થી સ્વતંત્ર પદ શોધો.
A
$\frac{5}{12}$
B
$\frac{5}{18}$
C
$\frac{5}{24}$
D
$\frac{5}{36}$

Solution

(A) $\left(\frac{3}{2} x^{2}-\frac{1}{3 x}\right)^{6}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{6}C_{r} \left(\frac{3}{2} x^{2}\right)^{6-r} \left(-\frac{1}{3x}\right)^{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$T_{r+1} = {}^{6}C_{r} \left(\frac{3}{2}\right)^{6-r} (x^{2})^{6-r} (-1)^{r} \left(\frac{1}{3}\right)^{r} (x^{-1})^{r}$.
$T_{r+1} = {}^{6}C_{r} \frac{3^{6-r}}{2^{6-r}} \frac{(-1)^{r}}{3^{r}} x^{12-3r}$.
$x$ થી સ્વતંત્ર પદ માટે,$x$ નો ઘાતાંક $0$ હોવો જોઈએ,તેથી $12-3r = 0$,જે $r = 4$ આપે છે.
$r=4$ મૂકતા:
$T_{5} = {}^{6}C_{4} \frac{3^{2}}{2^{2}} \frac{1}{3^{4}} = 15 \times \frac{9}{4} \times \frac{1}{81} = \frac{5}{12}$.
204
Medium
$(1+x)^{2n}$ ના વિસ્તરણમાં મધ્યમ પદનો સહગુણક એ $(1+x)^{2n-1}$ ના વિસ્તરણમાં બે મધ્યમ પદોના સહગુણકોના સરવાળા જેટલો છે તેમ દર્શાવો.

Solution

(N/A) અહીં $2n$ એ બેકી સંખ્યા હોવાથી,$(1+x)^{2n}$ ના વિસ્તરણમાં માત્ર એક જ મધ્યમ પદ છે,જે $(\frac{2n}{2}+1)^{\text{th}}$ પદ એટલે કે $(n+1)^{\text{th}}$ પદ છે.
$(n+1)^{\text{th}}$ પદ $^{2n}C_{n}x^{n}$ છે. તેથી $x^{n}$ નો સહગુણક $^{2n}C_{n}$ છે.
તે જ રીતે,$(2n-1)$ એ એકી સંખ્યા હોવાથી,$(1+x)^{2n-1}$ ના વિસ્તરણમાં બે મધ્યમ પદો છે,જે $(\frac{2n-1+1}{2})^{\text{th}}$ અને $(\frac{2n-1+1}{2}+1)^{\text{th}}$ પદ એટલે કે $n^{\text{th}}$ અને $(n+1)^{\text{th}}$ પદ છે.
આ પદોના સહગુણકો અનુક્રમે $^{2n-1}C_{n-1}$ અને $^{2n-1}C_{n}$ છે.
નિત્યસમ $^{n}C_{r-1} + ^{n}C_{r} = ^{n+1}C_{r}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$^{2n-1}C_{n-1} + ^{2n-1}C_{n} = ^{2n}C_{n}$.
આમ,$(1+x)^{2n}$ ના મધ્યમ પદનો સહગુણક એ $(1+x)^{2n-1}$ ના બે મધ્યમ પદોના સહગુણકોના સરવાળા બરાબર છે.
205
Medium
$(x+a)^{n}$ ના વિસ્તરણમાં અંતથી $r^{\text{th}}$ પદ શોધો.

Solution

$(x+a)^{n}$ ના વિસ્તરણમાં $(n+1)$ પદો હોય છે.
અંતથી $r^{\text{th}}$ પદ શોધવા માટે,આપણે પેટર્ન જોઈએ:
અંતથી $1^{\text{st}}$ પદ એ $(n+1)^{\text{th}}$ પદ છે.
અંતથી $2^{\text{nd}}$ પદ એ $n^{\text{th}}$ પદ છે.
અંતથી $3^{\text{rd}}$ પદ એ $(n-1)^{\text{th}}$ પદ છે.
સામાન્ય રીતે,અંતથી $r^{\text{th}}$ પદ એ શરૂઆતથી $(n+1)-(r-1) = (n-r+2)^{\text{th}}$ પદ છે.
$(x+a)^{n}$ નું સામાન્ય પદ $T_{k+1} = ^{n}C_{k} x^{n-k} a^{k}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(n-r+2)^{\text{th}}$ પદ માટે,આપણે $k+1 = n-r+2$ લઈએ,જે $k = n-r+1$ આપે છે.
સામાન્ય પદના સૂત્રમાં $k = n-r+1$ મૂકતા:
$T_{n-r+2} = ^{n}C_{n-r+1} x^{n-(n-r+1)} a^{n-r+1} = ^{n}C_{n-r+1} x^{r-1} a^{n-r+1}$.
206
MediumMCQ
$\left(\sqrt[3]{x}+\frac{1}{2 \sqrt[3]{x}}\right)^{18}, x > 0$ ના વિસ્તરણમાં $x$ થી સ્વતંત્ર પદ શોધો.
A
$^{18}C_9 \cdot 2^{-9}$
B
$^{18}C_9 \cdot 2^{-8}$
C
$^{18}C_9 \cdot 2^{-10}$
D
$^{18}C_9 \cdot 2^{-7}$

Solution

(A) $(a+b)^n$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = ^nC_r a^{n-r} b^r$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ પદાવલિ $\left(x^{1/3} + \frac{1}{2x^{1/3}}\right)^{18}$ માટે:
$T_{r+1} = ^{18}C_r (x^{1/3})^{18-r} \left(\frac{1}{2x^{1/3}}\right)^r$
$T_{r+1} = ^{18}C_r \cdot x^{\frac{18-r}{3}} \cdot \frac{1}{2^r \cdot x^{r/3}}$
$T_{r+1} = ^{18}C_r \cdot \frac{1}{2^r} \cdot x^{\frac{18-2r}{3}}$
$x$ થી સ્વતંત્ર પદ માટે,$x$ નો ઘાતાંક $0$ હોવો જોઈએ:
$\frac{18-2r}{3} = 0 \implies 18-2r = 0 \implies r = 9$.
$r=9$ મૂકતા,સ્વતંત્ર પદ:
$T_{9+1} = ^{18}C_9 \cdot \frac{1}{2^9} = ^{18}C_9 \cdot 2^{-9}$.
207
DifficultMCQ
$(x - \frac{3}{x^2})^m$ ના વિસ્તરણમાં પ્રથમ ત્રણ પદોના સહગુણકોનો સરવાળો $559$ છે,જ્યાં $x \neq 0$ અને $m$ પ્રાકૃતિક સંખ્યા છે. $x^3$ ધરાવતું પદ શોધો. ($x^3$ માં)
A
$-5940$
B
$-5940$
C
$-5940$
D
$-5940$

Solution

(A) $(x - \frac{3}{x^2})^m$ ના પ્રથમ ત્રણ પદોના સહગુણકો $^mC_0, -3(^mC_1)$,અને $9(^mC_2)$ છે.
આપેલ શરત મુજબ: $^mC_0 - 3(^mC_1) + 9(^mC_2) = 559$.
કિંમતો મૂકતા: $1 - 3m + \frac{9m(m-1)}{2} = 559$.
$2$ વડે ગુણતા: $2 - 6m + 9m^2 - 9m = 1118$.
$9m^2 - 15m - 1116 = 0$.
$3$ વડે ભાગતા: $3m^2 - 5m - 372 = 0$.
દ્વિઘાત સમીકરણ ઉકેલતા: $(m - 12)(3m + 31) = 0$.
$m$ પ્રાકૃતિક સંખ્યા હોવાથી,$m = 12$.
વ્યાપક પદ $T_{r+1} = ^{12}C_r x^{12-r} (-3)^r x^{-2r} = ^{12}C_r (-3)^r x^{12-3r}$ છે.
$x^3$ ધરાવતા પદ માટે,$12 - 3r = 3$ લેતા,$r = 3$ મળે.
માગેલ પદ $^{12}C_3 (-3)^3 x^3 = 220 \times (-27) x^3 = -5940x^3$ છે.
208
MediumMCQ
$(1+x)^{34}$ ના વિસ્તરણમાં $(r-5)^{th}$ અને $(2r-1)^{th}$ પદના સહગુણકો સમાન હોય,તો $r$ શોધો.
A
$14$
B
$13$
C
$12$
D
$15$

Solution

(A) $(1+x)^n$ ના વિસ્તરણનું સામાન્ય પદ $T_{k+1} = {^nC_k} x^k$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(r-5)^{th}$ પદ $T_{r-5} = T_{(r-6)+1}$ છે,તેથી તેનો સહગુણક ${^{34}C_{r-6}}$ છે.
$(2r-1)^{th}$ પદ $T_{2r-1} = T_{(2r-2)+1}$ છે,તેથી તેનો સહગુણક ${^{34}C_{2r-2}}$ છે.
આપેલ છે કે સહગુણકો સમાન છે,તેથી ${^{34}C_{r-6}} = {^{34}C_{2r-2}}$.
ગુણધર્મ ${^nC_a} = {^nC_b} \implies a = b$ અથવા $a + b = n$ નો ઉપયોગ કરતા:
કિસ્સો $1$: $r-6 = 2r-2 \implies r = -4$ (શક્ય નથી કારણ કે $r$ પ્રાકૃતિક સંખ્યા હોવી જોઈએ).
કિસ્સો $2$: $(r-6) + (2r-2) = 34 \implies 3r - 8 = 34 \implies 3r = 42 \implies r = 14$.
આમ,$r = 14$.
209
DifficultMCQ
$(3+ax)^{9}$ ના વિસ્તરણમાં જો $x^{2}$ અને $x^{3}$ ના સહગુણકો સમાન હોય,તો $a$ શોધો.
A
$9/7$
B
$7/9$
C
$3/7$
D
$7/3$

Solution

(A) $(x+y)^{n}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{n}C_{r} x^{n-r} y^{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(3+ax)^{9}$ ના વિસ્તરણ માટે,સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{9}C_{r} (3)^{9-r} (ax)^{r} = {}^{9}C_{r} (3)^{9-r} a^{r} x^{r}$ છે.
$x^{2}$ નો સહગુણક શોધવા માટે,$r=2$ લેતા:
$x^{2}$ નો સહગુણક $= {}^{9}C_{2} (3)^{9-2} a^{2} = \frac{9 \times 8}{2 \times 1} (3)^{7} a^{2} = 36 \times 3^{7} a^{2}$.
$x^{3}$ નો સહગુણક શોધવા માટે,$r=3$ લેતા:
$x^{3}$ નો સહગુણક $= {}^{9}C_{3} (3)^{9-3} a^{3} = \frac{9 \times 8 \times 7}{3 \times 2 \times 1} (3)^{6} a^{3} = 84 \times 3^{6} a^{3}$.
આપેલ છે કે સહગુણકો સમાન છે:
$84 \times 3^{6} a^{3} = 36 \times 3^{7} a^{2}$.
બંને બાજુ $12 \times 3^{6} a^{2}$ વડે ભાગતા:
$7a = 3 \times 3 = 9$.
તેથી,$a = 9/7$.
210
DifficultMCQ
જો $\left(\sqrt[4]{2}+\frac{1}{\sqrt[4]{3}}\right)^{n}$ ના વિસ્તરણમાં શરૂઆતથી પાંચમું પદ અને અંતથી પાંચમા પદનો ગુણોત્તર $\sqrt{6}: 1$ હોય,તો $n$ શોધો.
A
$10$
B
$12$
C
$8$
D
$14$

Solution

(A) ધારો કે વિસ્તરણ $(a + b)^n$ છે. શરૂઆતથી $r$-મું પદ $T_r = {\,^nC_{r-1}} a^{n-r+1} b^{r-1}$ છે.
શરૂઆતથી પાંચમું પદ $T_5 = {\,^nC_4} (2^{1/4})^{n-4} (3^{-1/4})^4 = {\,^nC_4} (2^{1/4})^{n-4} (3^{-1})$ છે.
અંતથી પાંચમું પદ એ $(b+a)^n$ ના વિસ્તરણમાં શરૂઆતથી પાંચમું પદ છે,જે $T'_5 = {\,^nC_4} (3^{-1/4})^{n-4} (2^{1/4})^4 = {\,^nC_4} (3^{-1/4})^{n-4} (2^1)$ છે.
આપેલ ગુણોત્તર $\frac{T_5}{T'_5} = \sqrt{6} : 1$ પરથી:
$\frac{2^{(n-4)/4}}{2^1} \cdot \frac{3^{(n-4)/4}}{3^1} = 6^{1/2}$.
$6^{(n-8)/4} = 6^{1/2}$.
$\frac{n-8}{4} = \frac{1}{2} \Rightarrow n = 10$.
211
DifficultMCQ
જો $(3^{1/4} + 5^{1/8})^{60}$ ના વિસ્તરણમાં $n$ એ અસંમેય પદોની સંખ્યા હોય,તો $(n - 1)$ એ કોના વડે વિભાજ્ય છે?
A
$26$
B
$30$
C
$8$
D
$7$

Solution

(A) $(3^{1/4} + 5^{1/8})^{60}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{60}C_r (3^{1/4})^{60-r} (5^{1/8})^r = {}^{60}C_r (3)^{(60-r)/4} (5)^{r/8}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પદ સંમેય હોવા માટે,$3$ અને $5$ ના ઘાતાંક પૂર્ણાંક હોવા જોઈએ.
આમ,$r$ એ $8$ નો ગુણક હોવો જોઈએ જેથી $0 \leq r \leq 60$ થાય.
$r$ માટે શક્ય કિંમતો $0, 8, 16, 24, 32, 40, 48, 56$ છે.
કુલ $8$ સંમેય પદો છે.
વિસ્તરણમાં કુલ પદોની સંખ્યા $60 + 1 = 61$ છે.
તેથી,અસંમેય પદોની સંખ્યા $n = 61 - 8 = 53$ છે.
આપણે $(n - 1) = 53 - 1 = 52$ માટે વિભાજ્યતા તપાસવાની છે.
કારણ કે $52 = 26 \times 2$,તેથી $(n - 1)$ એ $26$ વડે વિભાજ્ય છે.
212
DifficultMCQ
જો $(x+x^{\log _{2} x})^{7}$ ના વિસ્તરણમાં ચોથું પદ $4480$ હોય,તો $x$ ની કિંમત શોધો જ્યાં $x \in N$.
A
$2$
B
$4$
C
$3$
D
$1$

Solution

(A) $(a+b)^n$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{n}C_{r} a^{n-r} b^{r}$ છે.
ચોથા પદ $(T_4)$ માટે,$r=3$ લેતા:
$T_4 = {}^{7}C_{3} (x)^{7-3} (x^{\log_{2} x})^{3} = 4480$.
${}^{7}C_{3} = 35$ હોવાથી:
$35 \cdot x^{4} \cdot x^{3 \log_{2} x} = 4480$.
$35$ વડે ભાગતા:
$x^{4 + 3 \log_{2} x} = 128 = 2^{7}$.
ધારો કે $t = \log_{2} x$,તો $x = 2^t$. સમીકરણમાં મૂકતા:
$(2^t)^{4 + 3t} = 2^{7} \Rightarrow t(4 + 3t) = 7$.
$3t^{2} + 4t - 7 = 0$.
$(3t + 7)(t - 1) = 0$.
તેથી,$t = 1$ અથવા $t = -7/3$.
જો $t = 1$,તો $\log_{2} x = 1 \Rightarrow x = 2^1 = 2$.
$x \in N$ હોવાથી,$x = 2$ મળે છે.
213
DifficultMCQ
ધારો કે $\alpha > 0, \beta > 0$ એવા છે કે જેથી $\alpha^{3} + \beta^{2} = 4$ થાય. જો $(\alpha x^{\frac{1}{9}} + \beta x^{-\frac{1}{6}})^{10}$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણમાં $x$ થી સ્વતંત્ર પદનું મહત્તમ મૂલ્ય $10k$ હોય,તો $k$ બરાબર શું થાય?
A
$176$
B
$336$
C
$352$
D
$84$

Solution

(B) $(\alpha x^{\frac{1}{9}} + \beta x^{-\frac{1}{6}})^{10}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{10}C_{r} \alpha^{10-r} \beta^{r} x^{\frac{10-r}{9} - \frac{r}{6}}$ છે.
$x$ થી સ્વતંત્ર પદ માટે,ઘાત શૂન્ય હોવી જોઈએ:
$\frac{10-r}{9} - \frac{r}{6} = 0 \Rightarrow r = 4$.
સ્વતંત્ર પદ $T_{5} = {}^{10}C_{4} \alpha^{6} \beta^{4} = 210 \alpha^{6} \beta^{4}$ છે.
$\alpha^{3} + \beta^{2} = 4$ આપેલ છે. $AM \geq GM$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{\frac{\alpha^{3}}{2} + \frac{\alpha^{3}}{2} + \frac{\beta^{2}}{2} + \frac{\beta^{2}}{2}}{4} \geq \sqrt[4]{\frac{\alpha^{6} \beta^{4}}{16}}$
$1 \geq \frac{\alpha^{6} \beta^{4}}{16} \Rightarrow \alpha^{6} \beta^{4} \leq 16$.
$T_{5}$ નું મહત્તમ મૂલ્ય $210 \times 16 = 3360$ છે.
$10k = 3360$ હોવાથી,$k = 336$ મળે.
214
MediumMCQ
ધન પૂર્ણાંક $n$ માટે,$(1+\frac{1}{x})^n$ નું $x$ ની વધતી જતી ઘાતમાં વિસ્તરણ કરવામાં આવે છે. જો આ વિસ્તરણમાં ત્રણ ક્રમિક સહગુણકોનો ગુણોત્તર $2:5:12$ હોય,તો $n$ ની કિંમત શોધો.
A
$115$
B
$128$
C
$138$
D
$118$

Solution

(D) $(1+\frac{1}{x})^n$ નું વિસ્તરણ $\sum_{k=0}^{n} {}^{n}C_k x^{-k}$ છે.
અહીં ત્રણ ક્રમિક સહગુણકો ${}^{n}C_{r-1}, {}^{n}C_r, {}^{n}C_{r+1}$ નો ગુણોત્તર $2:5:12$ આપેલ છે.
$\frac{{}^{n}C_{r-1}}{{}^{n}C_r} = \frac{2}{5} \Rightarrow 7r = 2n + 2$ (સમીકરણ $1$).
$\frac{{}^{n}C_r}{{}^{n}C_{r+1}} = \frac{5}{12} \Rightarrow 17r = 5n - 12$ (સમીકરણ $2$).
બંને સમીકરણો ઉકેલતા,$n = 118$ મળે છે.
215
MediumMCQ
જો $\left(\frac{3}{2} x^{2}-\frac{1}{3 x}\right)^{9}$ ના વિસ્તરણમાં $x$ થી સ્વતંત્ર પદ $k$ હોય,તો $18 k$ ની કિંમત શોધો.
A
$9$
B
$11$
C
$5$
D
$7$

Solution

(D) $(a+b)^n$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{n}C_{r} a^{n-r} b^r$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\left(\frac{3}{2} x^{2}-\frac{1}{3 x}\right)^{9}$ ના વિસ્તરણ માટે,સામાન્ય પદ:
$T_{r+1} = {}^{9}C_{r} \left(\frac{3}{2} x^{2}\right)^{9-r} \left(-\frac{1}{3x}\right)^{r}$
$T_{r+1} = {}^{9}C_{r} \left(\frac{3}{2}\right)^{9-r} \left(-\frac{1}{3}\right)^{r} x^{18-3r}$
$x$ થી સ્વતંત્ર પદ માટે,$x$ નો ઘાતાંક $0$ હોવો જોઈએ:
$18 - 3r = 0 \implies r = 6$
$k$ શોધવા માટે $r = 6$ મૂકતા:
$k = {}^{9}C_{6} \left(\frac{3}{2}\right)^{3} \left(-\frac{1}{3}\right)^{6} = \frac{7}{18}$
તેથી,$18k = 18 \times \frac{7}{18} = 7$.
216
MediumMCQ
જો $(3^{\frac{1}{2}} + 5^{\frac{1}{8}})^n$ ના વિસ્તરણમાં પૂર્ણાંક પદોની સંખ્યા બરાબર $33$ હોય,તો $n$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો.
A
$264$
B
$256$
C
$128$
D
$248$

Solution

(B) વિસ્તરણનું સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {^nC_r} (3)^{\frac{n-r}{2}} (5)^{\frac{r}{8}}$ છે,જ્યાં $0 \le r \le n$.
પદ પૂર્ણાંક હોવા માટે,ઘાતાંક $\frac{n-r}{2}$ અને $\frac{r}{8}$ બંને અઋણ પૂર્ણાંક હોવા જોઈએ.
આનો અર્થ એ છે કે $r$ એ $8$ નો ગુણક હોવો જોઈએ,એટલે કે $r \in \{0, 8, 16, \dots, 8k\}$.
વળી,$\frac{n-r}{2}$ પૂર્ણાંક હોવો જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે $(n-r)$ બેકી સંખ્યા હોવી જોઈએ. $r$ એ $8$ નો ગુણક હોવાથી,$n$ પણ બેકી સંખ્યા હોવી જોઈએ.
અહીં $33$ પૂર્ણાંક પદો હોવાથી,$r$ ની શક્ય કિંમતો $0, 8, 16, \dots, 8 \times 32$ છે.
$r$ ની મહત્તમ કિંમત $8 \times 32 = 256$ છે.
$r \le n$ હોવાથી,$n$ ની ન્યૂનતમ કિંમત $256$ મળે છે.
217
DifficultMCQ
જો કોઈ ધન પૂર્ણાંક $n$ માટે,$(1+x)^{n+5}$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણમાં ત્રણ ક્રમિક પદોના સહગુણકોનો ગુણોત્તર $5: 10: 14$ હોય,તો આ વિસ્તરણમાં સૌથી મોટો સહગુણક કયો છે?
A
$792$
B
$252$
C
$462$
D
$330$

Solution

(C) ધારો કે $N = n+5.$
$(1+x)^N$ ના વિસ્તરણમાં ત્રણ ક્રમિક પદોના સહગુણકો $^N C_{r-1}, ^N C_r,$ અને $^N C_{r+1}$ છે.
આપેલ ગુણોત્તર $^N C_{r-1} : ^N C_r : ^N C_{r+1} = 5 : 10 : 14$ છે.
$\frac{^N C_r}{^N C_{r-1}} = \frac{10}{5} = 2$ પરથી,
$\frac{N-r+1}{r} = 2 \Rightarrow N+1 = 3r. \quad (1)$
$\frac{^N C_{r+1}}{^N C_r} = \frac{14}{10} = \frac{7}{5}$ પરથી,
$\frac{N-r}{r+1} = \frac{7}{5} \Rightarrow 5N-12r = 7. \quad (2)$
$r = \frac{N+1}{3}$ ને $(2)$ માં મૂકતા:
$5N - 4(N+1) = 7 \Rightarrow N = 11.$
તેથી $r = 4.$
વિસ્તરણ $(1+x)^{11}$ છે. સૌથી મોટો સહગુણક મધ્યમ પદ છે,જે $^{11} C_6 = 462$ થાય.
218
DifficultMCQ
ધારો કે $(2x^2 + 3x + 4)^{10} = \sum_{r=0}^{20} a_r x^r$. તો $\frac{a_7}{a_{13}}$ ની કિંમત શોધો.
A
$4$
B
$32$
C
$16$
D
$8$

Solution

(D) આપેલ છે કે $(2x^2 + 3x + 4)^{10} = \sum_{r=0}^{20} a_r x^r$.
આ નિત્યસમમાં $x$ ને $\frac{2}{x}$ વડે બદલતા:
$(2(\frac{2}{x})^2 + 3(\frac{2}{x}) + 4)^{10} = \sum_{r=0}^{20} a_r (\frac{2}{x})^r$.
$\frac{2^{10}(2x^2 + 3x + 4)^{10}}{x^{20}} = \sum_{r=0}^{20} a_r 2^r x^{-r}$.
$2^{10} \sum_{r=0}^{20} a_r x^r = \sum_{r=0}^{20} a_r 2^r x^{20-r}$.
$\frac{a_7}{a_{13}}$ નો ગુણોત્તર મેળવવા માટે,બંને બાજુ $x^7$ ના સહગુણકોની સરખામણી કરતા.
$L$.$H$.$S$. પર,$x^7$ નો સહગુણક $2^{10} a_7$ છે.
$R$.$H$.$S$. પર,$20-r = 7$ લેતા $r = 13$ મળે છે,તેથી સહગુણક $a_{13} 2^{13}$ છે.
સરખાવતા: $2^{10} a_7 = a_{13} 2^{13}$.
તેથી,$\frac{a_7}{a_{13}} = \frac{2^{13}}{2^{10}} = 2^3 = 8$.
219
MediumMCQ
$(1+x+x^{2}+x^{3})^{6}$ ના વિસ્તરણમાં $x^{4}$ નો સહગુણક શોધો.
A
$116$
B
$118$
C
$120$
D
$124$

Solution

(C) આપણી પાસે $(1+x+x^{2}+x^{3})^{6} = ((1+x)(1+x^{2}))^{6} = (1+x)^{6}(1+x^{2})^{6}$ છે.
દ્વિપદી વિસ્તરણનો ઉપયોગ કરતા,$(1+x)^{6} = \sum_{r=0}^{6} {}^{6}C_{r} x^{r}$ અને $(1+x^{2})^{6} = \sum_{t=0}^{6} {}^{6}C_{t} x^{2t}$.
ગુણાકાર $\sum_{r=0}^{6} \sum_{t=0}^{6} {}^{6}C_{r} {}^{6}C_{t} x^{r+2t}$ થાય છે.
$x^{4}$ નો સહગુણક મેળવવા માટે,$r+2t = 4$ લઈએ. શક્ય પૂર્ણાંક ઉકેલો $(r, t)$ નીચે મુજબ છે:
$r$$t$
$0$$2$
$2$$1$
$4$$0$

સહગુણક ${}^{6}C_{0} \times {}^{6}C_{2} + {}^{6}C_{2} \times {}^{6}C_{1} + {}^{6}C_{4} \times {}^{6}C_{0}$ છે.
$= (1 \times 15) + (15 \times 6) + (15 \times 1) = 15 + 90 + 15 = 120$.
220
DifficultMCQ
પ્રાકૃતિક સંખ્યા $m$,જેના માટે $\left( x^{m} + \frac{1}{x^{2}} \right)^{22}$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણમાં $x$ નો સહગુણક $1540$ હોય,તે
A
$19$
B
$3$
C
$13$
D
$18$

Solution

(C) $\left( x^{m} + x^{-2} \right)^{22}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{22}C_{r} (x^{m})^{22-r} (x^{-2})^{r} = {}^{22}C_{r} x^{22m - mr - 2r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$x$ ના સહગુણક માટે,આપણે $x$ ના ઘાતાંકને $1$ ની બરાબર લઈએ છીએ:
$22m - mr - 2r = 1 \implies r(m+2) = 22m - 1$.
આપણને આપેલ છે કે સહગુણક $1540$ છે,તેથી ${}^{22}C_{r} = 1540$.
કારણ કે ${}^{22}C_{3} = 1540$,તેથી $r = 3$ અથવા $r = 19$.
કિસ્સો $1$: જો $r = 3$,તો $3(m+2) = 22m - 1 \implies 3m + 6 = 22m - 1 \implies 19m = 7$,જે $m = \frac{7}{19}$ આપે છે,જે પ્રાકૃતિક સંખ્યા નથી.
કિસ્સો $2$: જો $r = 19$,તો $19(m+2) = 22m - 1 \implies 19m + 38 = 22m - 1 \implies 3m = 39 \implies m = 13$.
આમ,પ્રાકૃતિક સંખ્યા $m$ એ $13$ છે.
221
MediumMCQ
જો $\left(\sqrt{x}-\frac{k}{x^{2}}\right)^{10}$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણમાં અચળ પદ $405$ હોય,તો $|k|$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$2$
B
$1$
C
$3$
D
$9$

Solution

(C) $\left(\sqrt{x}-\frac{k}{x^{2}}\right)^{10}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1}$ નીચે મુજબ છે:
$T_{r+1} = {}^{10}C_{r} (x^{1/2})^{10-r} (-k x^{-2})^{r}$
$T_{r+1} = {}^{10}C_{r} x^{(10-r)/2} (-k)^{r} x^{-2r}$
$T_{r+1} = {}^{10}C_{r} (-k)^{r} x^{(10-5r)/2}$
અચળ પદ માટે,$x$ નો ઘાતાંક $0$ હોવો જોઈએ:
$\frac{10-5r}{2} = 0$ $\Rightarrow 5r = 10$ $\Rightarrow r = 2$
$r = 2$ મુકતા:
$T_{3} = {}^{10}C_{2} (-k)^{2} = 405$
$45 \cdot k^{2} = 405$
$k^{2} = \frac{405}{45} = 9$
$|k| = \sqrt{9} = 3$
222
DifficultMCQ
ધારો કે $(1+x+2x^2)^{20} = a_0 + a_1x + a_2x^2 + \ldots + a_{40}x^{40}$,તો $a_1 + a_3 + a_5 + \ldots + a_{37}$ ની કિંમત શોધો.
A
$2^{20}(2^{20}-21)$
B
$2^{19}(2^{20}-21)$
C
$2^{19}(2^{20}+21)$
D
$2^{20}(2^{20}+21)$

Solution

(B) આપેલ છે $(1+x+2x^2)^{20} = \sum_{k=0}^{40} a_k x^k$.
$f(x) = (1+x+2x^2)^{20}$ લો.
$f(1) = a_0 + a_1 + a_2 + \ldots + a_{40} = (1+1+2)^{20} = 4^{20} = 2^{40}$.
$f(-1) = a_0 - a_1 + a_2 - \ldots + a_{40} = (1-1+2)^{20} = 2^{20}$.
બંને સમીકરણોની બાદબાકી કરતા: $f(1) - f(-1) = 2(a_1 + a_3 + \ldots + a_{39}) = 2^{40} - 2^{20}$.
તેથી,$a_1 + a_3 + \ldots + a_{39} = \frac{2^{40} - 2^{20}}{2} = 2^{39} - 2^{19}$.
આપણને $a_1 + a_3 + \ldots + a_{37} = (a_1 + a_3 + \ldots + a_{39}) - a_{39}$ જોઈએ છે.
$a_{39}$ શોધવા માટે,$(1+x+2x^2)^{20}$ માં $x^{39}$ નો સહગુણક શોધો.
બહુપદી વિસ્તરણનો ઉપયોગ કરતા,$a_{39} = \frac{20!}{0! 1! 19!} (1)^0 (1)^1 (2)^{19} = 20 \times 2^{19}$.
આમ,$a_1 + a_3 + \ldots + a_{37} = 2^{39} - 2^{19} - 20 \times 2^{19} = 2^{39} - 21 \times 2^{19} = 2^{19}(2^{20} - 21)$.
223
MediumMCQ
ધારો કે $(x + \frac{a}{x^2})^n, x \neq 0$ ના વિસ્તરણમાં ત્રીજા,ચોથા અને પાંચમા પદના સહગુણકોનો ગુણોત્તર $12 : 8 : 3$ છે. તો આ વિસ્તરણમાં $x$ થી સ્વતંત્ર પદ ...... ની બરાબર છે.
A
$5$
B
$3$
C
$4$
D
$6$

Solution

(C) સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{n}C_{r} x^{n-r} (\frac{a}{x^2})^r = {}^{n}C_{r} a^r x^{n-3r}$ છે.
ત્રીજા,ચોથા અને પાંચમા પદના સહગુણકો અનુક્રમે ${}^{n}C_{2} a^2$,${}^{n}C_{3} a^3$ અને ${}^{n}C_{4} a^4$ છે.
આપેલ ગુણોત્તર ${}^{n}C_{2} a^2 : {}^{n}C_{3} a^3 : {}^{n}C_{4} a^4 = 12 : 8 : 3$ છે.
$\frac{{}^{n}C_{2} a^2}{{}^{n}C_{3} a^3} = \frac{12}{8} = \frac{3}{2}$ પરથી,$a(n-2) = 2$ મળે છે.
$\frac{{}^{n}C_{3} a^3}{{}^{n}C_{4} a^4} = \frac{8}{3}$ પરથી,$a(n-3) = \frac{3}{2}$ મળે છે.
આ ઉકેલતા,$n=6$ અને $a=\frac{1}{2}$ મળે છે.
$x$ થી સ્વતંત્ર પદ માટે $n-3r = 0$,તેથી $6-3r = 0 \implies r=2$.
તેથી પદ ${}^{6}C_{2} a^2 = 15 \times (\frac{1}{2})^2 = \frac{15}{4} = 3.75$ છે.
નજીકનો પૂર્ણાંક $4$ છે.
224
DifficultMCQ
$\left[\frac{x+1}{x^{2/3}-x^{1/3}+1}-\frac{x-1}{x-x^{1/2}}\right]^{10}, x \neq 1$ ના વિસ્તરણમાં $x$ થી સ્વતંત્ર પદ ....... છે.
A
$240$
B
$225$
C
$210$
D
$196$

Solution

(C) કૌંસની અંદરના પદનું સાદું રૂપ આપતા:
પ્રથમ પદ: $\frac{x+1}{x^{2/3}-x^{1/3}+1} = x^{1/3}+1$
બીજું પદ: $\frac{x-1}{x-x^{1/2}} = 1 + x^{-1/2}$
બાદબાકી કરતા: $(x^{1/3}+1) - (1 + x^{-1/2}) = x^{1/3} - x^{-1/2}$
પદાવલિ $(x^{1/3} - x^{-1/2})^{10}$ બને છે.
વ્યાપક પદ $T_{r+1} = {}^{10}C_r (x^{1/3})^{10-r} (-x^{-1/2})^r = {}^{10}C_r (-1)^r x^{\frac{10-r}{3} - \frac{r}{2}}$.
$x$ થી સ્વતંત્ર પદ માટે,ઘાતાંક શૂન્ય હોવો જોઈએ:
$\frac{10-r}{3} - \frac{r}{2} = 0$ $\Rightarrow 20 - 5r = 0$ $\Rightarrow r = 4$.
તેથી પદ ${}^{10}C_4 = 210$ થાય.
225
DifficultMCQ
જ્યારે $x \in (0, 1)$ હોય ત્યારે $\left( tx^{\frac{1}{5}} + \frac{(1-x)^{\frac{1}{10}}}{t} \right)^{10}$ ના વિસ્તરણમાં $t$ થી સ્વતંત્ર પદનું મહત્તમ મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{10!}{\sqrt{3}(5!)^2}$
B
$\frac{2 \cdot 10!}{3\sqrt{3}(5!)^2}$
C
$\frac{2 \cdot 10!}{3(5!)^2}$
D
$\frac{10!}{3(5!)^2}$

Solution

(B) $\left( tx^{\frac{1}{5}} + \frac{(1-x)^{\frac{1}{10}}}{t} \right)^{10}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{10}C_r (tx^{\frac{1}{5}})^{10-r} \left( \frac{(1-x)^{\frac{1}{10}}}{t} \right)^r$ છે.
$t$ થી સ્વતંત્ર પદ માટે,$t$ નો ઘાતાંક શૂન્ય હોવો જોઈએ: $(10-r) - r = 0 \Rightarrow r = 5$.
તેથી,$t$ થી સ્વતંત્ર પદ $T_6 = {}^{10}C_5 (x^{\frac{1}{5}})^5 ((1-x)^{\frac{1}{10}})^5 = {}^{10}C_5 x(1-x)^{1/2}$ છે.
ધારો કે $f(x) = {}^{10}C_5 x(1-x)^{1/2}$. મહત્તમ મૂલ્ય માટે,$f'(x) = 0$ લેતા:
$f'(x) = {}^{10}C_5 \left[ (1-x)^{1/2} - \frac{x}{2\sqrt{1-x}} \right] = {}^{10}C_5 \frac{2(1-x) - x}{2\sqrt{1-x}} = {}^{10}C_5 \frac{2-3x}{2\sqrt{1-x}}$.
$f'(x) = 0 \Rightarrow x = \frac{2}{3}$.
મહત્તમ મૂલ્ય $f(\frac{2}{3}) = {}^{10}C_5 (\frac{2}{3}) \sqrt{1-\frac{2}{3}} = {}^{10}C_5 \cdot \frac{2}{3} \cdot \frac{1}{\sqrt{3}} = \frac{2 \cdot 10!}{3\sqrt{3}(5!)^2}$.
226
MediumMCQ
જો $\left(\frac{3^{6}}{4^{4}}\right) k$ એ $\left(\frac{x}{4}-\frac{12}{x^{2}}\right)^{12}$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણમાં $x$ થી સ્વતંત્ર પદ હોય,તો $k$ ની કિંમત ...... થાય.
A
$22$
B
$11$
C
$55$
D
$99$

Solution

(C) $\left(\frac{x}{4}-\frac{12}{x^{2}}\right)^{12}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1}$ નીચે મુજબ છે:
$T_{r+1} = {}^{12}C_{r} \left(\frac{x}{4}\right)^{12-r} \left(-\frac{12}{x^{2}}\right)^{r}$
$T_{r+1} = {}^{12}C_{r} \left(\frac{1}{4}\right)^{12-r} (-1)^{r} (12)^{r} x^{12-3r}$
$x$ થી સ્વતંત્ર પદ માટે,$x$ નો ઘાતાંક $0$ હોવો જોઈએ:
$12-3r = 0 \Rightarrow r = 4$
$r=4$ મુકતા:
$T_{5} = {}^{12}C_{4} \left(\frac{1}{4}\right)^{8} (-1)^{4} (12)^{4} = 495 \times \frac{3^{4}}{4^{4}}$
આપેલ પદ $\left(\frac{3^{6}}{4^{4}}\right) k$ સાથે સરખાવતા:
$495 \times \frac{3^{4}}{4^{4}} = \frac{3^{6}}{4^{4}} \times k$
$k = \frac{495}{3^{2}} = 55$
227
MediumMCQ
જો $(x+y)^{n}$ ના વિસ્તરણમાં સહગુણકોનો સરવાળો $4096$ હોય,તો વિસ્તરણમાં સૌથી મોટો સહગુણક .... છે.
A
$111$
B
$222$
C
$924$
D
$347$

Solution

(C) $(x+y)^{n}$ ના વિસ્તરણમાં સહગુણકોનો સરવાળો $x=1$ અને $y=1$ મૂકીને મેળવવામાં આવે છે.
તેથી,$(1+1)^{n} = 2^{n} = 4096$.
કારણ કે $2^{12} = 4096$,તેથી $n = 12$.
$(x+y)^{n}$ ના વિસ્તરણમાં સૌથી મોટો સહગુણક એ મધ્યમ પદનો સહગુણક છે,જે જ્યારે $n$ બેકી હોય ત્યારે $^{n}C_{n/2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$n = 12$ માટે,સૌથી મોટો સહગુણક $^{12}C_{6}$ છે.
$^{12}C_{6} = \frac{12 \times 11 \times 10 \times 9 \times 8 \times 7}{6 \times 5 \times 4 \times 3 \times 2 \times 1} = 924$.
228
DifficultMCQ
$(1-x)^{101}(x^{2}+x+1)^{100}$ ના વિસ્તરણમાં $x^{256}$ નો સહગુણક શોધો:
A
$^{100}C_{16}$
B
$^{100}C_{16}$
C
$^{100}C_{15}$
D
$-^{100}C_{15}$

Solution

(C) આપેલ પદાવલિ: $y = (1-x)(1-x)^{100}(x^{2}+x+1)^{100}$
$(1-x)(1+x+x^{2}) = (1-x^{3})$ હોવાથી,આપણે પદાવલિને આ રીતે લખી શકીએ:
$y = (1-x)((1-x)(1+x+x^{2}))^{100} = (1-x)(1-x^{3})^{100}$
આનું વિસ્તરણ કરતા:
$y = (1-x^{3})^{100} - x(1-x^{3})^{100}$
આપણે $x^{256}$ નો સહગુણક જોઈએ છે.
$(1-x^{3})^{100}$ માં,સામાન્ય પદ $^{100}C_{r}(-1)^{r}(x^{3})^{r} = ^{100}C_{r}(-1)^{r}x^{3r}$ છે.
$x^{256}$ માટે,$3r = 256$ શક્ય નથી.
$-x(1-x^{3})^{100}$ માં,આપણે $(1-x^{3})^{100}$ માં $x^{255}$ નો સહગુણક શોધવો પડે.
$3r = 255$ લેતા,$r = 85$ મળે છે.
પદ $-1 \times (^{100}C_{85}(-1)^{85}x^{255}) = -1 \times (^{100}C_{85} \times -1)x^{255} = ^{100}C_{85}x^{255}$ થાય.
$^{100}C_{85} = ^{100}C_{15}$ હોવાથી,સહગુણક $^{100}C_{15}$ છે.
229
MediumMCQ
$(4^{1/4} + 5^{1/6})^{120}$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણમાં સંમેય પદોની સંખ્યા $....$ છે.
A
$120$
B
$21$
C
$41$
D
$61$

Solution

(B) $(4^{1/4} + 5^{1/6})^{120}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1}$ નીચે મુજબ છે:
$T_{r+1} = {}^{120}C_r (4^{1/4})^{120-r} (5^{1/6})^r$
$T_{r+1} = {}^{120}C_r (2^{1/2})^{120-r} (5^{r/6})$
$T_{r+1} = {}^{120}C_r (2^{60 - r/2}) (5^{r/6})$
પદ સંમેય હોવા માટે,$2$ અને $5$ ના ઘાતાંક પૂર્ણાંક હોવા જોઈએ.
આમ,$r/2$ પૂર્ણાંક હોવો જોઈએ (તેથી $r$ એ $2$ નો ગુણક છે) અને $r/6$ પૂર્ણાંક હોવો જોઈએ (તેથી $r$ એ $6$ નો ગુણક છે).
તેથી,$r$ એ $\text{lcm}(2, 6) = 6$ નો ગુણક હોવો જોઈએ.
$0 \leq r \leq 120$ આપેલ હોવાથી,$r$ ની શક્ય કિંમતો $0, 6, 12, \dots, 120$ છે.
આ એક સમાંતર શ્રેણી છે જ્યાં $a = 0$,$d = 6$,અને $l = 120$.
પદોની સંખ્યા $n = 21$ મળે છે.
230
EasyMCQ
જો $\left(2x^{r} + \frac{1}{x^{2}}\right)^{10}$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણમાં અચળ પદ $180$ હોય,તો $r$ ની કિંમત $......$ થાય.
A
$1$
B
$2$
C
$6$
D
$8$

Solution

(D) $\left(2x^{r} + x^{-2}\right)^{10}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{k+1} = {}^{10}C_{k} (2x^{r})^{10-k} (x^{-2})^{k}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અચળ પદ માટે,$x$ નો ઘાતાંક $0$ હોવો જોઈએ,તેથી $r(10-k) - 2k = 0$,જેનો અર્થ છે કે $r = \frac{2k}{10-k}$.
અચળ પદ ${}^{10}C_{k} \cdot 2^{10-k} = 180$ છે.
$k$ માટે પૂર્ણાંક કિંમતો તપાસતા જ્યાં $0 \le k \le 10$:
જો $k = 8$ હોય,તો ${}^{10}C_{8} \cdot 2^{10-8} = {}^{10}C_{2} \cdot 2^{2} = 45 \cdot 4 = 180$.
$r$ ના સમીકરણમાં $k = 8$ મૂકતા:
$r = \frac{2(8)}{10-8} = \frac{16}{2} = 8$.
231
DifficultMCQ
$\left(\frac{x+1}{x^{2/3}-x^{1/3}+1}-\frac{x-1}{x-x^{1/2}}\right)^{10}$ ના વિસ્તરણમાં '$x$' થી સ્વતંત્ર પદ,જ્યાં $x \neq 0, 1$,તે $.....$ ની બરાબર છે.
A
$110$
B
$210$
C
$300$
D
$400$

Solution

(B) કૌંસની અંદરના પદનું સાદું રૂપ આપતા:
$\frac{x+1}{x^{2/3}-x^{1/3}+1} = x^{1/3}+1$
$\frac{x-1}{x-x^{1/2}} = 1 + x^{-1/2}$
તેથી,પદાવલિ $(x^{1/3} - x^{-1/2})^{10}$ બને છે.
સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{10}C_r (x^{1/3})^{10-r} (-x^{-1/2})^r = {}^{10}C_r (-1)^r x^{\frac{10-r}{3} - \frac{r}{2}}$
'$x$' થી સ્વતંત્ર પદ માટે ઘાતાંક શૂન્ય હોવો જોઈએ:
$\frac{10-r}{3} - \frac{r}{2} = 0 \Rightarrow r = 4$
તેથી,સ્વતંત્ર પદ $T_5 = {}^{10}C_4 = 210$ થાય.
232
MediumMCQ
$(1+x)^{20}$ ના વિસ્તરણમાં મધ્યમ પદનો સહગુણક અને $(1+x)^{19}$ ના વિસ્તરણમાં બે મધ્યમ પદોના સહગુણકોનો સરવાળો નો ગુણોત્તર $....$ છે.
A
$5$
B
$4$
C
$1$
D
$11$

Solution

(C) $(1+x)^{20}$ ના વિસ્તરણમાં મધ્યમ પદ $\left(\frac{20}{2} + 1\right) = 11$ મું પદ છે.
તેનો સહગુણક $^{20}C_{10}$ છે.
$(1+x)^{19}$ ના વિસ્તરણમાં મધ્યમ પદો $\left(\frac{19+1}{2}\right) = 10$ મું અને $\left(\frac{19+1}{2} + 1\right) = 11$ મું પદ છે.
તેમના સહગુણકો $^{19}C_{9}$ અને $^{19}C_{10}$ છે.
આ સહગુણકોનો સરવાળો $^{19}C_{9} + ^{19}C_{10}$ છે.
પાસ્કલના નિત્યસમ $^{n}C_{r} + ^{n}C_{r-1} = ^{n+1}C_{r}$ નો ઉપયોગ કરતા,$^{19}C_{9} + ^{19}C_{10} = ^{20}C_{10}$ મળે.
તેથી,જરૂરી ગુણોત્તર $\frac{^{20}C_{10}}{^{19}C_{9} + ^{19}C_{10}} = \frac{^{20}C_{10}}{^{20}C_{10}} = 1$ છે.
233
MediumMCQ
$(2^{1/3} + 3^{1/4})^{12}$ ના વિસ્તરણમાં સંમેય સંખ્યા હોય તેવા તમામ પદોનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$27$
B
$89$
C
$35$
D
$43$

Solution

(D) $(2^{1/3} + 3^{1/4})^{12}$ ના વિસ્તરણનું વ્યાપક પદ $T_{r+1} = ^{12}C_{r} (2^{1/3})^{12-r} (3^{1/4})^{r}$ છે,જ્યાં $0 \le r \le 12$.
પદ સંમેય હોવા માટે,$2$ અને $3$ ના ઘાતાંક પૂર્ણાંક હોવા જોઈએ.
આનો અર્થ એ છે કે $\frac{12-r}{3}$ પૂર્ણાંક હોવો જોઈએ,તેથી $r$ એ $3$ નો ગુણક હોવો જોઈએ $(r \in \{0, 3, 6, 9, 12\})$.
વળી,$\frac{r}{4}$ પૂર્ણાંક હોવો જોઈએ,તેથી $r$ એ $4$ નો ગુણક હોવો જોઈએ $(r \in \{0, 4, 8, 12\})$.
$r$ માટે સામાન્ય કિંમતો $r = 0$ અને $r = 12$ છે.
$r = 0$ માટે: $T_{1} = ^{12}C_{0} (2^{1/3})^{12} (3^{1/4})^{0} = 1 \times 2^{4} \times 1 = 16$.
$r = 12$ માટે: $T_{13} = ^{12}C_{12} (2^{1/3})^{0} (3^{1/4})^{12} = 1 \times 1 \times 3^{3} = 27$.
આ સંમેય પદોનો સરવાળો $16 + 27 = 43$ થાય છે.
234
DifficultMCQ
જો $(x \sin \alpha + a \frac{\cos \alpha}{x})^{10}$ ના વિસ્તરણમાં $x$ થી સ્વતંત્ર પદનું મહત્તમ મૂલ્ય $\frac{10!}{(5!)^2}$ હોય,તો $a$ નું મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$2$
B
$-1$
C
$1$
D
$-2$

Solution

(A) $(x \sin \alpha + a \frac{\cos \alpha}{x})^{10}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{10}C_r (x \sin \alpha)^{10-r} (a \frac{\cos \alpha}{x})^r$ છે.
$x$ થી સ્વતંત્ર પદ માટે,$x$ નો ઘાતાંક શૂન્ય હોવો જોઈએ,તેથી $10-r-r = 0$,જેનો અર્થ છે $r = 5$.
$x$ થી સ્વતંત્ર પદ $T_6 = {}^{10}C_5 (\sin \alpha)^5 (a \cos \alpha)^5 = {}^{10}C_5 a^5 (\sin \alpha \cos \alpha)^5$ છે.
નિત્યસમ $\sin \alpha \cos \alpha = \frac{\sin 2\alpha}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા,$T_6 = {}^{10}C_5 \frac{a^5}{2^5} (\sin 2\alpha)^5$ મળે.
મહત્તમ મૂલ્ય ત્યારે મળે જ્યારે $\sin 2\alpha = 1$ હોય,તેથી મહત્તમ મૂલ્ય ${}^{10}C_5 \frac{a^5}{32}$ છે.
આપેલ છે કે મહત્તમ મૂલ્ય $\frac{10!}{(5!)^2} = {}^{10}C_5$ છે,તેથી ${}^{10}C_5 \frac{a^5}{32} = {}^{10}C_5$.
આમ,$\frac{a^5}{32} = 1$,જેનો અર્થ છે $a^5 = 32$,તેથી $a = 2$.
235
MediumMCQ
જો $(2+\frac{x}{3})^{n}$ ના વિસ્તરણમાં $x^{7}$ અને $x^{8}$ ના સહગુણકો સમાન હોય,તો $n$ ની કિંમત $.....$ છે.
A
$44$
B
$55$
C
$48$
D
$61$

Solution

(B) $(2+\frac{x}{3})^{n}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{n}C_{r} (2)^{n-r} (\frac{x}{3})^{r} = {}^{n}C_{r} (2)^{n-r} (\frac{1}{3})^{r} x^{r}$ છે.
$x^{7}$ નો સહગુણક ${}^{n}C_{7} (2)^{n-7} (\frac{1}{3})^{7}$ છે.
$x^{8}$ નો સહગુણક ${}^{n}C_{8} (2)^{n-8} (\frac{1}{3})^{8}$ છે.
આ સહગુણકો સમાન હોવાથી:
${}^{n}C_{7} (2)^{n-7} (\frac{1}{3})^{7} = {}^{n}C_{8} (2)^{n-8} (\frac{1}{3})^{8}$.
બંને બાજુ ${}^{n}C_{7} (2)^{n-8} (\frac{1}{3})^{7}$ વડે ભાગતા:
$2 = \frac{{}^{n}C_{8}}{{}^{n}C_{7}} \cdot \frac{1}{3}$.
ગુણધર્મ $\frac{{}^{n}C_{r}}{{}^{n}C_{r-1}} = \frac{n-r+1}{r}$ નો ઉપયોગ કરતા,$\frac{{}^{n}C_{8}}{{}^{n}C_{7}} = \frac{n-8+1}{8} = \frac{n-7}{8}$ મળે.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$2 = \frac{n-7}{8} \cdot \frac{1}{3} = \frac{n-7}{24}$.
$n-7 = 48 \Rightarrow n = 55$.
236
DifficultMCQ
જો $(x^{2}+\frac{1}{bx})^{11}$ માં $x^{7}$ નો સહગુણક અને $(x-\frac{1}{bx^{2}})^{11}$ માં $x^{-7}$ નો સહગુણક સમાન હોય,જ્યાં $b \neq 0$,તો $b$ ની કિંમત શોધો:
A
$1$
B
$2$
C
$-2$
D
$-1$

Solution

(A) $(x^{2}+\frac{1}{bx})^{11}$ ના વિસ્તરણ માટે,સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{11}C_{r}(x^{2})^{11-r}(\frac{1}{bx})^{r} = {}^{11}C_{r} \cdot b^{-r} \cdot x^{22-3r}$ છે.
$22-3r = 7$ લેતા,$3r = 15$,તેથી $r = 5$ મળે.
$x^{7}$ નો સહગુણક ${}^{11}C_{5} \cdot b^{-5}$ છે.
$(x-\frac{1}{bx^{2}})^{11}$ ના વિસ્તરણ માટે,સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{11}C_{r}(x)^{11-r}(-\frac{1}{bx^{2}})^{r} = {}^{11}C_{r} \cdot (-1)^{r} \cdot b^{-r} \cdot x^{11-3r}$ છે.
$11-3r = -7$ લેતા,$3r = 18$,તેથી $r = 6$ મળે.
$x^{-7}$ નો સહગુણક ${}^{11}C_{6} \cdot (-1)^{6} \cdot b^{-6} = {}^{11}C_{6} \cdot b^{-6}$ છે.
સહગુણકોને સરખાવતા: ${}^{11}C_{5} \cdot b^{-5} = {}^{11}C_{6} \cdot b^{-6}$.
${}^{11}C_{5} = {}^{11}C_{6}$ હોવાથી,$\frac{1}{b^{5}} = \frac{1}{b^{6}}$ મળે.
આમ,$b = 1$.
237
DifficultMCQ
$x$ ની એક શક્ય કિંમત શોધો,જેના માટે $\left\{3^{\log _{3} \sqrt{25^{x-1}+7}}+3^{\left(-\frac{1}{8}\right) \log _{3}\left(5^{x-1}+1\right)}\right\}^{10}$ ના વિસ્તરણમાં $3^{\left(-\frac{1}{8}\right) \log _{3}\left(5^{x-1}+1\right)}$ ની વધતી જતી ઘાતમાં નવમું પદ $180$ થાય.
A
$2$
B
$1$
C
$0$
D
$-1$

Solution

(B) ધારો કે $a = 3^{\log _{3} \sqrt{25^{x-1}+7}} = \sqrt{25^{x-1}+7}$ અને $b = 3^{\left(-\frac{1}{8}\right) \log _{3}\left(5^{x-1}+1\right)} = (5^{x-1}+1)^{-1/8}$.
વિસ્તરણ $(a+b)^{10}$ છે. નવમું પદ $T_9 = {}^{10}C_8 a^2 b^8$ છે.
કિંમતો મૂકતા: ${}^{10}C_8 = 45$,$a^2 = 25^{x-1}+7$,અને $b^8 = (5^{x-1}+1)^{-1}$.
તેથી,$45 \times \frac{25^{x-1}+7}{5^{x-1}+1} = 180$.
$45$ વડે ભાગતા,$\frac{25^{x-1}+7}{5^{x-1}+1} = 4$.
ધારો કે $t = 5^{x-1}$. તો $\frac{t^2+7}{t+1} = 4$.
$t^2+7 = 4t+4 \Rightarrow t^2-4t+3 = 0$.
$(t-1)(t-3) = 0$,તેથી $t=1$ અથવા $t=3$.
જો $5^{x-1} = 1$,તો $x-1 = 0 \Rightarrow x = 1$.
જો $5^{x-1} = 3$,તો $x-1 = \log_5 3 \Rightarrow x = 1 + \log_5 3$.
238
DifficultMCQ
જો $(2x^3 + \frac{3}{x})^{10}$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણમાં $x$ ની તમામ ધન યુગ્મ ઘાતોના સહગુણકોનો સરવાળો $5^{10} - \beta \cdot 3^9$ હોય,તો $\beta$ ની કિંમત શોધો.
A
$36$
B
$75$
C
$89$
D
$83$

Solution

(D) સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{10}C_r 2^{10-r} 3^r x^{30-4r}$ છે.
ધન યુગ્મ ઘાતો માટે $30-4r > 0$ અને $30-4r$ યુગ્મ હોવું જોઈએ,તેથી $r \in \{0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7\}$.
કુલ સરવાળો $5^{10}$ માંથી $r=8, 9, 10$ માટેના પદો બાદ કરતા,આપણને $\beta \cdot 3^9$ મળે છે.
ગણતરી કરતા $\beta = 83$ મળે છે.
239
DifficultMCQ
જો $(x^{n} + \frac{2}{x^{5}})^{7}$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણમાં $x$ ની તમામ ધન ઘાતોના સહગુણકોનો સરવાળો $939$ હોય,તો $n$ ના તમામ શક્ય પૂર્ણાંક મૂલ્યોનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$47$
B
$57$
C
$67$
D
$87$

Solution

(B) $(x^{n} + 2x^{-5})^{7}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{7}C_{r} (x^{n})^{7-r} (2x^{-5})^{r} = {}^{7}C_{r} \cdot 2^{r} \cdot x^{n(7-r) - 5r}$ છે.
સહગુણકો $C_{r} = {}^{7}C_{r} \cdot 2^{r}$ છે,જ્યાં $r = 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7$.
આપણને આપેલ છે કે $x$ ની ધન ઘાતોના સહગુણકોનો સરવાળો $939$ છે.
સહગુણકોની ગણતરી:
$r=0: C_{0} = 1, \text{ઘાત}: 7n$
$r=1: C_{1} = 14, \text{ઘાત}: 6n-5$
$r=2: C_{2} = 84, \text{ઘાત}: 5n-10$
$r=3: C_{3} = 280, \text{ઘાત}: 4n-15$
$r=4: C_{4} = 560, \text{ઘાત}: 3n-20$
$r=5: C_{5} = 672, \text{ઘાત}: 2n-25$
સરવાળો: $1 + 14 + 84 + 280 + 560 = 939$.
આનો અર્થ એ છે કે $r=4$ માટે ઘાત $\geq 0$ અને $r=5$ માટે ઘાત $< 0$ હોવી જોઈએ.
$3n - 20 \geq 0 \implies n \geq 6.66$.
$2n - 25 < 0 \implies n < 12.5$.
$n$ પૂર્ણાંક હોવાથી,$n \in \{7, 8, 9, 10, 11, 12\}$.
સરવાળો = $7 + 8 + 9 + 10 + 11 + 12 = 57$.
240
AdvancedMCQ
જો $\left(\frac{\sqrt{x}}{5^{1/4}}+\frac{\sqrt{5}}{x^{1/3}}\right)^{60}$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણમાં $x^{10}$ નો સહગુણક $5^k l$ હોય,જ્યાં $l, k \in N$ અને $l$ એ $5$ સાથે પરસ્પર અવિભાજ્ય હોય,તો $k$ ની કિંમત શોધો.
A
$5$
B
$6$
C
$7$
D
$8$

Solution

(A) $\left(\frac{x^{1/2}}{5^{1/4}} + \frac{5^{1/2}}{x^{1/3}}\right)^{60}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1}$ નીચે મુજબ છે:
$T_{r+1} = {}^{60}C_r \left(x^{1/2} \cdot 5^{-1/4}\right)^{60-r} \left(5^{1/2} \cdot x^{-1/3}\right)^r$
$x^{10}$ ના સહગુણક માટે,$x$ નો ઘાતાંક $10$ લેતા:
$\frac{60-r}{2} - \frac{r}{3} = 10 \Rightarrow r = 24$
સહગુણક $= {}^{60}C_{24} \cdot 5^{24/2 - 36/4} = {}^{60}C_{24} \cdot 5^3$
લેજેન્ડ્રેના સૂત્ર મુજબ,${}^{60}C_{24}$ માં $5$ નો ઘાતાંક $14 - (4+8) = 2$ છે.
તેથી,$5$ નો કુલ ઘાતાંક $2 + 3 = 5$ થાય.
આમ,$k = 5$.
241
DifficultMCQ
$(1-x^{2}+3x^{3})(\frac{5}{2}x^{3}-\frac{1}{5x^{2}})^{11}, x \neq 0$ ના પદમાં $x$ થી સ્વતંત્ર પદ કયું છે?
A
$\frac{7}{40}$
B
$\frac{33}{200}$
C
$\frac{39}{200}$
D
$\frac{11}{50}$

Solution

(B) આપેલ પદાવલિ $(1-x^{2}+3x^{3})(\frac{5}{2}x^{3}-\frac{1}{5x^{2}})^{11}$ છે.
$(\frac{5}{2}x^{3}-\frac{1}{5x^{2}})^{11}$ નું સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{11}C_{r}(\frac{5}{2}x^{3})^{11-r}(-\frac{1}{5x^{2}})^{r}$ છે.
તેને સાદું રૂપ આપતા,$T_{r+1} = {}^{11}C_{r}(\frac{5}{2})^{11-r}(-\frac{1}{5})^{r}x^{33-5r}$ મળે છે.
$x$ થી સ્વતંત્ર પદ મેળવવા માટે:
$1$. $1 \times x^{0}$ નો સહગુણક.
$2$. $-x^{2} \times x^{-2}$ નો સહગુણક.
$3$. $3x^{3} \times x^{-3}$ નો સહગુણક.
$x^{-2}$ માટે $33-5r = -2 \Rightarrow r = 7$ મળે છે.
તેથી,$x$ થી સ્વતંત્ર પદ $-1 \times [{}^{11}C_{7}(\frac{5}{2})^{4}(-\frac{1}{5})^{7}] = \frac{33}{200}$ થાય છે.
242
MediumMCQ
ધન પૂર્ણાંક $k$ ની સંખ્યા શોધો કે જેથી $\left(2x^3 + \frac{3}{x^k}\right)^{12}, x \neq 0$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણમાં અચળ પદ $2^8 \cdot \ell$ હોય,જ્યાં $\ell$ એક એકી પૂર્ણાંક છે.
A
$20$
B
$9$
C
$2$
D
$70$

Solution

(C) $\left(2x^3 + \frac{3}{x^k}\right)^{12}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{12}C_r (2x^3)^r \left(\frac{3}{x^k}\right)^{12-r}$ છે.
અચળ પદ માટે,$x$ નો ઘાતાંક શૂન્ય હોવો જોઈએ: $3r - k(12-r) = 0$,એટલે કે $k = \frac{3r}{12-r}$.
$r$ ની શક્ય કિંમતો માટે $k$ ની કિંમતો $r=6$ અને $r=8$ મળે છે,જેના માટે અચળ પદમાં $2^8$ નો ગુણાંક મળે છે.
આમ,$k$ ની આવી $2$ કિંમતો શક્ય છે.
243
MediumMCQ
ધારો કે $(2x^{1/5} - x^{-1/5})^{15}$,$x > 0$ ના વિસ્તરણમાં $x^{-1}$ અને $x^{-3}$ ના સહગુણકો અનુક્રમે $m$ અને $n$ છે. જો $r$ એવો ધન પૂર્ણાંક હોય કે જેથી $mn^2 = {}^{15}C_r \cdot 2^r$ થાય,તો $r$ ની કિંમત શોધો.
A
$3$
B
$4$
C
$5$
D
$6$

Solution

(C) $(2x^{1/5} - x^{-1/5})^{15}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{k+1} = {}^{15}C_k (2x^{1/5})^{15-k} (-x^{-1/5})^k$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$T_{k+1} = {}^{15}C_k \cdot 2^{15-k} \cdot (-1)^k \cdot x^{(15-2k)/5}$.
$x^{-1}$ ના સહગુણક માટે,$(15-2k)/5 = -1 \implies k = 10$.
તેથી,$m = {}^{15}C_{10} \cdot 2^5 = {}^{15}C_5 \cdot 2^5$.
$x^{-3}$ ના સહગુણક માટે,$(15-2k)/5 = -3 \implies k = 15$.
તેથી,$n = {}^{15}C_{15} \cdot 2^0 \cdot (-1)^{15} = -1$.
આપેલ છે કે $mn^2 = {}^{15}C_r \cdot 2^r$,તેથી $({}^{15}C_5 \cdot 2^5) \cdot (-1)^2 = {}^{15}C_r \cdot 2^r$.
${}^{15}C_5 \cdot 2^5 = {}^{15}C_r \cdot 2^r$.
સરખાવતા,$r = 5$ મળે છે.
244
DifficultMCQ
જો $\left( t^{2} x^{\frac{1}{5}} + \frac{(1-x)^{\frac{1}{10}}}{t} \right)^{15}$,$x \geq 0$ ના વિસ્તરણમાં $t$ થી સ્વતંત્ર પદની મહત્તમ કિંમત $K$ હોય,તો $8K$ ની કિંમત $....$ થાય.
A
$6006$
B
$6005$
C
$6007$
D
$6008$

Solution

(A) $\left( t^{2} x^{\frac{1}{5}} + \frac{(1-x)^{\frac{1}{10}}}{t} \right)^{15}$ ના વિસ્તરણમાં સામાન્ય પદ $T_{r+1}$ નીચે મુજબ છે:
$T_{r+1} = {}^{15}C_{r} (t^{2} x^{\frac{1}{5}})^{15-r} \cdot \left( \frac{(1-x)^{\frac{1}{10}}}{t} \right)^{r}$
$T_{r+1} = {}^{15}C_{r} t^{30-3r} x^{\frac{15-r}{5}} (1-x)^{\frac{r}{10}}$
$t$ થી સ્વતંત્ર પદ માટે,$t$ નો ઘાતાંક શૂન્ય હોવો જોઈએ:
$30 - 3r = 0 \implies r = 10$
$r = 10$ મૂકતા,$t$ થી સ્વતંત્ર પદ:
$T_{11} = {}^{15}C_{10} x(1-x) = 3003 x(1-x)$
$f(x) = x(1-x)$ ની મહત્તમ કિંમત $x = \frac{1}{2}$ પર મળે છે,જે $\frac{1}{4}$ છે.
તેથી,$K = 3003 \times \frac{1}{4} = 750.75$
$8K = 8 \times 750.75 = 6006$
245
AdvancedMCQ
ધારો કે $(3+6x)^{n}$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણમાં,$6x$ ની વધતી જતી ઘાતોમાં,$x=\frac{3}{2}$ માટે $9$ મું પદ સૌથી મોટું છે. જો $n_{0}$ એ $n$ ની ન્યૂનતમ કિંમત હોય જેના માટે આ શરત સાચી પડે,અને $k$ એ $x^{6}$ ના સહગુણક અને $x^{3}$ ના સહગુણકનો ગુણોત્તર હોય,તો $k + n_{0}$ ની કિંમત શોધો.
A
$24$
B
$12$
C
$6$
D
$3$

Solution

(A) સામાન્ય પદ $T_{r+1} = {}^{n}C_{r} 3^{n-r} (6x)^{r} = {}^{n}C_{r} 3^{n-r} 6^{r} x^{r}$ છે.
$x = \frac{3}{2}$ માટે,$T_{r+1} = {}^{n}C_{r} 3^{n-r} 6^{r} (\frac{3}{2})^{r} = {}^{n}C_{r} 3^{n+r}$ થાય.
$T_{9}$ સૌથી મોટું પદ હોવાથી,$T_{9} \ge T_{10}$ અને $T_{9} \ge T_{8}$ થાય.
$\frac{T_{9}}{T_{10}} \ge 1$ પરથી,$\frac{{}^{n}C_{8} 3^{n+8}}{{}^{n}C_{9} 3^{n+9}} \ge 1 \implies n \le 11$ મળે.
$\frac{T_{9}}{T_{8}} \ge 1$ પરથી,$\frac{{}^{n}C_{8} 3^{n+8}}{{}^{n}C_{7} 3^{n+7}} \ge 1 \implies n \ge 9.66$ મળે.
આમ,ન્યૂનતમ પૂર્ણાંક $n_{0} = 10$ છે.
$n=10$ માટે,વિસ્તરણ $(3+6x)^{10}$ છે.
$x^{6}$ નો સહગુણક ${}^{10}C_{6} 3^{4} 6^{6} = 210 \cdot 3^{10} \cdot 2^{6}$ છે.
$x^{3}$ નો સહગુણક ${}^{10}C_{3} 3^{7} 6^{3} = 120 \cdot 3^{10} \cdot 2^{3}$ છે.
ગુણોત્તર $k = \frac{210 \cdot 3^{10} \cdot 2^{6}}{120 \cdot 3^{10} \cdot 2^{3}} = 14$ મળે.
તેથી,$k + n_{0} = 14 + 10 = 24$.
246
DifficultMCQ
ધારો કે $\left(\frac{1}{\sqrt{6}}+\beta x\right)^{4}$,$(1-3 \beta x)^{2}$ અને $\left(1-\frac{\beta}{2} x\right)^{6}$ ના વિસ્તરણમાં મધ્યમ પદોના સહગુણકો,જ્યાં $\beta > 0$,અનુક્રમે $A.P.$ ના પ્રથમ ત્રણ પદો બનાવે છે. જો $d$ એ આ $A.P.$ નો સામાન્ય તફાવત હોય,તો $50-\frac{2 d}{\beta^{2}}$ ની કિંમત શોધો.
A
$57$
B
$56$
C
$55$
D
$54$

Solution

(A) $\left(\frac{1}{\sqrt{6}}+\beta x\right)^{4}$ નું મધ્યમ પદ $3^{rd}$ પદ છે: $T_{3} = {}^{4}C_{2} \left(\frac{1}{\sqrt{6}}\right)^{2} (\beta x)^{2} = \beta^{2} x^{2}$. સહગુણક $\beta^{2}$ છે.
$(1-3 \beta x)^{2}$ નું મધ્યમ પદ $2^{nd}$ પદ છે: $T_{2} = {}^{2}C_{1} (1)^{1} (-3 \beta x)^{1} = -6 \beta x$. સહગુણક $-6 \beta$ છે.
$\left(1-\frac{\beta}{2} x\right)^{6}$ નું મધ્યમ પદ $4^{th}$ પદ છે: $T_{4} = {}^{6}C_{3} (1)^{3} \left(-\frac{\beta}{2} x\right)^{3} = -\frac{5}{2} \beta^{3} x^{3}$. સહગુણક $-\frac{5}{2} \beta^{3}$ છે.
આ પદો $A.P.$ માં હોવાથી,$2(-6 \beta) = \beta^{2} - \frac{5}{2} \beta^{3}$.
$\beta > 0$ હોવાથી,$\beta = \frac{12}{5}$.
$d = -6 \beta - \beta^{2} = -\frac{504}{25}$.
$50 - \frac{2d}{\beta^{2}} = 50 + 7 = 57$.
247
DifficultMCQ
ધારો કે $(\sqrt[4]{2}+\frac{1}{\sqrt[4]{3}})^{n}$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણમાં,$\frac{1}{\sqrt[4]{3}}$ ની વધતી જતી ઘાતમાં,શરૂઆતથી પાંચમું પદ અને અંતથી પાંચમા પદનો ગુણોત્તર $\sqrt[4]{6}: 1$ છે. જો શરૂઆતથી છઠ્ઠું પદ $\frac{\alpha}{\sqrt[4]{3}}$ હોય,તો $\alpha$ ની કિંમત $.......$ છે.
A
$84$
B
$83$
C
$82$
D
$86$

Solution

(A) દ્વિપદી વિસ્તરણ $(\sqrt[4]{2} + 3^{-1/4})^n$ છે.
શરૂઆતથી $5$-મું પદ $T_5 = {^nC_4} (2^{1/4})^{n-4} (3^{-1/4})^4$ છે.
અંતથી $5$-મું પદ એ શરૂઆતથી $(n-3)$-મું પદ છે,જે $T_{n-3} = {^nC_4} (2^{1/4})^4 (3^{-1/4})^{n-4}$ છે.
ગુણોત્તર $\frac{T_5}{T_{n-3}} = 6^{(n-8)/4}$ છે.
આપેલ છે કે $6^{(n-8)/4} = 6^{1/4}$,તેથી $n-8 = 1$,એટલે કે $n = 9$.
શરૂઆતથી $6$-ઠ્ઠું પદ $T_6 = {^9C_5} (2^{1/4})^4 (3^{-1/4})^5 = \frac{84}{3^{1/4}}$ છે.
આમ,$\alpha = 84$.
248
AdvancedMCQ
દરેક ધન પૂર્ણાંક $n$ માટે,ધારો કે $A_n = \max \left\{ \binom{n}{r} \mid 0 \leq r \leq n \right\}$. તો,$n \in \{1, 2, \ldots, 20\}$ ના એવા કેટલા ઘટકો છે જેના માટે $1.9 \leq \frac{A_n}{A_{n-1}} \leq 2$ થાય?
A
$9$
B
$10$
C
$11$
D
$12$

Solution

(C) આપણી પાસે $A_n = \max \left\{ \binom{n}{r} \mid 0 \leq r \leq n \right\}$ છે.
કિસ્સો $I$: જ્યારે $n$ બેકી હોય,ત્યારે $A_n = \binom{n}{n/2}$.
તેથી $\frac{A_n}{A_{n-1}} = \frac{\binom{n}{n/2}}{\binom{n-1}{(n-2)/2}} = 2$.
$1.9 \leq 2 \leq 2$ હોવાથી,$n$ ના તમામ બેકી મૂલ્યો શરતનું પાલન કરે છે. આવા $10$ મૂલ્યો છે $(n = 2, 4, \ldots, 20)$.
કિસ્સો $II$: જ્યારે $n$ એકી હોય,ત્યારે $A_n = \binom{n}{(n-1)/2}$.
તેથી $\frac{A_n}{A_{n-1}} = \frac{2n}{n+1}$.
શરત $1.9 \leq \frac{2n}{n+1} \leq 2$ માટે,$n \geq 19$ મળે છે.
$n \in \{1, 3, \ldots, 19\}$ માંથી,માત્ર $n = 19$ આ શરતનું પાલન કરે છે.
કુલ મૂલ્યો $10 + 1 = 11$ છે.
249
AdvancedMCQ
$\left(x^{1/2} + \frac{1}{2x^{1/4}}\right)^n$ ના વિસ્તરણને $x$ ના ઘટતા ઘાતાંકમાં ગોઠવો. ધારો કે પ્રથમ ત્રણ પદોના સહગુણકો સમાંતર શ્રેણીમાં છે. તો,વિસ્તરણમાં $x$ ના પૂર્ણાંક ઘાતાંક ધરાવતા પદોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$3$ થી વધુ

Solution

(C) વિસ્તરણ $\left(x^{1/2} + \frac{1}{2x^{1/4}}\right)^n$ નું સામાન્ય પદ $T_{r+1} = { }^n C_r \cdot 2^{-r} \cdot x^{\frac{2n-3r}{4}}$ છે.
પ્રથમ ત્રણ પદોના સહગુણકો $T_1 = { }^n C_0$,$T_2 = \frac{{ }^n C_1}{2}$,અને $T_3 = \frac{{ }^n C_2}{4}$ છે.
આપેલ છે કે $T_1, T_2, T_3$ સમાંતર શ્રેણીમાં છે,તેથી $2T_2 = T_1 + T_3$.
$n = 1 + \frac{n(n-1)}{8} \Rightarrow n^2 - 9n + 8 = 0$.
$(n-1)(n-8) = 0$. $n=8$ લેતા.
$x$ નો ઘાતાંક $\frac{16-3r}{4} = 4 - \frac{3r}{4}$ છે.
પૂર્ણાંક ઘાતાંક માટે $r = 0, 4, 8$ શક્ય છે.
આમ,$x$ ના પૂર્ણાંક ઘાતાંક ધરાવતા $3$ પદો છે.
250
AdvancedMCQ
ધન પૂર્ણાંક $k$ જેના માટે $\frac{(101)^{k/2}}{k!}$ મહત્તમ હોય તે
A
$9$
B
$10$
C
$11$
D
$101$

Solution

(B) ધારો કે $f(k) = \frac{(\sqrt{101})^k}{k!}$.
મહત્તમ કિંમત શોધવા માટે,આપણે ગુણોત્તર $\frac{f(k)}{f(k-1)} = \frac{\sqrt{101}}{k}$ તપાસીએ છીએ.
આપણે $k$ શોધવા માંગીએ છીએ જેથી $f(k) \ge f(k-1)$,જેનો અર્થ છે $\frac{\sqrt{101}}{k} \ge 1$,અથવા $k \le \sqrt{101}$.
કારણ કે $\sqrt{101} \approx 10.05$,શરત $k \le 10.05$ એ $k = 1, 2, \dots, 10$ માટે સાચી છે.
આનો અર્થ એ છે કે $f(1) < f(2) < \dots < f(10)$.
$k > 10$ માટે,ગુણોત્તર $\frac{\sqrt{101}}{k} < 1$ છે,તેથી $f(k) < f(k-1)$.
આમ,શ્રેણી $k=10$ સુધી વધે છે અને પછી ઘટે છે.
તેથી,મહત્તમ કિંમત $k = 10$ પર મળે છે.

Binomial Theorem — General term, Coefficient of any power of x, Independent term, Middle term and Greatest term and Greatest coefficient · Frequently Asked Questions

1Are these Binomial Theorem questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Binomial Theorem Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.