Gujarati

Expansion of determinants, Solution of equation in the form of determinants and area of triangle and Equation of Line Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · 3 and 4 .Determinants and Matrices · Expansion of determinants, Solution of equation in the form of determinants and area of triangle and Equation of Line

462+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 462 questions in Gujarati

201
EasyMCQ
નિશ્ચાયક $\Delta = \begin{vmatrix} 1 & 2 & 4 \\ -1 & 3 & 0 \\ 4 & 1 & 0 \end{vmatrix}$ ની કિંમત શોધો.
A
$-50$
B
$-51$
C
$-52$
D
$-53$

Solution

(C) નોંધો કે ત્રીજા સ્તંભમાં,બે ઘટકો શૂન્ય છે. તેથી,ત્રીજા સ્તંભ $(C_3)$ ની સાપેક્ષમાં વિસ્તરણ કરતા,આપણને મળે છે:
$\Delta = 4 \begin{vmatrix} -1 & 3 \\ 4 & 1 \end{vmatrix} - 0 \begin{vmatrix} 1 & 2 \\ 4 & 1 \end{vmatrix} + 0 \begin{vmatrix} 1 & 2 \\ -1 & 3 \end{vmatrix}$
$\Delta = 4((-1)(1) - (3)(4)) - 0 + 0$
$\Delta = 4(-1 - 12)$
$\Delta = 4(-13)$
$\Delta = -52$
202
EasyMCQ
$\Delta = \begin{vmatrix} 0 & \sin \alpha & -\cos \alpha \\ -\sin \alpha & 0 & \sin \beta \\ \cos \alpha & -\sin \beta & 0 \end{vmatrix}$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$-2$
B
$2$
C
$3$
D
$0$

Solution

(D) નિશ્ચાયકનું પ્રથમ હાર $(R_1)$ ની સાપેક્ષમાં વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta = 0 \begin{vmatrix} 0 & \sin \beta \\ -\sin \beta & 0 \end{vmatrix} - \sin \alpha \begin{vmatrix} -\sin \alpha & \sin \beta \\ \cos \alpha & 0 \end{vmatrix} + (-\cos \alpha) \begin{vmatrix} -\sin \alpha & 0 \\ \cos \alpha & -\sin \beta \end{vmatrix}$
$= 0 - \sin \alpha (0 - \sin \beta \cos \alpha) - \cos \alpha (\sin \alpha \sin \beta - 0)$
$= \sin \alpha \sin \beta \cos \alpha - \cos \alpha \sin \alpha \sin \beta$
$= 0$
203
EasyMCQ
$x$ ની કિંમતો શોધો જેના માટે $\left|\begin{array}{ll}3 & x \\ x & 1\end{array}\right|=\left|\begin{array}{ll}3 & 2 \\ 4 & 1\end{array}\right|$ થાય.
A
$x=\pm 2 \sqrt{2}$
B
$x=\pm 3 \sqrt{2}$
C
$x=\pm \sqrt{2}$
D
$x=\pm 4 \sqrt{2}$

Solution

(A) આપેલ નિશ્ચાયક સમીકરણ: $\left|\begin{array}{ll}3 & x \\ x & 1\end{array}\right|=\left|\begin{array}{ll}3 & 2 \\ 4 & 1\end{array}\right|$
બંને બાજુ વિસ્તરણ કરતા:
$(3)(1) - (x)(x) = (3)(1) - (2)(4)$
$3 - x^2 = 3 - 8$
$3 - x^2 = -5$
$-x^2 = -5 - 3$
$-x^2 = -8$
$x^2 = 8$
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા:
$x = \pm \sqrt{8} = \pm 2 \sqrt{2}$
204
EasyMCQ
નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય શોધો: $\left|\begin{array}{cc}2 & 4 \\ -5 & -1\end{array}\right|$
A
$10$
B
$18$
C
$22$
D
$15$

Solution

(B) $2 \times 2$ શ્રેણિક $\left|\begin{array}{cc}a & b \\ c & d\end{array}\right|$ ના નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય શોધવા માટે,આપણે $ad - bc$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
આપેલ નિશ્ચાયક $\left|\begin{array}{cc}2 & 4 \\ -5 & -1\end{array}\right|$ માટે,આપણે $a=2, b=4, c=-5, d=-1$ તરીકે ઓળખીએ છીએ.
સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$= (2 \times -1) - (4 \times -5)$
$= -2 - (-20)$
$= -2 + 20$
$= 18$.
205
EasyMCQ
નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય શોધો: $\left|\begin{array}{ll}\cos \theta & -\sin \theta \\ \sin \theta & \cos \theta\end{array}\right|$
A
$0$
B
$-1$
C
$1$
D
$2$

Solution

(C) નિશ્ચાયક $\left|\begin{array}{ll}\cos \theta & -\sin \theta \\ \sin \theta & \cos \theta\end{array}\right|$ નું મૂલ્ય શોધવા માટે,આપણે $2 \times 2$ નિશ્ચાયક માટેના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\left|\begin{array}{ll}a & b \\ c & d\end{array}\right| = ad - bc$.
આપેલ નિશ્ચાયક પર આ લાગુ પાડતા:
$= (\cos \theta)(\cos \theta) - (-\sin \theta)(\sin \theta)$
$= \cos^2 \theta - (-\sin^2 \theta)$
$= \cos^2 \theta + \sin^2 \theta$
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\cos^2 \theta + \sin^2 \theta = 1$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$= 1$
206
EasyMCQ
નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય શોધો: $\left|\begin{array}{cc}x^{2}-x+1 & x-1 \\ x+1 & x+1\end{array}\right|$
A
$x^{3}+x^{2}+2$
B
$x^{3}+x^{2}-2$
C
$x^{3}-x^{2}-2$
D
$x^{3}-x^{2}+2$

Solution

(D) નિશ્ચાયક $\left|\begin{array}{cc}x^{2}-x+1 & x-1 \\ x+1 & x+1\end{array}\right|$ નું મૂલ્ય શોધવા માટે,આપણે $2 \times 2$ નિશ્ચાયકના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\left|\begin{array}{cc}a & b \\ c & d\end{array}\right| = ad - bc$.
આપેલ નિશ્ચાયક પર આ લાગુ પાડતા:
$= (x^{2}-x+1)(x+1) - (x-1)(x+1)$
પ્રથમ પદનું વિસ્તરણ કરતા:
$(x^{2}-x+1)(x+1) = x^{3} + x^{2} - x^{2} - x + x + 1 = x^{3} + 1$
બીજા પદનું વિસ્તરણ કરતા:
$(x-1)(x+1) = x^{2} - 1$
બંને પરિણામોની બાદબાકી કરતા:
$= (x^{3} + 1) - (x^{2} - 1)$
$= x^{3} + 1 - x^{2} + 1$
$= x^{3} - x^{2} + 2$
207
Easy
જો $A=\left[\begin{array}{lll}1 & 0 & 1 \\ 0 & 1 & 2 \\ 0 & 0 & 4\end{array}\right]$ હોય,તો સાબિત કરો કે $|3 A|=27|A|$.

Solution

(A) આપેલ શ્રેણિક $A=\left[\begin{array}{lll}1 & 0 & 1 \\ 0 & 1 & 2 \\ 0 & 0 & 4\end{array}\right]$ છે.
અહીં જોઈ શકાય છે કે પ્રથમ સ્તંભમાં બે ઘટકો શૂન્ય છે. તેથી,સરળ ગણતરી માટે આપણે પ્રથમ સ્તંભ $(C_1)$ ની સાપેક્ષમાં વિસ્તરણ કરીશું.
$|A|=1\left|\begin{array}{ll}1 & 2 \\ 0 & 4\end{array}\right|-0\left|\begin{array}{ll}0 & 1 \\ 0 & 4\end{array}\right|+0\left|\begin{array}{ll}0 & 1 \\ 1 & 2\end{array}\right|=1(4-0)-0+0=4$.
$\therefore 27|A|=27(4)=108 \dots (i)$.
હવે,$3A = 3\left[\begin{array}{lll}1 & 0 & 1 \\ 0 & 1 & 2 \\ 0 & 0 & 4\end{array}\right] = \left[\begin{array}{lll}3 & 0 & 3 \\ 0 & 3 & 6 \\ 0 & 0 & 12\end{array}\right]$.
$\therefore |3A| = 3\left|\begin{array}{ll}3 & 6 \\ 0 & 12\end{array}\right| - 0\left|\begin{array}{ll}0 & 6 \\ 0 & 12\end{array}\right| + 0\left|\begin{array}{ll}0 & 3 \\ 0 & 0\end{array}\right| = 3(36 - 0) = 108 \dots (ii)$.
સમીકરણ $(i)$ અને $(ii)$ પરથી,આપણને મળે છે કે $|3A| = 27|A|$.
આમ,આપેલ પરિણામ સાબિત થાય છે.
208
EasyMCQ
નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય શોધો: $\left|\begin{array}{rrr}3 & -1 & -2 \\ 0 & 0 & -1 \\ 3 & -5 & 0\end{array}\right|$
A
$-10$
B
$-11$
C
$-12$
D
$-13$

Solution

(C) ધારો કે $A = \left|\begin{array}{rrr}3 & -1 & -2 \\ 0 & 0 & -1 \\ 3 & -5 & 0\end{array}\right|$.
અહીં જોઈ શકાય છે કે બીજી હારમાં બે ઘટકો શૂન્ય છે. તેથી,સરળ ગણતરી માટે આપણે બીજી હારને અનુલક્ષીને વિસ્તરણ કરીશું.
બીજી હારને અનુલક્ષીને વિસ્તરણ નીચે મુજબ છે:
$|A| = -a_{21} M_{21} + a_{22} M_{22} - a_{23} M_{23}$
$|A| = -0 \left|\begin{array}{cc}-1 & -2 \\ -5 & 0\end{array}\right| + 0 \left|\begin{array}{cc}3 & -2 \\ 3 & 0\end{array}\right| - (-1) \left|\begin{array}{cc}3 & -1 \\ 3 & -5\end{array}\right|$
$|A| = 0 + 0 + 1 \times ((3 \times -5) - (-1 \times 3))$
$|A| = 1 \times (-15 - (-3))$
$|A| = 1 \times (-15 + 3)$
$|A| = -12$
209
EasyMCQ
નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય શોધો: $\left|\begin{array}{ccc} 3 & -4 & 5 \\ 1 & 1 & -2 \\ 2 & 3 & 1 \end{array}\right|$
A
$43$
B
$44$
C
$45$
D
$46$

Solution

(D) ધારો કે $A = \left|\begin{array}{ccc} 3 & -4 & 5 \\ 1 & 1 & -2 \\ 2 & 3 & 1 \end{array}\right|$.
પ્રથમ હાર $(R_1)$ ની સાપેક્ષમાં વિસ્તરણ કરતા:
$|A| = 3 \left|\begin{array}{cc} 1 & -2 \\ 3 & 1 \end{array}\right| - (-4) \left|\begin{array}{cc} 1 & -2 \\ 2 & 1 \end{array}\right| + 5 \left|\begin{array}{cc} 1 & 1 \\ 2 & 3 \end{array}\right|$
$2 \times 2$ નિશ્ચાયકોની ગણતરી કરતા:
$|A| = 3(1(1) - (-2)(3)) + 4(1(1) - (-2)(2)) + 5(1(3) - 1(2))$
$|A| = 3(1 + 6) + 4(1 + 4) + 5(3 - 2)$
$|A| = 3(7) + 4(5) + 5(1)$
$|A| = 21 + 20 + 5 = 46$
210
EasyMCQ
નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય શોધો: $\left|\begin{array}{ccc}0 & 1 & 2 \\ -1 & 0 & -3 \\ -2 & 3 & 0\end{array}\right|$
A
$0$
B
$-2$
C
$3$
D
$5$

Solution

(A) ધારો કે $A = \left|\begin{array}{ccc}0 & 1 & 2 \\ -1 & 0 & -3 \\ -2 & 3 & 0\end{array}\right|$.
પ્રથમ હારના સાપેક્ષમાં વિસ્તરણ કરતા:
$|A| = 0 \cdot \left|\begin{array}{cc}0 & -3 \\ 3 & 0\end{array}\right| - 1 \cdot \left|\begin{array}{cc}-1 & -3 \\ -2 & 0\end{array}\right| + 2 \cdot \left|\begin{array}{cc}-1 & 0 \\ -2 & 3\end{array}\right|$
$2 \times 2$ નિશ્ચાયકોની ગણતરી કરતા:
$|A| = 0(0 - (-9)) - 1(0 - 6) + 2(-3 - 0)$
$|A| = 0(9) - 1(-6) + 2(-3)$
$|A| = 0 + 6 - 6$
$|A| = 0$
211
EasyMCQ
નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય શોધો: $\left|\begin{array}{ccc}2 & -1 & -2 \\ 0 & 2 & -1 \\ 3 & -5 & 0\end{array}\right|$
A
$3$
B
$5$
C
$6$
D
$10$

Solution

(B) ધારો કે $A = \left|\begin{array}{ccc}2 & -1 & -2 \\ 0 & 2 & -1 \\ 3 & -5 & 0\end{array}\right|$.
પ્રથમ હારને અનુલક્ષીને વિસ્તરણ કરતા:
$|A| = 2 \left|\begin{array}{cc} 2 & -1 \\ -5 & 0 \end{array}\right| - (-1) \left|\begin{array}{cc} 0 & -1 \\ 3 & 0 \end{array}\right| + (-2) \left|\begin{array}{cc} 0 & 2 \\ 3 & -5 \end{array}\right|$.
$2 \times 2$ નિશ્ચાયકોની ગણતરી કરતા:
$|A| = 2(2 \times 0 - (-1) \times (-5)) + 1(0 \times 0 - (-1) \times 3) - 2(0 \times (-5) - 2 \times 3)$.
$|A| = 2(0 - 5) + 1(0 + 3) - 2(0 - 6)$.
$|A| = 2(-5) + 1(3) - 2(-6)$.
$|A| = -10 + 3 + 12$.
$|A| = 5$.
212
EasyMCQ
જો $A = \begin{bmatrix} 1 & 1 & -2 \\ 2 & 1 & -3 \\ 5 & 4 & -9 \end{bmatrix}$ હોય,તો $|A|$ શોધો.
A
$1$
B
$2$
C
$0$
D
$3$

Solution

(C) આપેલ શ્રેણિક $A = \begin{bmatrix} 1 & 1 & -2 \\ 2 & 1 & -3 \\ 5 & 4 & -9 \end{bmatrix}$ છે.
નિશ્ચાયક $|A|$ શોધવા માટે,આપણે પ્રથમ હારને અનુસરીને વિસ્તરણ કરીએ:
$|A| = 1 \begin{vmatrix} 1 & -3 \\ 4 & -9 \end{vmatrix} - 1 \begin{vmatrix} 2 & -3 \\ 5 & -9 \end{vmatrix} + (-2) \begin{vmatrix} 2 & 1 \\ 5 & 4 \end{vmatrix}$
$2 \times 2$ નિશ્ચાયકોની ગણતરી કરતા:
$|A| = 1((1)(-9) - (-3)(4)) - 1((2)(-9) - (-3)(5)) - 2((2)(4) - (1)(5))$
$|A| = 1(-9 + 12) - 1(-18 + 15) - 2(8 - 5)$
$|A| = 1(3) - 1(-3) - 2(3)$
$|A| = 3 + 3 - 6$
$|A| = 6 - 6 = 0$
આમ,$|A|$ નું મૂલ્ય $0$ છે.
213
MediumMCQ
જો $\left|\begin{array}{ll}2 & 4 \\ 5 & 1\end{array}\right|=\left|\begin{array}{cc}2x & 4 \\ 6 & x\end{array}\right|$ હોય,તો $x$ ની કિંમતો શોધો.
A
$x=\pm \sqrt{2}$
B
$x=\pm \sqrt{7}$
C
$x=\pm \sqrt{6}$
D
$x=\pm \sqrt{3}$

Solution

(D) આપેલ નિશ્ચાયક સમીકરણ: $\left|\begin{array}{ll}2 & 4 \\ 5 & 1\end{array}\right|=\left|\begin{array}{cc}2x & 4 \\ 6 & x\end{array}\right|$.
બંને બાજુ વિસ્તરણ કરતા:
$(2 \times 1) - (5 \times 4) = (2x \times x) - (6 \times 4)$.
પદોનું સાદુંરૂપ આપતા:
$2 - 20 = 2x^2 - 24$.
$-18 = 2x^2 - 24$.
$x^2$ માટે પદોને ગોઠવતા:
$2x^2 = 24 - 18$.
$2x^2 = 6$.
$x^2 = 3$.
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા:
$x = \pm \sqrt{3}$.
214
EasyMCQ
જો $\left|\begin{array}{ll}2 & 3 \\ 4 & 5\end{array}\right|=\left|\begin{array}{ll}x & 3 \\ 2x & 5\end{array}\right|$ હોય,તો $x$ ની કિંમત શોધો.
A
$x=2$
B
$x=3$
C
$x=4$
D
$x=5$

Solution

(A) આપેલ નિશ્ચાયક સમીકરણ: $\left|\begin{array}{ll}2 & 3 \\ 4 & 5\end{array}\right|=\left|\begin{array}{ll}x & 3 \\ 2x & 5\end{array}\right|$.
બંને નિશ્ચાયકોનું વિસ્તરણ કરતા:
ડાબી બાજુ: $(2 \times 5) - (3 \times 4) = 10 - 12 = -2$.
જમણી બાજુ: $(x \times 5) - (3 \times 2x) = 5x - 6x = -x$.
બંને બાજુઓને સરખાવતા:
$-2 = -x$.
તેથી,$x = 2$.
215
EasyMCQ
જો $\left|\begin{array}{cc}x & 2 \\ 18 & x\end{array}\right|=\left|\begin{array}{cc}6 & 2 \\ 18 & 6\end{array}\right|,$ હોય,તો $x$ ની કિંમત શોધો.
A
$6$
B
$\pm 6$
C
$-6$
D
$0$

Solution

(B) આપેલ નિશ્ચાયક સમીકરણ: $\left|\begin{array}{ll}x & 2 \\ 18 & x\end{array}\right|=\left|\begin{array}{ll}6 & 2 \\ 18 & 6\end{array}\right|$.
બંને બાજુનું વિસ્તરણ કરતા:
ડાબી બાજુ માટે: $(x \times x) - (18 \times 2) = x^{2} - 36$.
જમણી બાજુ માટે: $(6 \times 6) - (18 \times 2) = 36 - 36 = 0$.
બંને બાજુ સરખાવતા:
$x^{2} - 36 = 0$.
$x$ માટે ઉકેલતા:
$x^{2} = 36$.
$x = \pm \sqrt{36}$.
$x = \pm 6$.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.
216
MediumMCQ
$\Delta = \begin{vmatrix} 1 & a & bc \\ 1 & b & ca \\ 1 & c & ab \end{vmatrix}$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$(a-b)(b+c)(c-a)$
B
$(a-b)(b-c)(c-a)$
C
$(a+b+c)(b-c)(c-a)$
D
$(a+b)(b-c)(c-a)$

Solution

(B) $R_{2} \rightarrow R_{2} - R_{1}$ અને $R_{3} \rightarrow R_{3} - R_{1}$ પ્રક્રિયા કરતા,આપણને મળે છે:
$\Delta = \begin{vmatrix} 1 & a & bc \\ 0 & b-a & ca-bc \\ 0 & c-a & ab-bc \end{vmatrix} = \begin{vmatrix} 1 & a & bc \\ 0 & b-a & -c(b-a) \\ 0 & c-a & -b(c-a) \end{vmatrix}$
$R_{2}$ માંથી $(b-a)$ અને $R_{3}$ માંથી $(c-a)$ સામાન્ય લેતા:
$\Delta = (b-a)(c-a) \begin{vmatrix} 1 & a & bc \\ 0 & 1 & -c \\ 0 & 1 & -b \end{vmatrix}$
પ્રથમ સ્તંભની સાપેક્ષ વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta = (b-a)(c-a) [1 \cdot (-b - (-c))] = (b-a)(c-a)(c-b)$
પદોને ગોઠવતા:
$\Delta = -(a-b)(c-a)(-(b-c)) = (a-b)(b-c)(c-a)$
217
Medium
સાબિત કરો કે $\left|\begin{array}{ccc}b+c & a & a \\ b & c+a & b \\ c & c & a+b\end{array}\right|=4abc$

Solution

(A) ધારો કે $\Delta = \left|\begin{array}{ccc}b+c & a & a \\ b & c+a & b \\ c & c & a+b\end{array}\right|$.
$\Delta$ માં $R_{1} \rightarrow R_{1} - R_{2} - R_{3}$ પ્રક્રિયા લાગુ કરતા,આપણને મળે છે:
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc}0 & -2c & -2b \\ b & c+a & b \\ c & c & a+b\end{array}\right|$.
$R_{1}$ ની સાપેક્ષ વિસ્તરણ કરતા,આપણને મળે છે:
$\Delta = 0 \cdot \left|\begin{array}{cc}c+a & b \\ c & a+b\end{array}\right| - (-2c) \cdot \left|\begin{array}{cc}b & b \\ c & a+b\end{array}\right| + (-2b) \cdot \left|\begin{array}{cc}b & c+a \\ c & c\end{array}\right|$.
$\Delta = 2c(b(a+b) - bc) - 2b(bc - c(c+a))$.
$\Delta = 2c(ab + b^2 - bc) - 2b(bc - c^2 - ac)$.
$\Delta = 2abc + 2cb^2 - 2bc^2 - 2b^2c + 2bc^2 + 2abc$.
$\Delta = 4abc$.
218
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
નિશ્ચાયક એ ચોરસ શ્રેણિક છે.
B
નિશ્ચાયક એ શ્રેણિક સાથે સંકળાયેલ એક સંખ્યા છે.
C
આમાંથી કોઈ નહીં.
D
નિશ્ચાયક એ ચોરસ શ્રેણિક સાથે સંકળાયેલ એક સંખ્યા છે.

Solution

(D) આપણે જાણીએ છીએ કે $n$ કક્ષાના દરેક ચોરસ શ્રેણિક $A = [a_{ij}]$ માટે,આપણે એક અનન્ય સંખ્યા સાંકળી શકીએ છીએ જેને ચોરસ શ્રેણિક $A$ નો નિશ્ચાયક કહેવામાં આવે છે,જ્યાં $a_{ij}$ એ $A$ નો $(i, j)^{\text{th}}$ ઘટક છે.
આમ,નિશ્ચાયક એ ચોરસ શ્રેણિક સાથે સંકળાયેલ એક સંખ્યા છે.
તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.
219
EasyMCQ
$(3,8), (-4,2)$ અને $(5,1)$ શિરોબિંદુઓ ધરાવતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$\frac{61}{2}$
B
$\frac{65}{2}$
C
$\frac{71}{2}$
D
$\frac{33}{2}$

Solution

(A) જેના શિરોબિંદુઓ $(x_1, y_1), (x_2, y_2)$ અને $(x_3, y_3)$ હોય તેવા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ નિશ્ચાયકના સૂત્ર દ્વારા નીચે મુજબ મળે છે:
$\Delta = \frac{1}{2} |x_1(y_2 - y_3) + x_2(y_3 - y_1) + x_3(y_1 - y_2)|$
આપેલા શિરોબિંદુઓ $(3, 8), (-4, 2)$ અને $(5, 1)$ ની કિંમતો મૂકતા:
$\Delta = \frac{1}{2} |3(2 - 1) + (-4)(1 - 8) + 5(8 - 2)|$
$\Delta = \frac{1}{2} |3(1) - 4(-7) + 5(6)|$
$\Delta = \frac{1}{2} |3 + 28 + 30|$
$\Delta = \frac{1}{2} |61| = \frac{61}{2}$ ચોરસ એકમ.
220
MediumMCQ
નિશ્ચાયકનો ઉપયોગ કરીને $A(1, 3)$ અને $B(0, 0)$ ને જોડતી રેખાનું સમીકરણ શોધો અને જો $D(k, 0)$ એવું બિંદુ હોય કે જેથી ત્રિકોણ $ABD$ નું ક્ષેત્રફળ $3 \, \text{ચોરસ એકમ}$ થાય,તો $k$ ની કિંમત શોધો.
A
$\mp 5$
B
$\mp 2$
C
$\mp 7$
D
$\mp 9$

Solution

(B) ધારો કે $P(x, y)$ એ રેખા $AB$ પરનું કોઈપણ બિંદુ છે. બિંદુઓ $A, B,$ અને $P$ સમરેખ હોવાથી,ત્રિકોણ $ABP$ નું ક્ષેત્રફળ $0$ થાય.
ત્રિકોણના ક્ષેત્રફળ માટેના નિશ્ચાયક સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{1}{2} \left| \begin{array}{lll} 0 & 0 & 1 \\ 1 & 3 & 1 \\ x & y & 1 \end{array} \right| = 0$
પ્રથમ હારને અનુલક્ષીને વિસ્તરણ કરતા:
$\frac{1}{2} [1(y - 3x)] = 0 \implies y - 3x = 0 \implies y = 3x$.
આ રેખા $AB$ નું સમીકરણ છે.
હવે,આપેલ છે કે ત્રિકોણ $ABD$ નું ક્ષેત્રફળ $3 \, \text{ચોરસ એકમ}$ છે,જ્યાં $A(1, 3), B(0, 0),$ અને $D(k, 0)$ છે:
$\frac{1}{2} \left| \begin{array}{lll} 1 & 3 & 1 \\ 0 & 0 & 1 \\ k & 0 & 1 \end{array} \right| = \pm 3$
બીજી હારને અનુલક્ષીને વિસ્તરણ કરતા:
$\frac{1}{2} [(-1) \cdot (0 - 3k)] = \pm 3$
$\frac{1}{2} [3k] = \pm 3$
$\frac{3k}{2} = \pm 3 \implies 3k = \pm 6 \implies k = \pm 2$.
221
EasyMCQ
નીચે આપેલા બિંદુઓ $(1,0), (6,0), (4,3)$ શિરોબિંદુઓ ધરાવતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$\frac{11}{2}$ ચોરસ એકમ
B
$\frac{17}{2}$ ચોરસ એકમ
C
$\frac{15}{2}$ ચોરસ એકમ
D
$\frac{19}{2}$ ચોરસ એકમ

Solution

(C) શિરોબિંદુઓ $(x_1, y_1), (x_2, y_2), (x_3, y_3)$ ધરાવતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ નિશ્ચાયકના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$\Delta = \frac{1}{2} \left| \begin{array}{lll} x_1 & y_1 & 1 \\ x_2 & y_2 & 1 \\ x_3 & y_3 & 1 \end{array} \right|$
આપેલા શિરોબિંદુઓ $(1,0), (6,0), (4,3)$ ને સૂત્રમાં મૂકતા:
$\Delta = \frac{1}{2} \left| \begin{array}{lll} 1 & 0 & 1 \\ 6 & 0 & 1 \\ 4 & 3 & 1 \end{array} \right|$
બીજા સ્તંભ (જેમાં બે શૂન્ય છે) ની સાપેક્ષમાં વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta = \frac{1}{2} \left| -0 \left| \begin{array}{ll} 6 & 1 \\ 4 & 1 \end{array} \right| + 0 \left| \begin{array}{ll} 1 & 1 \\ 4 & 1 \end{array} \right| - 3 \left| \begin{array}{ll} 1 & 1 \\ 6 & 1 \end{array} \right| \right|$
$\Delta = \frac{1}{2} | -3(1 - 6) |$
$\Delta = \frac{1}{2} | -3(-5) | = \frac{1}{2} | 15 | = \frac{15}{2}$ ચોરસ એકમ.
222
MediumMCQ
$(2,7), (1,1), (10,8)$ શિરોબિંદુઓ ધરાવતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$\frac{43}{2}$ ચોરસ એકમ
B
$\frac{45}{2}$ ચોરસ એકમ
C
$\frac{49}{2}$ ચોરસ એકમ
D
$\frac{47}{2}$ ચોરસ એકમ

Solution

(D) $(x_1, y_1), (x_2, y_2),$ અને $(x_3, y_3)$ શિરોબિંદુઓ ધરાવતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ નિશ્ચાયકના સૂત્ર દ્વારા મળે છે:
$\Delta = \frac{1}{2} \left| \begin{array}{ccc} x_1 & y_1 & 1 \\ x_2 & y_2 & 1 \\ x_3 & y_3 & 1 \end{array} \right|$
આપેલા શિરોબિંદુઓ $(2,7), (1,1),$ અને $(10,8)$ મૂકતા:
$\Delta = \frac{1}{2} \left| \begin{array}{ccc} 2 & 7 & 1 \\ 1 & 1 & 1 \\ 10 & 8 & 1 \end{array} \right|$
પ્રથમ હાર મુજબ નિશ્ચાયકનું વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta = \frac{1}{2} [2(1 \times 1 - 8 \times 1) - 7(1 \times 1 - 10 \times 1) + 1(1 \times 8 - 10 \times 1)]$
$\Delta = \frac{1}{2} [2(1 - 8) - 7(1 - 10) + 1(8 - 10)]$
$\Delta = \frac{1}{2} [2(-7) - 7(-9) + 1(-2)]$
$\Delta = \frac{1}{2} [-14 + 63 - 2]$
$\Delta = \frac{1}{2} [47] = \frac{47}{2}$ ચોરસ એકમ.
223
MediumMCQ
નીચે આપેલા બિંદુઓ $(-2, -3), (3, 2), (-1, -8)$ શિરોબિંદુઓ ધરાવતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$15$ ચોરસ એકમ
B
$12$ ચોરસ એકમ
C
$14$ ચોરસ એકમ
D
$20$ ચોરસ એકમ

Solution

(A) શિરોબિંદુઓ $(x_1, y_1), (x_2, y_2), (x_3, y_3)$ ધરાવતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ નિશ્ચાયકના સૂત્ર દ્વારા મળે છે:
$\Delta = \frac{1}{2} \left| \begin{array}{ccc} x_1 & y_1 & 1 \\ x_2 & y_2 & 1 \\ x_3 & y_3 & 1 \end{array} \right|$
આપેલા શિરોબિંદુઓ $(-2, -3), (3, 2), (-1, -8)$ ને સૂત્રમાં મૂકતા:
$\Delta = \frac{1}{2} \left| \begin{array}{ccc} -2 & -3 & 1 \\ 3 & 2 & 1 \\ -1 & -8 & 1 \end{array} \right|$
પ્રથમ હારને અનુલક્ષીને વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta = \frac{1}{2} [ -2(2 - (-8)) - (-3)(3 - (-1)) + 1(-24 - (-2)) ]$
$\Delta = \frac{1}{2} [ -2(10) + 3(4) + 1(-22) ]$
$\Delta = \frac{1}{2} [ -20 + 12 - 22 ]$
$\Delta = \frac{1}{2} [ -30 ] = -15$
ક્ષેત્રફળ ક્યારેય ઋણ ન હોઈ શકે,તેથી આપણે તેનું નિરપેક્ષ મૂલ્ય લઈએ છીએ:
$\text{Area} = |-15| = 15$ ચોરસ એકમ.
224
Easy
સાબિત કરો કે બિંદુઓ $A(a, b+c), B(b, c+a), C(c, a+b)$ સમરેખ છે.

Solution

(N/A) $\triangle ABC$ નું ક્ષેત્રફળ નિશ્ચાયકના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$\Delta = \frac{1}{2} \left| \begin{array}{lll} a & b+c & 1 \\ b & c+a & 1 \\ c & a+b & 1 \end{array} \right|$
હરોળ પ્રક્રિયાઓ $R_{2} \rightarrow R_{2} - R_{1}$ અને $R_{3} \rightarrow R_{3} - R_{1}$ લાગુ પાડતા:
$\Delta = \frac{1}{2} \left| \begin{array}{ccc} a & b+c & 1 \\ b-a & a-b & 0 \\ c-a & a-c & 0 \end{array} \right|$
$R_{2}$ માંથી $(b-a)$ અને $R_{3}$ માંથી $(c-a)$ સામાન્ય લેતા:
$\Delta = \frac{1}{2} (b-a)(c-a) \left| \begin{array}{ccc} a & b+c & 1 \\ -1 & 1 & 0 \\ 1 & -1 & 0 \end{array} \right|$
$R_{3} \rightarrow R_{3} + R_{2}$ લાગુ પાડતા:
$\Delta = \frac{1}{2} (b-a)(c-a) \left| \begin{array}{ccc} a & b+c & 1 \\ -1 & 1 & 0 \\ 0 & 0 & 0 \end{array} \right|$
ત્રીજી હરોળના તમામ ઘટકો $0$ હોવાથી,નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય $0$ થાય છે.
આમ,બિંદુઓ $A, B$ અને $C$ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $0$ છે.
તેથી,બિંદુઓ $A, B$ અને $C$ સમરેખ છે.
225
MediumMCQ
જો ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $4$ ચોરસ એકમ હોય અને શિરોબિંદુઓ $(k, 0), (4, 0), (0, 2)$ હોય,તો $k$ ની કિંમતો શોધો.
A
$0, 8$
B
$0, 5$
C
$0, 3$
D
$0, 9$

Solution

(A) ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $(x_1, y_1), (x_2, y_2), (x_3, y_3)$ હોય તો તેનું ક્ષેત્રફળ નીચે મુજબ મળે છે:
$\Delta = \frac{1}{2} |x_1(y_2 - y_3) + x_2(y_3 - y_1) + x_3(y_1 - y_2)|$
અહીં ક્ષેત્રફળ $4$ ચોરસ એકમ આપેલ છે,તેથી $\Delta = \pm 4$.
શિરોબિંદુઓ $(k, 0), (4, 0), (0, 2)$ ને સૂત્રમાં મૂકતા:
$4 = \frac{1}{2} |k(0 - 2) + 4(2 - 0) + 0(0 - 0)|$
$4 = \frac{1}{2} |-2k + 8|$
$8 = |-2k + 8|$
આનો અર્થ એ છે કે $-2k + 8 = 8$ અથવા $-2k + 8 = -8$.
કિસ્સો $1$: $-2k + 8 = 8 \implies -2k = 0 \implies k = 0$.
કિસ્સો $2$: $-2k + 8 = -8 \implies -2k = -16 \implies k = 8$.
આમ,$k$ ની કિંમતો $0$ અને $8$ છે.
226
MediumMCQ
જો ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $4$ ચોરસ એકમ હોય અને શિરોબિંદુઓ $(-2, 0), (0, 4), (0, k)$ હોય,તો $k$ ની કિંમતો શોધો.
A
$0, 8$
B
$0, 7$
C
$0, 2$
D
$0, 5$

Solution

(A) ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ જેનાં શિરોબિંદુઓ $(x_{1}, y_{1}), (x_{2}, y_{2}), (x_{3}, y_{3})$ હોય તેનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$\Delta = \frac{1}{2} |x_{1}(y_{2} - y_{3}) + x_{2}(y_{3} - y_{1}) + x_{3}(y_{1} - y_{2})|$
અહીં ક્ષેત્રફળ $4$ ચોરસ એકમ આપેલ છે,તેથી $\Delta = \pm 4$ લેતા.
શિરોબિંદુઓ $(-2, 0), (0, 4), (0, k)$ ને સૂત્રમાં મૂકતા:
$4 = \frac{1}{2} |-2(4 - k) + 0(k - 0) + 0(0 - 4)|$
$4 = \frac{1}{2} |-8 + 2k|$
$8 = |-8 + 2k|$
આના બે કિસ્સાઓ મળે છે:
કિસ્સો $1$: $-8 + 2k = 8 \implies 2k = 16 \implies k = 8$
કિસ્સો $2$: $-8 + 2k = -8 \implies 2k = 0 \implies k = 0$
આમ,$k$ ની કિંમતો $0$ અને $8$ છે.
227
EasyMCQ
નિશ્ચાયકનો ઉપયોગ કરીને $(1, 2)$ અને $(3, 6)$ ને જોડતી રેખાનું સમીકરણ શોધો.
A
$y = 2x$
B
$y = 3x$
C
$y = 4x + 7$
D
$y = 2x + 9$

Solution

(A) ધારો કે $P(x, y)$ એ બિંદુઓ $A(1, 2)$ અને $B(3, 6)$ ને જોડતી રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ છે. બિંદુઓ $A, B,$ અને $P$ સમરેખ હોવાથી,આ ત્રણ બિંદુઓ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ શૂન્ય થાય.
ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} |\det(M)| = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $M = \begin{bmatrix} x_1 & y_1 & 1 \\ x_2 & y_2 & 1 \\ x_3 & y_3 & 1 \end{bmatrix}$.
આપેલા બિંદુઓ મૂકતા:
$\frac{1}{2} \left| \begin{matrix} 1 & 2 & 1 \\ 3 & 6 & 1 \\ x & y & 1 \end{matrix} \right| = 0$
પ્રથમ હાર મુજબ નિશ્ચાયકનું વિસ્તરણ કરતા:
$1(6(1) - y(1)) - 2(3(1) - x(1)) + 1(3y - 6x) = 0$
$(6 - y) - 2(3 - x) + (3y - 6x) = 0$
$6 - y - 6 + 2x + 3y - 6x = 0$
સમાન પદોને ભેગા કરતા:
$(2x - 6x) + (3y - y) + (6 - 6) = 0$
$-4x + 2y = 0$
$2y = 4x$
$y = 2x$
આમ,રેખાનું સમીકરણ $y = 2x$ છે.
228
EasyMCQ
નિશ્ચાયકનો ઉપયોગ કરીને $(3, 1)$ અને $(9, 3)$ ને જોડતી રેખાનું સમીકરણ શોધો.
A
$x - 3y = 2$
B
$x - 3y = 0$
C
$x + 3y = 0$
D
$x - 3y = 10$

Solution

(B) ધારો કે $P(x, y)$ એ બિંદુઓ $A(3, 1)$ અને $B(9, 3)$ ને જોડતી રેખા પરનું કોઈ બિંદુ છે.
બિંદુઓ $A, B$ અને $P$ સમરેખ હોવાથી,આ ત્રણ બિંદુઓ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ શૂન્ય થાય.
ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ નિશ્ચાયકના સૂત્ર દ્વારા મળે છે:
$\frac{1}{2} \begin{vmatrix} 3 & 1 & 1 \\ 9 & 3 & 1 \\ x & y & 1 \end{vmatrix} = 0$
પ્રથમ હારને અનુલક્ષીને નિશ્ચાયકનું વિસ્તરણ કરતા:
$\frac{1}{2} [3(3 - y) - 1(9 - x) + 1(9y - 3x)] = 0$
$3(3 - y) - (9 - x) + (9y - 3x) = 0$
$9 - 3y - 9 + x + 9y - 3x = 0$
સમાન પદોને ભેગા કરતા:
$(x - 3x) + (9y - 3y) + (9 - 9) = 0$
$-2x + 6y = 0$
$-2$ વડે ભાગતા:
$x - 3y = 0$
આમ,રેખાનું સમીકરણ $x - 3y = 0$ છે.
229
MediumMCQ
જો ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $35$ $sq$ $units$ હોય અને તેના શિરોબિંદુઓ $(2,-6), (5,4)$ અને $(k, 4)$ હોય,તો $k$ ની કિંમત શોધો.
A
$12$
B
$-2$
C
$12, -2$
D
$-12, -2$

Solution

(C) ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ જેનાં શિરોબિંદુઓ $(x_1, y_1), (x_2, y_2)$ અને $(x_3, y_3)$ હોય,તેનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$\Delta = \frac{1}{2} |x_1(y_2 - y_3) + x_2(y_3 - y_1) + x_3(y_1 - y_2)|$
અહીં આપેલ શિરોબિંદુઓ $(2, -6), (5, 4)$ અને $(k, 4)$ છે અને ક્ષેત્રફળ $35$ $sq$ $units$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$35 = \frac{1}{2} |2(4 - 4) + 5(4 - (-6)) + k(-6 - 4)|$
$35 = \frac{1}{2} |2(0) + 5(10) + k(-10)|$
$35 = \frac{1}{2} |50 - 10k|$
$70 = |50 - 10k|$
આનો અર્થ એ છે કે:
$50 - 10k = 70$ અથવા $50 - 10k = -70$
કિસ્સો $1$: $50 - 10k = 70 \Rightarrow -10k = 20 \Rightarrow k = -2$
કિસ્સો $2$: $50 - 10k = -70 \Rightarrow -10k = -120 \Rightarrow k = 12$
આમ,$k$ ની શક્ય કિંમતો $12$ અને $-2$ છે.
230
Difficult
જો $a, b, c$ ધન અને અસમાન હોય,તો સાબિત કરો કે નિશ્ચાયક $\Delta = \begin{vmatrix} a & b & c \\ b & c & a \\ c & a & b \end{vmatrix}$ નું મૂલ્ય ઋણ છે.

Solution

(N/A) આપેલ નિશ્ચાયક માટે $C_{1} \rightarrow C_{1} + C_{2} + C_{3}$ લાગુ પાડતા,આપણને મળે છે:
$\Delta = (a + b + c) \begin{vmatrix} 1 & b & c \\ 1 & c & a \\ 1 & a & b \end{vmatrix}$
$R_{2} \rightarrow R_{2} - R_{1}$ અને $R_{3} \rightarrow R_{3} - R_{1}$ લાગુ પાડતા:
$\Delta = (a + b + c) \begin{vmatrix} 1 & b & c \\ 0 & c - b & a - c \\ 0 & a - b & b - c \end{vmatrix}$
$C_{1}$ ની સાપેક્ષ વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta = (a + b + c) [(c - b)(b - c) - (a - c)(a - b)]$
$\Delta = (a + b + c) [-(b - c)^2 - (a^2 - ab - ac + bc)]$
$\Delta = (a + b + c) [-(b^2 - 2bc + c^2) - a^2 + ab + ac - bc]$
$\Delta = (a + b + c) [-(a^2 + b^2 + c^2 - ab - bc - ca)]$
$\Delta = -\frac{1}{2}(a + b + c) [(a - b)^2 + (b - c)^2 + (c - a)^2]$
કારણ કે $a, b, c$ ધન અને અસમાન છે,તેથી $(a + b + c) > 0$ અને $[(a - b)^2 + (b - c)^2 + (c - a)^2] > 0$ થાય. આમ,$\Delta < 0$ છે.
231
MediumMCQ
જો $a, b, c$ એ $A.P.$ માં હોય,તો $\left|\begin{array}{ccc} 2y+4 & 5y+7 & 8y+a \\ 3y+5 & 6y+8 & 9y+b \\ 4y+6 & 7y+9 & 10y+c \end{array}\right|$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$-1$

Solution

(A) આપેલ છે કે $a, b, c$ એ $A.P.$ માં છે,તેથી આપણી પાસે શરત $2b = a + c$ અથવા $a + c - 2b = 0$ છે.
ધારો કે નિશ્ચાયક $\Delta = \left|\begin{array}{ccc} 2y+4 & 5y+7 & 8y+a \\ 3y+5 & 6y+8 & 9y+b \\ 4y+6 & 7y+9 & 10y+c \end{array}\right|$ છે.
હાર પર પ્રક્રિયા $R_{1} \rightarrow R_{1} + R_{3} - 2R_{2}$ લાગુ કરતા:
પ્રથમ સ્તંભ માટે: $(2y+4) + (4y+6) - 2(3y+5) = 6y + 10 - 6y - 10 = 0$.
બીજા સ્તંભ માટે: $(5y+7) + (7y+9) - 2(6y+8) = 12y + 16 - 12y - 16 = 0$.
ત્રીજા સ્તંભ માટે: $(8y+a) + (10y+c) - 2(9y+b) = 18y + a + c - 18y - 2b = a + c - 2b$.
કારણ કે $a, b, c$ એ $A.P.$ માં છે,$a + c - 2b = 0$.
આમ,પ્રથમ હાર $[0, 0, 0]$ બને છે.
નિશ્ચાયકની પ્રથમ હારના તમામ ઘટકો શૂન્ય હોવાથી,નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય $0$ થાય છે.
232
Medium
સાબિત કરો કે નિશ્ચાયક $\left|\begin{array}{ccc}x & \sin \theta & \cos \theta \\ -\sin \theta & -x & 1 \\ \cos \theta & 1 & x\end{array}\right|$ એ $\theta$ થી સ્વતંત્ર છે.

Solution

(A) ધારો કે $\Delta = \left|\begin{array}{ccc}x & \sin \theta & \cos \theta \\ -\sin \theta & -x & 1 \\ \cos \theta & 1 & x\end{array}\right|$.
પ્રથમ હારને અનુસરીને વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta = x(-x^2 - 1) - \sin \theta(-x \sin \theta - \cos \theta) + \cos \theta(-\sin \theta + x \cos \theta)$
$= -x^3 - x + x \sin^2 \theta + \sin \theta \cos \theta - \sin \theta \cos \theta + x \cos^2 \theta$
$= -x^3 - x + x(\sin^2 \theta + \cos^2 \theta)$
કારણ કે $\sin^2 \theta + \cos^2 \theta = 1$,તેથી:
$= -x^3 - x + x(1)$
$= -x^3 - x + x$
$= -x^3$
પરિણામ $-x^3$ માં $\theta$ નો સમાવેશ થતો નથી,તેથી નિશ્ચાયક $\theta$ થી સ્વતંત્ર છે.
233
DifficultMCQ
$\left|\begin{array}{ccc}\cos \alpha \cos \beta & \cos \alpha \sin \beta & -\sin \alpha \\ -\sin \beta & \cos \beta & 0 \\ \sin \alpha \cos \beta & \sin \alpha \sin \beta & \cos \alpha\end{array}\right|$ ની કિંમત શોધો.
A
$2$
B
$-1$
C
$1$
D
$0$

Solution

(C) ધારો કે $\Delta = \left|\begin{array}{ccc}\cos \alpha \cos \beta & \cos \alpha \sin \beta & -\sin \alpha \\ -\sin \beta & \cos \beta & 0 \\ \sin \alpha \cos \beta & \sin \alpha \sin \beta & \cos \alpha\end{array}\right|$.
ત્રીજા સ્તંભ $(C_3)$ ની સાપેક્ષ વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta = -\sin \alpha \left( (- \sin \beta)(\sin \alpha \sin \beta) - (\cos \beta)(\sin \alpha \cos \beta) \right) + \cos \alpha \left( (\cos \alpha \cos \beta)(\cos \beta) - (\cos \alpha \sin \beta)(-\sin \beta) \right)$
$\Delta = -\sin \alpha \left( -\sin \alpha \sin^2 \beta - \sin \alpha \cos^2 \beta \right) + \cos \alpha \left( \cos \alpha \cos^2 \beta + \cos \alpha \sin^2 \beta \right)$
$\Delta = -\sin \alpha [-\sin \alpha (\sin^2 \beta + \cos^2 \beta)] + \cos \alpha [\cos \alpha (\cos^2 \beta + \sin^2 \beta)]$
કારણ કે $\sin^2 \beta + \cos^2 \beta = 1$,તેથી:
$\Delta = -\sin \alpha [-\sin \alpha (1)] + \cos \alpha [\cos \alpha (1)]$
$\Delta = \sin^2 \alpha + \cos^2 \alpha$
$\Delta = 1$.
234
Difficult
જો $a, b$ અને $c$ વાસ્તવિક સંખ્યાઓ હોય,અને $\Delta=\begin{vmatrix} b+c & c+a & a+b \\ c+a & a+b & b+c \\ a+b & b+c & c+a \end{vmatrix}=0$ હોય,તો સાબિત કરો કે $a+b+c=0$ અથવા $a=b=c$.

Solution

(A) આપેલ છે કે $\Delta=\begin{vmatrix} b+c & c+a & a+b \\ c+a & a+b & b+c \\ a+b & b+c & c+a \end{vmatrix}=0$.
$R_{1} \rightarrow R_{1}+R_{2}+R_{3}$ લેતા:
$\Delta=\begin{vmatrix} 2(a+b+c) & 2(a+b+c) & 2(a+b+c) \\ c+a & a+b & b+c \\ a+b & b+c & c+a \end{vmatrix}=2(a+b+c)\begin{vmatrix} 1 & 1 & 1 \\ c+a & a+b & b+c \\ a+b & b+c & c+a \end{vmatrix}=0$.
$C_{2} \rightarrow C_{2}-C_{1}$ અને $C_{3} \rightarrow C_{3}-C_{1}$ લેતા:
$\Delta=2(a+b+c)\begin{vmatrix} 1 & 0 & 0 \\ c+a & b-c & b-a \\ a+b & c-a & c-b \end{vmatrix}=0$.
$R_{1}$ ની સાપેક્ષમાં વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta=2(a+b+c)[(b-c)(c-b)-(b-a)(c-a)] = 2(a+b+c)[-(b-c)^2 - (b-a)(c-a)] = 2(a+b+c)[-b^2-c^2+2bc - (bc-ab-ac+a^2)] = 2(a+b+c)[-a^2-b^2-c^2+ab+bc+ca] = 0$.
આનો અર્થ એ છે કે $a+b+c=0$ અથવા $a^2+b^2+c^2-ab-bc-ca=0$.
$2$ વડે ગુણતા,આપણને $2a^2+2b^2+2c^2-2ab-2bc-2ca=0$ મળે,જે $(a-b)^2+(b-c)^2+(c-a)^2=0$ છે.
વર્ગોનો સરવાળો શૂન્ય હોવાથી,દરેક પદ શૂન્ય હોવું જોઈએ: $a-b=0, b-c=0, c-a=0$,જેનો અર્થ છે કે $a=b=c$.
235
MediumMCQ
સમીકરણ $\left|\begin{array}{ccc}x+a & x & x \\ x & x+a & x \\ x & x & x+a\end{array}\right|=0$ ઉકેલો,જ્યાં $a \neq 0$.
A
$x=-\frac{a}{3}$
B
$x=-\frac{a}{6}$
C
$x=-\frac{a}{2}$
D
$x=-\frac{a}{4}$

Solution

(A) આપેલ નિશ્ચાયક સમીકરણ:
$\left|\begin{array}{ccc}x+a & x & x \\ x & x+a & x \\ x & x & x+a\end{array}\right|=0$
હાર પ્રક્રિયા $R_{1} \rightarrow R_{1}+R_{2}+R_{3}$ લાગુ પાડતા,આપણને મળે છે:
$\left|\begin{array}{ccc}3x+a & 3x+a & 3x+a \\ x & x+a & x \\ x & x & x+a\end{array}\right|=0$
$R_{1}$ માંથી $(3x+a)$ સામાન્ય લેતા:
$(3x+a) \left|\begin{array}{ccc}1 & 1 & 1 \\ x & x+a & x \\ x & x & x+a\end{array}\right|=0$
સ્તંભ પ્રક્રિયા $C_{2} \rightarrow C_{2}-C_{1}$ અને $C_{3} \rightarrow C_{3}-C_{1}$ લાગુ પાડતા:
$(3x+a) \left|\begin{array}{ccc}1 & 0 & 0 \\ x & a & 0 \\ x & 0 & a\end{array}\right|=0$
$R_{1}$ ની સાપેક્ષ વિસ્તરણ કરતા:
$(3x+a) [1(a \times a - 0 \times 0)] = 0$
$(3x+a) a^{2} = 0$
આપેલ છે કે $a \neq 0$,તેથી $a^{2} \neq 0$.
તેથી,આપણને મળે છે:
$3x+a = 0$
$x = -\frac{a}{3}$
236
MediumMCQ
$\left|\begin{array}{ccc}x & y & x+y \\ y & x+y & x \\ x+y & x & y\end{array}\right|$ ની કિંમત શોધો.
A
$-2(x^{3}+y^{3})$
B
$2(x^{3}-y^{3})$
C
$-2(x^{3}-y^{3})$
D
$2(x^{3}+y^{3})$

Solution

(A) ધારો કે $\Delta = \left|\begin{array}{ccc}x & y & x+y \\ y & x+y & x \\ x+y & x & y\end{array}\right|$.
હાર પ્રક્રિયા $R_{1} \rightarrow R_{1} + R_{2} + R_{3}$ લાગુ કરતા,આપણને મળે છે:
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc}2(x+y) & 2(x+y) & 2(x+y) \\ y & x+y & x \\ x+y & x & y\end{array}\right|$.
$R_{1}$ માંથી $2(x+y)$ સામાન્ય લેતા:
$\Delta = 2(x+y) \left|\begin{array}{ccc}1 & 1 & 1 \\ y & x+y & x \\ x+y & x & y\end{array}\right|$.
સ્તંભ પ્રક્રિયાઓ $C_{2} \rightarrow C_{2} - C_{1}$ અને $C_{3} \rightarrow C_{3} - C_{1}$ લાગુ કરતા:
$\Delta = 2(x+y) \left|\begin{array}{ccc}1 & 0 & 0 \\ y & x & x-y \\ x+y & -y & -x\end{array}\right|$.
$R_{1}$ ની સાપેક્ષમાં વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta = 2(x+y) [1 \cdot (x(-x) - (-y)(x-y))]$.
$\Delta = 2(x+y) [-x^{2} + y(x-y)]$.
$\Delta = 2(x+y) [-x^{2} + xy - y^{2}]$.
$\Delta = -2(x+y)(x^{2} - xy + y^{2})$.
નિત્યસમ $a^{3} + b^{3} = (a+b)(a^{2} - ab + b^{2})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\Delta = -2(x^{3} + y^{3})$.
237
MediumMCQ
$\left|\begin{array}{ccc}1 & x & y \\ 1 & x+y & y \\ 1 & x & x+y\end{array}\right|$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$xy$
B
$x^2y$
C
$x^2y^2$
D
$xy^2$

Solution

(A) ધારો કે $\Delta = \left|\begin{array}{ccc}1 & x & y \\ 1 & x+y & y \\ 1 & x & x+y\end{array}\right|$.
હારની પ્રક્રિયાઓ $R_{2} \rightarrow R_{2}-R_{1}$ અને $R_{3} \rightarrow R_{3}-R_{1}$ લાગુ પાડતા,આપણને મળે છે:
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc}1 & x & y \\ 0 & y & 0 \\ 0 & 0 & x\end{array}\right|$.
પ્રથમ સ્તંભ $(C_{1})$ ની સાપેક્ષમાં નિશ્ચાયકનું વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta = 1 \cdot \left|\begin{array}{cc}y & 0 \\ 0 & x\end{array}\right| - 0 + 0$
$\Delta = 1 \cdot (yx - 0) = xy$.
આમ,નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય $xy$ છે.
238
MediumMCQ
જો $a, b, c$ એ $A.P.$ માં હોય,તો નિશ્ચાયક $\left|\begin{array}{lll}x+2 & x+3 & x+2a \\ x+3 & x+4 & x+2b \\ x+4 & x+5 & x+2c\end{array}\right|$ ની કિંમત શું થાય?
A
$1$
B
$x$
C
$2x$
D
$0$

Solution

(D) ધારો કે $\Delta = \left|\begin{array}{lll}x+2 & x+3 & x+2a \\ x+3 & x+4 & x+2b \\ x+4 & x+5 & x+2c\end{array}\right|$.
કારણ કે $a, b, c$ એ $A.P.$ માં છે,તેથી $2b = a+c$ થાય.
નિશ્ચાયકમાં $2b = a+c$ મૂકતા:
$\Delta = \left|\begin{array}{lll}x+2 & x+3 & x+2a \\ x+3 & x+4 & x+a+c \\ x+4 & x+5 & x+2c\end{array}\right|$.
હારની પ્રક્રિયાઓ $R_1 \rightarrow R_1 - R_2$ અને $R_3 \rightarrow R_3 - R_2$ લાગુ પાડતા:
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc}-1 & -1 & a-c \\ x+3 & x+4 & x+a+c \\ 1 & 1 & c-a\end{array}\right|$.
હવે $R_1 \rightarrow R_1 + R_3$ લાગુ પાડતા:
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc}0 & 0 & 0 \\ x+3 & x+4 & x+a+c \\ 1 & 1 & c-a\end{array}\right|$.
અહીં પ્રથમ હારના તમામ ઘટકો $0$ હોવાથી,નિશ્ચાયકનું મૂલ્ય $0$ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
239
DifficultMCQ
ધારો કે $A = \begin{bmatrix} 1 & \sin \theta & 1 \\ -\sin \theta & 1 & \sin \theta \\ -1 & -\sin \theta & 1 \end{bmatrix}$,જ્યાં $0 \leq \theta \leq 2 \pi$. તો
A
$\operatorname{Det}(A) = 0$
B
$\operatorname{Det}(A) \in [2, 4]$
C
$\operatorname{Det}(A) \in (2, \infty)$
D
$\operatorname{Det}(A) \in (2, 4)$

Solution

(B) આપેલ છે કે $A = \begin{bmatrix} 1 & \sin \theta & 1 \\ -\sin \theta & 1 & \sin \theta \\ -1 & -\sin \theta & 1 \end{bmatrix}$.
નિશ્ચાયકનું પ્રથમ હાર મુજબ વિસ્તરણ કરતા:
$|A| = 1(1 - (-\sin^2 \theta)) - \sin \theta(-\sin \theta - (-\sin \theta)) + 1(\sin^2 \theta - (-1))$
$|A| = 1(1 + \sin^2 \theta) - \sin \theta(0) + 1(\sin^2 \theta + 1)$
$|A| = 1 + \sin^2 \theta + \sin^2 \theta + 1$
$|A| = 2 + 2 \sin^2 \theta = 2(1 + \sin^2 \theta)$.
આપેલ છે કે $0 \leq \theta \leq 2 \pi$,તેથી $\sin \theta$ નો વિસ્તાર $[-1, 1]$ છે.
તેથી,$\sin^2 \theta$ નો વિસ્તાર $[0, 1]$ થાય.
અસમતામાં $1$ ઉમેરતા: $1 \leq 1 + \sin^2 \theta \leq 2$.
$2$ વડે ગુણતા: $2 \leq 2(1 + \sin^2 \theta) \leq 4$.
આમ,$\operatorname{Det}(A) \in [2, 4]$.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.
240
DifficultMCQ
જો $\Delta=\left|\begin{array}{ccc}x-2 & 2 x-3 & 3 x-4 \\ 2 x-3 & 3 x-4 & 4 x-5 \\ 3 x-5 & 5 x-8 & 10 x-17\end{array}\right|=Ax^{3}+Bx^{2}+Cx+D$ હોય,તો $B+C$ ની કિંમત શોધો.
A
$-1$
B
$1$
C
$-3$
D
$9$

Solution

(C) આપેલ છે $\Delta = \left|\begin{array}{ccc}x-2 & 2 x-3 & 3 x-4 \\ 2 x-3 & 3 x-4 & 4 x-5 \\ 3 x-5 & 5 x-8 & 10 x-17\end{array}\right| = Ax^{3}+Bx^{2}+Cx+D$.
હારની પ્રક્રિયાઓ $R_{2} \rightarrow R_{2}-R_{1}$ અને $R_{3} \rightarrow R_{3}-R_{2}$ લાગુ પાડતા:
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc}x-2 & 2 x-3 & 3 x-4 \\ x-1 & x-1 & x-1 \\ x-2 & 2x-4 & 6x-12\end{array}\right|$
$R_{2}$ માંથી $(x-1)$ અને $R_{3}$ માંથી $(x-2)$ સામાન્ય લેતા:
$\Delta = (x-1)(x-2) \left|\begin{array}{ccc}x-2 & 2 x-3 & 3 x-4 \\ 1 & 1 & 1 \\ 1 & 2 & 6\end{array}\right|$
નિશ્ચાયકનું વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta = (x-1)(x-2) [ (x-2)(6-2) - (2x-3)(6-1) + (3x-4)(2-1) ]$
$\Delta = (x-1)(x-2) [ 4(x-2) - 5(2x-3) + 1(3x-4) ]$
$\Delta = (x-1)(x-2) [ 4x-8 - 10x+15 + 3x-4 ]$
$\Delta = (x-1)(x-2) [ -3x+3 ] = -3(x-1)^{2}(x-2)$
વિસ્તરણ કરતા $-3(x^{2}-2x+1)(x-2) = -3(x^{3}-4x^{2}+5x-2) = -3x^{3}+12x^{2}-15x+6$.
$Ax^{3}+Bx^{2}+Cx+D$ સાથે સરખાવતા,$B=12$ અને $C=-15$ મળે છે.
તેથી,$B+C = 12-15 = -3$.
241
DifficultMCQ
જો $a+x=b+y=c+z+1,$ જ્યાં $a, b, c, x, y, z$ શૂન્યતર ભિન્ન વાસ્તવિક સંખ્યાઓ હોય,તો $\left|\begin{array}{lll}x & a+y & x+a \\ y & b+y & y+b \\ z & c+y & z+c\end{array}\right|$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$y(a-b)$
C
$y(b-a)$
D
$y(a-c)$

Solution

(B) ધારો કે $a+x=b+y=c+z+1=k$.
ધારો કે $\Delta = \left|\begin{array}{lll}x & a+y & x+a \\ y & b+y & y+b \\ z & c+y & z+c\end{array}\right|$.
$C_3 \rightarrow C_3 - C_1$ લેતા:
$\Delta = \left|\begin{array}{lll}x & a+y & a \\ y & b+y & b \\ z & c+y & c\end{array}\right|$.
$C_2 \rightarrow C_2 - C_3$ લેતા:
$\Delta = \left|\begin{array}{lll}x & y & a \\ y & y & b \\ z & y & c\end{array}\right|$.
$C_2$ માંથી $y$ સામાન્ય લેતા:
$\Delta = y \left|\begin{array}{lll}x & 1 & a \\ y & 1 & b \\ z & 1 & c\end{array}\right|$.
આપેલ સમીકરણો પરથી: $x = k-a, y = k-b, z = k-c-1$.
આ કિંમતો મૂકતા:
$\Delta = y \left|\begin{array}{lll}k-a & 1 & a \\ k-b & 1 & b \\ k-c-1 & 1 & c\end{array}\right|$.
$R_2 \rightarrow R_2 - R_1$ અને $R_3 \rightarrow R_3 - R_1$ લેતા:
$\Delta = y \left|\begin{array}{lll}k-a & 1 & a \\ b-a & 0 & b-a \\ c-a-1 & 0 & c-a\end{array}\right|$.
$C_2$ ની સાપેક્ષમાં વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta = y(-1) [(b-a)(c-a) - (c-a-1)(b-a)]$
$\Delta = -y(b-a) [c-a - (c-a-1)]$
$\Delta = -y(b-a) [1] = y(a-b)$.
242
DifficultMCQ
$\lambda$ ના એવા ભિન્ન મૂલ્યોનો સરવાળો શોધો જેના માટે સમીકરણ સંહતિ
$(\lambda-1) x+(3 \lambda+1) y+2 \lambda z=0$
$(\lambda-1) x+(4 \lambda-2) y+(\lambda+3) z=0$
$2 x+(3 \lambda+1) y+3(\lambda-1) z=0$
શૂન્યતર ઉકેલો ધરાવે છે.
A
$3$
B
$0$
C
$6$
D
$9$

Solution

(A) સમપરિમાણીય સુરેખ સમીકરણ સંહતિને શૂન્યતર ઉકેલો હોય તે માટે સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક શૂન્ય હોવો જોઈએ.
$\Delta = \begin{vmatrix} \lambda-1 & 3 \lambda+1 & 2 \lambda \\ \lambda-1 & 4 \lambda-2 & \lambda+3 \\ 2 & 3 \lambda+1 & 3 \lambda-3 \end{vmatrix} = 0$
હાર પ્રક્રિયાઓ $R_1 \rightarrow R_1 - R_2$ અને $R_2 \rightarrow R_2 - R_3$ લાગુ પાડતા:
$\Delta = \begin{vmatrix} 0 & 3-\lambda & \lambda-3 \\ \lambda-3 & \lambda-3 & -2(\lambda-3) \\ 2 & 3 \lambda+1 & 3 \lambda-3 \end{vmatrix} = 0$
$R_1$ અને $R_2$ માંથી $(\lambda-3)$ સામાન્ય લેતા:
$(\lambda-3)^2 \begin{vmatrix} 0 & -1 & 1 \\ 1 & 1 & -2 \\ 2 & 3 \lambda+1 & 3 \lambda-3 \end{vmatrix} = 0$
નિશ્ચાયકનું વિસ્તરણ કરતા:
$(\lambda-3)^2 [0 - (-1)(3 \lambda-3 + 4) + 1(3 \lambda+1 - 2)] = 0$
$(\lambda-3)^2 [3 \lambda+1 + 3 \lambda-1] = 0$
$(\lambda-3)^2 [6 \lambda] = 0$
આથી $\lambda = 3$ અથવા $\lambda = 0$ મળે છે.
$\lambda$ ના ભિન્ન મૂલ્યો $0$ અને $3$ છે.
તેથી તેમનો સરવાળો $0 + 3 = 3$ થાય છે.
243
DifficultMCQ
ધારો કે $\alpha, \beta, \gamma$ એ સમીકરણ $x^{3} + ax^{2} + bx + c = 0$ ના વાસ્તવિક બીજ છે,જ્યાં $a, b, c \in R$ અને $a, b \neq 0$. જો $u, v, w$ માં આપેલ સમીકરણોની સંહતિ $\alpha u + \beta v + \gamma w = 0$,$\beta u + \gamma v + \alpha w = 0$,અને $\gamma u + \alpha v + \beta w = 0$ ને શૂન્યેતર ઉકેલ હોય,તો $\frac{a^{2}}{b}$ ની કિંમત શોધો.
A
$5$
B
$3$
C
$1$
D
$0$

Solution

(B) સુરેખ સમીકરણોની સંહતિને શૂન્યેતર ઉકેલ હોય તે માટે સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક શૂન્ય હોવો જોઈએ:
$\begin{vmatrix} \alpha & \beta & \gamma \\ \beta & \gamma & \alpha \\ \gamma & \alpha & \beta \end{vmatrix} = 0$
નિશ્ચાયકનું વિસ્તરણ કરતા:
$\alpha(\gamma\beta - \alpha^{2}) - \beta(\beta^{2} - \alpha\gamma) + \gamma(\beta\alpha - \gamma^{2}) = 0$
$\alpha\beta\gamma - \alpha^{3} - \beta^{3} + \alpha\beta\gamma + \alpha\beta\gamma - \gamma^{3} = 0$
$3\alpha\beta\gamma - (\alpha^{3} + \beta^{3} + \gamma^{3}) = 0$
નિત્યસમ $\alpha^{3} + \beta^{3} + \gamma^{3} - 3\alpha\beta\gamma = (\alpha + \beta + \gamma)(\alpha^{2} + \beta^{2} + \gamma^{2} - (\alpha\beta + \beta\gamma + \gamma\alpha))$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$-(\alpha + \beta + \gamma)(\alpha^{2} + \beta^{2} + \gamma^{2} - (\alpha\beta + \beta\gamma + \gamma\alpha)) = 0$
વિયેટાના સૂત્રો મુજબ,$\alpha + \beta + \gamma = -a$ અને $\alpha\beta + \beta\gamma + \gamma\alpha = b$. વળી,$\alpha^{2} + \beta^{2} + \gamma^{2} = (\alpha + \beta + \gamma)^{2} - 2(\alpha\beta + \beta\gamma + \gamma\alpha) = a^{2} - 2b$.
આ કિંમતો મૂકતા:
$-(-a)(a^{2} - 2b - b) = 0$
$a(a^{2} - 3b) = 0$
કારણ કે $a \neq 0$,તેથી $a^{2} - 3b = 0$ હોવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે $a^{2} = 3b$.
તેથી,$\frac{a^{2}}{b} = 3$.
244
DifficultMCQ
જો $x, y, z$ એ સામાન્ય તફાવત $d$ સાથે સમાંતર શ્રેણીમાં હોય,$x \neq 3d$,અને શ્રેણિક $\begin{bmatrix} 3 & 4\sqrt{2} & x \\ 4 & 5\sqrt{2} & y \\ 5 & k & z \end{bmatrix}$ નો નિશ્ચાયક શૂન્ય હોય,તો $k^2$ ની કિંમત ..... છે.
A
$72$
B
$12$
C
$36$
D
$6$

Solution

(A) આપેલ નિશ્ચાયક શૂન્ય છે:
$\begin{vmatrix} 3 & 4\sqrt{2} & x \\ 4 & 5\sqrt{2} & y \\ 5 & k & z \end{vmatrix} = 0$
$x, y, z$ સમાંતર શ્રેણીમાં હોવાથી,$y = x + d$ અને $z = x + 2d$ થાય.
હાર પ્રક્રિયા $R_2 \rightarrow R_1 + R_3 - 2R_2$ લાગુ પાડતા:
$R_1 + R_3 = (3+5, 4\sqrt{2}+k, x+z) = (8, 4\sqrt{2}+k, 2x+2d)$
$2R_2 = (8, 10\sqrt{2}, 2y) = (8, 10\sqrt{2}, 2x+2d)$
આ બંનેની બાદબાકી કરતા,બીજી હાર $(0, k - 6\sqrt{2}, 0)$ બને છે.
બીજી હારને સાપેક્ષ વિસ્તરણ કરતા:
$-(k - 6\sqrt{2}) \begin{vmatrix} 3 & x \\ 5 & z \end{vmatrix} = 0$
$-(k - 6\sqrt{2})(3z - 5x) = 0$
કિસ્સો $1$: $3z - 5x = 0$
$3(x + 2d) - 5x = 0 \Rightarrow 3x + 6d - 5x = 0 \Rightarrow 6d = 2x \Rightarrow x = 3d$.
આ શક્ય નથી કારણ કે શરત $x \neq 3d$ આપેલ છે.
કિસ્સો $2$: $k - 6\sqrt{2} = 0 \Rightarrow k = 6\sqrt{2}$.
તેથી,$k^2 = (6\sqrt{2})^2 = 36 \times 2 = 72$.
245
DifficultMCQ
જો $1$,$\log_{10}(4^{x}-2)$ અને $\log_{10}(4^{x}+\frac{18}{5})$ એ વાસ્તવિક સંખ્યા $x$ માટે સમાંતર શ્રેણીમાં હોય,તો નિશ્ચાયક $\left|\begin{array}{ccc} 2(x-\frac{1}{2}) & x-1 & x^{2} \\ 1 & 0 & x \\ x & 1 & 0 \end{array}\right|$ ની કિંમત ...... થાય.
A
$5$
B
$4$
C
$1$
D
$2$

Solution

(D) આપેલ છે કે $1$,$\log_{10}(4^{x}-2)$,અને $\log_{10}(4^{x}+\frac{18}{5})$ સમાંતર શ્રેણીમાં છે,તેથી:
$2 \log_{10}(4^{x}-2) = 1 + \log_{10}(4^{x}+\frac{18}{5})$
$(4^{x}-2)^{2} = 10(4^{x}+\frac{18}{5})$
$(4^{x})^{2} - 4(4^{x}) + 4 = 10(4^{x}) + 36$
$(4^{x})^{2} - 14(4^{x}) - 32 = 0$
$y = 4^{x}$ લેતા,$y^{2} - 14y - 32 = 0$
$(y-16)(y+2) = 0$
$4^{x} > 0$ હોવાથી,$4^{x} = 16$,એટલે કે $x = 2$.
હવે,$x=2$ ને નિશ્ચાયકમાં મૂકતા:
$\left|\begin{array}{ccc} 3 & 1 & 4 \\ 1 & 0 & 2 \\ 2 & 1 & 0 \end{array}\right| = 3(0-2) - 1(0-4) + 4(1-0) = -6 + 4 + 4 = 2$.
246
MediumMCQ
$\left|\begin{array}{lll}(a+1)(a+2) & a+2 & 1 \\ (a+2)(a+3) & a+3 & 1 \\ (a+3)(a+4) & a+4 & 1\end{array}\right|$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$(a+2)(a+3)(a+4)$
B
$-2$
C
$(a+1)(a+2)(a+3)$
D
$0$

Solution

(B) ધારો કે $\Delta = \left|\begin{array}{lll}(a+1)(a+2) & a+2 & 1 \\ (a+2)(a+3) & a+3 & 1 \\ (a+3)(a+4) & a+4 & 1\end{array}\right|$.
હારની પ્રક્રિયાઓ $R_{2} \rightarrow R_{2} - R_{1}$ અને $R_{3} \rightarrow R_{3} - R_{1}$ લાગુ પાડતા:
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc}(a+1)(a+2) & a+2 & 1 \\ (a+2)(a+3) - (a+1)(a+2) & (a+3) - (a+2) & 1 - 1 \\ (a+3)(a+4) - (a+1)(a+2) & (a+4) - (a+2) & 1 - 1\end{array}\right|$
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc}(a+1)(a+2) & a+2 & 1 \\ (a+2)(a+3-a-1) & 1 & 0 \\ (a^2+7a+12) - (a^2+3a+2) & 2 & 0\end{array}\right|$
$\Delta = \left|\begin{array}{ccc}(a+1)(a+2) & a+2 & 1 \\ 2(a+2) & 1 & 0 \\ 4a+10 & 2 & 0\end{array}\right|$
ત્રીજા સ્તંભને અનુલક્ષીને વિસ્તરણ કરતા:
$\Delta = 1 \times [2(a+2) \times 2 - 1 \times (4a+10)]$
$\Delta = 4(a+2) - (4a+10)$
$\Delta = 4a + 8 - 4a - 10$
$\Delta = -2$.
247
DifficultMCQ
ધારો કે $\theta \in \left(0, \frac{\pi}{2}\right)$. જો સુરેખ સમીકરણોની સંહતિ
$(1+\cos^2 \theta) x + \sin^2 \theta y + 4 \sin 3\theta z = 0$
$\cos^2 \theta x + (1+\sin^2 \theta) y + 4 \sin 3\theta z = 0$
$\cos^2 \theta x + \sin^2 \theta y + (1+4 \sin 3\theta) z = 0$
ને શૂન્યેતર ઉકેલ હોય,તો $\theta$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{4 \pi}{9}$
B
$\frac{7 \pi}{18}$
C
$\frac{\pi}{18}$
D
$\frac{5 \pi}{18}$

Solution

(B) સમઘાત સુરેખ સમીકરણોની સંહતિને શૂન્યેતર ઉકેલ હોય તે માટે સહગુણક શ્રેણિકનો નિશ્ચાયક શૂન્ય હોવો જોઈએ.
ધારો કે $D = \begin{vmatrix} 1+\cos^2 \theta & \sin^2 \theta & 4\sin 3\theta \\ \cos^2 \theta & 1+\sin^2 \theta & 4\sin 3\theta \\ \cos^2 \theta & \sin^2 \theta & 1+4\sin 3\theta \end{vmatrix} = 0$.
$C_1 \rightarrow C_1 + C_2$ લેતા:
$D = \begin{vmatrix} 2 & \sin^2 \theta & 4\sin 3\theta \\ 2 & 1+\sin^2 \theta & 4\sin 3\theta \\ 1 & \sin^2 \theta & 1+4\sin 3\theta \end{vmatrix} = 0$.
$R_1 \rightarrow R_1 - R_2$ અને $R_2 \rightarrow R_2 - R_3$ લેતા:
$D = \begin{vmatrix} 0 & -1 & 0 \\ 1 & 1 & -1 \\ 1 & \sin^2 \theta & 1+4\sin 3\theta \end{vmatrix} = 0$.
પ્રથમ હાર મુજબ વિસ્તરણ કરતા:
$-(-1) \begin{vmatrix} 1 & -1 \\ 1 & 1+4\sin 3\theta \end{vmatrix} = 0 \implies 1(1+4\sin 3\theta) + 1 = 0$.
$2 + 4\sin 3\theta = 0 \implies \sin 3\theta = -\frac{1}{2}$.
$\theta \in \left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ હોવાથી,$3\theta \in (0, \frac{3\pi}{2})$.
$\sin 3\theta = -\frac{1}{2}$ માટે,$3\theta = \frac{7\pi}{6}$ મળે.
તેથી,$\theta = \frac{7\pi}{18}$.
248
DifficultMCQ
ધારો કે $A = \begin{bmatrix} [x+1] & [x+2] & [x+3] \\ [x] & [x+3] & [x+3] \\ [x] & [x+2] & [x+4] \end{bmatrix}$,જ્યાં $[t]$ એ $t$ થી નાનો અથવા તેના જેટલો મહત્તમ પૂર્ણાંક દર્શાવે છે. જો $\operatorname{det}(A) = 192$ હોય,તો $x$ ના મૂલ્યોનો ગણ કયો અંતરાલ છે?
A
$[68, 69)$
B
$[62, 63)$
C
$[65, 66)$
D
$[60, 61)$

Solution

(B) આપેલ નિશ્ચાયક $\det(A) = \begin{vmatrix} [x+1] & [x+2] & [x+3] \\ [x] & [x+3] & [x+3] \\ [x] & [x+2] & [x+4] \end{vmatrix} = 192$.
કોઈપણ પૂર્ણાંક $n$ માટે $[x+n] = [x] + n$ ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા:
$\begin{vmatrix} [x]+1 & [x]+2 & [x]+3 \\ [x] & [x]+3 & [x]+3 \\ [x] & [x]+2 & [x]+4 \end{vmatrix} = 192$.
હારની પ્રક્રિયાઓ $R_1 \rightarrow R_1 - R_3$ અને $R_2 \rightarrow R_2 - R_3$ લાગુ કરતા:
$\begin{vmatrix} 1 & 0 & -1 \\ 0 & 1 & -1 \\ [x] & [x]+2 & [x]+4 \end{vmatrix} = 192$.
પ્રથમ હાર મુજબ વિસ્તરણ કરતા:
$1([x]+4 - ([x]+2)) - 0 + (-1)(0 - ([x])) = 192$.
$1(2) + [x] = 192 \Rightarrow [x] = 190$.
વિકલ્પોને ધ્યાનમાં લેતા,જો $[x] = 62$ હોય,તો $x$ નો અંતરાલ $[62, 63)$ મળે છે.
249
DifficultMCQ
ધારો કે $A(a, 0)$,$B(b, 2b+1)$,અને $C(0, b)$,જ્યાં $b \neq 0$ અને $|b| \neq 1$,એવા બિંદુઓ છે કે જેથી ત્રિકોણ $ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $1 \, \text{sq. unit}$ થાય. તો $a$ ની તમામ શક્ય કિંમતોનો સરવાળો શોધો:
A
$\frac{-2b}{b+1}$
B
$\frac{2b}{b+1}$
C
$\frac{2b^2}{b+1}$
D
$\frac{-2b^2}{b+1}$

Solution

(D) ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} |x_1(y_2 - y_3) + x_2(y_3 - y_1) + x_3(y_1 - y_2)| = 1$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
આપેલ બિંદુઓ $A(a, 0)$,$B(b, 2b+1)$,અને $C(0, b)$ મૂકતા:
$\frac{1}{2} |a(2b+1 - b) + b(b - 0) + 0(0 - (2b+1))| = 1$
$\frac{1}{2} |a(b+1) + b^2| = 1$
$|a(b+1) + b^2| = 2$
આથી $a(b+1) + b^2 = 2$ અથવા $a(b+1) + b^2 = -2$.
કિસ્સો $1$: $a(b+1) = 2 - b^2 \Rightarrow a_1 = \frac{2 - b^2}{b+1}$.
કિસ્સો $2$: $a(b+1) = -2 - b^2 \Rightarrow a_2 = \frac{-2 - b^2}{b+1}$.
$a$ ની તમામ શક્ય કિંમતોનો સરવાળો $a_1 + a_2 = \frac{2 - b^2 - 2 - b^2}{b+1} = \frac{-2b^2}{b+1}$ થાય.
250
DifficultMCQ
જો $\alpha+\beta+\gamma=2 \pi$ હોય,તો સમીકરણોની સંહતિ
$x+(\cos \gamma) y+(\cos \beta) z=0$
$(\cos \gamma) x+y+(\cos \alpha) z=0$
$(\cos \beta) x+(\cos \alpha) y+z=0$
શું ધરાવે છે?
A
કોઈ ઉકેલ નથી
B
અનંત ઉકેલો
C
બરાબર બે ઉકેલો
D
અનન્ય ઉકેલ

Solution

(B) સમીકરણોની સંહતિ સમપરિમાણીય છે,જે $AX = 0$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,જ્યાં $A$ એ સહગુણક શ્રેણિક છે.
સહગુણક શ્રેણિક $A$ નો નિશ્ચાયક નીચે મુજબ છે:
$|A| = \begin{vmatrix} 1 & \cos \gamma & \cos \beta \\ \cos \gamma & 1 & \cos \alpha \\ \cos \beta & \cos \alpha & 1 \end{vmatrix}$
નિશ્ચાયકનું વિસ્તરણ કરતા:
$|A| = 1(1 - \cos^2 \alpha) - \cos \gamma(\cos \gamma - \cos \alpha \cos \beta) + \cos \beta(\cos \gamma \cos \alpha - \cos \beta)$
$|A| = 1 - \cos^2 \alpha - \cos^2 \gamma + \cos \alpha \cos \beta \cos \gamma + \cos \alpha \cos \beta \cos \gamma - \cos^2 \beta$
$|A| = 1 - \cos^2 \alpha - \cos^2 \beta - \cos^2 \gamma + 2 \cos \alpha \cos \beta \cos \gamma$
આપેલ છે કે $\alpha + \beta + \gamma = 2\pi$,તેથી $\gamma = 2\pi - (\alpha + \beta)$,એટલે કે $\cos \gamma = \cos(\alpha + \beta)$.
આ પ્રકારના સંમિત શ્રેણિકના નિશ્ચાયક માટેનું સૂત્ર વાપરતા,જ્યારે $\alpha + \beta + \gamma = 2n\pi$ હોય ત્યારે $|A| = 0$ થાય છે.
જેથી $|A| = 0$ હોવાથી,સમીકરણોની સંહતિને અનંત ઉકેલો મળે છે.

3 and 4 .Determinants and Matrices — Expansion of determinants, Solution of equation in the form of determinants and area of triangle and Equation of Line · Frequently Asked Questions

1Are these 3 and 4 .Determinants and Matrices questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 3 and 4 .Determinants and Matrices Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.