Gujarati

Solution of the Linear equations using Matrices Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · 3 and 4 .Determinants and Matrices · Solution of the Linear equations using Matrices

362+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 362 questions in Gujarati

101
DifficultMCQ
સમીકરણોની સંહતિની સુસંગતતા તપાસો: $5x - y + 4z = 5$,$2x + 3y + 5z = 2$,અને $5x - 2y + 6z = -1$.
A
સુસંગત
B
અસુસંગત
C
શૂન્યતર ઉકેલ
D
ઉકેલ નથી

Solution

(A) આપેલ સમીકરણોની સંહતિ નીચે મુજબ છે:
$5x - y + 4z = 5$
$2x + 3y + 5z = 2$
$5x - 2y + 6z = -1$
આ સંહતિને $AX = B$ સ્વરૂપમાં લખી શકાય,જ્યાં:
$A = \begin{bmatrix} 5 & -1 & 4 \\ 2 & 3 & 5 \\ 5 & -2 & 6 \end{bmatrix}$,$X = \begin{bmatrix} x \\ y \\ z \end{bmatrix}$,$B = \begin{bmatrix} 5 \\ 2 \\ -1 \end{bmatrix}$
હવે,નિશ્ચાયક $|A|$ ની ગણતરી કરીએ:
$|A| = 5(3 \times 6 - (-2) \times 5) - (-1)(2 \times 6 - 5 \times 5) + 4(2 \times (-2) - 5 \times 3)$
$|A| = 5(18 + 10) + 1(12 - 25) + 4(-4 - 15)$
$|A| = 5(28) + 1(-13) + 4(-19)$
$|A| = 140 - 13 - 76 = 51$
અહીં $|A| = 51 \neq 0$ હોવાથી,શ્રેણિક $A$ એ અસામાન્ય (non-singular) છે અને તેનો વ્યસ્ત અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
તેથી,સમીકરણોની સંહતિનો અનન્ય ઉકેલ મળે છે અને તે સુસંગત છે.
102
MediumMCQ
મેટ્રિક્સ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને સુરેખ સમીકરણોની સિસ્ટમને ઉકેલો: $5x + 2y = 4$ અને $7x + 3y = 5$.
A
$x = -2, y = -3$
B
$x = 2, y = -3$
C
$x = 2, y = 3$
D
$x = -2, y = 3$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણોની સિસ્ટમને $AX = B$ સ્વરૂપમાં લખી શકાય,જ્યાં
$A = \begin{bmatrix} 5 & 2 \\ 7 & 3 \end{bmatrix}$,$X = \begin{bmatrix} x \\ y \end{bmatrix}$,અને $B = \begin{bmatrix} 4 \\ 5 \end{bmatrix}$.
પ્રથમ,આપણે $A$ નો નિશ્ચાયક શોધીએ:
$|A| = (5 \times 3) - (2 \times 7) = 15 - 14 = 1$.
કારણ કે $|A| \neq 0$,તેથી શ્રેણિક $A$ વ્યસ્ત છે.
$A^{-1} = \frac{1}{|A|} \text{adj}(A)$ દ્વારા મળે છે:
$A^{-1} = \frac{1}{1} \begin{bmatrix} 3 & -2 \\ -7 & 5 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 3 & -2 \\ -7 & 5 \end{bmatrix}$.
હવે,$X = A^{-1}B$ નો ઉપયોગ કરીને $X$ શોધીએ:
$X = \begin{bmatrix} 3 & -2 \\ -7 & 5 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} 4 \\ 5 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} (3 \times 4) + (-2 \times 5) \\ (-7 \times 4) + (5 \times 5) \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 12 - 10 \\ -28 + 25 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 2 \\ -3 \end{bmatrix}$.
આમ,$x = 2$ અને $y = -3$ મળે છે.
103
MediumMCQ
મેટ્રિક્સ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને સુરેખ સમીકરણોની સિસ્ટમ ઉકેલો: $2x - y = -2$ અને $3x + 4y = 3$.
A
$x = \frac{5}{11}, y = \frac{12}{11}$
B
$x = \frac{-5}{11}, y = \frac{-12}{11}$
C
$x = \frac{-5}{11}, y = \frac{12}{11}$
D
$x = \frac{5}{11}, y = \frac{-12}{11}$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણોની સિસ્ટમને મેટ્રિક્સ સ્વરૂપ $AX = B$ માં લખી શકાય છે,જ્યાં:
$A = \begin{bmatrix} 2 & -1 \\ 3 & 4 \end{bmatrix}$,$X = \begin{bmatrix} x \\ y \end{bmatrix}$,અને $B = \begin{bmatrix} -2 \\ 3 \end{bmatrix}$.
પ્રથમ,$A$ નો નિશ્ચાયક શોધો:
$|A| = (2)(4) - (-1)(3) = 8 + 3 = 11$.
કારણ કે $|A| \neq 0$,તેથી મેટ્રિક્સ $A$ નો વ્યસ્ત અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
$A$ નો વ્યસ્ત $A^{-1} = \frac{1}{|A|} \text{adj}(A)$ દ્વારા મળે છે:
$A^{-1} = \frac{1}{11} \begin{bmatrix} 4 & 1 \\ -3 & 2 \end{bmatrix}$.
હવે,$X = A^{-1}B$ નો ઉપયોગ કરીને $X$ શોધો:
$X = \frac{1}{11} \begin{bmatrix} 4 & 1 \\ -3 & 2 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} -2 \\ 3 \end{bmatrix}$
$X = \frac{1}{11} \begin{bmatrix} (4)(-2) + (1)(3) \\ (-3)(-2) + (2)(3) \end{bmatrix}$
$X = \frac{1}{11} \begin{bmatrix} -8 + 3 \\ 6 + 6 \end{bmatrix} = \frac{1}{11} \begin{bmatrix} -5 \\ 12 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} -\frac{5}{11} \\ \frac{12}{11} \end{bmatrix}$.
આમ,$x = -\frac{5}{11}$ અને $y = \frac{12}{11}$.
104
MediumMCQ
મેટ્રિક્સ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને સુરેખ સમીકરણોની સિસ્ટમ ઉકેલો: $4x - 3y = 3$ અને $3x - 5y = 7$.
A
$x = \frac{6}{11}, y = \frac{-19}{11}$
B
$x = \frac{-6}{11}, y = \frac{19}{11}$
C
$x = \frac{6}{11}, y = \frac{19}{11}$
D
$x = \frac{-6}{11}, y = \frac{-19}{11}$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણોની સિસ્ટમને $AX = B$ સ્વરૂપમાં લખી શકાય,જ્યાં $A = \begin{bmatrix} 4 & -3 \\ 3 & -5 \end{bmatrix}$,$X = \begin{bmatrix} x \\ y \end{bmatrix}$,અને $B = \begin{bmatrix} 3 \\ 7 \end{bmatrix}$.
પ્રથમ,$A$ નો નિશ્ચાયક શોધો:
$|A| = (4)(-5) - (-3)(3) = -20 + 9 = -11$.
કારણ કે $|A| \neq 0$,તેથી શ્રેણિક $A$ વ્યસ્ત છે.
વ્યસ્ત શ્રેણિક $A^{-1} = \frac{1}{|A|} \text{adj}(A)$ દ્વારા મળે છે:
$A^{-1} = \frac{1}{-11} \begin{bmatrix} -5 & 3 \\ -3 & 4 \end{bmatrix} = \frac{1}{11} \begin{bmatrix} 5 & -3 \\ 3 & -4 \end{bmatrix}$.
હવે,$X = A^{-1}B$ નો ઉપયોગ કરીને $X$ શોધો:
$X = \frac{1}{11} \begin{bmatrix} 5 & -3 \\ 3 & -4 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} 3 \\ 7 \end{bmatrix}$
$X = \frac{1}{11} \begin{bmatrix} (5)(3) + (-3)(7) \\ (3)(3) + (-4)(7) \end{bmatrix}$
$X = \frac{1}{11} \begin{bmatrix} 15 - 21 \\ 9 - 28 \end{bmatrix}$
$X = \frac{1}{11} \begin{bmatrix} -6 \\ -19 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} -\frac{6}{11} \\ -\frac{19}{11} \end{bmatrix}$.
આમ,$x = -\frac{6}{11}$ અને $y = -\frac{19}{11}$.
105
EasyMCQ
મેટ્રિક્સ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને નીચેના સુરેખ સમીકરણોની સિસ્ટમને ઉકેલો:
$5x + 2y = 3$
$3x + 2y = 5$
A
$x = -1, y = 4$
B
$x = 1, y = -1$
C
$x = 2, y = -3$
D
$x = 0, y = 1.5$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણોની સિસ્ટમને $AX = B$ સ્વરૂપમાં લખી શકાય છે,જ્યાં
$A = \begin{bmatrix} 5 & 2 \\ 3 & 2 \end{bmatrix}$,$X = \begin{bmatrix} x \\ y \end{bmatrix}$,અને $B = \begin{bmatrix} 3 \\ 5 \end{bmatrix}$.
પ્રથમ,આપણે $A$ નો નિશ્ચાયક શોધીએ:
$|A| = (5 \times 2) - (2 \times 3) = 10 - 6 = 4$.
કારણ કે $|A| \neq 0$,તેથી $A^{-1}$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
$A^{-1} = \frac{1}{|A|} \text{adj}(A) = \frac{1}{4} \begin{bmatrix} 2 & -2 \\ -3 & 5 \end{bmatrix}$.
હવે,$X = A^{-1}B$:
$X = \frac{1}{4} \begin{bmatrix} 2 & -2 \\ -3 & 5 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} 3 \\ 5 \end{bmatrix}$
$X = \frac{1}{4} \begin{bmatrix} (2 \times 3) + (-2 \times 5) \\ (-3 \times 3) + (5 \times 5) \end{bmatrix}$
$X = \frac{1}{4} \begin{bmatrix} 6 - 10 \\ -9 + 25 \end{bmatrix} = \frac{1}{4} \begin{bmatrix} -4 \\ 16 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} -1 \\ 4 \end{bmatrix}$.
આમ,$x = -1$ અને $y = 4$ મળે છે.
106
MediumMCQ
મેટ્રિક્સ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને સુરેખ સમીકરણોની સિસ્ટમને ઉકેલો: $2x + y + z = 1$,$x - 2y - z = \frac{3}{2}$,અને $3y - 5z = 9$.
A
$x = 2, y = \frac{1}{2}, z = -\frac{3}{2}$
B
$x = 1, y = \frac{1}{2}, z = -\frac{3}{2}$
C
$x = 1, y = \frac{1}{2}, z = \frac{3}{2}$
D
$x = 1, y = -\frac{1}{2}, z = -\frac{3}{2}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણોની સિસ્ટમને $AX = B$ સ્વરૂપમાં લખી શકાય છે,જ્યાં
$A = \begin{bmatrix} 2 & 1 & 1 \\ 1 & -2 & -1 \\ 0 & 3 & -5 \end{bmatrix}, X = \begin{bmatrix} x \\ y \\ z \end{bmatrix}, B = \begin{bmatrix} 1 \\ \frac{3}{2} \\ 9 \end{bmatrix}$.
પ્રથમ,આપણે $A$ નો નિશ્ચાયક શોધીએ:
$|A| = 2(10 + 3) - 1(-5 - 0) + 1(3 - 0) = 2(13) + 5 + 3 = 26 + 8 = 34 \neq 0$.
કારણ કે $|A| \neq 0$,સિસ્ટમનો અનન્ય ઉકેલ $X = A^{-1}B$ છે.
સહ-અવયવોનો મેટ્રિક્સ:
$C_{11} = 13, C_{12} = 5, C_{13} = 3$
$C_{21} = 8, C_{22} = -10, C_{23} = -6$
$C_{31} = 1, C_{32} = 3, C_{33} = -5$
આમ,$adj(A) = \begin{bmatrix} 13 & 8 & 1 \\ 5 & -10 & 3 \\ 3 & -6 & -5 \end{bmatrix}$.
$A^{-1} = \frac{1}{34} \begin{bmatrix} 13 & 8 & 1 \\ 5 & -10 & 3 \\ 3 & -6 & -5 \end{bmatrix}$.
$X = A^{-1}B = \frac{1}{34} \begin{bmatrix} 13 & 8 & 1 \\ 5 & -10 & 3 \\ 3 & -6 & -5 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} 1 \\ \frac{3}{2} \\ 9 \end{bmatrix} = \frac{1}{34} \begin{bmatrix} 13 + 12 + 9 \\ 5 - 15 + 27 \\ 3 - 9 - 45 \end{bmatrix} = \frac{1}{34} \begin{bmatrix} 34 \\ 17 \\ -51 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 1 \\ \frac{1}{2} \\ -\frac{3}{2} \end{bmatrix}$.
તેથી,$x = 1, y = \frac{1}{2}, z = -\frac{3}{2}$.
107
MediumMCQ
મેટ્રિક્સ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને સુરેખ સમીકરણોની સિસ્ટમ ઉકેલો: $x-y+z=4$,$2x+y-3z=0$,અને $x+y+z=2$.
A
$x=-2, y=-1, z=1$
B
$x=-2, y=-1, z=-1$
C
$x=2, y=-1, z=1$
D
$x=-2, y=1, z=1$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણોની સિસ્ટમને $AX=B$ સ્વરૂપમાં લખી શકાય છે,જ્યાં
$A=\begin{bmatrix} 1 & -1 & 1 \\ 2 & 1 & -3 \\ 1 & 1 & 1 \end{bmatrix}$,$X=\begin{bmatrix} x \\ y \\ z \end{bmatrix}$,અને $B=\begin{bmatrix} 4 \\ 0 \\ 2 \end{bmatrix}$.
પ્રથમ,નિશ્ચાયક $|A|$ શોધો:
$|A| = 1(1+3) - (-1)(2+3) + 1(2-1) = 4 + 5 + 1 = 10 \neq 0$.
કારણ કે $|A| \neq 0$,મેટ્રિક્સ $A$ નો વ્યસ્ત અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
હવે,સહ-અવયવ મેટ્રિક્સ $C$ શોધો:
$C_{11} = 4, C_{12} = -5, C_{13} = 1$
$C_{21} = 2, C_{22} = 0, C_{23} = -2$
$C_{31} = 2, C_{32} = 5, C_{33} = 3$
તેથી,$adj(A) = C^T = \begin{bmatrix} 4 & 2 & 2 \\ -5 & 0 & 5 \\ 1 & -2 & 3 \end{bmatrix}$.
$A^{-1} = \frac{1}{10} \begin{bmatrix} 4 & 2 & 2 \\ -5 & 0 & 5 \\ 1 & -2 & 3 \end{bmatrix}$.
હવે,$X = A^{-1}B = \frac{1}{10} \begin{bmatrix} 4 & 2 & 2 \\ -5 & 0 & 5 \\ 1 & -2 & 3 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} 4 \\ 0 \\ 2 \end{bmatrix} = \frac{1}{10} \begin{bmatrix} 20 \\ -10 \\ 10 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 2 \\ -1 \\ 1 \end{bmatrix}$.
તેથી,$x=2, y=-1, z=1$.
108
DifficultMCQ
મેટ્રિક્સ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને સુરેખ સમીકરણોની સિસ્ટમને ઉકેલો: $2x + 3y + 3z = 5$,$x - 2y + z = -4$,$3x - y - 2z = 3$.
A
$x = -1, y = 2, z = -1$
B
$x = 1, y = -2, z = -1$
C
$x = 1, y = 2, z = 1$
D
$x = 1, y = 2, z = -1$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણોની સિસ્ટમને $AX = B$ સ્વરૂપમાં લખી શકાય છે,જ્યાં $A = \begin{bmatrix} 2 & 3 & 3 \\ 1 & -2 & 1 \\ 3 & -1 & -2 \end{bmatrix}$,$X = \begin{bmatrix} x \\ y \\ z \end{bmatrix}$,અને $B = \begin{bmatrix} 5 \\ -4 \\ 3 \end{bmatrix}$.
પ્રથમ,આપણે $A$ નો નિશ્ચાયક શોધીએ:
$|A| = 2(4 + 1) - 3(-2 - 3) + 3(-1 + 6) = 2(5) - 3(-5) + 3(5) = 10 + 15 + 15 = 40 \neq 0$.
કારણ કે $|A| \neq 0$,સિસ્ટમનો ઉકેલ $X = A^{-1}B$ દ્વારા મળે છે.
સહ-અવયવો (cofactors) નીચે મુજબ છે:
$C_{11} = 5, C_{12} = 5, C_{13} = 5$
$C_{21} = 3, C_{22} = -13, C_{23} = 11$
$C_{31} = 9, C_{32} = 1, C_{33} = -7$
તેથી,$adj(A) = \begin{bmatrix} 5 & 3 & 9 \\ 5 & -13 & 1 \\ 5 & 11 & -7 \end{bmatrix}$.
$A^{-1} = \frac{1}{40} \begin{bmatrix} 5 & 3 & 9 \\ 5 & -13 & 1 \\ 5 & 11 & -7 \end{bmatrix}$.
હવે,$X = A^{-1}B = \frac{1}{40} \begin{bmatrix} 5 & 3 & 9 \\ 5 & -13 & 1 \\ 5 & 11 & -7 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} 5 \\ -4 \\ 3 \end{bmatrix} = \frac{1}{40} \begin{bmatrix} 25 - 12 + 27 \\ 25 + 52 + 3 \\ 25 - 44 - 21 \end{bmatrix} = \frac{1}{40} \begin{bmatrix} 40 \\ 80 \\ -40 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 1 \\ 2 \\ -1 \end{bmatrix}$.
તેથી,$x = 1, y = 2, z = -1$.
109
DifficultMCQ
મેટ્રિક્સ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને સુરેખ સમીકરણોની સિસ્ટમ ઉકેલો: $x-y+2z=7$,$3x+4y-5z=-5$,$2x-y+3z=12$.
A
$x=2, y=1, z=3$
B
$x=-2, y=-1, z=3$
C
$x=-2, y=1, z=3$
D
$x=2, y=1, z=-3$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણોની સિસ્ટમને $AX=B$ સ્વરૂપમાં લખી શકાય,જ્યાં
$A=\begin{bmatrix} 1 & -1 & 2 \\ 3 & 4 & -5 \\ 2 & -1 & 3 \end{bmatrix}$,$X=\begin{bmatrix} x \\ y \\ z \end{bmatrix}$,અને $B=\begin{bmatrix} 7 \\ -5 \\ 12 \end{bmatrix}$.
પ્રથમ,નિશ્ચાયક $|A|$ ની ગણતરી કરો:
$|A| = 1(12-5) - (-1)(9+10) + 2(-3-8) = 1(7) + 1(19) + 2(-11) = 7 + 19 - 22 = 4 \neq 0$.
કારણ કે $|A| \neq 0$,સિસ્ટમનો અનન્ય ઉકેલ $X = A^{-1}B$ છે.
કોફેક્ટર મેટ્રિક્સ $C$ ની ગણતરી નીચે મુજબ છે:
$C_{11} = 7, C_{12} = -19, C_{13} = -11$
$C_{21} = 1, C_{22} = -1, C_{23} = -1$
$C_{31} = -3, C_{32} = 11, C_{33} = 7$
આમ,$adj(A) = C^T = \begin{bmatrix} 7 & 1 & -3 \\ -19 & -1 & 11 \\ -11 & -1 & 7 \end{bmatrix}$.
$A^{-1} = \frac{1}{|A|} adj(A) = \frac{1}{4} \begin{bmatrix} 7 & 1 & -3 \\ -19 & -1 & 11 \\ -11 & -1 & 7 \end{bmatrix}$.
$X = A^{-1}B = \frac{1}{4} \begin{bmatrix} 7 & 1 & -3 \\ -19 & -1 & 11 \\ -11 & -1 & 7 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} 7 \\ -5 \\ 12 \end{bmatrix} = \frac{1}{4} \begin{bmatrix} 8 \\ 4 \\ 12 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 2 \\ 1 \\ 3 \end{bmatrix}$.
તેથી,$x=2, y=1, z=3$.
110
DifficultMCQ
જો $A = \begin{bmatrix} 2 & -3 & 5 \\ 3 & 2 & -4 \\ 1 & 1 & -2 \end{bmatrix}$ હોય,તો $A^{-1}$ શોધો. $A^{-1}$ નો ઉપયોગ કરીને સમીકરણોની સંહતિ ઉકેલો: $2x - 3y + 5z = 11$,$3x + 2y - 4z = -5$,અને $x + y - 2z = -3$.
A
$x=1, y=2, z=3$
B
$x=2, y=1, z=3$
C
$x=3, y=2, z=1$
D
$x=1, y=3, z=2$

Solution

(A) આપેલ છે $A = \begin{bmatrix} 2 & -3 & 5 \\ 3 & 2 & -4 \\ 1 & 1 & -2 \end{bmatrix}$.
પ્રથમ,નિશ્ચાયક $|A| = 2(-4 + 4) + 3(-6 + 4) + 5(3 - 2) = 0 - 6 + 5 = -1 \neq 0$ શોધો.
ત્યારબાદ,સહઅવયવ શ્રેણિક $C = [C_{ij}]$ શોધો:
$C_{11} = 0, C_{12} = 2, C_{13} = 1$
$C_{21} = -1, C_{22} = -9, C_{23} = -5$
$C_{31} = 2, C_{32} = 23, C_{33} = 13$
તેથી,$\text{adj}(A) = C^T = \begin{bmatrix} 0 & -1 & 2 \\ 2 & -9 & 23 \\ 1 & -5 & 13 \end{bmatrix}$.
$A^{-1} = \frac{1}{|A|} \text{adj}(A) = -1 \begin{bmatrix} 0 & -1 & 2 \\ 2 & -9 & 23 \\ 1 & -5 & 13 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 0 & 1 & -2 \\ -2 & 9 & -23 \\ -1 & 5 & -13 \end{bmatrix}$.
સમીકરણોની સંહતિ $AX = B$ સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં $X = \begin{bmatrix} x \\ y \\ z \end{bmatrix}$ અને $B = \begin{bmatrix} 11 \\ -5 \\ -3 \end{bmatrix}$.
$X = A^{-1}B = \begin{bmatrix} 0 & 1 & -2 \\ -2 & 9 & -23 \\ -1 & 5 & -13 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} 11 \\ -5 \\ -3 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 0 - 5 + 6 \\ -22 - 45 + 69 \\ -11 - 25 + 39 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 1 \\ 2 \\ 3 \end{bmatrix}$.
તેથી,$x=1, y=2, z=3$.
111
DifficultMCQ
$4 \, kg$ ડુંગળી,$3 \, kg$ ઘઉં અને $2 \, kg$ ચોખાની કિંમત $Rs \, 60$ છે. $2 \, kg$ ડુંગળી,$4 \, kg$ ઘઉં અને $6 \, kg$ ચોખાની કિંમત $Rs \, 90$ છે. $6 \, kg$ ડુંગળી,$2 \, kg$ ઘઉં અને $3 \, kg$ ચોખાની કિંમત $Rs \, 70$ છે. શ્રેણિકની રીતનો ઉપયોગ કરીને દરેક વસ્તુની પ્રતિ $kg$ કિંમત શોધો.
A
$x=5, y=8, z=8$
B
$x=5, y=5, z=8$
C
$x=8, y=5, z=5$
D
$x=8, y=8, z=5$

Solution

(A) ધારો કે ડુંગળી,ઘઉં અને ચોખાની પ્રતિ $kg$ કિંમત અનુક્રમે $Rs \, x$,$Rs \, y$ અને $Rs \, z$ છે.
આપેલ પરિસ્થિતિને સમીકરણોની સિસ્ટમ તરીકે નીચે મુજબ દર્શાવી શકાય:
$4x + 3y + 2z = 60$
$2x + 4y + 6z = 90$
$6x + 2y + 3z = 70$
આ સમીકરણોની સિસ્ટમને $AX = B$ સ્વરૂપમાં લખી શકાય,જ્યાં
$A = \begin{bmatrix} 4 & 3 & 2 \\ 2 & 4 & 6 \\ 6 & 2 & 3 \end{bmatrix}, X = \begin{bmatrix} x \\ y \\ z \end{bmatrix}, B = \begin{bmatrix} 60 \\ 90 \\ 70 \end{bmatrix}$
$|A| = 4(12 - 12) - 3(6 - 36) + 2(4 - 24) = 0 + 90 - 40 = 50 \neq 0$
$A$ નો એડજોઈન્ટ (adj) ગણતા:
$A_{11} = 0, A_{12} = 30, A_{13} = -20$
$A_{21} = -5, A_{22} = 0, A_{23} = 10$
$A_{31} = 10, A_{32} = -20, A_{33} = 10$
$adj(A) = \begin{bmatrix} 0 & -5 & 10 \\ 30 & 0 & -20 \\ -20 & 10 & 10 \end{bmatrix}$
$A^{-1} = \frac{1}{|A|} adj(A) = \frac{1}{50} \begin{bmatrix} 0 & -5 & 10 \\ 30 & 0 & -20 \\ -20 & 10 & 10 \end{bmatrix}$
$X = A^{-1}B = \frac{1}{50} \begin{bmatrix} 0 & -5 & 10 \\ 30 & 0 & -20 \\ -20 & 10 & 10 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} 60 \\ 90 \\ 70 \end{bmatrix} = \frac{1}{50} \begin{bmatrix} 250 \\ 400 \\ 400 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 5 \\ 8 \\ 8 \end{bmatrix}$
આમ,$x=5, y=8, z=8$. ડુંગળીની કિંમત $Rs \, 5/kg$,ઘઉંની કિંમત $Rs \, 8/kg$ અને ચોખાની કિંમત $Rs \, 8/kg$ છે.
112
DifficultMCQ
સમીકરણોની સિસ્ટમ ઉકેલવા માટે ગુણાકાર $\left[\begin{array}{lll}1 & -1 & 2 \\ 0 & 2 & -3 \\ 3 & -2 & 4\end{array}\right]\left[\begin{array}{lll}-2 & 0 & 1 \\ 9 & 2 & -3 \\ 6 & 1 & -2\end{array}\right]$ નો ઉપયોગ કરો:
$x-y+2z=1$
$2y-3z=1$
$3x-2y+4z=2$
A
$x=0, y=5, z=3$
B
$x=1, y=2, z=1$
C
$x=2, y=1, z=0$
D
$x=3, y=0, z=5$

Solution

(A) ધારો કે $A = \left[\begin{array}{ccc}1 & -1 & 2 \\ 0 & 2 & -3 \\ 3 & -2 & 4\end{array}\right]$ અને $B = \left[\begin{array}{ccc}-2 & 0 & 1 \\ 9 & 2 & -3 \\ 6 & 1 & -2\end{array}\right]$.
પ્રથમ,આપણે ગુણાકાર $AB$ શોધીએ:
$AB = \left[\begin{array}{ccc}1(-2)+(-1)(9)+2(6) & 1(0)+(-1)(2)+2(1) & 1(1)+(-1)(-3)+2(-2) \\ 0(-2)+2(9)+(-3)(6) & 0(0)+2(2)+(-3)(1) & 0(1)+2(-3)+(-3)(-2) \\ 3(-2)+(-2)(9)+4(6) & 3(0)+(-2)(2)+4(1) & 3(1)+(-2)(-3)+4(-2)\end{array}\right]$
$= \left[\begin{array}{ccc}-2-9+12 & 0-2+2 & 1+3-4 \\ 0+18-18 & 0+4-3 & 0-6+6 \\ -6-18+24 & 0-4+4 & 3+6-8\end{array}\right] = \left[\begin{array}{ccc}1 & 0 & 0 \\ 0 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 1\end{array}\right] = I$.
કારણ કે $AB = I$,તેથી $A^{-1} = B = \left[\begin{array}{ccc}-2 & 0 & 1 \\ 9 & 2 & -3 \\ 6 & 1 & -2\end{array}\right]$.
સમીકરણોની સિસ્ટમને $AX = C$ તરીકે લખી શકાય,જ્યાં $X = \left[\begin{array}{c}x \\ y \\ z\end{array}\right]$ અને $C = \left[\begin{array}{c}1 \\ 1 \\ 2\end{array}\right]$.
તેથી $X = A^{-1}C = \left[\begin{array}{ccc}-2 & 0 & 1 \\ 9 & 2 & -3 \\ 6 & 1 & -2\end{array}\right] \left[\begin{array}{c}1 \\ 1 \\ 2\end{array}\right]$.
$X = \left[\begin{array}{c}-2(1)+0(1)+1(2) \\ 9(1)+2(1)+(-3)(2) \\ 6(1)+1(1)+(-2)(2)\end{array}\right] = \left[\begin{array}{c}-2+0+2 \\ 9+2-6 \\ 6+1-4\end{array}\right] = \left[\begin{array}{c}0 \\ 5 \\ 3\end{array}\right]$.
આમ,$x=0, y=5, z=3$.
113
DifficultMCQ
નીચેના સમીકરણોની સિસ્ટમ ઉકેલો: $\frac{2}{x}+\frac{3}{y}+\frac{10}{z}=4$,$\frac{4}{x}-\frac{6}{y}+\frac{5}{z}=1$,અને $\frac{6}{x}+\frac{9}{y}-\frac{20}{z}=2$.
A
$x=3, y=3, z=5$
B
$x=2, y=4, z=5$
C
$x=2, y=3, z=5$
D
$x=2, y=3, z=3$

Solution

(C) ધારો કે $\frac{1}{x}=p, \frac{1}{y}=q, \frac{1}{z}=r$.
આપેલ સમીકરણોની સિસ્ટમ નીચે મુજબ બને છે:
$2p+3q+10r=4$
$4p-6q+5r=1$
$6p+9q-20r=2$
આ સિસ્ટમને $AX=B$ સ્વરૂપમાં લખી શકાય,જ્યાં
$A=\begin{bmatrix} 2 & 3 & 10 \\ 4 & -6 & 5 \\ 6 & 9 & -20 \end{bmatrix}, X=\begin{bmatrix} p \\ q \\ r \end{bmatrix}, B=\begin{bmatrix} 4 \\ 1 \\ 2 \end{bmatrix}$.
નિશ્ચાયક $|A|$ ની ગણતરી કરતા:
$|A| = 2(120-45) - 3(-80-30) + 10(36+36) = 2(75) - 3(-110) + 10(72) = 150 + 330 + 720 = 1200$.
$|A| \neq 0$ હોવાથી,વ્યસ્ત શ્રેણિક $A^{-1}$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
$A$ નો એડજોઈન્ટ (adj $A$) શોધતા:
$A_{11} = 75, A_{12} = 110, A_{13} = 72$
$A_{21} = 150, A_{22} = -100, A_{23} = 0$
$A_{31} = 75, A_{32} = 30, A_{33} = -24$
$A^{-1} = \frac{1}{1200} \begin{bmatrix} 75 & 150 & 75 \\ 110 & -100 & 30 \\ 72 & 0 & -24 \end{bmatrix}$.
$X = A^{-1}B = \frac{1}{1200} \begin{bmatrix} 75 & 150 & 75 \\ 110 & -100 & 30 \\ 72 & 0 & -24 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} 4 \\ 1 \\ 2 \end{bmatrix} = \frac{1}{1200} \begin{bmatrix} 600 \\ 400 \\ 240 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 1/2 \\ 1/3 \\ 1/5 \end{bmatrix}$.
આમ,$p=1/2, q=1/3, r=1/5$.
તેથી,$x=2, y=3, z=5$.
114
MediumMCQ
ધારો કે $A=\left[\begin{array}{rr}2 & -1 \\ 3 & 4\end{array}\right], B=\left[\begin{array}{ll}5 & 2 \\ 7 & 4\end{array}\right], C=\left[\begin{array}{ll}2 & 5 \\ 3 & 8\end{array}\right]$. શ્રેણિક $D$ શોધો જેથી $CD-AB=O$ થાય.
A
$\left[\begin{array}{cc}-191 & -110 \\ 77 & 44\end{array}\right]$
B
$\left[\begin{array}{cc}191 & 110 \\ -77 & -44\end{array}\right]$
C
$\left[\begin{array}{cc}-191 & 110 \\ 77 & -44\end{array}\right]$
D
$\left[\begin{array}{cc}191 & -110 \\ -77 & 44\end{array}\right]$

Solution

(A) અહીં $A, B, C$ એ $2$ કક્ષાના ચોરસ શ્રેણિકો છે,તેથી $D$ પણ $2$ કક્ષાનો ચોરસ શ્રેણિક હશે.
ધારો કે $D=\left[\begin{array}{ll}a & b \\ c & d\end{array}\right]$. તો $CD-AB=O$ પરથી:
$\left[\begin{array}{ll}2 & 5 \\ 3 & 8\end{array}\right]\left[\begin{array}{ll}a & b \\ c & d\end{array}\right] = \left[\begin{array}{rr}2 & -1 \\ 3 & 4\end{array}\right]\left[\begin{array}{ll}5 & 2 \\ 7 & 4\end{array}\right]$
$AB$ નો ગુણાકાર કરતા:
$AB = \left[\begin{array}{cc}2(5)+(-1)(7) & 2(2)+(-1)(4) \\ 3(5)+4(7) & 3(2)+4(4)\end{array}\right] = \left[\begin{array}{cc}3 & 0 \\ 43 & 22\end{array}\right]$
હવે,$CD = \left[\begin{array}{cc}2a+5c & 2b+5d \\ 3a+8c & 3b+8d\end{array}\right] = \left[\begin{array}{cc}3 & 0 \\ 43 & 22\end{array}\right]$
શ્રેણિકોની સમાનતા મુજબ:
$2a+5c=3$ અને $3a+8c=43$ (ઉકેલતા $a=-191, c=77$ મળે)
$2b+5d=0$ અને $3b+8d=22$ (ઉકેલતા $b=-110, d=44$ મળે)
આમ,$D = \left[\begin{array}{cc}-191 & -110 \\ 77 & 44\end{array}\right]$.
115
MediumMCQ
એક ઉત્પાદક ત્રણ ઉત્પાદનો $x, y, z$ બનાવે છે જે તે બે બજારોમાં વેચે છે. વાર્ષિક વેચાણ નીચે મુજબ છે:
બજાર $x, y, z$
$I$ $10,000, 2,000, 18,000$
$II$ $6,000, 20,000, 8,000$

જો $x, y$ અને $z$ ની એકમ વેચાણ કિંમત અનુક્રમે રૂ. $2.50$,રૂ. $1.50$ અને રૂ. $1.00$ હોય,તો શ્રેણિક બીજગણિતની મદદથી દરેક બજારમાં કુલ આવક શોધો.
A
રૂ. $46,000$ અને રૂ. $53,000$
B
રૂ. $53,000$ અને રૂ. $46,000$
C
રૂ. $40,000$ અને રૂ. $50,000$
D
રૂ. $46,000$ અને રૂ. $46,000$

Solution

(A) ધારો કે વેચાણ શ્રેણિક $A$ નીચે મુજબ છે:
$A = \begin{bmatrix} 10000 & 2000 & 18000 \\ 6000 & 20000 & 8000 \end{bmatrix}$
ધારો કે કિંમત શ્રેણિક $P$ નીચે મુજબ છે:
$P = \begin{bmatrix} 2.50 \\ 1.50 \\ 1.00 \end{bmatrix}$
કુલ આવક શ્રેણિક $R$ એ $A \times P$ નો ગુણાકાર છે:
$R = \begin{bmatrix} 10000 & 2000 & 18000 \\ 6000 & 20000 & 8000 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} 2.50 \\ 1.50 \\ 1.00 \end{bmatrix}$
બજાર $I$ માટે:
$10000 \times 2.50 + 2000 \times 1.50 + 18000 \times 1.00 = 25000 + 3000 + 18000 = 46000$
બજાર $II$ માટે:
$6000 \times 2.50 + 20000 \times 1.50 + 8000 \times 1.00 = 15000 + 30000 + 8000 = 53000$
આમ,બજાર $I$ માં કુલ આવક રૂ. $46,000$ અને બજાર $II$ માં રૂ. $53,000$ છે.
116
DifficultMCQ
શ્રેણિક $X$ શોધો જેથી $X \begin{bmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 4 & 5 & 6 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} -7 & -8 & -9 \\ 2 & 4 & 6 \end{bmatrix}$ થાય.
A
$\begin{bmatrix} 1 & -2 \\ 2 & 0 \end{bmatrix}$
B
$\begin{bmatrix} 1 & 2 \\ 2 & 0 \end{bmatrix}$
C
$\begin{bmatrix} -1 & 2 \\ 2 & 0 \end{bmatrix}$
D
$\begin{bmatrix} 1 & -2 \\ 0 & 2 \end{bmatrix}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $X \begin{bmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 4 & 5 & 6 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} -7 & -8 & -9 \\ 2 & 4 & 6 \end{bmatrix}$.
જમણી બાજુનો શ્રેણિક $2 \times 3$ છે. તેથી $X$ એ $2 \times 2$ શ્રેણિક હોવો જોઈએ.
ધારો કે $X = \begin{bmatrix} a & c \\ b & d \end{bmatrix}$.
શ્રેણિકોનો ગુણાકાર કરતા:
$\begin{bmatrix} a & c \\ b & d \end{bmatrix} \begin{bmatrix} 1 & 2 & 3 \\ 4 & 5 & 6 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} a+4c & 2a+5c & 3a+6c \\ b+4d & 2b+5d & 3b+6d \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} -7 & -8 & -9 \\ 2 & 4 & 6 \end{bmatrix}$.
અનુરૂપ ઘટકોને સરખાવતા:
$1$) $a+4c = -7$ અને $2a+5c = -8$.
પ્રથમ સમીકરણ પરથી,$a = -7-4c$. બીજામાં મૂકતા: $2(-7-4c) + 5c = -8 \Rightarrow -14 - 8c + 5c = -8 \Rightarrow -3c = 6 \Rightarrow c = -2$.
તેથી $a = -7 - 4(-2) = 1$.
$2$) $b+4d = 2$ અને $2b+5d = 4$.
પ્રથમ સમીકરણ પરથી,$b = 2-4d$. બીજામાં મૂકતા: $2(2-4d) + 5d = 4 \Rightarrow 4 - 8d + 5d = 4 \Rightarrow -3d = 0 \Rightarrow d = 0$.
તેથી $b = 2 - 4(0) = 2$.
આમ,$X = \begin{bmatrix} 1 & -2 \\ 2 & 0 \end{bmatrix}$.
117
DifficultMCQ
ધારો કે $A = \begin{bmatrix} i & -i \\ -i & i \end{bmatrix}$,જ્યાં $i = \sqrt{-1}$. તો,સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ $A^{8} \begin{bmatrix} x \\ y \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 8 \\ 64 \end{bmatrix}$ ને :
A
અનન્ય ઉકેલ છે
B
અસંખ્ય ઉકેલો છે
C
કોઈ ઉકેલ નથી
D
બરાબર બે ઉકેલો છે

Solution

(C) આપેલ છે $A = \begin{bmatrix} i & -i \\ -i & i \end{bmatrix}$.
પ્રથમ,$A^{2}$ ની ગણતરી કરો:
$A^{2} = \begin{bmatrix} i & -i \\ -i & i \end{bmatrix} \begin{bmatrix} i & -i \\ -i & i \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} -2 & 2 \\ 2 & -2 \end{bmatrix} = 2 \begin{bmatrix} -1 & 1 \\ 1 & -1 \end{bmatrix}$.
ત્યારબાદ,$A^{4} = (A^{2})^{2}$ ની ગણતરી કરો:
$A^{4} = \left( 2 \begin{bmatrix} -1 & 1 \\ 1 & -1 \end{bmatrix} \right)^{2} = 8 \begin{bmatrix} 1 & -1 \\ -1 & 1 \end{bmatrix}$.
પછી,$A^{8} = (A^{4})^{2}$ ની ગણતરી કરો:
$A^{8} = \left( 8 \begin{bmatrix} 1 & -1 \\ -1 & 1 \end{bmatrix} \right)^{2} = 128 \begin{bmatrix} 1 & -1 \\ -1 & 1 \end{bmatrix}$.
સમીકરણોની સંહતિ $128 \begin{bmatrix} 1 & -1 \\ -1 & 1 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} x \\ y \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 8 \\ 64 \end{bmatrix}$ છે.
આનો અર્થ એ થાય કે $128(x - y) = 8 \Rightarrow x - y = \frac{1}{16}$ અને $128(-x + y) = 64 \Rightarrow -x + y = \frac{1}{2}$,એટલે કે $x - y = -\frac{1}{2}$.
અહીં $\frac{1}{16} \neq -\frac{1}{2}$ હોવાથી,આ સંહતિને કોઈ ઉકેલ નથી.
118
MediumMCQ
સમીકરણોની સિસ્ટમ $kx + y + z = 1$,$x + ky + z = k$,અને $x + y + kz = k^2$ નો કોઈ ઉકેલ ન હોય જો $k$ ની કિંમત ... હોય.
A
$0$
B
$1$
C
$-1$
D
$-2$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણોની સિસ્ટમ છે:
$kx + y + z = 1$
$x + ky + z = k$
$x + y + kz = k^2$
પ્રથમ,આપણે સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $\Delta$ શોધીએ:
$\Delta = \begin{vmatrix} k & 1 & 1 \\ 1 & k & 1 \\ 1 & 1 & k \end{vmatrix}$
$= k(k^2 - 1) - 1(k - 1) + 1(1 - k)$
$= (k - 1)^2(k + 2)$
સિસ્ટમનો કોઈ ઉકેલ ન મળે તે માટે,$\Delta = 0$ હોવું જોઈએ અને ક્રેમરના નિશ્ચાયકો $(\Delta_1, \Delta_2, \Delta_3)$ માંથી ઓછામાં ઓછો એક શૂન્ય ન હોવો જોઈએ.
જો $k = 1$ હોય,તો સમીકરણો $x + y + z = 1$ બને છે,જે અનંત ઉકેલો આપે છે.
જો $k = -2$ હોય,તો $\Delta = 0$ થાય છે. હવે $\Delta_1$ તપાસીએ:
$\Delta_1 = \begin{vmatrix} 1 & 1 & 1 \\ -2 & -2 & 1 \\ 4 & 1 & -2 \end{vmatrix} = 9 \neq 0$.
તેથી,$k = -2$ માટે સિસ્ટમનો કોઈ ઉકેલ નથી.
119
MediumMCQ
ધારો કે $S$ એ તમામ $\lambda \in \mathbb{R}$ નો ગણ છે જેના માટે સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ
$2x - y + 2z = 2$
$x - 2y + \lambda z = -4$
$x + \lambda y + z = 4$
ને કોઈ ઉકેલ નથી. તો ગણ $S$
A
બે કરતાં વધુ ઘટકો ધરાવે છે.
B
એક ઘટક ધરાવતો ગણ છે.
C
બરાબર બે ઘટકો ધરાવે છે.
D
ખાલી ગણ છે.

Solution

(C) સુરેખ સમીકરણોની સંહતિને કોઈ ઉકેલ ન હોય તે માટે,સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $D = 0$ હોવો જોઈએ અને ક્રેમરના નિશ્ચાયકો $(D_x, D_y, D_z)$ માંથી ઓછામાં ઓછો એક શૂન્યતર હોવો જોઈએ.
નિશ્ચાયક $D$ નીચે મુજબ છે:
$D = \begin{vmatrix} 2 & -1 & 2 \\ 1 & -2 & \lambda \\ 1 & \lambda & 1 \end{vmatrix} = 2(-2 - \lambda^2) + 1(1 - \lambda) + 2(\lambda + 2) = -2\lambda^2 + \lambda + 1$
$D = 0$ લેતા:
$-2\lambda^2 + \lambda + 1 = 0 \Rightarrow (2\lambda + 1)(\lambda - 1) = 0$
આમ,$\lambda = 1$ અથવા $\lambda = -\frac{1}{2}$.
હવે,આ કિંમતો માટે $D_x$ તપાસીએ:
$D_x = \begin{vmatrix} 2 & -1 & 2 \\ -4 & -2 & \lambda \\ 4 & \lambda & 1 \end{vmatrix} = -2\lambda^2 - 12\lambda + 8$
$\lambda = 1$ માટે,$D_x = -6 \neq 0$.
$\lambda = -\frac{1}{2}$ માટે,$D_x = 13.5 \neq 0$.
બંને કિંમતો માટે $D=0$ અને $D_x \neq 0$ હોવાથી,સંહતિને કોઈ ઉકેલ નથી.
તેથી,$S = \{1, -\frac{1}{2}\}$ છે,જે બરાબર બે ઘટકો ધરાવે છે.
120
DifficultMCQ
ધારો કે $A = \{X = (x, y, z)^{T} : PX = 0 \text{ અને } x^{2} + y^{2} + z^{2} = 1\}$ જ્યાં $P = \begin{bmatrix} 1 & 2 & 1 \\ -2 & 3 & -4 \\ 1 & 9 & -1 \end{bmatrix}$,તો ગણ $A$:
A
એક ઘટક ધરાવે છે
B
બરાબર બે ઘટકો ધરાવે છે
C
બે કરતા વધારે ઘટકો ધરાવે છે
D
ખાલી ગણ છે

Solution

(B) આપેલ છે $P = \begin{bmatrix} 1 & 2 & 1 \\ -2 & 3 & -4 \\ 1 & 9 & -1 \end{bmatrix}$.
પ્રથમ,આપણે $P$ નો નિશ્ચાયક શોધીએ:
$|P| = 1(-3 + 36) - 2(2 + 4) + 1(-18 - 3) = 33 - 12 - 21 = 0$.
કારણ કે $|P| = 0$,સમીકરણ સંહતિ $PX = 0$ ને અનંત ઉકેલો છે.
સમીકરણો છે:
$x + 2y + z = 0$ $(i)$
$-2x + 3y - 4z = 0$ (ii)
$x + 9y - z = 0$ (iii)
$(i)$ અને (iii) નો સરવાળો કરતા $2x + 11y = 0 \Rightarrow x = -\frac{11}{2}y$ મળે.
$x$ ની કિંમત $(i)$ માં મૂકતા: $-\frac{11}{2}y + 2y + z = 0 \Rightarrow z = \frac{7}{2}y$.
ધારો કે $y = \lambda$,તો $x = -\frac{11}{2}\lambda$ અને $z = \frac{7}{2}\lambda$.
આપેલ છે $x^{2} + y^{2} + z^{2} = 1$,કિંમતો મૂકતા:
$(-\frac{11}{2}\lambda)^{2} + \lambda^{2} + (\frac{7}{2}\lambda)^{2} = 1$
$\frac{121}{4}\lambda^{2} + \lambda^{2} + \frac{49}{4}\lambda^{2} = 1$
$\frac{121 + 4 + 49}{4}\lambda^{2} = 1 \Rightarrow \frac{174}{4}\lambda^{2} = 1 \Rightarrow \lambda^{2} = \frac{4}{174} = \frac{2}{87}$.
કારણ કે $\lambda^{2} = \frac{2}{87}$,$\lambda$ માટે બે શક્ય કિંમતો મળે $(\lambda = \pm \sqrt{\frac{2}{87}})$.
આમ,$(x, y, z)$ માટે બરાબર બે ઉકેલો મળે છે.
121
DifficultMCQ
ધારો કે $S$ એ સમીકરણોની સિસ્ટમ $(x, y, z)$ ના તમામ પૂર્ણાંક ઉકેલોનો ગણ છે:
$x-2y+5z=0$
$-2x+4y+z=0$
$-7x+14y+9z=0$
જેથી $15 \leq x^{2}+y^{2}+z^{2} \leq 150$. તો,ગણ $S$ માં ઘટકોની સંખ્યા કેટલી થાય?
A
$16$
B
$-8$
C
$-16$
D
$8$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણોની સિસ્ટમ છે:
$x - 2y + 5z = 0$ $(1)$
$-2x + 4y + z = 0$ $(2)$
$-7x + 14y + 9z = 0$ $(3)$
પ્રથમ,આપણે સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક શોધીએ:
$\Delta = \begin{vmatrix} 1 & -2 & 5 \\ -2 & 4 & 1 \\ -7 & 14 & 9 \end{vmatrix} = 1(36 - 14) - (-2)(-18 + 7) + 5(-28 + 28) = 1(22) + 2(-11) + 0 = 22 - 22 = 0$.
$\Delta = 0$ હોવાથી,સિસ્ટમના અનંત ઉકેલો છે.
$(1)$ અને $(2)$ પરથી,આપણને મળે છે:
$x - 2y = -5z$
$-2x + 4y = -z$
પ્રથમ સમીકરણને $2$ વડે ગુણતા,$2x - 4y = -10z$ મળે છે. આને બીજા સમીકરણમાં ઉમેરતા $0 = -11z$ મળે છે,તેથી $z = 0$.
$z = 0$ ને $(1)$ માં મૂકતા,$x - 2y = 0$ મળે છે,જેનો અર્થ છે $x = 2y$.
ધારો કે $y = k$,જ્યાં $k$ એક પૂર્ણાંક છે. તો $x = 2k$ અને $z = 0$.
શરત $15 \leq x^{2} + y^{2} + z^{2} \leq 150$ નીચે મુજબ બને છે:
$15 \leq (2k)^{2} + k^{2} + 0^{2} \leq 150$
$15 \leq 5k^{2} \leq 150$
$3 \leq k^{2} \leq 30$.
$k$ પૂર્ણાંક હોવાથી,$k^{2}$ ની કિંમત $4, 9, 16, 25$ હોઈ શકે.
આમ,$k \in \{ \pm 2, \pm 3, \pm 4, \pm 5 \}$.
$k$ માટે $8$ શક્ય કિંમતો છે,જે દરેક એક અનન્ય ઉકેલ $(x, y, z)$ ને અનુરૂપ છે.
તેથી,$S$ માં ઘટકોની સંખ્યા $8$ છે.
122
MediumMCQ
જો સમીકરણ સંહતિ $x+y+z=2$,$2x+4y-z=6$,અને $3x+2y+\lambda z=\mu$ ને અનંત ઉકેલો હોય,તો:
A
$\lambda-2\mu=-5$
B
$2\lambda-\mu=5$
C
$2\lambda+\mu=14$
D
$\lambda+2\mu=14$

Solution

(C) સુરેખ સમીકરણોની સંહતિને અનંત ઉકેલો હોય તે માટે,સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $\Delta = 0$ હોવો જોઈએ અને વિસ્તૃત નિશ્ચાયકો $\Delta_x, \Delta_y, \Delta_z$ પણ $0$ હોવા જોઈએ.
પ્રથમ,$\Delta = 0$ ની ગણતરી કરો:
$\Delta = \begin{vmatrix} 1 & 1 & 1 \\ 2 & 4 & -1 \\ 3 & 2 & \lambda \end{vmatrix} = 1(4\lambda + 2) - 1(2\lambda + 3) + 1(4 - 12) = 0$
$4\lambda + 2 - 2\lambda - 3 - 8 = 0$
$2\lambda - 9 = 0 \Rightarrow \lambda = \frac{9}{2}$.
ત્યારબાદ,$\Delta_x = 0$ ની ગણતરી કરો:
$\Delta_x = \begin{vmatrix} 2 & 1 & 1 \\ 6 & 4 & -1 \\ \mu & 2 & \lambda \end{vmatrix} = 2(4\lambda + 2) - 1(6\lambda + \mu) + 1(12 - 4\mu) = 0$
$\lambda = \frac{9}{2}$ મૂકતા:
$2(18 + 2) - (27 + \mu) + 12 - 4\mu = 0$
$40 - 27 - \mu + 12 - 4\mu = 0$
$25 - 5\mu = 0 \Rightarrow \mu = 5$.
હવે,$\lambda = 4.5$ અને $\mu = 5$ માટે વિકલ્પો તપાસો:
$2\lambda + \mu = 2(4.5) + 5 = 9 + 5 = 14$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
123
MediumMCQ
જો સમીકરણોની સંહતિ
$x-2y+3z=9$
$2x+y+z=b$
$x-7y+az=24$
ને અનંત ઉકેલો હોય,તો $a-b$ ની કિંમત શોધો.
A
$5$
B
$11$
C
$8$
D
$3$

Solution

(A) સુરેખ સમીકરણોની સંહતિને અનંત ઉકેલો હોય તે માટે,સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $D = 0$ હોવો જોઈએ અને નિશ્ચાયકો $D_1, D_2, D_3$ પણ $0$ હોવા જોઈએ.
પ્રથમ,$D = \begin{vmatrix} 1 & -2 & 3 \\ 2 & 1 & 1 \\ 1 & -7 & a \end{vmatrix} = 0$ ની ગણતરી કરો.
$1(a + 7) + 2(2a - 1) + 3(-14 - 1) = 0$
$a + 7 + 4a - 2 - 45 = 0$
$5a - 40 = 0 \Rightarrow a = 8$.
ત્યારબાદ,$D_1 = \begin{vmatrix} 9 & -2 & 3 \\ b & 1 & 1 \\ 24 & -7 & 8 \end{vmatrix} = 0$ ની ગણતરી કરો.
$9(8 + 7) + 2(8b - 24) + 3(-7b - 24) = 0$
$9(15) + 16b - 48 - 21b - 72 = 0$
$135 - 5b - 120 = 0$
$15 - 5b = 0 \Rightarrow b = 3$.
તેથી,$a - b = 8 - 3 = 5$.
124
MediumMCQ
જો સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ $x+y+3z=0$,$x+3y+k^{2}z=0$,અને $3x+y+3z=0$ ને કોઈ $k \in R$ માટે શૂન્યેતર ઉકેલ $(x, y, z)$ હોય,તો $x + (y/z)$ ની કિંમત શોધો.
A
$9$
B
$-3$
C
$-9$
D
$3$

Solution

(B) આપેલ સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ નીચે મુજબ છે:
$x+y+3z=0$ $(i)$
$x+3y+k^{2}z=0$ (ii)
$3x+y+3z=0$ (iii)
શૂન્યેતર ઉકેલ અસ્તિત્વ ધરાવે તે માટે સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક શૂન્ય હોવો જોઈએ:
$\begin{vmatrix} 1 & 1 & 3 \\ 1 & 3 & k^{2} \\ 3 & 1 & 3 \end{vmatrix} = 0$
નિશ્ચાયકનું વિસ્તરણ કરતા:
$1(9 - k^{2}) - 1(3 - 3k^{2}) + 3(1 - 9) = 0$
$9 - k^{2} - 3 + 3k^{2} - 24 = 0$
$2k^{2} - 18 = 0$
$2k^{2} = 18 \Rightarrow k^{2} = 9$
હવે,$k^{2} = 9$ ને સમીકરણોમાં મૂકતા:
$(i)$ $x+y+3z=0$
(iii) $3x+y+3z=0$
(iii) માંથી $(i)$ બાદ કરતા: $(3x+y+3z) - (x+y+3z) = 0 \Rightarrow 2x = 0 \Rightarrow x = 0$
$x=0$ ને $(i)$ માં મૂકતા: $0 + y + 3z = 0 \Rightarrow y = -3z$
તેથી,$\frac{y}{z} = -3$
અંતે,$x + \frac{y}{z} = 0 + (-3) = -3$
125
DifficultMCQ
ધારો કે $\lambda \in R$. સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ
$2x_{1} - 4x_{2} + \lambda x_{3} = 1$
$x_{1} - 6x_{2} + x_{3} = 2$
$\lambda x_{1} - 10x_{2} + 4x_{3} = 3$
માટે અસંગત છે:
A
$\lambda$ ની બરાબર એક ઋણ કિંમત.
B
$\lambda$ ની બરાબર એક ધન કિંમત.
C
$\lambda$ ની દરેક કિંમત.
D
$\lambda$ ની બરાબર બે કિંમતો.

Solution

(A) સમીકરણોની સંહતિ અસંગત ત્યારે હોય જ્યારે નિશ્ચાયક $D = 0$ હોય અને $D_{1}, D_{2}, D_{3}$ માંથી ઓછામાં ઓછું એક શૂન્ય ન હોય.
પ્રથમ,નિશ્ચાયક $D$ ની ગણતરી કરીએ:
$D = \begin{vmatrix} 2 & -4 & \lambda \\ 1 & -6 & 1 \\ \lambda & -10 & 4 \end{vmatrix} = 2(-24 + 10) + 4(4 - \lambda) + \lambda(-10 + 6\lambda)$
$D = 2(-14) + 16 - 4\lambda - 10\lambda + 6\lambda^{2} = 6\lambda^{2} - 14\lambda - 12 = 2(3\lambda + 2)(\lambda - 3)$.
$D = 0$ લેતા,આપણને $\lambda = 3$ અથવા $\lambda = -\frac{2}{3}$ મળે છે.
હવે $D_{1}, D_{2}, D_{3}$ ની ગણતરી કરીએ:
$D_{1} = \begin{vmatrix} 1 & -4 & \lambda \\ 2 & -6 & 1 \\ 3 & -10 & 4 \end{vmatrix} = 1(-24 + 10) + 4(8 - 3) + \lambda(-20 + 18) = -14 + 20 - 2\lambda = 6 - 2\lambda = -2(\lambda - 3)$.
જ્યારે $\lambda = 3$ હોય,ત્યારે $D = 0$ અને $D_{1} = 0$ થાય છે. $\lambda = 3$ માટે $D_{2}$ અને $D_{3}$ પણ $0$ થાય છે,જેનો અર્થ છે કે અનંત ઉકેલો મળે છે.
જ્યારે $\lambda = -\frac{2}{3}$ હોય,ત્યારે $D = 0$ પરંતુ $D_{1} = -2(-\frac{2}{3} - 3) = -2(-\frac{11}{3}) = \frac{22}{3} \neq 0$ થાય છે.
તેથી,$\lambda = -\frac{2}{3}$ માટે સંહતિ અસંગત છે,જે $\lambda$ ની એક ઋણ કિંમત છે.
126
MediumMCQ
જેના માટે સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ $x+y+z=2$,$x+2y+3z=5$,અને $x+3y+\lambda z=\mu$ ને અનંત ઉકેલો હોય તેવી $\lambda$ અને $\mu$ ની કિંમતો અનુક્રમે છે:
A
$5$ અને $7$
B
$6$ અને $8$
C
$4$ અને $9$
D
$5$ અને $8$

Solution

(D) સુરેખ સમીકરણોની સંહતિને અનંત ઉકેલો હોય તે માટે,સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $D = 0$ હોવો જોઈએ અને $D_1, D_2, D_3$ પણ $0$ હોવા જોઈએ.
પ્રથમ,આપણે $D = \begin{vmatrix} 1 & 1 & 1 \\ 1 & 2 & 3 \\ 1 & 3 & \lambda \end{vmatrix} = 0$ ની ગણતરી કરીએ.
પ્રથમ હાર મુજબ વિસ્તરણ કરતા: $1(2\lambda - 9) - 1(\lambda - 3) + 1(3 - 2) = 0$.
$2\lambda - 9 - \lambda + 3 + 1 = 0 \implies \lambda - 5 = 0 \implies \lambda = 5$.
ત્યારબાદ,આપણે $D_1 = \begin{vmatrix} 2 & 1 & 1 \\ 5 & 2 & 3 \\ \mu & 3 & 5 \end{vmatrix} = 0$ લઈએ.
પ્રથમ હાર મુજબ વિસ્તરણ કરતા: $2(10 - 9) - 1(25 - 3\mu) + 1(15 - 2\mu) = 0$.
$2(1) - 25 + 3\mu + 15 - 2\mu = 0$.
$2 - 10 + \mu = 0 \implies \mu - 8 = 0 \implies \mu = 8$.
આમ,$\lambda = 5$ અને $\mu = 8$ મળે છે.
127
MediumMCQ
ધારો કે $A = \begin{bmatrix} a & b \\ c & d \end{bmatrix}$ અને $B = \begin{bmatrix} \alpha \\ \beta \end{bmatrix} \neq \begin{bmatrix} 0 \\ 0 \end{bmatrix}$ એવા છે કે $AB = B$ અને $a + d = 2021$ છે,તો $ad - bc$ ની કિંમત ...... છે.
A
$1010$
B
$1560$
C
$2250$
D
$2020$

Solution

(D) આપેલ છે કે $AB = B$,જેને $AB - B = O$ તરીકે ફરીથી લખી શકાય છે,જ્યાં $O$ એ શૂન્ય શ્રેણિક છે.
આ સૂચવે છે કે $(A - I)B = O$,જ્યાં $I$ એ એકમ શ્રેણિક $\begin{bmatrix} 1 & 0 \\ 0 & 1 \end{bmatrix}$ છે.
$B \neq O$ હોવાથી,શ્રેણિક $(A - I)$ અસામાન્ય (singular) હોવો જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે તેનો નિશ્ચાયક શૂન્ય હોવો જોઈએ: $|A - I| = 0$.
નિશ્ચાયકની ગણતરી કરતા:
$|A - I| = \begin{vmatrix} a - 1 & b \\ c & d - 1 \end{vmatrix} = (a - 1)(d - 1) - bc = 0$.
આનું વિસ્તરણ કરતા,આપણને $ad - a - d + 1 - bc = 0$ મળે છે.
પદોને ગોઠવતા,આપણી પાસે $ad - bc = a + d - 1$ છે.
આપેલ છે કે $a + d = 2021$,તેથી આ કિંમત મૂકતા:
$ad - bc = 2021 - 1 = 2020$.
128
DifficultMCQ
ધારો કે સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ $4x + \lambda y + 2z = 0$,$2x - y + z = 0$,અને $\mu x + 2y + 3z = 0$ (જ્યાં $\lambda, \mu \in R$) નો ઉકેલ શૂન્યતર (non-trivial) છે. તો નીચેનામાંથી કયું સત્ય છે?
A
$\mu = 6, \lambda \in R$
B
$\lambda = 2, \mu \in R$
C
$\lambda = 3, \mu \in R$
D
$\mu = -6, \lambda \in R$

Solution

(A) સુરેખ સમીકરણોની સંહતિનો શૂન્યતર ઉકેલ હોય તે માટે સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $0$ હોવો જોઈએ.
$\begin{vmatrix} 4 & \lambda & 2 \\ 2 & -1 & 1 \\ \mu & 2 & 3 \end{vmatrix} = 0$
પ્રથમ હારને અનુલક્ષીને વિસ્તરણ કરતા:
$4((-1)(3) - (1)(2)) - \lambda((2)(3) - (1)(\mu)) + 2((2)(2) - (-1)(\mu)) = 0$
$4(-5) - 6\lambda + \lambda\mu + 8 + 2\mu = 0$
$\lambda\mu - 6\lambda + 2\mu - 12 = 0$
$\lambda(\mu - 6) + 2(\mu - 6) = 0$
$(\lambda + 2)(\mu - 6) = 0$
આ સમીકરણ કોઈપણ $\lambda \in R$ માટે સાચું ઠરે તે માટે $\mu - 6 = 0$ હોવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે $\mu = 6$.
આમ,કોઈપણ $\lambda \in R$ માટે $\mu = 6$ એ શરત છે.
129
MediumMCQ
સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ $3x - 2y - kz = 10$,$2x - 4y - 2z = 6$,અને $x + 2y - z = 5m$ અસંગત છે જો
A
$k = 3, m = \frac{4}{5}$
B
$k \neq 3, m \in R$
C
$k \neq 3, m \neq \frac{4}{5}$
D
$k = 3, m \neq \frac{4}{5}$

Solution

(D) સમીકરણોની સંહતિ અસંગત હોય તે માટે,સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $\Delta = 0$ હોવો જોઈએ અને $\Delta_x, \Delta_y, \Delta_z$ માંથી ઓછામાં ઓછો એક નિશ્ચાયક શૂન્યતર હોવો જોઈએ.
પ્રથમ,$\Delta = \begin{vmatrix} 3 & -2 & -k \\ 2 & -4 & -2 \\ 1 & 2 & -1 \end{vmatrix} = 3(4 + 4) + 2(-2 + 2) - k(4 + 4) = 24 - 8k$ શોધો.
$\Delta = 0$ લેતા,$24 - 8k = 0$ મળે,તેથી $k = 3$.
હવે,$k = 3$ માટે $\Delta_z$ તપાસો:
$\Delta_z = \begin{vmatrix} 3 & -2 & 10 \\ 2 & -4 & 6 \\ 1 & 2 & 5m \end{vmatrix} = 3(-20m - 12) + 2(10m - 6) + 10(4 + 4) = -60m - 36 + 20m - 12 + 80 = -40m + 32$.
અસંગતતા માટે,$\Delta_z \neq 0$ હોવું જોઈએ,તેથી $-40m + 32 \neq 0 \Rightarrow 40m \neq 32 \Rightarrow m \neq \frac{32}{40} \Rightarrow m \neq \frac{4}{5}$.
આમ,સંહતિ અસંગત છે જો $k = 3$ અને $m \neq \frac{4}{5}$ હોય.
130
MediumMCQ
જો સમીકરણોની સંહતિ $kx + y + 2z = 1$,$3x - y - 2z = 2$,અને $-2x - 2y - 4z = 3$ ને અનંત ઉકેલો હોય,તો $k$ ની કિંમત .......... થાય.
A
$21$
B
$42$
C
$14$
D
$28$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણોની સંહતિ નીચે મુજબ છે:
$1) kx + y + 2z = 1$
$2) 3x - y - 2z = 2$
$3) -2x - 2y - 4z = 3$
સુરેખ સમીકરણોની સંહતિને અનંત ઉકેલો હોય તે માટે,સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક શૂન્ય હોવો જોઈએ અને વિસ્તૃત શ્રેણિક સુસંગત હોવો જોઈએ.
ધારો કે સહગુણક શ્રેણિક $A = \begin{bmatrix} k & 1 & 2 \\ 3 & -1 & -2 \\ -2 & -2 & -4 \end{bmatrix}$ છે.
$|A| = 0$ લેતા:
$|A| = k(4 - 4) - 1(-12 - 4) + 2(-6 - 2) = 0 - 1(-16) + 2(-8) = 16 - 16 = 0$.
નિશ્ચાયક હંમેશા $0$ હોવાથી,આપણે વિસ્તૃત શ્રેણિક $[A|B]$ નો ઉપયોગ કરીને સુસંગતતા ચકાસીએ છીએ.
સમીકરણ $(2)$ અને $(3)$ નો સરવાળો કરતા:
$(3x - y - 2z) + (-2x - 2y - 4z) = 2 + 3$
$x - 3y - 6z = 5 \Rightarrow x = 3y + 6z + 5$.
અનંત ઉકેલો માટે,સંહતિ સુસંગત હોવી જોઈએ. પ્રથમ બે સમીકરણોનો સરવાળો કરતા અને સુસંગતતાની શરત ચકાસતા,આપણને $k = 21$ મળે છે.
131
MediumMCQ
સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ માટે:
$x - 2y = 1, x - y + kz = -2, ky + 4z = 6, k \in R$
નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
$(A)$ જો $k \neq 2, k \neq -2$ હોય તો સંહતિને અનન્ય ઉકેલ છે.
$(B)$ જો $k = -2$ હોય તો સંહતિને અનન્ય ઉકેલ છે.
$(C)$ જો $k = 2$ હોય તો સંહતિને અનન્ય ઉકેલ છે.
$(D)$ જો $k = 2$ હોય તો સંહતિને કોઈ ઉકેલ નથી.
$(E)$ જો $k \neq -2$ હોય તો સંહતિને અનંત ઉકેલો છે.
નીચેનામાંથી કયા વિધાનો સાચા છે?
A
માત્ર $(C)$ અને $(D)$
B
માત્ર $(B)$ અને $(E)$
C
માત્ર $(A)$ અને $(E)$
D
માત્ર $(A)$ અને $(D)$

Solution

(D) સમીકરણોની સંહતિ નીચે મુજબ છે:
$x - 2y + 0z = 1$
$x - y + kz = -2$
$0x + ky + 4z = 6$
સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $D$:
$D = \begin{vmatrix} 1 & -2 & 0 \\ 1 & -1 & k \\ 0 & k & 4 \end{vmatrix} = 1(-4 - k^2) - (-2)(4 - 0) + 0 = -4 - k^2 + 8 = 4 - k^2$.
અનન્ય ઉકેલ માટે,$D \neq 0$ હોવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે $4 - k^2 \neq 0$,તેથી $k \neq 2$ અને $k \neq -2$. આમ,વિધાન $(A)$ સાચું છે.
જો $k = 2$ હોય,તો $D = 0$. આપણે $D_1$ નો ઉપયોગ કરીને સુસંગતતા તપાસીએ:
$D_1 = \begin{vmatrix} 1 & -2 & 0 \\ -2 & -1 & 2 \\ 6 & 2 & 4 \end{vmatrix} = 1(-4 - 4) - (-2)(-8 - 12) + 0 = -8 - 40 = -48 \neq 0$.
કારણ કે $D = 0$ અને $D_1 \neq 0$,તેથી $k = 2$ માટે સંહતિને કોઈ ઉકેલ નથી. આમ,વિધાન $(D)$ સાચું છે.
તેથી,વિધાનો $(A)$ અને $(D)$ સાચા છે.
132
MediumMCQ
નીચે આપેલ સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ ધ્યાનમાં લો: $2x + 3y + 2z = 9$,$3x + 2y + 2z = 9$,અને $x - y + 4z = 8$. નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
ઉકેલ $(\alpha, \beta, \gamma)$ ધરાવે છે જે $\alpha + \beta^2 + \gamma^3 = 12$ નું પાલન કરે છે
B
અનંત ઉકેલો ધરાવે છે
C
કોઈ ઉકેલ નથી
D
અનન્ય ઉકેલ ધરાવે છે

Solution

(D) આપેલ સમીકરણો:
$2x + 3y + 2z = 9 \quad (1)$
$3x + 2y + 2z = 9 \quad (2)$
$x - y + 4z = 8 \quad (3)$
સમીકરણ $(2)$ માંથી સમીકરણ $(1)$ બાદ કરતા:
$(3x + 2y + 2z) - (2x + 3y + 2z) = 9 - 9$
$x - y = 0 \Rightarrow x = y$
$x = y$ ને સમીકરણ $(3)$ માં મૂકતા:
$x - x + 4z = 8 \Rightarrow 4z = 8 \Rightarrow z = 2$
$z = 2$ ને સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$2x + 3y + 2(2) = 9$
$2x + 3y = 5$
$x = y$ હોવાથી,$2x + 3x = 5 \Rightarrow 5x = 5 \Rightarrow x = 1$
આમ,$x = 1, y = 1, z = 2$.
આ સંહતિ અનન્ય ઉકેલ $(1, 1, 2)$ ધરાવે છે.
133
MediumMCQ
નીચેની સમીકરણ પ્રણાલીને ધ્યાનમાં લો: $x+2y-3z=a$,$2x+6y-11z=b$,અને $x-2y+7z=c$,જ્યાં $a, b$ અને $c$ વાસ્તવિક અચળાંકો છે. તો સમીકરણ પ્રણાલી:
A
જ્યારે $5a=2b+c$ હોય ત્યારે અનન્ય ઉકેલ ધરાવે છે
B
જ્યારે $5a=2b+c$ હોય ત્યારે અનંત ઉકેલો ધરાવે છે
C
બધા $a, b$ અને $c$ માટે કોઈ ઉકેલ ધરાવતી નથી
D
બધા $a, b$ અને $c$ માટે અનન્ય ઉકેલ ધરાવે છે

Solution

(B) ધારો કે આપેલ સમીકરણો છે:
$P_{1}: x+2y-3z=a$
$P_{2}: 2x+6y-11z=b$
$P_{3}: x-2y+7z=c$
પ્રથમ,આપણે સહગુણક શ્રેણિક $D$ નો નિશ્ચાયક શોધીએ:
$D = \begin{vmatrix} 1 & 2 & -3 \\ 2 & 6 & -11 \\ 1 & -2 & 7 \end{vmatrix} = 1(42-22) - 2(14+11) - 3(-4-6) = 20 - 50 + 30 = 0$.
કારણ કે $D=0$,સિસ્ટમ પાસે અનન્ય ઉકેલ નથી.
હવે,સમીકરણોના રેખીય સંયોજનને તપાસો:
$2P_{2} + P_{3} = 2(2x+6y-11z) + (x-2y+7z) = 4x+12y-22z + x-2y+7z = 5x+10y-15z = 5(x+2y-3z) = 5P_{1}$.
આમ,જો $5a = 2b + c$ હોય,તો ત્રીજું સમીકરણ પ્રથમ બે સમીકરણોનું રેખીય સંયોજન છે,જેનો અર્થ છે કે સમતલો સુસંગત છે અને સામાન્ય છેદરેખા ધરાવે છે.
તેથી,જ્યારે $5a = 2b + c$ હોય ત્યારે સિસ્ટમ અનંત ઉકેલો ધરાવે છે.
134
DifficultMCQ
બે સમતોલ પાસા ફેંકવામાં આવે છે. તેના પરના અંકોને $\lambda$ અને $\mu$ તરીકે લેવામાં આવે છે,અને સુરેખ સમીકરણોની એક સિસ્ટમ
$x+y+z=5$
$x+2y+3z=\mu$
$x+3y+\lambda z=1$
બનાવવામાં આવે છે. જો $p$ એ સિસ્ટમને અનન્ય ઉકેલ હોવાની સંભાવના હોય અને $q$ એ સિસ્ટમને કોઈ ઉકેલ ન હોવાની સંભાવના હોય,તો:
A
$p=\frac{1}{6}$ અને $q=\frac{1}{36}$
B
$p=\frac{5}{6}$ અને $q=\frac{5}{36}$
C
$p=\frac{5}{6}$ અને $q=\frac{1}{36}$
D
$p=\frac{1}{6}$ અને $q=\frac{5}{36}$

Solution

(B) જો નિશ્ચાયક $D \neq 0$ હોય તો સિસ્ટમને અનન્ય ઉકેલ મળે છે.
$D = \begin{vmatrix} 1 & 1 & 1 \\ 1 & 2 & 3 \\ 1 & 3 & \lambda \end{vmatrix} = 1(2\lambda - 9) - 1(\lambda - 3) + 1(3 - 2) = \lambda - 5$.
અનન્ય ઉકેલ માટે,$D \neq 0 \Rightarrow \lambda \neq 5$.
પાસાના $6$ પરિણામોમાંથી,$\lambda \neq 5$ માટે $5$ શક્યતાઓ છે. તેથી,$p = \frac{5}{6}$.
કોઈ ઉકેલ ન હોય તે માટે,$D = 0 \Rightarrow \lambda = 5$. આપણે $D_1, D_2, D_3$ નો ઉપયોગ કરીને સુસંગતતા તપાસીએ.
$D_1 = \begin{vmatrix} 5 & 1 & 1 \\ \mu & 2 & 3 \\ 1 & 3 & 5 \end{vmatrix} = 6 - 2\mu$.
કોઈ ઉકેલ ન હોય તે માટે,$D=0$ અને $D_1, D_2, D_3$ માંથી ઓછામાં ઓછું એક શૂન્યતર હોવું જોઈએ. જો $\lambda=5$,તો $D_1 = 6-2\mu \neq 0 \Rightarrow \mu \neq 3$.
$\mu$ ના $6$ પરિણામોમાંથી,$\mu \neq 3$ માટે $5$ શક્યતાઓ છે. તેથી,$q = P(\lambda=5) \times P(\mu \neq 3) = \frac{1}{6} \times \frac{5}{6} = \frac{5}{36}$.
135
MediumMCQ
જો સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ
$2x + y - z = 3$
$x - y - z = \alpha$
$3x + 3y + \beta z = 3$
ને અનંત ઉકેલો હોય,તો $\alpha + \beta - \alpha \beta$ ની કિંમત .... થાય.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$5$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણોની સંહતિ નીચે મુજબ છે:
$(i) \ 2x + y - z = 3$
$(ii) \ x - y - z = \alpha$
$(iii) \ 3x + 3y + \beta z = 3$
સુરેખ સમીકરણોની સંહતિને અનંત ઉકેલો હોય તે માટે,સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક શૂન્ય હોવો જોઈએ અને ઓગમેન્ટેડ શ્રેણિક સુસંગત હોવો જોઈએ.
ધારો કે સહગુણક શ્રેણિક $A = \begin{bmatrix} 2 & 1 & -1 \\ 1 & -1 & -1 \\ 3 & 3 & \beta \end{bmatrix}$ છે.
$|A| = 0$ લેતા:
$2(-\beta + 3) - 1(\beta + 3) - 1(3 + 3) = 0$
$-2\beta + 6 - \beta - 3 - 6 = 0$
$-3\beta - 3 = 0 \Rightarrow \beta = -1$.
$\beta = -1$ ને સમીકરણોમાં મૂકતા:
$2x + y - z = 3$
$x - y - z = \alpha$
$3x + 3y - z = 3$
સમીકરણ $(i)$ માંથી $(ii)$ બાદ કરતા $x + 2y = 3 - \alpha$ મળે છે.
સમીકરણ $(iii)$ પરથી,$3(x + y) - z = 3$. $(i) + (ii)$ નો ઉપયોગ કરતા,$3x = 3 + \alpha$,તેથી $x = 1 + \alpha/3$.
સુસંગતતા માટે,સમીકરણો એક જ સમતલ અથવા રેખા દર્શાવતા હોવા જોઈએ. ઉકેલતા $\alpha = 3$ મળે છે.
આમ,$\alpha + \beta - \alpha \beta = 3 + (-1) - (3)(-1) = 3 - 1 + 3 = 5$.
136
DifficultMCQ
ધારો કે $[\lambda]$ એ $\lambda$ થી નાનો અથવા તેના જેટલો મહત્તમ પૂર્ણાંક છે. $\lambda$ ની એવી તમામ કિંમતોનો ગણ શોધો જેના માટે સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ $x+y+z=4$,$3x+2y+5z=3$,$9x+4y+(28+[\lambda])z=[\lambda]$ નો ઉકેલ મળે:
A
$R$
B
$(-\infty, -9) \cup (-9, \infty)$
C
$[-9, -8)$
D
$(-\infty, -9) \cup [-8, \infty)$

Solution

(A) સમીકરણોની સંહતિ સુસંગત છે જો સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $D$ શૂન્ય ન હોય (અનન્ય ઉકેલ) અથવા જો $D=0$ હોય અને ઓગમેન્ટેડ શ્રેણિક સુસંગતતાની શરતનું પાલન કરે.
નિશ્ચાયક $D$ નીચે મુજબ છે:
$D = \begin{vmatrix} 1 & 1 & 1 \\ 3 & 2 & 5 \\ 9 & 4 & 28+[\lambda] \end{vmatrix}$
પ્રથમ હાર મુજબ વિસ્તરણ કરતા:
$D = 1(2(28+[\lambda]) - 20) - 1(3(28+[\lambda]) - 45) + 1(12 - 18)$
$D = (56 + 2[\lambda] - 20) - (84 + 3[\lambda] - 45) - 6$
$D = (36 + 2[\lambda]) - (39 + 3[\lambda]) - 6$
$D = -[\lambda] - 9$
જો $D \neq 0$,એટલે કે $[\lambda] \neq -9$,તો સંહતિનો અનન્ય ઉકેલ મળે છે.
જો $D = 0$,એટલે કે $[\lambda] = -9$,તો આપણે ક્રેમરના નિયમ અથવા હાર ઘટાડાની રીતનો ઉપયોગ કરીને સુસંગતતા તપાસીએ.
$[\lambda] = -9$ માટે,ત્રીજું સમીકરણ $9x + 4y + 19z = -9$ બને છે.
આમ,તમામ $\lambda \in R$ માટે સંહતિનો ઉકેલ મળે છે.
137
DifficultMCQ
જો નીચેની સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ
$2x + y + z = 5$
$x - y + z = 3$
$x + y + az = b$
ને કોઈ ઉકેલ ન હોય,તો :
A
$a = -\frac{1}{3}, b \neq \frac{7}{3}$
B
$a \neq \frac{1}{3}, b = \frac{7}{3}$
C
$a \neq -\frac{1}{3}, b = \frac{7}{3}$
D
$a = \frac{1}{3}, b \neq \frac{7}{3}$

Solution

(D) સુરેખ સમીકરણોની સંહતિને કોઈ ઉકેલ ન હોય તે માટે,સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $D = 0$ હોવો જોઈએ અને ક્રેમરના નિયમના નિશ્ચાયકોમાંથી ઓછામાં ઓછો એક નિશ્ચાયક શૂન્યતર હોવો જોઈએ.
પ્રથમ,$D$ ની ગણતરી કરીએ:
$D = \begin{vmatrix} 2 & 1 & 1 \\ 1 & -1 & 1 \\ 1 & 1 & a \end{vmatrix} = 2(-a - 1) - 1(a - 1) + 1(1 + 1) = 1 - 3a$.
$D = 0$ લેતા,$1 - 3a = 0$ મળે,તેથી $a = \frac{1}{3}$.
હવે,જો $a = \frac{1}{3}$ હોય,તો સમીકરણોની સંહતિ તપાસતા,કોઈ ઉકેલ ન મળે તે માટેની શરત $b \neq \frac{7}{3}$ મળે છે.
138
DifficultMCQ
સુરેખ સમીકરણોની સિસ્ટમ ધ્યાનમાં લો:
$-x+y+2z=0$
$3x-ay+5z=1$
$2x-2y-az=7$
ધારો કે $S_{1}$ એ બધા $a \in \mathbb{R}$ નો સમૂહ છે જેના માટે સિસ્ટમ અસંગત છે અને $S_{2}$ એ બધા $a \in \mathbb{R}$ નો સમૂહ છે જેના માટે સિસ્ટમને અનંત ઉકેલો છે. જો $n(S_{1})$ અને $n(S_{2})$ અનુક્રમે $S_{1}$ અને $S_{2}$ માંના ઘટકોની સંખ્યા દર્શાવે છે,તો:
A
$n(S_{1})=2, n(S_{2})=2$
B
$n(S_{1})=1, n(S_{2})=0$
C
$n(S_{1})=2, n(S_{2})=0$
D
$n(S_{1})=0, n(S_{2})=2$

Solution

(C) સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $\Delta = \begin{vmatrix} -1 & 1 & 2 \\ 3 & -a & 5 \\ 2 & -2 & -a \end{vmatrix}$ છે.
પ્રથમ હાર મુજબ વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta = -1(a^2 + 10) - 1(-3a - 10) + 2(-6 + 2a)$
$= -a^2 - 10 + 3a + 10 - 12 + 4a = -a^2 + 7a - 12 = -(a-3)(a-4)$.
સિસ્ટમ અસંગત હોય અથવા અનંત ઉકેલો હોય તે માટે,આપણે $\Delta = 0$ હોવું જોઈએ,જે $a = 3$ અથવા $a = 4$ આપે છે.
હવે,$\Delta_1 = \begin{vmatrix} 0 & 1 & 2 \\ 1 & -a & 5 \\ 7 & -2 & -a \end{vmatrix}$ ની ગણતરી કરીએ.
$\Delta_1 = 0(a^2 + 10) - 1(-a - 35) + 2(-2 + 7a) = a + 35 - 4 + 14a = 15a + 31$.
$a = 3$ માટે,$\Delta_1 = 15(3) + 31 = 76 \neq 0$.
$a = 4$ માટે,$\Delta_1 = 15(4) + 31 = 91 \neq 0$.
કારણ કે $a=3$ અને $a=4$ બંને માટે $\Delta = 0$ અને $\Delta_1 \neq 0$ છે,તેથી સિસ્ટમ આ કિંમતો માટે અસંગત છે. આમ,$S_1 = \{3, 4\}$ અને $n(S_1) = 2$.
અનંત ઉકેલો માટે,આપણે $\Delta = 0$ અને $\Delta_1 = \Delta_2 = \Delta_3 = 0$ ની જરૂર છે. કારણ કે $a=3$ અને $a=4$ માટે $\Delta_1 \neq 0$ છે,તેથી એવી કોઈ $a$ ની કિંમત નથી જેના માટે સિસ્ટમને અનંત ઉકેલો હોય. આમ,$S_2 = \emptyset$ અને $n(S_2) = 0$.
139
MediumMCQ
જેના માટે સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ
$3x - y + 4z = 3$
$x + 2y - 3z = -2$
$6x + 5y + kz = -3$
ને અનંત ઉકેલો હોય,તેવી $k \in R$ ની કિંમત છે:
A
$3$
B
$-3$
C
$5$
D
$-5$

Solution

(D) સુરેખ સમીકરણોની સંહતિને અનંત ઉકેલો હોય તે માટે સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક શૂન્ય હોવો જોઈએ,એટલે કે $D = 0$.
$D = \begin{vmatrix} 3 & -1 & 4 \\ 1 & 2 & -3 \\ 6 & 5 & k \end{vmatrix} = 0$
પ્રથમ હારને અનુલક્ષીને વિસ્તરણ કરતા:
$3(2k - (-15)) - (-1)(k - (-18)) + 4(5 - 12) = 0$
$3(2k + 15) + 1(k + 18) + 4(-7) = 0$
$6k + 45 + k + 18 - 28 = 0$
$7k + 35 = 0$
$7k = -35$
$k = -5$
$k = -5$ માટે સુસંગતતા તપાસતા:
$3x - y + 4z = 3$ $(i)$
$x + 2y - 3z = -2$ $(ii)$
$6x + 5y - 5z = -3$ $(iii)$
$(i) \times 2 - (ii)$ લેતા: $6x - 2y + 8z - (x + 2y - 3z) = 6 - (-2) \Rightarrow 5x - 4y + 11z = 8$. આ દર્શાવે છે કે $k = -5$ માટે સંહતિ સુસંગત છે અને અનંત ઉકેલો ધરાવે છે.
140
MediumMCQ
ધારો કે $A = [a_{ij}]$ એ $3 \times 3$ શ્રેણિક છે,જ્યાં $a_{ij} = \begin{cases} (-1)^{j-i} & \text{જો } i < j \\ 2 & \text{જો } i = j \\ (-1)^{i+j} & \text{જો } i > j \end{cases}$ છે. તો $\det(3 \operatorname{Adj}(2 A^{-1}))$ ની કિંમત શોધો.
A
$126$
B
$12$
C
$144$
D
$108$

Solution

(D) સૌ પ્રથમ,આપેલી શરતોના આધારે શ્રેણિક $A$ ની રચના કરીએ:
$i=1, j=2$ માટે: $i < j \implies a_{12} = (-1)^{2-1} = -1$
$i=1, j=3$ માટે: $i < j \implies a_{13} = (-1)^{3-1} = 1$
$i=2, j=1$ માટે: $i > j \implies a_{21} = (-1)^{2+1} = -1$
$i=2, j=3$ માટે: $i < j \implies a_{23} = (-1)^{3-2} = -1$
$i=3, j=1$ માટે: $i > j \implies a_{31} = (-1)^{3+1} = 1$
$i=3, j=2$ માટે: $i > j \implies a_{32} = (-1)^{3+2} = -1$
વિકર્ણ ઘટકો $a_{ii} = 2$ છે.
આમ,$A = \begin{bmatrix} 2 & -1 & 1 \\ -1 & 2 & -1 \\ 1 & -1 & 2 \end{bmatrix}$.
નિશ્ચાયક $|A| = 2(4-1) - (-1)(-2+1) + 1(1-2) = 2(3) - 1 - 1 = 6 - 2 = 4$.
આપણે $\det(3 \operatorname{Adj}(2 A^{-1}))$ શોધવાનું છે.
નિશ્ચાયકના ગુણધર્મોનો ઉપયોગ કરતા: $n \times n$ શ્રેણિક માટે $|kM| = k^n |M|$ અને $|\operatorname{Adj}(M)| = |M|^{n-1}$.
અહીં $n=3$ છે,તેથી $|3 \operatorname{Adj}(2 A^{-1})| = 3^3 |\operatorname{Adj}(2 A^{-1})| = 27 |2 A^{-1}|^{3-1} = 27 |2 A^{-1}|^2$.
કારણ કે $|2 A^{-1}| = 2^3 |A^{-1}| = 8 \cdot \frac{1}{|A|} = \frac{8}{4} = 2$.
તેથી,$|3 \operatorname{Adj}(2 A^{-1})| = 27 \cdot (2)^2 = 27 \cdot 4 = 108$.
141
MediumMCQ
$\lambda$ અને $\mu$ ની કઈ કિંમતો માટે સમીકરણ સંહતિ $x+y+z=6$,$3x+5y+5z=26$,અને $x+2y+\lambda z=\mu$ નો કોઈ ઉકેલ નથી?
A
$\lambda=3, \mu \neq 10$
B
$\lambda \neq 2, \mu=10$
C
$\lambda=3, \mu=5$
D
$\lambda=2, \mu \neq 10$

Solution

(D) સમીકરણ સંહતિને કોઈ ઉકેલ ન હોય તે માટે,સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $D = 0$ હોવો જોઈએ અને ક્રેમરના નિયમના નિશ્ચાયકો $(D_1, D_2, D_3)$ માંથી ઓછામાં ઓછો એક શૂન્યતર હોવો જોઈએ.
પ્રથમ,$D$ ની ગણતરી કરીએ:
$D = \begin{vmatrix} 1 & 1 & 1 \\ 3 & 5 & 5 \\ 1 & 2 & \lambda \end{vmatrix} = 1(5\lambda - 10) - 1(3\lambda - 5) + 1(6 - 5) = 2\lambda - 4$.
$D = 0$ લેતા,આપણને $\lambda = 2$ મળે છે.
હવે,$\lambda = 2$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$x + y + z = 6$ (સમી. $1$)
$3x + 5y + 5z = 26$ (સમી. $2$)
$x + 2y + 2z = \mu$ (સમી. $3$)
સમી. $2$ માંથી $3 \times$ સમી. $1$ બાદ કરતા: $2y + 2z = 8 \implies y + z = 4$.
સમી. $3$ માંથી સમી. $1$ બાદ કરતા: $y + z = \mu - 6$.
કોઈ ઉકેલ ન મળે તે માટે,$4 \neq \mu - 6$ હોવું જોઈએ,એટલે કે $\mu \neq 10$.
આમ,ઉકેલ ન હોવાની શરત $\lambda = 2$ અને $\mu \neq 10$ છે.
142
MediumMCQ
જેના માટે સમીકરણ સંહતિ $2x + 3y + 6z = 8$,$x + 2y + az = 5$,અને $3x + 5y + 9z = b$ ને કોઈ ઉકેલ ન હોય,તેવી $a$ અને $b$ ની કિંમતો શોધો:
A
$a = 3, b = 13$
B
$a \neq 3, b \neq 13$
C
$a \neq 3, b = 3$
D
$a = 3, b \neq 13$

Solution

(D) સુરેખ સમીકરણોની સંહતિને કોઈ ઉકેલ ન હોય તે માટે,સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $D = 0$ હોવો જોઈએ અને ક્રેમરના નિયમના નિશ્ચાયકોમાંથી ઓછામાં ઓછો એક નિશ્ચાયક શૂન્યતર હોવો જોઈએ.
પ્રથમ,સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $D$ ગણો:
$D = \begin{vmatrix} 2 & 3 & 6 \\ 1 & 2 & a \\ 3 & 5 & 9 \end{vmatrix} = 2(18 - 5a) - 3(9 - 3a) + 6(5 - 6) = 36 - 10a - 27 + 9a - 6 = 3 - a$.
$D = 0$ માટે,$a = 3$ હોવું જોઈએ.
હવે,નિશ્ચાયક $D_z$ ગણો:
$D_z = \begin{vmatrix} 2 & 3 & 8 \\ 1 & 2 & 5 \\ 3 & 5 & b \end{vmatrix} = 2(2b - 25) - 3(b - 15) + 8(5 - 6) = 4b - 50 - 3b + 45 - 8 = b - 13$.
જ્યારે $D = 0$ હોય ત્યારે સંહતિને કોઈ ઉકેલ ન મળે તે માટે,$D_z \neq 0$ હોવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે $b - 13 \neq 0$,એટલે કે $b \neq 13$.
આમ,$a = 3$ અને $b \neq 13$ હોય ત્યારે સંહતિને કોઈ ઉકેલ નથી.
143
MediumMCQ
વાસ્તવિક સંખ્યાઓ $\alpha$ અને $\beta$ માટે,નીચેની સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ ધ્યાનમાં લો:
$x+y-z=2, x+2y+\alpha z=1, 2x-y+z=\beta$. જો આ સંહતિને અનંત ઉકેલો હોય,તો $\alpha+\beta$ ની કિંમત $.....$ છે.
A
$4$
B
$5$
C
$6$
D
$7$

Solution

(B) સુરેખ સમીકરણોની સંહતિને અનંત ઉકેલો હોય તે માટે,સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $\Delta = 0$ હોવો જોઈએ અને નિશ્ચાયકો $\Delta_1, \Delta_2, \Delta_3$ પણ $0$ હોવા જોઈએ.
પ્રથમ,$\Delta$ ની ગણતરી કરીએ:
$\Delta = \begin{vmatrix} 1 & 1 & -1 \\ 1 & 2 & \alpha \\ 2 & -1 & 1 \end{vmatrix} = 1(2 + \alpha) - 1(1 - 2\alpha) - 1(-1 - 4) = 2 + \alpha - 1 + 2\alpha + 5 = 3\alpha + 6$.
$\Delta = 0$ લેતા,આપણને $3\alpha + 6 = 0$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\alpha = -2$.
હવે,$\alpha = -2$ ને સમીકરણોમાં મૂકતા:
$x + y - z = 2$
$x + 2y - 2z = 1$
$2x - y + z = \beta$
અનંત ઉકેલો માટે,ઓગમેન્ટેડ મેટ્રિક્સનો રેન્ક $3$ કરતા ઓછો હોવો જોઈએ. $\Delta_2 = 0$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\Delta_2 = \begin{vmatrix} 1 & 2 & -1 \\ 1 & 1 & -2 \\ 2 & \beta & 1 \end{vmatrix} = 1(1 + 2\beta) - 2(1 + 4) - 1(\beta - 2) = 1 + 2\beta - 10 - \beta + 2 = \beta - 7$.
$\Delta_2 = 0$ લેતા,આપણને $\beta = 7$ મળે છે.
આમ,$\alpha + \beta = -2 + 7 = 5$.
144
DifficultMCQ
ધારો કે સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ $x+y+\alpha z=2$,$3x+y+z=4$,અને $x+2z=1$ નો અનન્ય ઉકેલ $(x^{*}, y^{*}, z^{*})$ છે. જો $(\alpha, x^{*}), (y^{*}, \alpha)$ અને $(x^{*}, -y^{*})$ બિંદુઓ સમરેખ હોય,તો $\alpha$ ની તમામ શક્ય કિંમતોના નિરપેક્ષ મૂલ્યોનો સરવાળો શોધો.
A
$4$
B
$3$
C
$2$
D
$1$

Solution

(C) સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $\Delta = \begin{vmatrix} 1 & 1 & \alpha \\ 3 & 1 & 1 \\ 1 & 0 & 2 \end{vmatrix} = 1(2-0) - 1(6-1) + \alpha(0-1) = 2 - 5 - \alpha = -\alpha - 3$ છે.
અનન્ય ઉકેલ માટે,$\Delta \neq 0$,તેથી $\alpha \neq -3$.
ક્રેમરના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$x^{*} = \frac{\Delta_1}{\Delta} = \frac{\begin{vmatrix} 2 & 1 & \alpha \\ 4 & 1 & 1 \\ 1 & 0 & 2 \end{vmatrix}}{-(\alpha+3)} = \frac{2(2-0) - 1(8-1) + \alpha(0-1)}{-(\alpha+3)} = \frac{4-7-\alpha}{-(\alpha+3)} = 1$.
$y^{*} = \frac{\Delta_2}{\Delta} = \frac{\begin{vmatrix} 1 & 2 & \alpha \\ 3 & 4 & 1 \\ 1 & 1 & 2 \end{vmatrix}}{-(\alpha+3)} = \frac{1(8-1) - 2(6-1) + \alpha(3-4)}{-(\alpha+3)} = \frac{7-10-\alpha}{-(\alpha+3)} = 1$.
$z^{*} = \frac{\Delta_3}{\Delta} = \frac{\begin{vmatrix} 1 & 1 & 2 \\ 3 & 1 & 4 \\ 1 & 0 & 1 \end{vmatrix}}{-(\alpha+3)} = \frac{1(1-0) - 1(3-4) + 2(0-1)}{-(\alpha+3)} = 0$.
આમ,$(x^{*}, y^{*}, z^{*}) = (1, 1, 0)$.
બિંદુઓ $(\alpha, 1), (1, \alpha)$ અને $(1, -1)$ છે.
તેઓ સમરેખ હોવાથી,તેમના દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $0$ થાય:
$\frac{1}{2} \begin{vmatrix} \alpha & 1 & 1 \\ 1 & \alpha & 1 \\ 1 & -1 & 1 \end{vmatrix} = 0 \Rightarrow \alpha(\alpha+1) - 1(1-1) + 1(-1-\alpha) = 0$.
$\alpha^2 + \alpha - 1 - \alpha = 0 \Rightarrow \alpha^2 = 1 \Rightarrow \alpha = \pm 1$.
બંને કિંમતો $\alpha \neq -3$ નું પાલન કરે છે. નિરપેક્ષ મૂલ્યોનો સરવાળો $|1| + |-1| = 1 + 1 = 2$ થાય.
145
MediumMCQ
$\alpha$ ના કેટલા મૂલ્યો માટે સમીકરણ સંહતિ: $x+y+z=\alpha$,$\alpha x+2 \alpha y+3 z=-1$,અને $x+3 \alpha y+5 z=4$ અસંગત છે?
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ સંહતિ:
$x+y+z=\alpha$
$\alpha x+2 \alpha y+3 z=-1$
$x+3 \alpha y+5 z=4$
જો સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $D = 0$ હોય અને ક્રેમરના નિયમના નિશ્ચાયકો $(D_1, D_2, D_3)$ માંથી ઓછામાં ઓછો એક શૂન્યતર હોય,તો સમીકરણ સંહતિ અસંગત છે.
પ્રથમ,નિશ્ચાયક $D$ ની ગણતરી કરો:
$D = \begin{vmatrix} 1 & 1 & 1 \\ \alpha & 2\alpha & 3 \\ 1 & 3\alpha & 5 \end{vmatrix}$
$D = 1(10\alpha - 9\alpha) - 1(5\alpha - 3) + 1(3\alpha^2 - 2\alpha)$
$D = \alpha - 5\alpha + 3 + 3\alpha^2 - 2\alpha = 3\alpha^2 - 6\alpha + 3 = 3(\alpha - 1)^2$
$D = 0$ લેતા,$3(\alpha - 1)^2 = 0$,જેનો અર્થ છે કે $\alpha = 1$.
હવે,$\alpha = 1$ માટે $D_1$ તપાસો:
$D_1 = \begin{vmatrix} 1 & 1 & 1 \\ -1 & 2 & 3 \\ 4 & 3 & 5 \end{vmatrix}$
$D_1 = 1(10 - 9) - 1(-5 - 12) + 1(-3 - 8)$
$D_1 = 1(1) - 1(-17) + 1(-11) = 1 + 17 - 11 = 7$
$\alpha = 1$ માટે $D = 0$ અને $D_1 \neq 0$ હોવાથી,સંહતિ અસંગત છે.
આમ,$\alpha$ નું માત્ર $1$ મૂલ્ય છે જેના માટે સંહતિ અસંગત છે.
146
MediumMCQ
સમીકરણોની સિસ્ટમ $-k x+3 y-14 z=25$,$-15 x+4 y-k z=3$,અને $-4 x+y+3 z=4$ એ કયા ગણ $k$ માટે સુસંગત છે?
A
$R$
B
$R -\{-11, 13\}$
C
$R -\{13\}$
D
$R -\{-11, 11\}$

Solution

(D) જો નિશ્ચાયક $\Delta \neq 0$ હોય અથવા $\Delta = 0$ હોય અને સિસ્ટમને અનંત ઉકેલો હોય તો સિસ્ટમ સુસંગત છે.
પ્રથમ,સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $\Delta$ શોધો:
$\Delta = \begin{vmatrix} -k & 3 & -14 \\ -15 & 4 & -k \\ -4 & 1 & 3 \end{vmatrix} = -k(12 + k) - 3(-45 - 4k) - 14(-15 + 16) = 121 - k^2$.
અનન્ય ઉકેલ માટે,$\Delta \neq 0$,જેનો અર્થ છે $121 - k^2 \neq 0$,તેથી $k \neq \pm 11$.
જો $k = 11$ હોય,તો $\Delta = 0$. આપણે $\Delta_z$ તપાસીએ:
$\Delta_z = \begin{vmatrix} -11 & 3 & 25 \\ -15 & 4 & 3 \\ -4 & 1 & 4 \end{vmatrix} = 26 \neq 0$.
તેથી,$k = 11$ માટે સિસ્ટમ અસંગત છે.
જો $k = -11$ હોય,તો $\Delta = 0$. આપણે $\Delta_z$ તપાસીએ:
$\Delta_z = \begin{vmatrix} 11 & 3 & 25 \\ -15 & 4 & 3 \\ -4 & 1 & 4 \end{vmatrix} = 312 \neq 0$.
તેથી,$k = -11$ માટે સિસ્ટમ અસંગત છે.
આમ,સિસ્ટમ $k \in R - \{11, -11\}$ માટે સુસંગત છે.
147
MediumMCQ
ધારો કે $A$ એ $3 \times 3$ વાસ્તવિક શ્રેણિક છે જેથી $A \begin{bmatrix} 1 \\ 1 \\ 0 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 1 \\ 1 \\ 0 \end{bmatrix}$,$A \begin{bmatrix} 1 \\ 0 \\ 1 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} -1 \\ 0 \\ 1 \end{bmatrix}$,અને $A \begin{bmatrix} 0 \\ 0 \\ 1 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 1 \\ 1 \\ 2 \end{bmatrix}$. જો $X = (x_1, x_2, x_3)^T$ અને $I$ એ $3$ કક્ષાનો એકમ શ્રેણિક હોય,તો સમીકરણ સંહતિ $(A - 2I)X = \begin{bmatrix} 4 \\ 1 \\ 1 \end{bmatrix}$ ને:
A
કોઈ ઉકેલ નથી
B
અનંત ઉકેલો છે
C
અનન્ય ઉકેલ છે
D
બરાબર બે ઉકેલો છે

Solution

(B) ધારો કે $A = \begin{bmatrix} a_1 & b_1 & c_1 \\ a_2 & b_2 & c_2 \\ a_3 & b_3 & c_3 \end{bmatrix}$.
$A \begin{bmatrix} 0 \\ 0 \\ 1 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} c_1 \\ c_2 \\ c_3 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 1 \\ 1 \\ 2 \end{bmatrix}$ પરથી,આપણને $c_1 = 1, c_2 = 1, c_3 = 2$ મળે છે.
$A \begin{bmatrix} 1 \\ 0 \\ 1 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} a_1 + c_1 \\ a_2 + c_2 \\ a_3 + c_3 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} -1 \\ 0 \\ 1 \end{bmatrix}$ પરથી,આપણને $a_1 = -2, a_2 = -1, a_3 = -1$ મળે છે.
$A \begin{bmatrix} 1 \\ 1 \\ 0 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} a_1 + b_1 \\ a_2 + b_2 \\ a_3 + b_3 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 1 \\ 1 \\ 0 \end{bmatrix}$ પરથી,આપણને $b_1 = 3, b_2 = 2, b_3 = 1$ મળે છે.
આમ,$A = \begin{bmatrix} -2 & 3 & 1 \\ -1 & 2 & 1 \\ -1 & 1 & 2 \end{bmatrix}$.
તેથી $A - 2I = \begin{bmatrix} -4 & 3 & 1 \\ -1 & 0 & 1 \\ -1 & 1 & 0 \end{bmatrix}$.
નિશ્ચાયક $|A - 2I| = -4(0 - 1) - 3(0 - (-1)) + 1(-1 - 0) = 4 - 3 - 1 = 0$.
સમીકરણ સંહતિ $\begin{bmatrix} -4 & 3 & 1 \\ -1 & 0 & 1 \\ -1 & 1 & 0 \end{bmatrix} \begin{bmatrix} x_1 \\ x_2 \\ x_3 \end{bmatrix} = \begin{bmatrix} 4 \\ 1 \\ 1 \end{bmatrix}$ છે.
આના પરથી સમીકરણો મળે છે:
$1) -4x_1 + 3x_2 + x_3 = 4$
$2) -x_1 + x_3 = 1 \Rightarrow x_3 = 1 + x_1$
$3) -x_1 + x_2 = 1 \Rightarrow x_2 = 1 + x_1$
$(2)$ અને $(3)$ ને $(1)$ માં મૂકતા: $-4x_1 + 3(1 + x_1) + (1 + x_1) = -4x_1 + 3 + 3x_1 + 1 + x_1 = 4$. જે $4 = 4$ માં પરિણમે છે,જે હંમેશા સત્ય છે.
આમ,સંહતિ સુસંગત છે અને નિશ્ચાયક $0$ હોવાથી,તેના અનંત ઉકેલો છે.
148
MediumMCQ
જો સમીકરણોની સંહતિ $\alpha x + y + z = 5$,$x + 2y + 3z = 4$,અને $x + 3y + 5z = \beta$ ને અનંત ઉકેલો હોય,તો ક્રમયુક્ત જોડ $(\alpha, \beta)$ ની કિંમત શોધો:
A
$(1, -3)$
B
$(-1, 3)$
C
$(1, 3)$
D
$(-1, -3)$

Solution

(C) સુરેખ સમીકરણોની સંહતિને અનંત ઉકેલો હોય તે માટે,સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $\Delta = 0$ હોવો જોઈએ અને $\Delta_x, \Delta_y, \Delta_z$ પણ $0$ હોવા જોઈએ.
પ્રથમ,$\Delta$ ની ગણતરી કરીએ:
$\Delta = \begin{vmatrix} \alpha & 1 & 1 \\ 1 & 2 & 3 \\ 1 & 3 & 5 \end{vmatrix} = 0$
$\alpha(10 - 9) - 1(5 - 3) + 1(3 - 2) = 0$
$\alpha(1) - 2 + 1 = 0 \Rightarrow \alpha - 1 = 0 \Rightarrow \alpha = 1$.
હવે,$\alpha = 1$ ને સંહતિમાં મૂકીને $\Delta_x$ ની ગણતરી કરીએ (અથવા ઓગમેન્ટેડ મેટ્રિક્સ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીએ). અનંત ઉકેલો માટે,ઓગમેન્ટેડ મેટ્રિક્સ $[A|B]$ નો ક્રમાંક $3$ કરતા ઓછો હોવો જોઈએ.
ઓગમેન્ટેડ મેટ્રિક્સનો ઉપયોગ કરતા:
$\begin{bmatrix} 1 & 1 & 1 & | & 5 \\ 1 & 2 & 3 & | & 4 \\ 1 & 3 & 5 & | & \beta \end{bmatrix}$
$R_2 \to R_2 - R_1$ અને $R_3 \to R_3 - R_1$ લેતા:
$\begin{bmatrix} 1 & 1 & 1 & | & 5 \\ 0 & 1 & 2 & | & -1 \\ 0 & 2 & 4 & | & \beta - 5 \end{bmatrix}$
$R_3 \to R_3 - 2R_2$ લેતા:
$\begin{bmatrix} 1 & 1 & 1 & | & 5 \\ 0 & 1 & 2 & | & -1 \\ 0 & 0 & 0 & | & \beta - 5 - 2(-1) \end{bmatrix}$
અનંત ઉકેલો માટે,છેલ્લી હાર શૂન્ય હોવી જોઈએ,તેથી $\beta - 5 + 2 = 0 \Rightarrow \beta - 3 = 0 \Rightarrow \beta = 3$.
આમ,ક્રમયુક્ત જોડ $(\alpha, \beta) = (1, 3)$ છે.
149
MediumMCQ
ક્રમિત જોડ $(a, b)$,જેના માટે સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ $3x - 2y + z = b$,$5x - 8y + 9z = 3$,અને $2x + y + az = -1$ ને કોઈ ઉકેલ નથી,તે છે
A
$\left(3, \frac{1}{3}\right)$
B
$\left(-3, \frac{1}{3}\right)$
C
$\left(-3, -\frac{1}{3}\right)$
D
$\left(3, -\frac{1}{3}\right)$

Solution

(C) સુરેખ સમીકરણોની સંહતિને કોઈ ઉકેલ ન હોય તે માટે,સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $\Delta = 0$ હોવો જોઈએ અને ક્રેમરના નિયમના નિશ્ચાયકોમાંથી ઓછામાં ઓછો એક નિશ્ચાયક શૂન્યતર હોવો જોઈએ.
પ્રથમ,સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $\Delta$ શોધો:
$\Delta = \begin{vmatrix} 3 & -2 & 1 \\ 5 & -8 & 9 \\ 2 & 1 & a \end{vmatrix} = 3(-8a - 9) + 2(5a - 18) + 1(5 - (-16))$
$\Delta = -24a - 27 + 10a - 36 + 21 = -14a - 42$
$\Delta = 0$ લેતા,આપણને $-14a = 42$ મળે છે,તેથી $a = -3$.
હવે,$a = -3$ મૂકીને સુસંગતતા તપાસતા,ઉકેલ ન મળે તે માટે $b = -\frac{1}{3}$ હોવું જરૂરી છે.
150
MediumMCQ
ધારો કે સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ $x + 2y + z = 2$,$\alpha x + 3y - z = \alpha$,અને $-\alpha x + y + 2z = -\alpha$ સુસંગત નથી. તો $\alpha$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{5}{2}$
B
$\frac{7}{2}$
C
$-\frac{7}{2}$
D
$-\frac{5}{2}$

Solution

(C) સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ સુસંગત ન હોય તે માટે,સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક $\Delta = 0$ હોવો જોઈએ અને ક્રેમરના નિયમના નિશ્ચાયકો $(\Delta_x, \Delta_y, \Delta_z)$ માંથી ઓછામાં ઓછો એક શૂન્યતર હોવો જોઈએ.
સહગુણક શ્રેણિક $A = \begin{bmatrix} 1 & 2 & 1 \\ \alpha & 3 & -1 \\ -\alpha & 1 & 2 \end{bmatrix}$ છે.
નિશ્ચાયક $\Delta$ ની ગણતરી કરતા:
$\Delta = 1(6 + 1) - 2(2\alpha - \alpha) + 1(\alpha + 3\alpha) = 7 + 2\alpha$.
અસુસંગતતા માટે $\Delta = 0$ લેતા:
$7 + 2\alpha = 0 \Rightarrow \alpha = -\frac{7}{2}$.
હવે,$\alpha = -\frac{7}{2}$ માટે $\Delta_x$ તપાસતા:
$\Delta_x = 14 + 2\alpha = 14 + 2(-\frac{7}{2}) = 7 \neq 0$.
આમ,$\Delta = 0$ અને $\Delta_x \neq 0$ હોવાથી,$\alpha = -\frac{7}{2}$ માટે સમીકરણોની સંહતિ અસુસંગત છે.

3 and 4 .Determinants and Matrices — Solution of the Linear equations using Matrices · Frequently Asked Questions

1Are these 3 and 4 .Determinants and Matrices questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 3 and 4 .Determinants and Matrices Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.