Gujarati

System of circles Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · 10-1.Circle and System of Circles · System of circles

373+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 373 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
વર્તુળો $x^2 + y^2 = 2ax$ અને $x^2 + y^2 = 2by$ ના છેદબિંદુઓ કયા છે?
A
$(0, 0), (a, b)$
B
$(0, 0), \left( \frac{2ab^2}{a^2 + b^2}, \frac{2a^2b}{a^2 + b^2} \right)$
C
$(0, 0), \left( \frac{a^2 + b^2}{a^2}, \frac{a^2 + b^2}{b^2} \right)$
D
ઉપરનામાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ વર્તુળોના સમીકરણો:
$x^2 + y^2 = 2ax$ ... $(i)$
$x^2 + y^2 = 2by$ ... $(ii)$
$(i)$ માંથી $(ii)$ બાદ કરતા:
$2ax - 2by = 0 \implies ax = by \implies y = \frac{a}{b}x$
$y = \frac{a}{b}x$ ને $(i)$ માં મૂકતા:
$x^2 + \left( \frac{a}{b}x \right)^2 = 2ax$
$x^2 + \frac{a^2}{b^2}x^2 = 2ax$
$x^2 \left( \frac{a^2 + b^2}{b^2} \right) = 2ax$
$x \left[ x \left( \frac{a^2 + b^2}{b^2} \right) - 2a \right] = 0$
આથી $x = 0$ અથવા $x = \frac{2ab^2}{a^2 + b^2}$.
જો $x = 0$,તો $y = 0$.
જો $x = \frac{2ab^2}{a^2 + b^2}$,તો $y = \frac{2a^2b}{a^2 + b^2}$.
આમ,છેદબિંદુઓ $(0, 0)$ અને $\left( \frac{2ab^2}{a^2 + b^2}, \frac{2a^2b}{a^2 + b^2} \right)$ છે.
52
EasyMCQ
વર્તુળો $x^2 + y^2 + x - y + 2 = 0$ અને $3x^2 + 3y^2 - 4x - 12 = 0$ ની રેડિકલ ધરીનું સમીકરણ શું છે?
A
$2x^2 + 2y^2 - 5x + y - 14 = 0$
B
$7x - 3y + 18 = 0$
C
$5x - y + 14 = 0$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) બે વર્તુળો $S_1 = 0$ અને $S_2 = 0$ ની રેડિકલ ધરીનું સમીકરણ $S_1 - S_2 = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જો $x^2$ અને $y^2$ ના સહગુણકો $1$ હોય.
આપેલ વર્તુળો:
$S_1: x^2 + y^2 + x - y + 2 = 0$
$S_2: 3x^2 + 3y^2 - 4x - 12 = 0$
$S_2$ ને $3$ વડે ભાગતા:
$S_2': x^2 + y^2 - \frac{4}{3}x - 4 = 0$
હવે,$S_1 - S_2' = 0$ શોધતા:
$(x^2 + y^2 + x - y + 2) - (x^2 + y^2 - \frac{4}{3}x - 4) = 0$
$\frac{7}{3}x - y + 6 = 0$
$3$ વડે ગુણતા:
$7x - 3y + 18 = 0$
53
DifficultMCQ
જો એક વર્તુળનું કેન્દ્ર,જે $x^2 + y^2 - 6x + 2y + 4 = 0$ અને $x^2 + y^2 + 2x - 4y - 6 = 0$ વર્તુળોના છેદબિંદુઓમાંથી પસાર થાય છે,તે $y = x$ રેખા પર આવેલું હોય,તો તે વર્તુળનું સમીકરણ શું છે?
A
$7x^2 + 7y^2 - 10x + 10y - 11 = 0$
B
$7x^2 + 7y^2 + 10x - 10y - 12 = 0$
C
$7x^2 + 7y^2 - 10x - 10y - 12 = 0$
D
$7x^2 + 7y^2 - 10x - 12 = 0$

Solution

(C) બે વર્તુળોના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા વર્તુળોનું કુળ $S_1 + \lambda S_2 = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ સમીકરણો મૂકતા: $(x^2 + y^2 - 6x + 2y + 4) + \lambda(x^2 + y^2 + 2x - 4y - 6) = 0$.
કેન્દ્ર $(\frac{3 - \lambda}{1 + \lambda}, \frac{2\lambda - 1}{1 + \lambda})$ મળે છે.
કેન્દ્ર $y = x$ પર હોવાથી,$\frac{3 - \lambda}{1 + \lambda} = \frac{2\lambda - 1}{1 + \lambda}$.
તેથી $3 - \lambda = 2\lambda - 1$,એટલે કે $\lambda = \frac{4}{3}$.
સમીકરણમાં $\lambda = \frac{4}{3}$ મૂકતા,$7x^2 + 7y^2 - 10x - 10y - 12 = 0$ મળે છે.
54
MediumMCQ
જો વર્તુળો $x^2 + y^2 - 2ax + c = 0$ અને $x^2 + y^2 + 2by + 2\lambda = 0$ એકબીજાને લંબરૂપે છેદતા હોય,તો $\lambda$ ની કિંમત શોધો.
A
$c$
B
$-c$
C
$0$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(D) વર્તુળનું સામાન્ય સમીકરણ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ છે.
પ્રથમ વર્તુળ $x^2 + y^2 - 2ax + c = 0$ માટે,$g_1 = -a$,$f_1 = 0$,અને $c_1 = c$ છે.
બીજા વર્તુળ $x^2 + y^2 + 2by + 2\lambda = 0$ માટે,$g_2 = 0$,$f_2 = b$,અને $c_2 = 2\lambda$ છે.
બે વર્તુળો લંબરૂપે છેદવાની શરત $2(g_1g_2 + f_1f_2) = c_1 + c_2$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$2((-a)(0) + (0)(b)) = c + 2\lambda$ મળે છે.
$0 = c + 2\lambda$.
તેથી,$2\lambda = -c$,જેનો અર્થ છે કે $\lambda = -\frac{c}{2}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
55
MediumMCQ
$x^2 + y^2 = 144$ અને $x^2 + y^2 - 15x + 12y = 0$ વર્તુળોની જોડીની રેડિકલ ધરી (radical axis) શોધો.
A
$15x - 12y = 0$
B
$3x - 2y = 12$
C
$5x - 4y = 48$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) બે વર્તુળો $S_1 = 0$ અને $S_2 = 0$ ની રેડિકલ ધરી $S_1 - S_2 = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે $S_1: x^2 + y^2 - 144 = 0$ અને $S_2: x^2 + y^2 - 15x + 12y = 0$.
$S_1$ માંથી $S_2$ બાદ કરતા:
$(x^2 + y^2 - 144) - (x^2 + y^2 - 15x + 12y) = 0$
$15x - 12y - 144 = 0$
આખા સમીકરણને $3$ વડે ભાગતા:
$5x - 4y - 48 = 0$
$5x - 4y = 48$.
56
MediumMCQ
જેના માટે વર્તુળ $x^2 + y^2 + 2\lambda x + 6y + 1 = 0$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 + 4x + 2y = 0$ ને લંબરૂપે છેદે છે,તે $\lambda$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{-5}{2}$
B
$-1$
C
$\frac{-11}{8}$
D
$\frac{-5}{4}$

Solution

(D) બે વર્તુળો $x^2 + y^2 + 2g_1x + 2f_1y + c_1 = 0$ અને $x^2 + y^2 + 2g_2x + 2f_2y + c_2 = 0$ લંબરૂપે છેદે તો શરત $2(g_1g_2 + f_1f_2) = c_1 + c_2$ થાય.
આપેલ વર્તુળો માટે:
વર્તુળ $1$: $g_1 = \lambda, f_1 = 3, c_1 = 1$
વર્તુળ $2$: $g_2 = 2, f_2 = 1, c_2 = 0$
આ કિંમતો શરતમાં મૂકતા:
$2(\lambda \times 2 + 3 \times 1) = 1 + 0$
$2(2\lambda + 3) = 1$
$4\lambda + 6 = 1$
$4\lambda = -5$
$\lambda = \frac{-5}{4}$.
57
MediumMCQ
જો વર્તુળો $x^2 + y^2 + kx + 4y + 2 = 0$ અને $2(x^2 + y^2) - 4x - 3y + k = 0$ એકબીજાને લંબછેદી હોય,તો $k$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{10}{3}$
B
$\frac{-8}{3}$
C
$\frac{-10}{3}$
D
$\frac{8}{3}$

Solution

(C) વર્તુળનું સામાન્ય સમીકરણ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ છે.
પ્રથમ વર્તુળ $x^2 + y^2 + kx + 4y + 2 = 0$ માટે,$g_1 = \frac{k}{2}$,$f_1 = 2$,અને $c_1 = 2$ મળે.
બીજા વર્તુળને $2$ વડે ભાગતા $x^2 + y^2 - 2x - \frac{3}{2}y + \frac{k}{2} = 0$ મળે. તેથી,$g_2 = -1$,$f_2 = -\frac{3}{4}$,અને $c_2 = \frac{k}{2}$ મળે.
બે વર્તુળો લંબછેદી હોય તેની શરત $2(g_1g_2 + f_1f_2) = c_1 + c_2$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $2\left[\left(\frac{k}{2}\right)(-1) + (2)\left(-\frac{3}{4}\right)\right] = 2 + \frac{k}{2}$.
$2\left[-\frac{k}{2} - \frac{3}{2}\right] = 2 + \frac{k}{2}$.
$-k - 3 = 2 + \frac{k}{2}$.
$-5 = \frac{3k}{2}$.
$k = -\frac{10}{3}$.
58
MediumMCQ
બે વર્તુળો $x^2 + y^2 - 2x + 22y + 5 = 0$ અને $x^2 + y^2 + 14x + 6y + k = 0$ લંબછેદી હોય તો $k$ ની કિંમત શોધો.
A
$47$
B
$-47$
C
$49$
D
$-49$

Solution

(A) વર્તુળનું સામાન્ય સમીકરણ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ છે.
પ્રથમ વર્તુળ $x^2 + y^2 - 2x + 22y + 5 = 0$ માટે,$g_1 = -1$,$f_1 = 11$,અને $c_1 = 5$ છે.
બીજા વર્તુળ $x^2 + y^2 + 14x + 6y + k = 0$ માટે,$g_2 = 7$,$f_2 = 3$,અને $c_2 = k$ છે.
બે વર્તુળો લંબછેદી હોય જો $2(g_1g_2 + f_1f_2) = c_1 + c_2$ થાય.
કિંમતો મૂકતા,$2((-1)(7) + (11)(3)) = 5 + k$.
$2(-7 + 33) = 5 + k$.
$2(26) = 5 + k$.
$52 = 5 + k$.
$k = 52 - 5 = 47$.
59
DifficultMCQ
જે બિંદુમાંથી વર્તુળો ${x^2} + {y^2} = 1$,${x^2} + {y^2} + 8x + 15 = 0$ અને ${x^2} + {y^2} + 10y + 24 = 0$ પર દોરેલા સ્પર્શકોની લંબાઈ સમાન હોય તે બિંદુના યામ શોધો.
A
$\left( 2, \frac{5}{2} \right)$
B
$\left( -2, -\frac{5}{2} \right)$
C
$\left( -2, \frac{5}{2} \right)$
D
$\left( 2, -\frac{5}{2} \right)$

Solution

(B) ધારો કે બિંદુ $(h, k)$ છે. વર્તુળ $S = 0$ પરના સ્પર્શકની લંબાઈ $\sqrt{S(h, k)}$ છે.
સ્પર્શકોની લંબાઈ સમાન હોવાથી,ત્રણેય વર્તુળો માટે બિંદુની પાવર સમાન હોવી જોઈએ.
$S_1 = x^2 + y^2 - 1 = 0$,$S_2 = x^2 + y^2 + 8x + 15 = 0$,અને $S_3 = x^2 + y^2 + 10y + 24 = 0$ લો.
$S_1 = S_2$ સરખાવતા:
$x^2 + y^2 - 1 = x^2 + y^2 + 8x + 15$
$-1 = 8x + 15$ $\Rightarrow 8x = -16$ $\Rightarrow x = -2$.
$S_1 = S_3$ સરખાવતા:
$x^2 + y^2 - 1 = x^2 + y^2 + 10y + 24$
$-1 = 10y + 24$ $\Rightarrow 10y = -25$ $\Rightarrow y = -\frac{5}{2}$.
આમ,માંગેલ બિંદુ $\left( -2, -\frac{5}{2} \right)$ છે.
60
DifficultMCQ
વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2$ ના સંદર્ભમાં જે વર્તુળ બિંદુ $(2a, 0)$ માંથી પસાર થાય છે અને જેની રેડિકલ અક્ષ $x = \frac{a}{2}$ છે,તેનું સમીકરણ શોધો.
A
$x^2 + y^2 - 2ax = 0$
B
$x^2 + y^2 + 2ax = 0$
C
$x^2 + y^2 + 2ay = 0$
D
$x^2 + y^2 - 2ay = 0$

Solution

(A) ધારો કે વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ છે.
તે $(2a, 0)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $4a^2 + 4ag + c = 0$ ... $(i)$.
વર્તુળ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ અને $x^2 + y^2 - a^2 = 0$ ની રેડિકલ અક્ષ $(2gx + 2fy + c) - (-a^2) = 0$ એટલે કે $2gx + 2fy + c + a^2 = 0$ છે.
આપેલ રેડિકલ અક્ષ $x - \frac{a}{2} = 0$ છે,તેથી સહગુણકોની સરખામણી કરતા:
$\frac{2g}{1} = \frac{2f}{0} = \frac{c + a^2}{-a/2}$.
$\frac{2f}{0}$ પરથી,$f = 0$ મળે છે.
$\frac{2g}{1} = \frac{c + a^2}{-a/2}$ પરથી,$c + a^2 = -ag$ અથવા $ag + c + a^2 = 0$ ... $(ii)$.
$(i)$ માંથી $(ii)$ બાદ કરતા: $3a^2 + 3ag = 0 \Rightarrow g = -a$.
$g = -a$ ને $(ii)$ માં મુકતા: $c = 0$.
આમ,વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 - 2ax = 0$ મળે છે.
61
DifficultMCQ
વર્તુળ $x^2 + y^2 - 2x = 0$ દ્વારા રેખા $y = x$ પર બનતો અંતઃખંડ $AB$ છે. $AB$ ને વ્યાસ તરીકે ધરાવતા વર્તુળનું સમીકરણ શોધો.
A
$x^2 + y^2 - x - y = 0$
B
$x^2 + y^2 - 2x - y = 0$
C
$x^2 + y^2 - x + y = 0$
D
$x^2 + y^2 + x - y = 0$

Solution

(A) વર્તુળ $x^2 + y^2 - 2x = 0$ અને રેખા $y - x = 0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા કોઈપણ વર્તુળનું સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$x^2 + y^2 - 2x + \lambda(y - x) = 0$
$x^2 + y^2 - (2 + \lambda)x + \lambda y = 0$
આ વર્તુળનું કેન્દ્ર $\left( \frac{2 + \lambda}{2}, -\frac{\lambda}{2} \right)$ છે.
$AB$ એ વ્યાસ હોવાથી,વર્તુળનું કેન્દ્ર રેખા $y = x$ પર આવેલું હોવું જોઈએ.
કેન્દ્રના યામને $y = x$ માં મૂકતા:
$-\frac{\lambda}{2} = \frac{2 + \lambda}{2}
-\lambda = 2 + \lambda
2\lambda = -2
\lambda = -1$
$\lambda = -1$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$x^2 + y^2 - (2 - 1)x - 1y = 0$
$x^2 + y^2 - x - y = 0$.
62
DifficultMCQ
${x^2} + {y^2} + 2gx + c = 0$ દ્વારા આપવામાં આવેલ વર્તુળોની સહ-અક્ષીય સિસ્ટમ $c < 0$ માટે શું દર્શાવે છે?
A
છેદતા વર્તુળો
B
ન છેદતા વર્તુળો
C
સ્પર્શતા વર્તુળો
D
સ્પર્શતા અથવા ન છેદતા વર્તુળો

Solution

(A) વર્તુળોની સિસ્ટમનું સમીકરણ ${x^2} + {y^2} + 2gx + c = 0$ છે.
આ સિસ્ટમની રેડિકલ ધરી સિસ્ટમના કોઈપણ બે વર્તુળોના સમીકરણોને બાદ કરીને મેળવવામાં આવે છે,જે $y$-અક્ષ $(x = 0)$ આપે છે.
વર્તુળોના રેડિકલ ધરી સાથેના છેદબિંદુઓ શોધવા માટે,આપણે સમીકરણમાં $x = 0$ મૂકીએ છીએ:
${0^2} + {y^2} + 2g(0) + c = 0$
${y^2} = -c$
$y = \pm \sqrt{-c}$.
કારણ કે $c < 0$ છે,તેથી $-c$ ધન છે,જેનો અર્થ છે કે $\sqrt{-c}$ એક વાસ્તવિક સંખ્યા છે.
તેથી,વર્તુળો રેડિકલ ધરીને બે અલગ-અલગ વાસ્તવિક બિંદુઓ $(0, \sqrt{-c})$ અને $(0, -\sqrt{-c})$ પર છેદે છે.
આમ,આ સિસ્ટમ છેદતા વર્તુળો દર્શાવે છે.
63
DifficultMCQ
રેખા $Ax + By + C = 0$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 + ax + by + c = 0$ ને $P$ અને $Q$ માં છેદે છે અને રેખા $A'x + B'y + C' = 0$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 + a'x + b'y + c' = 0$ ને $R$ અને $S$ માં છેદે છે. જો ચાર બિંદુઓ $P, Q, R$ અને $S$ એક જ વર્તુળ પર હોય (concyclic),તો $D = \left| {\begin{array}{*{20}{c}}{a - a'}&{b - b'}&{c - c'}\\A&B&C\\{A'}&{B'}&{C'}\end{array}} \right| = $
A
$1$
B
$0$
C
$-1$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) રેખા $Ax + By + C = 0$ અને વર્તુળ $x^2 + y^2 + ax + by + c = 0$ ના છેદબિંદુઓમાંથી પસાર થતા વર્તુળનું સમીકરણ:
$x^2 + y^2 + ax + by + c + \lambda(Ax + By + C) = 0$ ... $(i)$
તે જ રીતે,રેખા $A'x + B'y + C' = 0$ અને વર્તુળ $x^2 + y^2 + a'x + b'y + c' = 0$ ના છેદબિંદુઓમાંથી પસાર થતા વર્તુળનું સમીકરણ:
$x^2 + y^2 + a'x + b'y + c' + \mu(A'x + B'y + C') = 0$ ... $(ii)$
$P, Q, R$ અને $S$ એક જ વર્તુળ પર હોવાથી,સમીકરણ $(i)$ અને $(ii)$ એક જ વર્તુળ દર્શાવે છે. સહગુણકોની સરખામણી કરતા:
$a + \lambda A = a' + \mu A' \implies (a - a') + \lambda A - \mu A' = 0$
$b + \lambda B = b' + \mu B' \implies (b - b') + \lambda B - \mu B' = 0$
$c + \lambda C = c' + \mu C' \implies (c - c') + \lambda C - \mu C' = 0$
નિશ્ચાયક શૂન્ય થવો જોઈએ:
$\left| {\begin{array}{*{20}{c}}{a - a'}&A&{A'}\\{b - b'}&B&{B'}\\{c - c'}&C&{C'}\end{array}} \right| = 0$
તેથી,$D = 0$.
64
DifficultMCQ
કેન્દ્ર $(4, 3)$ ધરાવતા અને વર્તૂળ $x^2 + y^2 = 1$ ને અંદરથી સ્પર્શતા વર્તૂળનું સમીકરણ શોધો.
A
$x^2 + y^2 - 8x - 6y + 24 = 0$
B
$x^2 + y^2 - 8x - 6y + 21 = 0$
C
$x^2 + y^2 - 8x - 6y + 25 = 0$
D
$x^2 + y^2 - 8x - 6y - 11 = 0$

Solution

(D) ધારો કે વર્તૂળનું સમીકરણ $(x - 4)^2 + (y - 3)^2 = r^2$ છે.
આ વર્તૂળનું કેન્દ્ર $C_1 = (4, 3)$ અને ત્રિજ્યા $r$ છે.
આપેલ વર્તૂળ $x^2 + y^2 = 1$ છે,જેનું કેન્દ્ર $C_2 = (0, 0)$ અને ત્રિજ્યા $R = 1$ છે.
જ્યારે બે વર્તૂળો અંદરથી સ્પર્શે,ત્યારે તેમના કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર તેમની ત્રિજ્યાઓના તફાવત જેટલું હોય છે:
$C_1C_2 = |R - r|$
અંતર $C_1C_2 = \sqrt{(4 - 0)^2 + (3 - 0)^2} = \sqrt{16 + 9} = 5$.
તેથી,$5 = |1 - r|$.
આથી $1 - r = 5$ અથવા $1 - r = -5$.
$r = -4$ (શક્ય નથી) અથવા $r = 6$.
આમ,સમીકરણ $(x - 4)^2 + (y - 3)^2 = 6^2$ થશે.
$x^2 - 8x + 16 + y^2 - 6y + 9 = 36$.
$x^2 + y^2 - 8x - 6y - 11 = 0$.
Solution diagram
65
MediumMCQ
આપેલ બે વર્તુળો $x^2 + y^2 + ax + by + c = 0$ અને $x^2 + y^2 + dx + ey + f = 0$ એકબીજાને લંબરૂપે ક્યારે છેદે?
A
$ad + be = 2(c + f)$
B
$ad + be = c + f$
C
$ad + be = 2c + 2f$
D
$2ad + 2be = c + f$

Solution

(A) બે વર્તુળો $x^2 + y^2 + 2g_1x + 2f_1y + c_1 = 0$ અને $x^2 + y^2 + 2g_2x + 2f_2y + c_2 = 0$ લંબરૂપે છેદે તેની શરત $2g_1g_2 + 2f_1f_2 = c_1 + c_2$ છે.
આપેલ સમીકરણોને પ્રમાણિત સ્વરૂપ સાથે સરખાવતા:
$2g_1 = a \implies g_1 = \frac{a}{2}$,$2f_1 = b \implies f_1 = \frac{b}{2}$,$c_1 = c$.
$2g_2 = d \implies g_2 = \frac{d}{2}$,$2f_2 = e \implies f_2 = \frac{e}{2}$,$c_2 = f$.
આ કિંમતો શરતમાં મૂકતા:
$2(\frac{a}{2})(\frac{d}{2}) + 2(\frac{b}{2})(\frac{e}{2}) = c + f$
$\frac{ad}{2} + \frac{be}{2} = c + f$
બંને બાજુ $2$ વડે ગુણતા:
$ad + be = 2(c + f)$.
66
DifficultMCQ
ત્રણ વર્તુળો $x^2 + y^2 = a^2$,$(x - c)^2 + y^2 = a^2$ અને $x^2 + (y - b)^2 = a^2$ નું મૂલાક્ષ કેન્દ્ર (Radical Center) શોધો.
A
$(a/2, b/2)$
B
$(b/2, c/2)$
C
$(c/2, b/2)$
D
આપેલ પૈકી એકપણ નહીં

Solution

(C) ધારો કે વર્તુળોના સમીકરણો નીચે મુજબ છે:
$S_1: x^2 + y^2 - a^2 = 0$
$S_2: x^2 + y^2 - 2cx + c^2 - a^2 = 0$
$S_3: x^2 + y^2 - 2by + b^2 - a^2 = 0$
$S_1$ અને $S_2$ ની મૂલાક્ષ રેખા $S_1 - S_2 = 0$ દ્વારા મળે છે:
$(x^2 + y^2 - a^2) - (x^2 + y^2 - 2cx + c^2 - a^2) = 0$
$2cx - c^2 = 0 \implies x = c/2$
$S_1$ અને $S_3$ ની મૂલાક્ષ રેખા $S_1 - S_3 = 0$ દ્વારા મળે છે:
$(x^2 + y^2 - a^2) - (x^2 + y^2 - 2by + b^2 - a^2) = 0$
$2by - b^2 = 0 \implies y = b/2$
મૂલાક્ષ કેન્દ્ર એ આ મૂલાક્ષ રેખાઓનું છેદબિંદુ છે,જે $(c/2, b/2)$ છે.
67
EasyMCQ
બે વર્તુળો $x^2 + y^2 - x + 1 = 0$ અને $3(x^2 + y^2) + y - 1 = 0$ ની મૂલાક્ષ (Radical axis) નું સમીકરણ મેળવો.
A
$3x + y - 4 = 0$
B
$3x - y - 4 = 0$
C
$3x - y + 4 = 0$
D
આપેલ પૈકી એકપણ નહિ.

Solution

(A) આપેલ વર્તુળોના સમીકરણો:
$S_1: x^2 + y^2 - x + 1 = 0$
$S_2: 3(x^2 + y^2) + y - 1 = 0$
મૂલાક્ષ મેળવવા માટે,આપણે સમીકરણોને પ્રમાણિત કરીશું જેથી $x^2$ અને $y^2$ ના સહગુણકો સમાન થાય.
$S_1$ ને $3$ વડે ગુણતા:
$3x^2 + 3y^2 - 3x + 3 = 0$
હવે,પ્રથમ સમીકરણમાંથી બીજું સમીકરણ બાદ કરતા:
$(3x^2 + 3y^2 - 3x + 3) - (3x^2 + 3y^2 + y - 1) = 0$
$-3x - y + 3 + 1 = 0$
$-3x - y + 4 = 0$
$-1$ વડે ગુણતા,આપણને મળે છે:
$3x + y - 4 = 0$
68
MediumMCQ
જો વર્તુળો $x^2 + y^2 + 2x + 2ky + 6 = 0$ અને $x^2 + y^2 + 2ky + k = 0$ લંબરૂપે છેદે,તો $k = ..........$
A
$2$ અથવા $-3/2$
B
$-2$ અથવા $-3/2$
C
$2$ અથવા $3/2$
D
$-2$ અથવા $3/2$

Solution

(A) બે વર્તુળો $x^2 + y^2 + 2g_1x + 2f_1y + c_1 = 0$ અને $x^2 + y^2 + 2g_2x + 2f_2y + c_2 = 0$ લંબરૂપે છેદે તેની શરત $2g_1g_2 + 2f_1f_2 = c_1 + c_2$ છે.
આપેલ વર્તુળો માટે:
$g_1 = 1, f_1 = k, c_1 = 6$
$g_2 = 0, f_2 = k, c_2 = k$
આ કિંમતો શરતમાં મૂકતા:
$2(1)(0) + 2(k)(k) = 6 + k$
$0 + 2k^2 = 6 + k$
$2k^2 - k - 6 = 0$
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા:
$2k^2 - 4k + 3k - 6 = 0$
$2k(k - 2) + 3(k - 2) = 0$
$(2k + 3)(k - 2) = 0$
તેથી,$k = 2$ અથવા $k = -3/2$.
69
MediumMCQ
જો બે વર્તુળો $2x^2 + 2y^2 - 3x + 6y + k = 0$ અને $x^2 + y^2 - 4x + 10y + 16 = 0$ લંબરૂપે છેદે,તો $k$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$41$
B
$14$
C
$4$
D
$0$

Solution

(C) આપેલ વર્તુળો $2x^2 + 2y^2 - 3x + 6y + k = 0$ અને $x^2 + y^2 - 4x + 10y + 16 = 0$ છે.
પ્રથમ સમીકરણને $2$ વડે ભાગતા,આપણને $x^2 + y^2 - \frac{3}{2}x + 3y + \frac{k}{2} = 0 \dots (i)$ મળે છે.
બીજું સમીકરણ $x^2 + y^2 - 4x + 10y + 16 = 0 \dots (ii)$ છે.
બે વર્તુળો $x^2 + y^2 + 2g_1x + 2f_1y + c_1 = 0$ અને $x^2 + y^2 + 2g_2x + 2f_2y + c_2 = 0$ લંબરૂપે છેદે તે માટેની શરત $2g_1g_2 + 2f_1f_2 = c_1 + c_2$ છે.
અહીં,$g_1 = -\frac{3}{4}$,$f_1 = \frac{3}{2}$,$c_1 = \frac{k}{2}$ અને $g_2 = -2$,$f_2 = 5$,$c_2 = 16$ છે.
આ કિંમતો શરતમાં મૂકતા:
$2(-\frac{3}{4})(-2) + 2(\frac{3}{2})(5) = \frac{k}{2} + 16$.
$3 + 15 = \frac{k}{2} + 16$.
$18 = \frac{k}{2} + 16$.
$\frac{k}{2} = 2$.
$k = 4$.
70
MediumMCQ
બિંદુ $(1, 1)$ માંથી અને વર્તુળો $x^2 + y^2 = 6$ અને $x^2 + y^2 - 6x + 8 = 0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા વર્તુળનું સમીકરણ શોધો.
A
$x^2 + y^2 - 4y + 2 = 0$
B
$x^2 + y^2 - 3x + 1 = 0$
C
$x^2 + y^2 - 6x + 4 = 0$
D
એકપણ નહીં

Solution

(B) બે વર્તુળો $S_1 = 0$ અને $S_2 = 0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા વર્તુળના સમૂહનું સમીકરણ $S_1 + \lambda S_2 = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$S_1 = x^2 + y^2 - 6 = 0$ અને $S_2 = x^2 + y^2 - 6x + 8 = 0$ છે.
સમીકરણ $(x^2 + y^2 - 6) + \lambda(x^2 + y^2 - 6x + 8) = 0$ છે.
વર્તુળ બિંદુ $(1, 1)$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,આપણે $x = 1$ અને $y = 1$ મૂકીએ:
$(1^2 + 1^2 - 6) + \lambda(1^2 + 1^2 - 6(1) + 8) = 0$
$(2 - 6) + \lambda(2 - 6 + 8) = 0$
$-4 + \lambda(4) = 0$
$4\lambda = 4 \implies \lambda = 1$.
$\lambda = 1$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$(x^2 + y^2 - 6) + 1(x^2 + y^2 - 6x + 8) = 0$
$2x^2 + 2y^2 - 6x + 2 = 0$
$2$ વડે ભાગતા,આપણને $x^2 + y^2 - 3x + 1 = 0$ મળે છે.
71
DifficultMCQ
વિધાન $(A) :$ જો બે વર્તુળો $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy = 0$ અને $x^2 + y^2 + 2g'x + 2f'y = 0$ એકબીજાને સ્પર્શે,તો $f'g = fg'$.
કારણ $(R) :$ જો તેમના કેન્દ્રોને જોડતી રેખા બધા જ શક્ય સામાન્ય સ્પર્શકોને લંબ હોય,તો બે વર્તુળો એકબીજાને સ્પર્શે.
A
$A$ અને $R$ બંને સ્વતંત્ર રીતે સાચા છે અને $R$ એ $A$ માટે સાચી સમજૂતી છે.
B
$A$ અને $R$ બંને સ્વતંત્ર રીતે સાચા છે પરંતુ $R$ એ $A$ માટે સાચી સમજૂતી નથી.
C
$A$ સાચું છે પરંતુ $R$ ખોટું છે.
D
$A$ ખોટું છે પરંતુ $R$ સાચું છે.

Solution

(C) વિધાન $(A)$ માટે : બે વર્તુળો $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy = 0$ અને $x^2 + y^2 + 2g'x + 2f'y = 0$ એકબીજાને સ્પર્શે જો તેમના કેન્દ્રો $(C_1, C_2)$ વચ્ચેનું અંતર તેમની ત્રિજ્યાઓના સરવાળા અથવા તફાવત $(r_1 \pm r_2)$ જેટલું હોય.
કેન્દ્રો $C_1(-g, -f)$ અને $C_2(-g', -f')$ છે. ત્રિજ્યાઓ $r_1 = \sqrt{g^2 + f^2}$ અને $r_2 = \sqrt{g'^2 + f'^2}$ છે.
શરત $C_1C_2^2 = (r_1 \pm r_2)^2$ છે.
ગણતરી કરતા આપણને $(gf' - fg')^2 = 0$ મળે છે,તેથી $gf' = fg'$.
આમ,વિધાન $(A)$ સાચું છે.
વિધાન $(R)$ માટે : બે સ્પર્શતા વર્તુળોના કેન્દ્રોને જોડતી રેખા સ્પર્શબિંદુ આગળના સામાન્ય સ્પર્શકને લંબ હોય છે,બધા સામાન્ય સ્પર્શકોને નહીં. તેથી,વિધાન $(R)$ ખોટું છે.
Solution diagram
72
MediumMCQ
$k$ ના કયા મૂલ્ય માટે વર્તુળો $x^2 + y^2 + 5x + 3y + 7 = 0$ અને $x^2 + y^2 - 8x + 6y + k = 0$ પરસ્પર લંબ છેદે છે?
A
$4$
B
$18$
C
$-18$
D
$-4$

Solution

(C) બે વર્તુળો $x^2 + y^2 + 2g_1x + 2f_1y + c_1 = 0$ અને $x^2 + y^2 + 2g_2x + 2f_2y + c_2 = 0$ પરસ્પર લંબ છેદે તેની શરત $2(g_1g_2 + f_1f_2) = c_1 + c_2$ છે.
આપેલ સમીકરણોને પ્રમાણિત સ્વરૂપ સાથે સરખાવતા:
પ્રથમ વર્તુળ માટે: $2g_1 = 5 \Rightarrow g_1 = 5/2$,$2f_1 = 3 \Rightarrow f_1 = 3/2$,$c_1 = 7$.
બીજા વર્તુળ માટે: $2g_2 = -8 \Rightarrow g_2 = -4$,$2f_2 = 6 \Rightarrow f_2 = 3$,$c_2 = k$.
આ કિંમતોને શરતમાં મૂકતા:
$2((5/2)(-4) + (3/2)(3)) = 7 + k$
$2(-10 + 9/2) = 7 + k$
$2(-20/2 + 9/2) = 7 + k$
$2(-11/2) = 7 + k$
$-11 = 7 + k$
$k = -11 - 7 = -18$.
73
DifficultMCQ
જો વર્તુળ $x^2 + y^2 + 4x + 22y + c = 0$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 - 2x + 8y - d = 0$ ના પરિઘને દુભાગે,તો $c + d = . . . . .$
A
$40$
B
$50$
C
$60$
D
$56$

Solution

(B) બે વર્તુળોની સામાન્ય જીવાનું સમીકરણ બંને વર્તુળોના સમીકરણોની બાદબાકી કરવાથી મળે છે: $(x^2 + y^2 + 4x + 22y + c) - (x^2 + y^2 - 2x + 8y - d) = 0$.
આનું સાદું રૂપ $6x + 14y + c + d = 0$ થાય છે.
જો એક વર્તુળ બીજા વર્તુળના પરિઘને દુભાગે,તો સામાન્ય જીવા બીજા વર્તુળના કેન્દ્રમાંથી પસાર થવી જોઈએ.
બીજા વર્તુળ $x^2 + y^2 - 2x + 8y - d = 0$ નું કેન્દ્ર $(1, -4)$ છે.
સામાન્ય જીવાના સમીકરણમાં $(1, -4)$ મૂકતા: $6(1) + 14(-4) + c + d = 0$.
$6 - 56 + c + d = 0$.
$c + d = 50$.
74
MediumMCQ
વર્તૂળો $x^{2} + y^{2} - 8x - 2y + 7 = 0$ અને $x^{2} + y^{2} - 4x + 10y + 8 = 0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતું અને $y-$ અક્ષ પર કેન્દ્ર ધરાવતું વર્તૂળનું સમીકરણ શોધો.
A
$x^{2} + y^{2} + 24y + 11 = 0$
B
$x^{2} + y^{2} + 22y + 9 = 0$
C
$x^{2} - y^{2} + 20y + 13 = 0$
D
એકપણ નહિ

Solution

(B) વર્તૂળો $S_1 = 0$ અને $S_2 = 0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા કોઈપણ વર્તૂળનું સમીકરણ $S_1 + \lambda S_2 = 0$ છે.
તેથી,માંગેલ વર્તૂળનું સમીકરણ:
$(x^{2} + y^{2} - 8x - 2y + 7) + \lambda (x^{2} + y^{2} - 4x + 10y + 8) = 0 \dots (i)$
પદોને ગોઠવતા:
$x^{2}(1 + \lambda) + y^{2}(1 + \lambda) - x(8 + 4\lambda) - y(2 - 10\lambda) + (7 + 8\lambda) = 0$
$(1 + \lambda)$ વડે ભાગતા:
$x^{2} + y^{2} - x\left(\frac{8 + 4\lambda}{1 + \lambda}\right) - y\left(\frac{2 - 10\lambda}{1 + \lambda}\right) + \frac{7 + 8\lambda}{1 + \lambda} = 0$
આ વર્તુળનું કેન્દ્ર $\left(\frac{4 + 2\lambda}{1 + \lambda}, \frac{1 - 5\lambda}{1 + \lambda}\right)$ છે.
કેન્દ્ર $y-$ અક્ષ પર હોવાથી,તેનો $x-$ યામ $0$ થાય:
$\frac{4 + 2\lambda}{1 + \lambda} = 0 \implies 4 + 2\lambda = 0 \implies \lambda = -2$.
સમીકરણ $(i)$ માં $\lambda = -2$ મૂકતા:
$(x^{2} + y^{2} - 8x - 2y + 7) - 2(x^{2} + y^{2} - 4x + 10y + 8) = 0$
$x^{2} + y^{2} - 8x - 2y + 7 - 2x^{2} - 2y^{2} + 8x - 20y - 16 = 0$
$-x^{2} - y^{2} - 22y - 9 = 0$
$x^{2} + y^{2} + 22y + 9 = 0$.
75
DifficultMCQ
કયા બિંદુમાંથી વર્તૂળો $x^{2} + y^{2} - 8x + 40 = 0$,$5x^{2} + 5y^{2} - 25x + 80 = 0$ અને $x^{2} + y^{2} - 8x + 16y + 160 = 0$ પર દોરેલા સ્પર્શકોની લંબાઈ સમાન રહે?
A
$\left( 8, \frac{15}{2} \right)$
B
$\left( -8, \frac{15}{2} \right)$
C
$\left( 8, -\frac{15}{2} \right)$
D
એકપણ નહિ

Solution

(C) જે બિંદુએથી ત્રણ વર્તૂળો પર દોરેલા સ્પર્શકોની લંબાઈ સમાન હોય તે બિંદુને ત્રણ વર્તૂળોનું મૂલાક્ષ કેન્દ્ર (Radical Center) કહેવાય.
આપેલ સમીકરણો:
$S_1: x^2 + y^2 - 8x + 40 = 0$
$S_2: x^2 + y^2 - 5x + 16 = 0$ ($5$ વડે ભાગતા)
$S_3: x^2 + y^2 - 8x + 16y + 160 = 0$
$S_1$ અને $S_2$ ની મૂલાક્ષ રેખા $S_1 - S_2 = 0 \implies (-8x + 5x) + (40 - 16) = 0 \implies -3x + 24 = 0 \implies x = 8$.
$S_1$ અને $S_3$ ની મૂલાક્ષ રેખા $S_1 - S_3 = 0 \implies (-8x + 8x) - 16y + (40 - 160) = 0 \implies -16y - 120 = 0 \implies y = -\frac{120}{16} = -\frac{15}{2}$.
આમ,મૂલાક્ષ કેન્દ્ર $\left( 8, -\frac{15}{2} \right)$ છે.
76
DifficultMCQ
જો વર્તુળો $x^{2} + y^{2} = 1$ અને $(x - h)^{2} + y^{2} = 1$ ના સામાન્ય અનુપ્રસ્થ સ્પર્શકની લંબાઈ $2\sqrt{3}$ હોય,તો $h$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\pm 2$
B
$\pm 4$
C
$\sqrt{3}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) વર્તુળોના કેન્દ્રો $O_1(0, 0)$ અને $O_2(h, 0)$ છે અને બંનેની ત્રિજ્યા $r = 1$ છે.
ધારો કે સામાન્ય અનુપ્રસ્થ સ્પર્શક વર્તુળોને $A$ અને $B$ બિંદુએ સ્પર્શે છે અને કેન્દ્રોને જોડતી રેખાને $P$ બિંદુએ છેદે છે.
ત્રિજ્યાઓ સમાન હોવાથી,$P$ એ $O_1O_2$ નું મધ્યબિંદુ છે અને $AB$ નું પણ મધ્યબિંદુ છે.
આપેલ છે કે સામાન્ય અનુપ્રસ્થ સ્પર્શકની લંબાઈ $AB = 2\sqrt{3}$ છે,તેથી $AP = PB = \sqrt{3}$.
કાટકોણ ત્રિકોણ $\Delta O_1AP$ માં,$O_1A = r = 1$ અને $AP = \sqrt{3}$ છે.
પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ,$O_1P^2 = O_1A^2 + AP^2 = 1^2 + (\sqrt{3})^2 = 1 + 3 = 4$.
તેથી,$O_1P = 2$.
$P$ એ $O_1O_2$ નું મધ્યબિંદુ હોવાથી,અંતર $O_1O_2 = 2 \times O_1P = 2 \times 2 = 4$.
$O_1 = (0, 0)$ અને $O_2 = (h, 0)$ હોવાથી,અંતર $O_1O_2 = |h| = 4$,જેનો અર્થ છે કે $h = \pm 4$.
Solution diagram
77
DifficultMCQ
બે વર્તૂળો $x^{2} + y^{2} = ax$ અને $x^{2} + y^{2} = c^{2}$ $(c > 0)$ એકબીજાને ક્યારે સ્પર્શેં?
A
$c = |a|$
B
$2c = a$
C
$2a = |c|$
D
એકપણ નહિ

Solution

(A) બે વર્તૂળોના કેન્દ્રો $C_1(a/2, 0)$ અને $C_2(0, 0)$ છે,અને તેમની ત્રિજ્યાઓ અનુક્રમે $r_1 = |a|/2$ અને $r_2 = c$ છે.
બે વર્તૂળો એકબીજાને ત્યારે જ સ્પર્શેં જ્યારે તેમના કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર $d = C_1C_2$ તેમની ત્રિજ્યાઓના સરવાળા અથવા તફાવત જેટલું હોય.
$d = \sqrt{(a/2 - 0)^2 + (0 - 0)^2} = |a|/2$.
સ્પર્શવાની શરત: $d = |r_1 \pm r_2|$.
$|a|/2 = | |a|/2 \pm c |$.
આનો અર્થ એ છે કે:
$|a|/2 = |a|/2 + c$ અથવા $|a|/2 = | |a|/2 - c |$.
પ્રથમ કિસ્સામાંથી,$c = 0$,જે અસ્વીકાર્ય છે કારણ કે $c > 0$.
બીજા કિસ્સામાંથી,$|a|/2 - c = |a|/2$ અથવા $|a|/2 - c = -|a|/2$.
$c = 0$ (અસ્વીકાર્ય) અથવા $c = |a|$.
આમ,શરત $c = |a|$ છે.
78
DifficultMCQ
જો $y = 2x$ એ વર્તૂળ $x^{2} + y^{2} = 10x$ ની જીવા હોય,તો જે વર્તૂળનો વ્યાસ આ જીવા હોય તે વર્તૂળનું સમીકરણ શોધો.
A
$x^{2} + y^{2} + 2x + 4y = 0$
B
$x^{2} + y^{2} + 2x - 4y = 0$
C
$x^{2} + y^{2} - 2x - 4y = 0$
D
એકપણ નહિ

Solution

(C) વર્તૂળ $S \equiv x^{2} + y^{2} - 10x = 0$ અને રેખા $L \equiv 2x - y = 0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા વર્તૂળના સમૂહનું સમીકરણ $S + \lambda L = 0$ છે.
$(x^{2} + y^{2} - 10x) + \lambda (2x - y) = 0$
$x^{2} + y^{2} + (2\lambda - 10)x - \lambda y = 0$
આ વર્તૂળનું કેન્દ્ર $C = (5 - \lambda, \lambda / 2)$ છે.
આપેલ છે કે રેખા $y = 2x$ એ વ્યાસ છે,તેથી કેન્દ્ર રેખા $y = 2x$ પર આવેલું હોવું જોઈએ.
$\lambda / 2 = 2(5 - \lambda)$
$\lambda = 4(5 - \lambda)$
$\lambda = 20 - 4\lambda$
$5\lambda = 20 \Rightarrow \lambda = 4$.
$\lambda = 4$ ની કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$x^{2} + y^{2} + (2(4) - 10)x - 4y = 0$
$x^{2} + y^{2} - 2x - 4y = 0$.
Solution diagram
79
DifficultMCQ
વર્તૂળો $x^2 + y^2 + 2x - 2y + 1 = 0$ અને $x^2 + y^2 - 2x - 2y + 1 = 0$ એકબીજાને ક્યાં આગળ સ્પર્શે છે?
A
$(0, 1)$ આગળ બહારથી
B
$(0, 1)$ આગળ અંદરથી
C
$(1, 0)$ આગળ બહારથી
D
$(1, 0)$ આગળ અંદરથી

Solution

(A) બે વર્તૂળના કેન્દ્રો $C_1(-1, 1)$ અને $C_2(1, 1)$ છે અને બંનેની ત્રિજ્યા $r_1 = r_2 = 1$ છે.
કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર $C_1C_2 = \sqrt{(1 - (-1))^2 + (1 - 1)^2} = 2$ છે.
ત્રિજ્યાનો સરવાળો $r_1 + r_2 = 1 + 1 = 2$ છે.
અહીં $C_1C_2 = r_1 + r_2$ હોવાથી,વર્તૂળો એકબીજાને બહારથી સ્પર્શે છે.
સ્પર્શબિંદુ શોધવા માટે,બંને સમીકરણોની બાદબાકી કરતા:
$(x^2 + y^2 + 2x - 2y + 1) - (x^2 + y^2 - 2x - 2y + 1) = 0$
$4x = 0 \implies x = 0$.
કોઈપણ એક સમીકરણમાં $x = 0$ મૂકતા:
$0^2 + y^2 + 2(0) - 2y + 1 = 0$
$y^2 - 2y + 1 = 0 \implies (y - 1)^2 = 0 \implies y = 1$.
આમ,વર્તૂળો $(0, 1)$ બિંદુએ બહારથી સ્પર્શે છે.
80
DifficultMCQ
બિંદુઓ $(0, 0)$ અને $(1, 0)$ માંથી પસાર થતા અને વર્તૂળ $x^2 + y^2 = 9$ ને સ્પર્શતા વર્તૂળનું કેન્દ્ર શોધો.
A
$(3/2, 1/2)$
B
$(1/2, 3/2)$
C
$(1/2, 1/2)$
D
$(1/2, \pm \sqrt{2})$

Solution

(D) ધારો કે માંગેલ વર્તૂળ $S_2$ નું કેન્દ્ર $(h, k)$ અને ત્રિજ્યા $r$ છે. તે $(0, 0)$ અને $(1, 0)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી તેનું કેન્દ્ર $(0, 0)$ અને $(1, 0)$ ને જોડતા રેખાખંડના લંબદ્વિભાજક $x = 1/2$ પર હશે. તેથી $h = 1/2$.
તે $(0, 0)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી ત્રિજ્યા $r = \sqrt{h^2 + k^2} = \sqrt{(1/2)^2 + k^2} = \sqrt{1/4 + k^2}$.
વર્તૂળ $S_2$ એ વર્તૂળ $x^2 + y^2 = 9$ (જેનું કેન્દ્ર $(0, 0)$ અને ત્રિજ્યા $R = 3$ છે) ને સ્પર્શે છે.
અંતઃસ્પર્શ માટે,કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર $d = R - r$.
$S_2$ નું કેન્દ્ર $(1/2, k)$ છે અને $S_1$ નું કેન્દ્ર $(0, 0)$ છે.
તેથી,$d = \sqrt{(1/2)^2 + k^2} = r$.
આમ,$r = 3 - r$ $\Rightarrow 2r = 3$ $\Rightarrow r = 3/2$.
હવે,$r^2 = 1/4 + k^2$ $\Rightarrow (3/2)^2 = 1/4 + k^2$ $\Rightarrow 9/4 = 1/4 + k^2$ $\Rightarrow k^2 = 8/4 = 2$.
તેથી,$k = \pm \sqrt{2}$.
કેન્દ્ર $(1/2, \pm \sqrt{2})$ છે.
Solution diagram
81
DifficultMCQ
વર્તૂળો $x^2 + y^2 = 4$ અને $x^2 + y^2 + 2x + 4y = 6$ ની સમાન મૂલાક્ષ ધરાવતા વર્તૂળોના સમૂહનું સમીકરણ શોધો:
A
$x^2 + y^2 + \lambda x + 2\lambda y - (4 + \lambda) = 0$
B
$x^2 + y^2 + \lambda(x - 2y - 1) = 0$
C
$x^2 + y^2 + \lambda(x + 2y - 4) = 1$
D
$x^2 + y^2 + 2\lambda x + \lambda y - (4 + \lambda) = 0$

Solution

(A) આપેલ બે વર્તૂળો $S_1: x^2 + y^2 - 4 = 0$ અને $S_2: x^2 + y^2 + 2x + 4y - 6 = 0$ ની મૂલાક્ષ $S_1 - S_2 = 0$ દ્વારા મળે છે.
$(x^2 + y^2 - 4) - (x^2 + y^2 + 2x + 4y - 6) = 0$
$-2x - 4y + 2 = 0$
$x + 2y - 1 = 0$.
સમાન મૂલાક્ષ ધરાવતા વર્તૂળોના સમૂહનું સમીકરણ $S_1 + \lambda L = 0$ છે,જ્યાં $L$ એ મૂલાક્ષ છે.
$x^2 + y^2 - 4 + \lambda(x + 2y - 1) = 0$
$x^2 + y^2 + \lambda x + 2\lambda y - (4 + \lambda) = 0$.
82
DifficultMCQ
ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતું,રેખા $x + y = 4$ પર કેન્દ્ર ધરાવતું અને વર્તૂળ $x^2 + y^2 - 4x + 2y + 4 = 0$ ને લંબરૂપે છેદતા વર્તૂળનું સમીકરણ શોધો.
A
$x^2 + y^2 - 2x - 4y = 0$
B
$x^2 + y^2 - 6x - 2y = 0$
C
$x^2 + y^2 - 4x - 4y = 0$
D
$x^2 + y^2 - 8x = 0$

Solution

(C) ધારો કે વર્તૂળનું કેન્દ્ર $(h, k)$ છે. કેન્દ્ર રેખા $x + y = 4$ પર હોવાથી,$h + k = 4$,એટલે કે $k = 4 - h$.
વર્તૂળ ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,તેનું સમીકરણ $x^2 + y^2 - 2hx - 2ky = 0$ થાય.
$k = 4 - h$ મૂકતા,સમીકરણ $x^2 + y^2 - 2hx - 2(4 - h)y = 0$ મળે.
બે વર્તૂળો $x^2 + y^2 + 2g_1x + 2f_1y + c_1 = 0$ અને $x^2 + y^2 + 2g_2x + 2f_2y + c_2 = 0$ લંબરૂપે છેદે ત્યારે $2g_1g_2 + 2f_1f_2 = c_1 + c_2$ થાય.
અહીં,$g_1 = -h, f_1 = -(4 - h), c_1 = 0$ અને $g_2 = -2, f_2 = 1, c_2 = 4$.
શરત લાગુ પાડતા: $2(-h)(-2) + 2(-(4 - h))(1) = 0 + 4$.
$4h - 8 + 2h = 4$.
$6h = 12$,તેથી $h = 2$.
તેથી $k = 4 - 2 = 2$.
વર્તૂળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 - 2(2)x - 2(2)y = 0$,એટલે કે $x^2 + y^2 - 4x - 4y = 0$ થાય.
83
DifficultMCQ
જો રેખા $y = x + 3$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2$ ને બે બિંદુઓ $A$ અને $B$ માં છેદે,તો $AB$ વ્યાસ હોય તેવા વર્તુળનું સમીકરણ . . . . . .
A
$x^2 + y^2 + 3x - 3y - a^2 + 9 = 0$
B
$x^2 + y^2 + 3x - 3y + a^2 + 9 = 0$
C
$x^2 + y^2 - 3x + 3y - a^2 + 9 = 0$
D
એકપણ નહીં

Solution

(A) વર્તુળ $S = x^2 + y^2 - a^2 = 0$ અને રેખા $L = x - y + 3 = 0$ ના છેદબિંદુઓમાંથી પસાર થતા વર્તુળના સમૂહનું સમીકરણ $S + \lambda L = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(x^2 + y^2 - a^2) + \lambda (x - y + 3) = 0$
$x^2 + y^2 + \lambda x - \lambda y + (3\lambda - a^2) = 0$
આ વર્તુળનું કેન્દ્ર $\left( -\frac{\lambda}{2}, \frac{\lambda}{2} \right)$ છે.
$AB$ વ્યાસ હોવાથી,વર્તુળનું કેન્દ્ર રેખા $y = x + 3$ પર હોવું જોઈએ.
$\frac{\lambda}{2} = -\frac{\lambda}{2} + 3$
$\lambda = 3$
$\lambda = 3$ ની કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$(x^2 + y^2 - a^2) + 3(x - y + 3) = 0$
$x^2 + y^2 + 3x - 3y - a^2 + 9 = 0$
84
DifficultMCQ
જે વર્તૂળની ત્રિજ્યા $3$ હોય અને જે $x^{2} + y^{2} - 4x - 6y - 12 = 0$ વર્તૂળને બિંદુ $(-1, -1)$ આગળ અંદરથી સ્પર્શેં તેવા વર્તૂળનું સમીકરણ શોધો.
A
$(x - \frac{4}{5})^{2} + (y - \frac{7}{5})^{2} = 3^{2}$
B
$(x - \frac{4}{5})^{2} + (y + \frac{7}{5})^{2} = 3^{2}$
C
$(x - 8)^{2} + (y - 1)^{2} = 32$
D
એકપણ નહિ

Solution

(A) ધારો કે આપેલ વર્તૂળ $S: x^{2} + y^{2} - 4x - 6y - 12 = 0$ છે.
તેનું કેન્દ્ર $C(2, 3)$ અને ત્રિજ્યા $R = \sqrt{2^{2} + 3^{2} - (-12)} = \sqrt{25} = 5$ છે.
ધારો કે માંગેલ વર્તૂળનું કેન્દ્ર $C_1(h, k)$ અને ત્રિજ્યા $r = 3$ છે.
વર્તૂળ બિંદુ $P(-1, -1)$ આગળ અંદરથી સ્પર્શતું હોવાથી,કેન્દ્ર $C_1$ એ રેખાખંડ $CP$ પર આવેલું છે.
અંતર $CC_1 = R - r = 5 - 3 = 2$.
આમ,$C_1$ એ રેખાખંડ $CP$ નું $3 : 2$ ના ગુણોત્તરમાં અંતઃવિભાજન કરે છે.
વિભાજન સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$C_1 = (\frac{3(2) + 2(-1)}{3+2}, \frac{3(3) + 2(-1)}{3+2}) = (\frac{4}{5}, \frac{7}{5})$.
તેથી વર્તૂળનું સમીકરણ $(x - \frac{4}{5})^{2} + (y - \frac{7}{5})^{2} = 3^{2}$ થાય.
Solution diagram
85
DifficultMCQ
જો રેખા $y = x + 3$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2$ ને $A$ અને $B$ બિંદુઓમાં છેદે,તો $AB$ ને વ્યાસ તરીકે ધરાવતા વર્તુળનું સમીકરણ શોધો.
A
$x^2 + y^2 + 3x - 3y - a^2 + 9 = 0$
B
$x^2 + y^2 - 3x + 3y - a^2 - 9 = 0$
C
$x^2 + y^2 + 3x + 3y + a^2 - 9 = 0$
D
$x^2 + y^2 - 3x + 3y - a^2 + 9 = 0$

Solution

(A) વર્તુળ $S: x^2 + y^2 - a^2 = 0$ અને રેખા $L: x - y + 3 = 0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા વર્તુળનું સમીકરણ $S + \lambda L = 0$ છે.
$x^2 + y^2 - a^2 + \lambda(x - y + 3) = 0$
$x^2 + y^2 + \lambda x - \lambda y + (3\lambda - a^2) = 0$
આ વર્તુળનું કેન્દ્ર $\left(-\frac{\lambda}{2}, \frac{\lambda}{2}\right)$ છે.
$AB$ વ્યાસ હોવાથી,કેન્દ્ર રેખા $y = x + 3$ પર આવેલું હોય.
કેન્દ્રના યામ રેખાના સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{\lambda}{2} = -\frac{\lambda}{2} + 3$.
$\lambda = 3$.
$\lambda = 3$ ની કિંમત વર્તુળના સમીકરણમાં મૂકતા: $x^2 + y^2 + 3x - 3y + (3(3) - a^2) = 0$.
$x^2 + y^2 + 3x - 3y + 9 - a^2 = 0$.
86
MediumMCQ
જો વર્તૂળ $x^2 + y^2 + 2x - 4y - k = 0$ એ વર્તૂળો $x^2 + y^2 + 2x - 4y - 4 = 0$ અને $x^2 + y^2 + 2x - 4y - 20 = 0$ ની બરાબર વચ્ચે આવેલું હોય,તો $k = \dots$
A
$8$
B
$9$
C
$11$
D
$12$

Solution

(C) આપેલ વર્તૂળોના સમીકરણો $x^2 + y^2 + 2x - 4y + C = 0$ સ્વરૂપમાં છે.
આ વર્તૂળોનું કેન્દ્ર $(-g, -f) = (-1, 2)$ સમાન છે.
વર્તૂળ $x^2 + y^2 + 2x - 4y + C = 0$ ની ત્રિજ્યા $r = \sqrt{g^2 + f^2 - C} = \sqrt{1 + 4 - C} = \sqrt{5 - C}$ છે.
ધારો કે ત્રણ વર્તૂળોની ત્રિજ્યાઓ અનુક્રમે $r_1, r_2$ અને $r_3$ છે.
પ્રથમ વર્તૂળ માટે,$C_1 = -4$,તેથી $r_1^2 = 5 - (-4) = 9$,એટલે કે $r_1 = 3$.
ત્રીજા વર્તૂળ માટે,$C_3 = -20$,તેથી $r_3^2 = 5 - (-20) = 25$,એટલે કે $r_3 = 5$.
વચ્ચેનું વર્તૂળ અન્ય બે વર્તૂળોની બરાબર વચ્ચે હોવાથી,તેની ત્રિજ્યા $r_2$ એ $r_1$ અને $r_3$ નો સમાંતર મધ્યક હોવો જોઈએ.
$r_2 = \frac{r_1 + r_3}{2} = \frac{3 + 5}{2} = 4$.
હવે,વચ્ચેના વર્તૂળ માટે,$r_2^2 = 5 - (-k) = 5 + k$.
$r_2 = 4$ હોવાથી,$r_2^2 = 16$.
તેથી,$5 + k = 16$,જેનો અર્થ છે કે $k = 11$.
87
DifficultMCQ
વર્તૂળ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + \alpha = 0$ પરના કોઈપણ બિંદુ પરથી વર્તૂળ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + \beta = 0$ પર દોરેલ સ્પર્શકની લંબાઈ :
A
$\sqrt{\beta - \alpha}$
B
$\sqrt{\alpha \beta}$
C
$\sqrt{\alpha - \beta}$
D
$\sqrt{\alpha + \beta}$

Solution

(A) ધારો કે વર્તૂળ $C_1$ એ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + \alpha = 0$ છે અને $C_2$ એ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + \beta = 0$ છે.
ધારો કે $P(x_1, y_1)$ એ વર્તૂળ $C_1$ પરનું કોઈપણ બિંદુ છે.
કારણ કે $P$ એ $C_1$ પર આવેલું છે,તેથી $x_1^2 + y_1^2 + 2gx_1 + 2fy_1 + \alpha = 0$,જેનો અર્થ છે કે $x_1^2 + y_1^2 + 2gx_1 + 2fy_1 = -\alpha$.
બિંદુ $(x_1, y_1)$ થી વર્તૂળ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + \beta = 0$ પર દોરેલ સ્પર્શકની લંબાઈ $\sqrt{x_1^2 + y_1^2 + 2gx_1 + 2fy_1 + \beta}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રથમ સમીકરણમાંથી $x_1^2 + y_1^2 + 2gx_1 + 2fy_1$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને સ્પર્શકની લંબાઈ $\sqrt{-\alpha + \beta}$ અથવા $\sqrt{\beta - \alpha}$ મળે છે.
88
DifficultMCQ
વર્તૂળ $x^2 + y^2 - 8x + y - 15 = 0$ અને $x^2 + y^2 - 4x + 4y - 42 = 0$ ની સામાન્ય જીવાને વ્યાસ તરીકે લઈ બનતા વર્તૂળનું સમીકરણ શોધો.
A
$x^2 + y^2 - x + 2y + 4 = 0$
B
$x^2 + y^2 + 10x - 2y - 12 = 0$
C
$x^2 + y^2 - 12x - 2y + 12 = 0$
D
$x^2 + y^2 - 5x + 3y + 7 = 0$

Solution

(C) ધારો કે બે વર્તૂળો $S_1: x^2 + y^2 - 8x + y - 15 = 0$ અને $S_2: x^2 + y^2 - 4x + 4y - 42 = 0$ છે.
સામાન્ય જીવાનું સમીકરણ $S_1 - S_2 = 0$ દ્વારા મળે છે.
$(x^2 + y^2 - 8x + y - 15) - (x^2 + y^2 - 4x + 4y - 42) = 0$.
$-4x - 3y + 27 = 0$ અથવા $4x + 3y - 27 = 0$.
$S_1$ અને $S_2$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા વર્તૂળોનું કુળ $S_1 + \lambda(S_1 - S_2) = 0$ છે.
$(x^2 + y^2 - 8x + y - 15) + \lambda(4x + 3y - 27) = 0$.
$x^2 + y^2 + x(4\lambda - 8) + y(3\lambda + 1) - 27\lambda - 15 = 0$.
આ વર્તૂળનું કેન્દ્ર $(- (2\lambda - 4), - \frac{3\lambda + 1}{2})$ છે.
સામાન્ય જીવા વ્યાસ હોવાથી,કેન્દ્ર રેખા $4x + 3y - 27 = 0$ પર હોવું જોઈએ.
$4(-2\lambda + 4) + 3(-\frac{3\lambda + 1}{2}) - 27 = 0$.
$-8\lambda + 16 - \frac{9\lambda + 3}{2} - 27 = 0$.
$-16\lambda + 32 - 9\lambda - 3 - 54 = 0$.
$-25\lambda - 25 = 0 \implies \lambda = -1$.
સમીકરણમાં $\lambda = -1$ મૂકતા:
$x^2 + y^2 + x(-4 - 8) + y(-3 + 1) + 27 - 15 = 0$.
$x^2 + y^2 - 12x - 2y + 12 = 0$.
89
DifficultMCQ
જો $P$ અને $Q$ એ વર્તુળો $x^2 + y^2 + 3x + 7y + 2p - 5 = 0$ અને $x^2 + y^2 + 2x + 2y - p^2 = 0$ ના છેદબિંદુઓ હોય,તો $p$ ની કઈ કિંમત માટે $P, Q$ અને $(1, 1)$ માંથી પસાર થતું વર્તુળ મળે?
A
$p$ ની બે કિંમતો માટે
B
$p$ ની એક ચોક્કસ કિંમત માટે
C
$p$ ની બધી કિંમતો માટે
D
$p$ ની કોઈ કિંમત માટે નહીં

Solution

(D) બે વર્તુળો $S_1: x^2 + y^2 + 3x + 7y + 2p - 5 = 0$ અને $S_2: x^2 + y^2 + 2x + 2y - p^2 = 0$ ની સામાન્ય જીવા (રેડિકલ અક્ષ) નું સમીકરણ $S_1 - S_2 = 0$ દ્વારા મળે છે.
$(x^2 + y^2 + 3x + 7y + 2p - 5) - (x^2 + y^2 + 2x + 2y - p^2) = 0$
$x + 5y + 2p - 5 + p^2 = 0 \ldots (i)$
બે વર્તુળો $S_1$ અને $S_2$ ના છેદબિંદુઓ $P$ અને $Q$ માંથી પસાર થતું વર્તુળ $S_1 + \lambda(S_1 - S_2) = 0$ ના સ્વરૂપમાં હોય છે.
વર્તુળ બિંદુ $(1, 1)$ માંથી પસાર થાય તે માટે,બિંદુ $(1, 1)$ સામાન્ય જીવા $PQ$ પર ન હોવું જોઈએ.
સામાન્ય જીવાના સમીકરણમાં $(1, 1)$ મૂકતા:
$1 + 5(1) + 2p - 5 + p^2 = 0$
$p^2 + 2p + 1 = 0$
$(p + 1)^2 = 0 \Rightarrow p = -1$.
જો $p = -1$ હોય,તો બિંદુ $(1, 1)$ સામાન્ય જીવા પર આવેલું છે,એટલે કે $P, Q$ અને $(1, 1)$ સમરેખ છે,તેથી તેમાંથી કોઈ વર્તુળ પસાર થઈ શકે નહીં. આમ,$p \neq -1$ ની કોઈપણ કિંમત માટે એક અનન્ય વર્તુળ મળે છે.
90
MediumMCQ
$x^2 + y^2 - 4x - 6y - 21 = 0$ અને $3x + 4y + 5 = 0$ ના છેદબિંદુમાંથી અને બિંદુ $(1, 2)$ માંથી પસાર થતા વર્તુળનું સમીકરણ શોધો.
A
$x^2 + y^2 + 2x + 2y + 11 = 0$
B
$x^2 + y^2 + 2x + 2y - 11 = 0$
C
$x^2 + y^2 - 2x + 2y - 7 = 0$
D
$x^2 + y^2 + 2x - 2y - 3 = 0$

Solution

(B) વર્તુળ $S = 0$ અને રેખા $L = 0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા વર્તુળના સમૂહનું સમીકરણ $S + \lambda L = 0$ છે,જ્યાં $\lambda \in \mathbb{R}$.
આપેલ વર્તુળ $x^2 + y^2 - 4x - 6y - 21 = 0$ અને રેખા $3x + 4y + 5 = 0$ માટે,વર્તુળના સમૂહનું સમીકરણ:
$x^2 + y^2 - 4x - 6y - 21 + \lambda(3x + 4y + 5) = 0$
વર્તુળ બિંદુ $(1, 2)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $x = 1$ અને $y = 2$ મૂકતા:
$(1)^2 + (2)^2 - 4(1) - 6(2) - 21 + \lambda(3(1) + 4(2) + 5) = 0$
$1 + 4 - 4 - 12 - 21 + \lambda(3 + 8 + 5) = 0$
$-32 + 16\lambda = 0$
$16\lambda = 32$
$\lambda = 2$
$\lambda = 2$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$x^2 + y^2 - 4x - 6y - 21 + 2(3x + 4y + 5) = 0$
$x^2 + y^2 - 4x - 6y - 21 + 6x + 8y + 10 = 0$
$x^2 + y^2 + 2x + 2y - 11 = 0$
91
DifficultMCQ
વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 = a^2$ છે અને તેની જીવાનું સમીકરણ $x \cos \alpha + y \sin \alpha = p$ છે. જે વર્તુળ માટે આ જીવા વ્યાસ હોય તે વર્તુળનું સમીકરણ શોધો:
A
$x^2 + y^2 - 2px \cos \alpha - 2py \sin \alpha + 2p^2 - a^2 = 0$
B
$x^2 + y^2 - 2px \cos \alpha - 2py \sin \alpha + p^2 - a^2 = 0$
C
$x^2 + y^2 - 2px \cos \alpha + 2py \sin \alpha + 2p^2 - a^2 = 0$
D
આમાંથી એકપણ નહીં

Solution

(A) વર્તુળ $x^2 + y^2 - a^2 = 0$ અને રેખા $x \cos \alpha + y \sin \alpha - p = 0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા કોઈપણ વર્તુળનું સમીકરણ:
$x^2 + y^2 - a^2 + \lambda(x \cos \alpha + y \sin \alpha - p) = 0$
આ વર્તુળનું કેન્દ્ર $\left(-\frac{\lambda \cos \alpha}{2}, -\frac{\lambda \sin \alpha}{2}\right)$ છે.
રેખા $x \cos \alpha + y \sin \alpha = p$ એ વ્યાસ હોવાથી,કેન્દ્ર આ રેખા પર આવેલું હોવું જોઈએ:
$\left(-\frac{\lambda \cos \alpha}{2}\right) \cos \alpha + \left(-\frac{\lambda \sin \alpha}{2}\right) \sin \alpha = p$
$-\frac{\lambda}{2} (\cos^2 \alpha + \sin^2 \alpha) = p$
$-\frac{\lambda}{2} = p \implies \lambda = -2p$
$\lambda = -2p$ ની કિંમત મૂકતા:
$x^2 + y^2 - a^2 - 2p(x \cos \alpha + y \sin \alpha - p) = 0$
$x^2 + y^2 - 2px \cos \alpha - 2py \sin \alpha + 2p^2 - a^2 = 0$
92
MediumMCQ
વર્તુળો $x^2 + y^2 + 4x + d = 0$ અને $x^2 + y^2 + 4fy + d = 0$ એકબીજાને સ્પર્શે છે જો:
A
$f = \pm 2\sqrt{4 + d}$
B
$f = \pm \frac{2}{\sqrt{4 - d}}$
C
$f = \pm \sqrt{\frac{d}{4 + d}}$
D
$f = \pm \sqrt{\frac{d}{4 - d}}$

Solution

(D) આપેલ વર્તુળો $C_1: x^2 + y^2 + 4x + d = 0$ અને $C_2: x^2 + y^2 + 4fy + d = 0$ છે.
$C_1$ માટે,કેન્દ્ર $O_1 = (-2, 0)$ અને ત્રિજ્યા $r_1 = \sqrt{4 - d}$ છે.
$C_2$ માટે,કેન્દ્ર $O_2 = (0, -2f)$ અને ત્રિજ્યા $r_2 = \sqrt{4f^2 - d}$ છે.
કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર $O_1O_2 = 2\sqrt{1 + f^2}$ છે.
વર્તુળો સ્પર્શે છે જો $O_1O_2^2 = (r_1 \pm r_2)^2$ થાય.
ગણતરી કરતા $f^2 = \frac{d}{4 - d}$ મળે છે,તેથી $f = \pm \sqrt{\frac{d}{4 - d}}$.
93
DifficultMCQ
વર્તૂળો $x^2 + y^2 - 8x - 2y + 1 = 0$ અને $x^2 + y^2 + 6x + y = 0$ ના સામાન્ય સ્પર્શકોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$4$
B
$2$
C
$3$
D
$1$

Solution

(A) પ્રથમ વર્તુળ $x^2 + y^2 - 8x - 2y + 1 = 0$ માટે,કેન્દ્ર $C_1 = (4, 1)$ અને ત્રિજ્યા $r_1 = \sqrt{4^2 + 1^2 - 1} = 4$ છે.
બીજા વર્તુળ $x^2 + y^2 + 6x + y = 0$ માટે,કેન્દ્ર $C_2 = (-3, -0.5)$ અને ત્રિજ્યા $r_2 = \sqrt{(-3)^2 + (-0.5)^2 - 0} = \sqrt{9.25} \approx 3.04$ છે.
કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર $d = \sqrt{(4 - (-3))^2 + (1 - (-0.5))^2} = \sqrt{7^2 + 1.5^2} = \sqrt{51.25} \approx 7.16$ છે.
અહીં $d > r_1 + r_2$ હોવાથી,વર્તુળો એકબીજાની બહાર આવેલા છે.
તેથી,સામાન્ય સ્પર્શકોની સંખ્યા $4$ છે.
94
DifficultMCQ
જો વર્તુળ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ પરના કોઈપણ બિંદુ $P$ માંથી વર્તુળ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c \sin^2 \alpha + (g^2 + f^2) \cos^2 \alpha = 0$ પર સ્પર્શકો દોરવામાં આવે,તો સ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો થાય?
A
$2\alpha$
B
$\alpha$
C
$\alpha / 2$
D
એકપણ નહીં

Solution

(A) પ્રથમ વર્તુળ $S_1: x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ નું કેન્દ્ર $C(-g, -f)$ અને ત્રિજ્યા $r_1 = \sqrt{g^2 + f^2 - c}$ છે.
બીજા વર્તુળ $S_2: x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c \sin^2 \alpha + (g^2 + f^2) \cos^2 \alpha = 0$ નું કેન્દ્ર પણ $C(-g, -f)$ છે.
બીજા વર્તુળની ત્રિજ્યા $r_2$ માટે,$r_2^2 = g^2 + f^2 - (c \sin^2 \alpha + (g^2 + f^2) \cos^2 \alpha) = (g^2 + f^2 - c) \sin^2 \alpha$ મળે.
તેથી,$r_2 = r_1 \sin \alpha$.
જો $P$ એ $S_1$ પરનું બિંદુ હોય અને $T$ એ $S_2$ પરનો સ્પર્શબિંદુ હોય,તો કાટકોણ ત્રિકોણ $\triangle PTC$ માં,$\sin(\angle PTC) = \frac{r_2}{r_1} = \sin \alpha$ થાય.
આમ,$\angle PTC = \alpha$ અને સ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો $2 \alpha$ થાય.
95
DifficultMCQ
વર્તૂળ $x^2 + y^2 = 4$ પર બિંદુ $P(\sqrt{3}, 1)$ આગળ સ્પર્શક $PT$ દોરવામાં આવ્યો છે. $PT$ ને લંબ રેખા $L$ એ વર્તૂળ $(x - 3)^2 + y^2 = 1$ નો સ્પર્શક છે. $L$ નું શક્ય સમીકરણ કયું છે?
A
$x - \sqrt{3}y = 1$
B
$x + \sqrt{3}y = 1$
C
$x - \sqrt{3}y = -1$
D
$x + \sqrt{3}y = 5$

Solution

(A) વર્તૂળ $x^2 + y^2 = 4$ પર બિંદુ $P(\sqrt{3}, 1)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $x x_1 + y y_1 = r^2$ મુજબ $\sqrt{3}x + y = 4$ થાય.
આ સ્પર્શક $PT$ નો ઢાળ $m_1 = -\sqrt{3}$ છે.
રેખા $L$ એ $PT$ ને લંબ હોવાથી,તેનો ઢાળ $m_2 = \frac{1}{\sqrt{3}}$ થાય.
ધારો કે રેખા $L$ નું સમીકરણ $y = \frac{1}{\sqrt{3}}x + c$ છે,એટલે કે $x - \sqrt{3}y + \sqrt{3}c = 0$.
આ રેખા વર્તૂળ $(x - 3)^2 + y^2 = 1$ નો સ્પર્શક છે,જેનું કેન્દ્ર $(3, 0)$ અને ત્રિજ્યા $r = 1$ છે.
કેન્દ્ર $(3, 0)$ થી રેખા $x - \sqrt{3}y + \sqrt{3}c = 0$ નું લંબ અંતર ત્રિજ્યા $1$ જેટલું હોવું જોઈએ:
$\frac{|3 - \sqrt{3}(0) + \sqrt{3}c|}{\sqrt{1^2 + (-\sqrt{3})^2}} = 1$
$\frac{|3 + \sqrt{3}c|}{2} = 1$
$|3 + \sqrt{3}c| = 2$
કિસ્સો $1$: $3 + \sqrt{3}c = 2 \implies \sqrt{3}c = -1 \implies c = -\frac{1}{\sqrt{3}}$.
સમીકરણ $y = \frac{1}{\sqrt{3}}x - \frac{1}{\sqrt{3}} \implies x - \sqrt{3}y = 1$ મળે છે.
96
DifficultMCQ
વર્તુળો ${x^2} + {y^2} - 4x - 6y - 12 = 0$ અને ${x^2} + {y^2} + 6x + 18y + 26 = 0$ ના સામાન્ય સ્પર્શકોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$4$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(D) પ્રથમ વર્તુળ ${x^2} + {y^2} - 4x - 6y - 12 = 0$ માટે,કેન્દ્ર $c_{1} = (2, 3)$ અને ત્રિજ્યા $r_{1} = \sqrt{2^2 + 3^2 - (-12)} = \sqrt{4 + 9 + 12} = \sqrt{25} = 5$ છે.
બીજા વર્તુળ ${x^2} + {y^2} + 6x + 18y + 26 = 0$ માટે,કેન્દ્ર $c_{2} = (-3, -9)$ અને ત્રિજ્યા $r_{2} = \sqrt{(-3)^2 + (-9)^2 - 26} = \sqrt{9 + 81 - 26} = \sqrt{64} = 8$ છે.
કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર $c_{1}c_{2} = \sqrt{(2 - (-3))^2 + (3 - (-9))^2} = \sqrt{5^2 + 12^2} = \sqrt{25 + 144} = \sqrt{169} = 13$ છે.
અહીં $c_{1}c_{2} = r_{1} + r_{2} = 5 + 8 = 13$ હોવાથી,બંને વર્તુળો એકબીજાને બહારથી સ્પર્શે છે.
જ્યારે બે વર્તુળો એકબીજાને બહારથી સ્પર્શતા હોય,ત્યારે સામાન્ય સ્પર્શકોની સંખ્યા $3$ હોય છે.
97
MediumMCQ
જો $x^2 + y^2 - 4x + 6y - 12 = 0$ સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવેલ વર્તુળનો એક વ્યાસ,$(-3, 2)$ કેન્દ્ર ધરાવતા વર્તુળ $S$ ની જીવા હોય,તો $S$ ની ત્રિજ્યા શોધો:
A
$5$
B
$10$
C
$5\sqrt{2}$
D
$5\sqrt{3}$

Solution

(D) આપેલ વર્તુળ $x^2 + y^2 - 4x + 6y - 12 = 0$ છે. તેનું કેન્દ્ર $O(2, -3)$ અને ત્રિજ્યા $r = \sqrt{2^2 + (-3)^2 - (-12)} = \sqrt{4 + 9 + 12} = \sqrt{25} = 5$ છે.
ધારો કે $A(-3, 2)$ એ વર્તુળ $S$ નું કેન્દ્ર છે. આપેલ વર્તુળનો એક વ્યાસ એ વર્તુળ $S$ ની જીવા છે. ધારો કે આ જીવા $BC$ છે. $BC$ એ પ્રથમ વર્તુળનો વ્યાસ હોવાથી,તે કેન્દ્ર $O(2, -3)$ માંથી પસાર થાય છે.
$\Delta ABC$ માં,$A$ એ વર્તુળ $S$ નું કેન્દ્ર છે,તેથી $AB$ અને $AC$ એ $S$ ની ત્રિજ્યાઓ છે. $O$ એ જીવા $BC$ નું મધ્યબિંદુ છે,તેથી $AO \perp BC$.
અંતર $AO$ એ $(-3, 2)$ અને $(2, -3)$ વચ્ચેનું અંતર છે:
$AO = \sqrt{(2 - (-3))^2 + (-3 - 2)^2} = \sqrt{5^2 + (-5)^2} = \sqrt{25 + 25} = \sqrt{50} = 5\sqrt{2}$.
કાટકોણ ત્રિકોણ $\Delta AOB$ માં,વર્તુળ $S$ ની ત્રિજ્યા $R$ એ કર્ણ $AB$ છે:
$R = \sqrt{AO^2 + OB^2} = \sqrt{(5\sqrt{2})^2 + 5^2} = \sqrt{50 + 25} = \sqrt{75} = 5\sqrt{3}$.
Solution diagram
98
EasyMCQ
રેડિકલ અક્ષ પરના બિંદુ $P$ માંથી બે વર્તુળો પર બે સ્પર્શકો દોરવામાં આવે છે જે તેમને અનુક્રમે $Q$ અને $R$ પર સ્પર્શે છે. તો $P, Q,$ અને $R$ ને જોડવાથી બનતો ત્રિકોણ કેવો છે?
A
સમદ્વિબાજુ
B
સમબાજુ
C
કાટકોણ
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે બે વર્તુળો $S_1 = 0$ અને $S_2 = 0$ છે. રેડિકલ અક્ષ $S_1 - S_2 = 0$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
રેડિકલ અક્ષ પરના કોઈપણ બિંદુ $P$ માટે,બે વર્તુળો પર દોરવામાં આવેલા સ્પર્શકોની લંબાઈ સમાન હોય છે.
તેથી,$PQ = PR$.
ત્રિકોણ $\triangle PQR$ ની બે બાજુઓ સમાન હોવાથી,ત્રિકોણ સમદ્વિબાજુ છે.
99
DifficultMCQ
જો $y = 2x$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 - 10x = 0$ ની જીવા હોય,તો તે વર્તુળનું સમીકરણ શોધો કે જેની આ જીવા વ્યાસ હોય:
A
$x^2 + y^2 - 2x + 4y = 0$
B
$x^2 + y^2 + 2x + 4y = 0$
C
$x^2 + y^2 + 2x - 4y = 0$
D
$x^2 + y^2 - 2x - 4y = 0$

Solution

(D) વર્તુળ $S \equiv x^2 + y^2 - 10x = 0$ અને રેખા $L \equiv y - 2x = 0$ ના છેદબિંદુઓમાંથી પસાર થતા વર્તુળોનું કુળ $S + \lambda L = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$x^2 + y^2 - 10x + \lambda(y - 2x) = 0$
$x^2 + y^2 - (10 + 2\lambda)x + \lambda y = 0$
આ વર્તુળનું કેન્દ્ર $\left( \frac{10 + 2\lambda}{2}, -\frac{\lambda}{2} \right) = (5 + \lambda, -\frac{\lambda}{2})$ છે.
જીવા $y = 2x$ એ આ વર્તુળનો વ્યાસ હોવાથી,કેન્દ્ર રેખા $y = 2x$ પર હોવું જોઈએ.
$-\frac{\lambda}{2} = 2(5 + \lambda)$
$-\frac{\lambda}{2} = 10 + 2\lambda$
$-\lambda = 20 + 4\lambda$
$-5\lambda = 20 \Rightarrow \lambda = -4$.
$\lambda = -4$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$x^2 + y^2 - (10 - 8)x - 4y = 0$
$x^2 + y^2 - 2x - 4y = 0$.

10-1.Circle and System of Circles — System of circles · Frequently Asked Questions

1Are these 10-1.Circle and System of Circles questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 10-1.Circle and System of Circles Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.