Gujarati

Acceleration Due to Gravity and its Variation Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Gravitation · Acceleration Due to Gravity and its Variation

430+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 48 of 430 questions in Gujarati

1
EasyMCQ
સમાન ત્રિજ્યા ધરાવતા લોખંડના દડા અને લાકડાના દડાને શૂન્યાવકાશમાં સમાન ઊંચાઈએથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. તેઓ જમીન પર પહોંચવા માટે સમાન સમય લે છે. આનું કારણ શું છે?
A
શૂન્યાવકાશમાં ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ પદાર્થના કદ અને દળને ધ્યાનમાં લીધા વિના સમાન હોય છે
B
શૂન્યાવકાશમાં ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ પદાર્થના દળ પર આધાર રાખે છે
C
શૂન્યાવકાશમાં ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે કોઈ પ્રવેગ હોતો નથી
D
શૂન્યાવકાશમાં પદાર્થની ગતિ સામે અવરોધ હોય છે અને આ અવરોધ પદાર્થના દળ પર આધાર રાખે છે

Solution

(A) શૂન્યાવકાશમાં,પદાર્થો પર કોઈ હવાના અવરોધની અસર થતી નથી.
ગતિના સમીકરણ $h = \frac{1}{2}gt^2$ મુજબ,$h$ ઊંચાઈએથી નીચે પડવા માટે લાગતો સમય $t = \sqrt{\frac{2h}{g}}$ છે.
ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g$ એ પદાર્થના દળ અને કદથી સ્વતંત્ર હોવાથી,લોખંડનો દડો અને લાકડાનો દડો બંને સમાન પ્રવેગ અનુભવે છે.
તેથી,તેઓ એક જ સમયે જમીન પર પહોંચે છે.
2
EasyMCQ
ગ્રહ $A$ પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ એ ગ્રહ $B$ પરના ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ કરતા $9$ ગણો છે. એક માણસ ગ્રહ $A$ ની સપાટી પર $2 \ m$ ની ઊંચાઈ સુધી કૂદકો મારે છે. તે જ વ્યક્તિ દ્વારા ગ્રહ $B$ પર કૂદકાની ઊંચાઈ કેટલી હશે?
A
$18$
B
$6$
C
$2/3$
D
$2/9$

Solution

(A) પ્રારંભિક વેગ $u$ સાથે કૂદકો મારતી વ્યક્તિ દ્વારા પ્રાપ્ત મહત્તમ ઊંચાઈનું સૂત્ર $H_{\max} = \frac{u^2}{2g}$ છે.
બંને કૂદકા માટે પ્રારંભિક વેગ $u$ સમાન હોવાથી,$H_{\max} \propto \frac{1}{g}$ થાય.
ધારો કે $g_A$ અને $g_B$ એ અનુક્રમે ગ્રહ $A$ અને $B$ પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ છે. આપણને આપેલ છે કે $g_A = 9g_B$.
ધારો કે $H_A = 2 \ m$ એ ગ્રહ $A$ પરની ઊંચાઈ છે અને $H_B$ એ ગ્રહ $B$ પરની ઊંચાઈ છે.
પ્રમાણસરતા $H_A g_A = H_B g_B$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $H_B = H_A \left( \frac{g_A}{g_B} \right)$ મળે છે.
કિંમતો મૂકતા,$H_B = 2 \times 9 = 18 \ m$ મળે.
3
EasyMCQ
પૃથ્વીના કેન્દ્ર પર પદાર્થનું વજન કેટલું હોય છે?
A
શૂન્ય
B
અનંત
C
પૃથ્વીની સપાટી જેટલું જ
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહીં

Solution

(A) પદાર્થનું વજન એ પૃથ્વી દ્વારા તેના પર લાગતું ગુરુત્વાકર્ષણ બળ છે,જે $W = mg$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
પૃથ્વીની અંદર,કેન્દ્રથી $r$ અંતરે ગુરુત્વપ્રવેગ $g'$ નું મૂલ્ય $g' = g \frac{r}{R}$ છે,જ્યાં $R$ એ પૃથ્વીની ત્રિજ્યા છે.
પૃથ્વીના કેન્દ્ર પર,અંતર $r = 0$ થાય છે.
આ સૂત્રમાં $r = 0$ મૂકતા,આપણને $g' = g \frac{0}{R} = 0$ મળે છે.
વજન $W = mg'$ હોવાથી,પૃથ્વીના કેન્દ્ર પર વજન $W = m \times 0 = 0$ થાય છે.
તેથી,પૃથ્વીના કેન્દ્ર પર પદાર્થનું વજન શૂન્ય હોય છે.
4
EasyMCQ
ચંદ્રનું દળ $7.34 \times 10^{22} \ kg$ છે અને ચંદ્રની ત્રિજ્યા $1.74 \times 10^6 \ m$ છે,તો ચંદ્ર પર ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગનું મૂલ્ય ....... $N/kg$ થશે.
A
$1.45$
B
$1.55$
C
$1.75$
D
$1.62$

Solution

(D) કોઈપણ અવકાશી પદાર્થની સપાટી પર ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $g$ નું સૂત્ર $g = \frac{GM}{R^2}$ છે.
આપેલ છે:
ગુરુત્વાકર્ષણનો સાર્વત્રિક અચળાંક $G = 6.67 \times 10^{-11} \ N \cdot m^2/kg^2$
ચંદ્રનું દળ $M = 7.34 \times 10^{22} \ kg$
ચંદ્રની ત્રિજ્યા $R = 1.74 \times 10^6 \ m$
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$g = \frac{6.67 \times 10^{-11} \times 7.34 \times 10^{22}}{(1.74 \times 10^6)^2}$
$g = \frac{48.9578 \times 10^{11}}{3.0276 \times 10^{12}}$
$g \approx 1.62 \ N/kg$.
5
MediumMCQ
બે ગ્રહોની સરેરાશ ઘનતા સમાન છે પરંતુ તેમની ત્રિજ્યા $R_1$ અને $R_2$ છે. જો આ ગ્રહો પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ અનુક્રમે $g_1$ અને $g_2$ હોય,તો
A
$\frac{g_1}{g_2} = \frac{R_1}{R_2}$
B
$\frac{g_1}{g_2} = \frac{R_2}{R_1}$
C
$\frac{g_1}{g_2} = \frac{R_1^2}{R_2^2}$
D
$\frac{g_1}{g_2} = \frac{R_1^3}{R_2^3}$

Solution

(A) ગ્રહની સપાટી પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g$ નું સૂત્ર $g = \frac{GM}{R^2}$ છે.
ગ્રહનું દળ $M$ તેની ઘનતા $\rho$ અને ત્રિજ્યા $R$ ના સંદર્ભમાં $M = \rho \cdot V = \rho \cdot \frac{4}{3}\pi R^3$ તરીકે દર્શાવી શકાય છે,તેથી આપણે તેને ગુરુત્વાકર્ષણના સૂત્રમાં મૂકીએ છીએ:
$g = \frac{G}{R^2} \cdot (\rho \cdot \frac{4}{3}\pi R^3) = \frac{4}{3}\pi \rho GR$.
આપેલ છે કે બંને ગ્રહો માટે સરેરાશ ઘનતા $\rho$ સમાન છે,તેથી $g \propto R$ થાય.
તેથી,બંને ગ્રહો પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગનો ગુણોત્તર $\frac{g_1}{g_2} = \frac{R_1}{R_2}$ છે.
6
EasyMCQ
જ્યારે કોઈ પદાર્થને વિષુવવૃત્તથી ધ્રુવો તરફ લઈ જવામાં આવે છે,ત્યારે તેનું વજન
A
અચળ રહે છે
B
વધે છે
C
ઘટે છે
D
ઉત્તર ધ્રુવ પર વધે છે અને દક્ષિણ ધ્રુવ પર ઘટે છે

Solution

(B) પદાર્થનું વજન $W = mg$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $m$ એ પદાર્થનું દળ છે અને $g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ઉદ્ભવતો પ્રવેગ છે.
પૃથ્વી ધ્રુવો પર ચપટી અને વિષુવવૃત્ત પર ફૂલેલી હોવાથી,પૃથ્વીની ત્રિજ્યા ધ્રુવો પર ઓછી હોય છે $(R_{pole} < R_{equator})$.
$g = \frac{GM}{R^2}$ હોવાથી,$g$ નું મૂલ્ય ત્રિજ્યાના વર્ગના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે $(g \propto \frac{1}{R^2})$.
તેથી,$g$ નું મૂલ્ય વિષુવવૃત્ત કરતા ધ્રુવો પર વધારે હોય છે.
જેમ પદાર્થને વિષુવવૃત્તથી ધ્રુવો તરફ લઈ જવામાં આવે છે,તેમ $g$ વધે છે,અને પરિણામે પદાર્થનું વજન $W$ વધે છે.
7
EasyMCQ
$m$ દળ ધરાવતા પદાર્થને ઊંડી ખાણના તળિયે લઈ જવામાં આવે છે. તો
A
તેનું દળ વધે છે
B
તેનું દળ ઘટે છે
C
તેનું વજન વધે છે
D
તેનું વજન ઘટે છે

Solution

(D) પદાર્થનું દળ એ તેનો આંતરિક ગુણધર્મ છે અને તે તેના સ્થાનને ધ્યાનમાં લીધા વિના અચળ રહે છે.
જોકે,પદાર્થનું વજન $W = mg$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $g$ એ ગુરુત્વપ્રવેગ છે.
જેમ આપણે ખાણમાં ઊંડે જઈએ છીએ,તેમ ગુરુત્વપ્રવેગ $g$ એ $g' = g(1 - d/R)$ સૂત્ર મુજબ ઘટે છે,જ્યાં $d$ એ ઊંડાઈ છે અને $R$ એ પૃથ્વીની ત્રિજ્યા છે.
જેમ $g$ ઘટે છે,તેમ પદાર્થનું વજન $W$ પણ ઘટે છે.
8
MediumMCQ
અવકાશમાં દૂર આવેલા એક ગોળાકાર ગ્રહનું દળ $M_0$ અને વ્યાસ $D_0$ છે. આ ગ્રહની સપાટીની નજીક મુક્ત પતન કરતા $m$ દળના કણને અનુભવાતો ગુરુત્વપ્રવેગ કેટલો હશે?
A
$G M_0 / D_0^2$
B
$4 m G M_0 / D_0^2$
C
$4 G M_0 / D_0^2$
D
$G m M_0 / D_0^2$

Solution

(C) ગ્રહની સપાટી પર ગુરુત્વપ્રવેગ $g$ નું સૂત્ર $g = \frac{GM}{R^2}$ છે.
અહીં ગ્રહનું દળ $M = M_0$ અને વ્યાસ $D_0$ આપેલ છે,તેથી ત્રિજ્યા $R = \frac{D_0}{2}$ થશે.
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$g = \frac{G M_0}{(D_0 / 2)^2}$
$g = \frac{G M_0}{D_0^2 / 4}$
$g = \frac{4 G M_0}{D_0^2}$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
9
EasyMCQ
જો પૃથ્વી પોતાની ધરી પર ફરતી બંધ થઈ જાય,તો વિષુવવૃત્ત પર $g$ નું મૂલ્ય
A
વધશે
B
સમાન રહેશે
C
ઘટશે
D
આપેલ પૈકી કોઈ નહીં

Solution

(A) અક્ષાંશ $\lambda$ પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે અસરકારક પ્રવેગ $g'$ નું સૂત્ર $g' = g - \omega^2 R \cos^2 \lambda$ છે.
વિષુવવૃત્ત પર,અક્ષાંશ $\lambda = 0^\circ$ છે,તેથી $\cos 0^\circ = 1$.
આમ,વિષુવવૃત્ત પર અસરકારક ગુરુત્વાકર્ષણ $g_{eq} = g - \omega^2 R$ થાય છે.
જો પૃથ્વી ફરતી બંધ થઈ જાય,તો કોણીય વેગ $\omega$ શૂન્ય થઈ જાય છે.
પરિણામે,પદ $\omega^2 R$ શૂન્ય થઈ જાય છે અને વિષુવવૃત્ત પર $g$ નું મૂલ્ય $g_{eq} = g$ બને છે.
કારણ કે $g$ એ $(g - \omega^2 R)$ કરતા મોટું છે,તેથી વિષુવવૃત્ત પર $g$ નું મૂલ્ય વધશે.
10
MediumMCQ
એક ગ્રહનું દળ અને વ્યાસ પૃથ્વીના અનુરૂપ પરિમાણો કરતા બમણા છે. ગ્રહની સપાટી પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ ........ $m/s^2$ છે.
A
$9.8$
B
$4.9$
C
$980$
D
$19.6$

Solution

(B) ગ્રહની સપાટી પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g = \frac{GM}{R^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $M$ એ દળ છે અને $R$ એ ગ્રહની ત્રિજ્યા છે.
આપેલ છે કે ગ્રહનું દળ $M' = 2M$ અને વ્યાસ $D' = 2D$ છે,જેનો અર્થ છે કે ત્રિજ્યા $R' = 2R$ છે.
ગ્રહની સપાટી પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g'$ એ $g' = \frac{GM'}{(R')^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $g' = \frac{G(2M)}{(2R)^2} = \frac{2GM}{4R^2} = \frac{1}{2} \left( \frac{GM}{R^2} \right) = \frac{g}{2}$.
પૃથ્વી માટે $g = 9.8 \ m/s^2$ હોવાથી,આપણને $g' = \frac{9.8}{2} = 4.9 \ m/s^2$ મળે છે.
11
EasyMCQ
જેમ આપણે વિષુવવૃત્તથી ધ્રુવો તરફ જઈએ છીએ,તેમ $g$ નું મૂલ્ય
A
સમાન રહે છે
B
ઘટે છે
C
વધે છે
D
$45^{\circ}$ અક્ષાંશ સુધી ઘટે છે

Solution

(C) ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g$ નું સૂત્ર $g = \frac{GM}{r^2}$ છે,જ્યાં $G$ એ સાર્વત્રિક ગુરુત્વાકર્ષણ અચળાંક છે,$M$ એ પૃથ્વીનું દળ છે અને $r$ એ પૃથ્વીના કેન્દ્રથી અંતર છે.
પૃથ્વી સંપૂર્ણ ગોળાકાર નથી; તે ધ્રુવો પર ચપટી અને વિષુવવૃત્ત પર ફૂલેલી છે. પરિણામે,વિષુવવૃત્ત પર પૃથ્વીની ત્રિજ્યા $(r_{eq})$ એ ધ્રુવો પરની ત્રિજ્યા $(r_{pole})$ કરતા વધારે છે.
જેમ આપણે વિષુવવૃત્તથી ધ્રુવો તરફ જઈએ છીએ,તેમ પૃથ્વીના કેન્દ્રથી અંતર $r$ ઘટે છે. કારણ કે $g$ એ અંતરના વર્ગના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં છે $(g \propto \frac{1}{r^2})$,તેથી $r$ માં ઘટાડો થવાથી $g$ ના મૂલ્યમાં વધારો થાય છે. તેથી,જેમ આપણે વિષુવવૃત્તથી ધ્રુવો તરફ જઈએ છીએ તેમ $g$ નું મૂલ્ય વધે છે.
12
EasyMCQ
ગુરુત્વાકર્ષણ બળ ક્યાં સૌથી ઓછું હોય છે?
A
વિષુવવૃત્ત પર
B
ધ્રુવો પર
C
વિષુવવૃત્ત અને કોઈપણ ધ્રુવની વચ્ચેના બિંદુ પર
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) પૃથ્વીની સપાટી પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ઉદ્ભવતો પ્રવેગ $g$ એ સૂત્ર $g = \frac{GM}{R^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $G$ એ ગુરુત્વાકર્ષણનો અચળાંક છે,$M$ એ પૃથ્વીનું દળ છે અને $R$ એ પૃથ્વીની ત્રિજ્યા છે.
પૃથ્વી સંપૂર્ણ ગોળાકાર નથી પરંતુ ધ્રુવો પર ચપટી અને વિષુવવૃત્ત પર ઉપસેલી હોવાથી,ત્રિજ્યા $R$ વિષુવવૃત્ત પર મહત્તમ અને ધ્રુવો પર ન્યૂનતમ હોય છે.
જેহেতু $g \propto \frac{1}{R^2}$,તેથી $g$ નું મૂલ્ય ત્રિજ્યાના વર્ગના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે.
તેથી,જ્યાં $R$ મહત્તમ હોય ત્યાં $g$ ન્યૂનતમ હોય છે,જે વિષુવવૃત્ત પર છે.
આમ,ગુરુત્વાકર્ષણ બળ વિષુવવૃત્ત પર સૌથી ઓછું હોય છે.
13
MediumMCQ
પૃથ્વીની ત્રિજ્યા $6400 \, km$ છે અને $g = 10 \, m/s^2$ છે. વિષુવવૃત્ત પર $5 \, kg$ ના પદાર્થનું વજન શૂન્ય થાય તે માટે પૃથ્વીની કોણીય ઝડપ કેટલી હોવી જોઈએ?
A
$1/80 \, rad/s$
B
$1/400 \, rad/s$
C
$1/800 \, rad/s$
D
$1/1600 \, rad/s$

Solution

(C) વિષુવવૃત્ત પર ગુરુત્વપ્રવેગનું અસરકારક મૂલ્ય $g' = g - R\omega^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પદાર્થનું વજન વિષુવવૃત્ત પર શૂન્ય થાય તે માટે અસરકારક ગુરુત્વપ્રવેગ શૂન્ય હોવો જોઈએ,તેથી $g' = 0$.
આનો અર્થ એ છે કે $g = R\omega^2$,અથવા $\omega = \sqrt{\frac{g}{R}}$.
અહીં $g = 10 \, m/s^2$ અને $R = 6400 \, km = 6.4 \times 10^6 \, m$ આપેલ છે.
આ કિંમતો મૂકતા: $\omega = \sqrt{\frac{10}{6.4 \times 10^6}} = \sqrt{\frac{1}{6.4 \times 10^5}} = \sqrt{\frac{1}{64 \times 10^4}} = \frac{1}{8 \times 10^2} = \frac{1}{800} \, rad/s$.
14
EasyMCQ
કોઈ ચોક્કસ બિંદુ પર $g$ નું મૂલ્ય $9.8\,m/s^2$ છે. ધારો કે પૃથ્વી અચાનક તેનું દળ ગુમાવ્યા વિના સમાન રીતે તેના વર્તમાન કદથી અડધી થઈ જાય છે. તે જ બિંદુ પર $g$ નું મૂલ્ય (ધારીને કે પૃથ્વીના કેન્દ્રથી બિંદુનું અંતર ઘટતું નથી) હવે ......... $m/s^2$ થશે.
A
$4.9$
B
$3.1$
C
$9.8$
D
$19.6$

Solution

(C) પૃથ્વીના કેન્દ્રથી $r$ અંતરે આવેલા બિંદુ પર ગુરુત્વપ્રવેગનું સૂત્ર $g = \frac{GM}{r^2}$ છે,જ્યાં $G$ એ સાર્વત્રિક ગુરુત્વાકર્ષણ અચળાંક છે,$M$ એ પૃથ્વીનું દળ છે અને $r$ એ પૃથ્વીના કેન્દ્રથી બિંદુનું અંતર છે.
પ્રશ્ન મુજબ,પૃથ્વીનું દળ $M$ અચળ રહે છે.
પ્રશ્નમાં જણાવ્યા મુજબ પૃથ્વીના કેન્દ્રથી બિંદુનું અંતર $r$ પણ અચળ રહે છે.
જેથી $G$,$M$ અને $r$ ત્રણેય બદલાતા ન હોવાથી,તે ચોક્કસ બિંદુ પર $g$ નું મૂલ્ય $9.8\,m/s^2$ જ રહેશે.
15
MediumMCQ
જો $R$ એ પૃથ્વીની ત્રિજ્યા હોય અને $g$ એ પૃથ્વીની સપાટી પર ગુરુત્વપ્રવેગ હોય,તો પૃથ્વીની સરેરાશ ઘનતા કેટલી થાય?
A
$4\pi G/3gR$
B
$3\pi R/4gG$
C
$3g/4\pi RG$
D
$\pi RG/12G$

Solution

(C) પૃથ્વીની સપાટી પર ગુરુત્વપ્રવેગનું સૂત્ર $g = \frac{GM}{R^2}$ છે,જ્યાં $M$ એ પૃથ્વીનું દળ છે અને $G$ એ સાર્વત્રિક ગુરુત્વાકર્ષણનો અચળાંક છે.
પૃથ્વીના દળ $M$ ને તેની સરેરાશ ઘનતા $D$ અને ત્રિજ્યા $R$ ના સંદર્ભમાં $M = \frac{4}{3}\pi R^3 D$ તરીકે દર્શાવી શકાય છે.
$M$ ની કિંમત $g$ ના સૂત્રમાં મૂકતા:
$g = \frac{G}{R^2} \times (\frac{4}{3}\pi R^3 D)$
સમીકરણનું સાદું રૂપ આપતા:
$g = \frac{4}{3} \pi R G D$
સરેરાશ ઘનતા $D$ માટે સૂત્ર બનાવતા:
$D = \frac{3g}{4\pi RG}$
16
EasyMCQ
કોલસાની ખાણમાં,સમુદ્ર સપાટી પર અને પર્વતની ટોચ પર એક પદાર્થનું વજન અનુક્રમે $W_1$,$W_2$ અને $W_3$ છે,તો:
A
$W_1 < W_2 > W_3$
B
$W_1 = W_2 = W_3$
C
$W_1 < W_2 < W_3$
D
$W_1 > W_2 > W_3$

Solution

(A) પદાર્થનું વજન $W = mg$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $m$ એ પદાર્થનું દળ છે અને $g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ છે.
સમુદ્ર સપાટી પર,$g$ નું મૂલ્ય મહત્તમ હોય છે.
જ્યારે આપણે કોલસાની ખાણમાં ઊંડે જઈએ છીએ,ત્યારે $g$ નું મૂલ્ય $g' = g(1 - d/R)$ મુજબ ઘટે છે.
જ્યારે આપણે પર્વતની ટોચ પર જઈએ છીએ,ત્યારે પણ $g$ નું મૂલ્ય $g' = g(1 - 2h/R)$ મુજબ ઘટે છે.
$W_2$ સમુદ્ર સપાટી પર હોવાથી,તે મહત્તમ મૂલ્ય છે.
તેથી,$W_1$ (ખાણમાં) અને $W_3$ (પર્વત પર) બંને $W_2$ કરતા ઓછા છે.
આમ,સાચો સંબંધ $W_1 < W_2$ અને $W_3 < W_2$ છે,જેને $W_1 < W_2 > W_3$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
17
MediumMCQ
બે ગ્રહોની ત્રિજ્યા અનુક્રમે $R_1$ અને $R_2$ છે અને તેમની ઘનતા અનુક્રમે $\rho_1$ અને $\rho_2$ છે. તેમની સપાટી પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ઉદ્ભવતા પ્રવેગનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$g_1:g_2 = \frac{\rho_1}{R_1^2}:\frac{\rho_2}{R_2^2}$
B
$g_1:g_2 = R_1R_2:\rho_1\rho_2$
C
$g_1:g_2 = R_1\rho_2:R_2\rho_1$
D
$g_1:g_2 = R_1\rho_1:R_2\rho_2$

Solution

(D) $R$ ત્રિજ્યા અને $\rho$ ઘનતા ધરાવતા ગ્રહની સપાટી પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ઉદ્ભવતો પ્રવેગ $g$ નીચે મુજબ છે:
$g = \frac{GM}{R^2}$
ગ્રહનું દળ $M$ તેની ઘનતા $\rho$ અને કદ $V = \frac{4}{3}\pi R^3$ ના પદમાં $M = \rho V = \rho \left(\frac{4}{3}\pi R^3\right)$ તરીકે દર્શાવી શકાય છે.
આ કિંમત $g$ ના સૂત્રમાં મૂકતા:
$g = \frac{G}{R^2} \left(\rho \cdot \frac{4}{3}\pi R^3\right) = \frac{4}{3}\pi G \rho R$
તેથી,$g \propto \rho R$ મળે છે.
બે ગ્રહો માટે,તેમના ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગનો ગુણોત્તર:
$\frac{g_1}{g_2} = \frac{\rho_1 R_1}{\rho_2 R_2}$
આમ,$g_1:g_2 = R_1\rho_1:R_2\rho_2$ થાય.
18
MediumMCQ
પૃથ્વીનું દળ ચંદ્રના દળ કરતાં $81$ ગણું છે અને પૃથ્વીની ત્રિજ્યા ચંદ્રની ત્રિજ્યા કરતાં $3.5$ ગણી છે. ચંદ્રની સપાટી પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ અને પૃથ્વીની સપાટી પરના ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$0.15$
B
$0.04$
C
$1$
D
$6$

Solution

(A) કોઈ ગ્રહની સપાટી પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગનું સૂત્ર $g = \frac{GM}{R^2}$ છે,જ્યાં $G$ ગુરુત્વાકર્ષણનો અચળાંક છે,$M$ દળ છે અને $R$ ત્રિજ્યા છે.
ચંદ્ર માટે,$g_m = \frac{GM_m}{R_m^2}$.
પૃથ્વી માટે,$g_e = \frac{GM_e}{R_e^2}$.
આપેલ છે કે $M_e = 81M_m$ અને $R_e = 3.5R_m$.
ચંદ્રની સપાટી પરના ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ અને પૃથ્વીની સપાટી પરના ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગનો ગુણોત્તર $\frac{g_m}{g_e} = \frac{GM_m}{R_m^2} \times \frac{R_e^2}{GM_e} = \frac{M_m}{M_e} \times \left(\frac{R_e}{R_m}\right)^2$ છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $\frac{g_m}{g_e} = \frac{M_m}{81M_m} \times (3.5)^2 = \frac{1}{81} \times 12.25 = \frac{12.25}{81} \approx 0.1512$.
બે દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,ગુણોત્તર $0.15$ મળે છે.
19
EasyMCQ
ખોટું વિધાન શોધો. પૃથ્વીના ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g$ ઘટે છે જો:
A
આપણે પૃથ્વીની સપાટીથી તેના કેન્દ્ર તરફ નીચે જઈએ.
B
આપણે પૃથ્વીની સપાટીથી ઉપર જઈએ.
C
આપણે પૃથ્વીની સપાટી પર વિષુવવૃત્તથી ધ્રુવો તરફ જઈએ.
D
પૃથ્વીની પરિભ્રમણ ગતિ વધારવામાં આવે.

Solution

(C) ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g$ નું સૂત્ર $g = \frac{GM}{R^2}$ છે.
$1$. જેમ આપણે પૃથ્વીના કેન્દ્ર તરફ નીચે જઈએ છીએ,તેમ $g$ ઘટે છે.
$2$. જેમ આપણે પૃથ્વીની સપાટીથી ઉપર જઈએ છીએ,તેમ $g$ ઘટે છે.
$3$. જેમ આપણે વિષુવવૃત્તથી ધ્રુવો તરફ જઈએ છીએ,તેમ પૃથ્વીની ત્રિજ્યા $R$ ઘટે છે,જેના કારણે $g$ વધે છે. તેથી,વિષુવવૃત્તથી ધ્રુવો તરફ જતી વખતે $g$ ઘટે છે તે વિધાન ખોટું છે.
$4$. જો પૃથ્વીની પરિભ્રમણ ગતિ વધે,તો કેન્દ્રત્યાગી બળ વધે છે,જેના કારણે $g$ નું અસરકારક મૂલ્ય ઘટે છે.
આમ,વિકલ્પ $C$ ખોટું વિધાન છે.
20
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
$g$ પૃથ્વીની સપાટી પર તેની ઉપરની ઊંચાઈ અથવા નીચેની ઊંડાઈ કરતા ઓછું હોય છે.
B
$g$ પૃથ્વીની સપાટી પરના તમામ સ્થળોએ સમાન હોય છે.
C
$g$ નું મૂલ્ય વિષુવવૃત્ત પર મહત્તમ હોય છે.
D
$g$ નું મૂલ્ય વિષુવવૃત્ત કરતા ધ્રુવો પર વધારે હોય છે.

Solution

(D) પૃથ્વીના પરિભ્રમણને કારણે ઉદ્ભવતું કેન્દ્રત્યાગી બળ વિષુવવૃત્ત પર મહત્તમ અને ધ્રુવો પર શૂન્ય હોય છે. પરિણામે,ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે અસરકારક પ્રવેગ $(g)$ વિષુવવૃત્ત પર ન્યૂનતમ અને ધ્રુવો પર મહત્તમ હોય છે.
$h$ ઊંચાઈ પર ગુરુત્વપ્રવેગનું મૂલ્ય $g_h = g(1 - 2h/R)$ દ્વારા અને $d$ ઊંડાઈ પર $g_d = g(1 - d/R)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આમ,સપાટી પર $g$ નું મૂલ્ય તેની ઉપરની ઊંચાઈ અથવા નીચેની ઊંડાઈ કરતા વધારે હોય છે.
તેથી,વિધાન કે $g$ નું મૂલ્ય વિષુવવૃત્ત કરતા ધ્રુવો પર વધારે હોય છે તે સાચું છે.
21
EasyMCQ
એક સ્પ્રિંગ બેલેન્સને સમુદ્ર સપાટી પર અંકિત કરવામાં આવ્યું છે. જો કોઈ પદાર્થને પૃથ્વીની સપાટીથી ક્રમશઃ વધતી ઊંચાઈએ આ બેલેન્સ વડે તોલવામાં આવે,તો બેલેન્સ દ્વારા દર્શાવેલ વજન:
A
સતત વધતું જશે
B
સતત ઘટતું જશે
C
સમાન રહેશે
D
પહેલા વધશે અને પછી ઘટશે

Solution

(B) સ્પ્રિંગ બેલેન્સ દ્વારા માપવામાં આવતું પદાર્થનું વજન $W = mg$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $m$ એ પદાર્થનું દળ છે અને $g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ છે.
જેમ પૃથ્વીની સપાટીથી ઊંચાઈ $h$ વધે છે,તેમ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g$ સૂત્ર $g_h = g \left( 1 + \frac{h}{R} \right)^{-2}$ મુજબ ઘટે છે,જ્યાં $R$ એ પૃથ્વીની ત્રિજ્યા છે.
કારણ કે $m$ અચળ રહે છે અને ઊંચાઈ વધવાની સાથે $g$ ઘટે છે,તેથી સ્પ્રિંગ બેલેન્સ દ્વારા દર્શાવેલ વજન $W$ સતત ઘટતું જશે.
22
MediumMCQ
પૃથ્વીની સપાટી પર $g$ નું મૂલ્ય $980 \, cm/s^2$ છે. પૃથ્વીની સપાટીથી $64 \, km$ ની ઊંચાઈએ તેનું મૂલ્ય ........ $cm/s^2$ થશે. (પૃથ્વીની ત્રિજ્યા $R = 6400 \, km$)
A
$960.40$
B
$984.90$
C
$982.45$
D
$977.55$

Solution

(A) પૃથ્વીની સપાટીથી $h$ ઊંચાઈએ ગુરુત્વપ્રવેગનું સૂત્ર: $g' = g \left( \frac{R}{R+h} \right)^2$ છે.
આપેલ છે: $g = 980 \, cm/s^2$,$R = 6400 \, km$,અને $h = 64 \, km$.
કિંમતો મૂકતા:
$g' = 980 \times \left( \frac{6400}{6400 + 64} \right)^2$
$g' = 980 \times \left( \frac{6400}{6464} \right)^2$
$g' = 980 \times \left( \frac{100}{101} \right)^2$
આશરે ગણતરી કરતા $g' \approx g(1 - 2h/R)$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$g' = 980 \times (1 - 2 \times 64 / 6400) = 980 \times (1 - 0.02) = 980 \times 0.98 = 960.40 \, cm/s^2$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
23
EasyMCQ
જો પૃથ્વી તેની વર્તમાન ઝડપ કરતા વધુ ઝડપથી ફરે,તો પદાર્થનું વજન
A
વિષુવવૃત્ત પર વધશે પરંતુ ધ્રુવો પર અપરિવર્તિત રહેશે
B
વિષુવવૃત્ત પર ઘટશે પરંતુ ધ્રુવો પર અપરિવર્તિત રહેશે
C
વિષુવવૃત્ત પર અપરિવર્તિત રહેશે પરંતુ ધ્રુવો પર ઘટશે
D
વિષુવવૃત્ત પર અપરિવર્તિત રહેશે પરંતુ ધ્રુવો પર વધશે

Solution

(B) અક્ષાંશ $\lambda$ પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે અસરકારક પ્રવેગ $g'$ નું સૂત્ર છે: $g' = g - \omega^2 R \cos^2 \lambda$,જ્યાં $\omega$ એ પૃથ્વીનો કોણીય વેગ છે અને $R$ એ પૃથ્વીની ત્રિજ્યા છે.
વિષુવવૃત્ત પર,અક્ષાંશ $\lambda = 0^o$ છે,તેથી $\cos 0^o = 1$. આમ,$g' = g - \omega^2 R$. જો પૃથ્વી ઝડપથી ફરે,તો $\omega$ વધે છે,જેના પરિણામે અસરકારક ગુરુત્વાકર્ષણ $g'$ ઘટે છે,અને તેથી વિષુવવૃત્ત પર પદાર્થનું વજન ઘટે છે.
ધ્રુવો પર,અક્ષાંશ $\lambda = 90^o$ છે,તેથી $\cos 90^o = 0$. આમ,$g' = g$. કારણ કે $\omega$ વાળું પદ શૂન્ય થઈ જાય છે,તેથી પૃથ્વીની પરિભ્રમણ ઝડપ ગમે તે હોય,ધ્રુવો પર પદાર્થનું વજન અપરિવર્તિત રહે છે.
24
EasyMCQ
જો પૃથ્વી અચાનક તેની વર્તમાન ત્રિજ્યાના અડધા ભાગમાં સંકોચાઈ જાય (દળ બદલ્યા વિના),તો ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ કેટલો થશે?
A
$g/2$
B
$4g$
C
$g/4$
D
$2g$

Solution

(B) પૃથ્વીની સપાટી પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g$ નું સૂત્ર $g = \frac{GM}{R^2}$ છે,જ્યાં $G$ એ ગુરુત્વાકર્ષણનો સાર્વત્રિક અચળાંક છે,$M$ એ પૃથ્વીનું દળ છે અને $R$ એ તેની ત્રિજ્યા છે.
અહીં દળ $M$ અચળ રહે છે અને ત્રિજ્યા તેની વર્તમાન કિંમતના અડધા ભાગમાં સંકોચાય છે,તેથી નવી ત્રિજ્યા $R' = \frac{R}{2}$ થશે.
ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે નવો પ્રવેગ $g'$ આ મુજબ થશે: $g' = \frac{GM}{(R')^2} = \frac{GM}{(R/2)^2} = \frac{GM}{R^2/4} = 4 \left( \frac{GM}{R^2} \right) = 4g$.
તેથી,ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ તેની વર્તમાન કિંમત કરતા ચાર ગણો થઈ જશે.
25
MediumMCQ
ચંદ્રની ત્રિજ્યા પૃથ્વીની ત્રિજ્યા કરતાં $1/4$ ગણી છે અને તેનું દળ પૃથ્વીના દળ કરતાં $1/80$ ગણું છે. જો $g$ એ પૃથ્વીની સપાટી પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ દર્શાવતું હોય,તો ચંદ્રની સપાટી પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ કેટલો હશે?
A
$g/4$
B
$g/5$
C
$g/6$
D
$g/8$

Solution

(B) કોઈ ગ્રહની સપાટી પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગનું સૂત્ર $g = \frac{GM}{R^2}$ છે,જ્યાં $G$ એ સાર્વત્રિક ગુરુત્વાકર્ષણ અચળાંક છે,$M$ એ ગ્રહનું દળ છે અને $R$ એ તેની ત્રિજ્યા છે.
પૃથ્વી માટે,$g_e = \frac{GM_e}{R_e^2} = g$.
ચંદ્ર માટે,$g_m = \frac{GM_m}{R_m^2}$.
આપેલ છે કે $M_m = \frac{M_e}{80}$ અને $R_m = \frac{R_e}{4}$.
આ કિંમતોને $g_m$ ના સૂત્રમાં મૂકતા:
$g_m = \frac{G(M_e/80)}{(R_e/4)^2} = \frac{G M_e}{80} \times \frac{16}{R_e^2} = \frac{16}{80} \times \frac{GM_e}{R_e^2}$.
કારણ કે $\frac{GM_e}{R_e^2} = g$,તેથી $g_m = \frac{1}{5} g = g/5$.
26
MediumMCQ
$R$ એ પૃથ્વીની ત્રિજ્યા છે,$\omega$ એ તેની કોણીય ઝડપ છે અને $g_p$ એ ધ્રુવો પર ગુરુત્વપ્રવેગનું મૂલ્ય છે. અક્ષાંશ $\lambda = 60^\circ$ પર $g$ નું અસરકારક મૂલ્ય કેટલું થશે?
A
$g_p - \frac{1}{4}R\omega^2$
B
$g_p - \frac{3}{4}R\omega^2$
C
$g_p - R\omega^2$
D
$g_p + \frac{1}{4}R\omega^2$

Solution

(A) અક્ષાંશ $\lambda$ પર ગુરુત્વપ્રવેગનું અસરકારક મૂલ્ય $g'$ શોધવાનું સૂત્ર: $g' = g_p - R\omega^2 \cos^2 \lambda$ છે.
અહીં આપેલ અક્ષાંશ $\lambda = 60^\circ$ છે,તેથી આ કિંમત સૂત્રમાં મૂકતા.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos 60^\circ = \frac{1}{2}$,તેથી $\cos^2 60^\circ = (\frac{1}{2})^2 = \frac{1}{4}$ થાય.
હવે આ કિંમતને મુખ્ય સૂત્રમાં મૂકતા: $g' = g_p - R\omega^2 (\frac{1}{4})$.
આમ,$g$ નું અસરકારક મૂલ્ય $g_p - \frac{1}{4}R\omega^2$ મળે છે.
27
DifficultMCQ
જે ઊંડાઈ $d$ પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગનું મૂલ્ય પૃથ્વીની સપાટી પરના મૂલ્ય કરતાં $\frac{1}{n}$ ગણું થાય છે,તે ઊંડાઈ કેટલી? [$R =$ પૃથ્વીની ત્રિજ્યા]
A
$\frac{R}{n}$
B
$R \left( \frac{n - 1}{n} \right)$
C
$\frac{R}{n^2}$
D
$R \left( \frac{n}{n + 1} \right)$

Solution

(B) પૃથ્વીની સપાટીથી $d$ ઊંડાઈએ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગનું સૂત્ર: $g' = g \left( 1 - \frac{d}{R} \right)$ છે.
આપેલ છે કે $d$ ઊંડાઈએ ગુરુત્વાકર્ષણનું મૂલ્ય સપાટીના મૂલ્ય કરતાં $\frac{1}{n}$ ગણું છે,તેથી $g' = \frac{g}{n}$.
આ કિંમત સૂત્રમાં મૂકતા: $\frac{g}{n} = g \left( 1 - \frac{d}{R} \right)$.
બંને બાજુ $g$ વડે ભાગતા: $\frac{1}{n} = 1 - \frac{d}{R}$.
$d$ માટે સાદું રૂપ આપતા: $\frac{d}{R} = 1 - \frac{1}{n} = \frac{n - 1}{n}$.
તેથી,$d = R \left( \frac{n - 1}{n} \right)$.
28
MediumMCQ
પૃથ્વીના ધ્રુવ પર કેટલી ઊંચાઈએ મુક્ત પતનનો પ્રવેગ એક ટકા જેટલો ઘટે છે? (પૃથ્વીની ત્રિજ્યા $6400 \, km$ લો)
A
$32$
B
$80$
C
$1.253$
D
$64$

Solution

(A) પૃથ્વીની સપાટીથી $h$ ઊંચાઈએ ગુરુત્વપ્રવેગનું સૂત્ર $g_h = g \left(1 - \frac{2h}{R}\right)$ છે,જ્યાં $h \ll R$ છે.
અહીં આપેલ છે કે ગુરુત્વપ્રવેગમાં $1\%$ નો ઘટાડો થાય છે,તેથી $\frac{\Delta g}{g} = 0.01$.
સંબંધ $\frac{\Delta g}{g} = \frac{2h}{R}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $0.01 = \frac{2h}{R}$ મળે છે.
$R = 6400 \, km$ કિંમત મૂકતા,$h = \frac{0.01 \times 6400}{2} = \frac{64}{2} = 32 \, km$ મળે છે.
આમ,જરૂરી ઊંચાઈ $32 \, km$ છે.
29
MediumMCQ
બે ગ્રહોના વ્યાસનો ગુણોત્તર $4 : 1$ છે અને તેમની સરેરાશ ઘનતાનો ગુણોત્તર $1 : 2$ છે. ગ્રહો પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ઉદ્ભવતા પ્રવેગનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$1:2$
B
$2:3$
C
$2:1$
D
$4:1$

Solution

(C) ગ્રહની સપાટી પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ઉદ્ભવતો પ્રવેગ $g$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $g = \frac{GM}{R^2}$.
ગ્રહનું દળ $M$ તેની સરેરાશ ઘનતા $\rho$ અને ત્રિજ્યા $R$ ના સંદર્ભમાં $M = \rho \times V = \rho \times \frac{4}{3}\pi R^3$ તરીકે દર્શાવી શકાય છે,તેથી $g$ ના સૂત્રમાં કિંમત મૂકતા:
$g = \frac{G}{R^2} \times (\rho \times \frac{4}{3}\pi R^3) = \frac{4}{3}G\pi R\rho$.
તેથી,બે ગ્રહો માટે ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ઉદ્ભવતા પ્રવેગનો ગુણોત્તર:
$\frac{g_1}{g_2} = \frac{R_1 \rho_1}{R_2 \rho_2} = \left(\frac{R_1}{R_2}\right) \times \left(\frac{\rho_1}{\rho_2}\right)$.
આપેલ છે કે વ્યાસનો ગુણોત્તર $4:1$ છે,તેથી ત્રિજ્યાનો ગુણોત્તર $\frac{R_1}{R_2}$ પણ $4:1$ થશે.
આપેલ છે કે સરેરાશ ઘનતાનો ગુણોત્તર $\frac{\rho_1}{\rho_2}$ એ $1:2$ છે.
આ કિંમતો મૂકતા:
$\frac{g_1}{g_2} = \left(\frac{4}{1}\right) \times \left(\frac{1}{2}\right) = \frac{4}{2} = \frac{2}{1}$.
આમ,ગુણોત્તર $2:1$ છે.
30
MediumMCQ
પૃથ્વીની સપાટી પરના ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગના $25\%$ પ્રવેગ કેટલી ઊંચાઈએ (મીટરમાં) હશે? (પૃથ્વીની ત્રિજ્યા $= R \ m$)
A
$R/4$
B
$R$
C
$3R/8$
D
$R/2$

Solution

(B) $h$ ઊંચાઈએ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગનું સૂત્ર: $g' = g \left( \frac{R}{R + h} \right)^2$ છે.
આપેલ છે કે $g' = g$ ના $25\%$,તેથી $g' = \frac{g}{4}$.
સૂત્રમાં કિંમત મૂકતા: $\frac{g}{4} = g \left( \frac{R}{R + h} \right)^2$.
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા: $\frac{1}{2} = \frac{R}{R + h}$.
ચોકડી ગુણાકાર કરતા: $R + h = 2R$.
$h$ માટે ઉકેલતા: $h = R$.
31
EasyMCQ
જો પૃથ્વીની કોણીય ઝડપ બમણી કરવામાં આવે,તો ઉત્તર ધ્રુવ પર ગુરુત્વપ્રવેગ $(g)$ નું મૂલ્ય:
A
બમણું થાય છે
B
અડધું થાય છે
C
સમાન રહે છે
D
શૂન્ય થાય છે

Solution

(C) પૃથ્વીની સપાટી પરના કોઈપણ બિંદુએ ગુરુત્વપ્રવેગ $(g)$ નું સૂત્ર $g' = g - \omega^2 R \cos^2 \lambda$ છે,જ્યાં $\omega$ એ પૃથ્વીની કોણીય ઝડપ છે,$R$ એ પૃથ્વીની ત્રિજ્યા છે અને $\lambda$ એ અક્ષાંશ છે.
ઉત્તર ધ્રુવ પર,અક્ષાંશ $\lambda = 90^\circ$ છે.
કારણ કે $\cos(90^\circ) = 0$ થાય છે,તેથી સમીકરણ $g' = g - \omega^2 R (0)^2 = g$ બને છે.
આમ,ધ્રુવો પર ગુરુત્વપ્રવેગ પૃથ્વીની કોણીય ઝડપ $(\omega)$ થી સ્વતંત્ર છે.
તેથી,જો કોણીય ઝડપ બમણી કરવામાં આવે,તો પણ ઉત્તર ધ્રુવ પર $g$ નું મૂલ્ય સમાન રહે છે.
32
EasyMCQ
એક ચોક્કસ ગ્રહની સપાટી પર,ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ પૃથ્વી કરતા એક-ચતુર્થાંશ છે. જો પિત્તળનો દડો આ ગ્રહ પર લઈ જવામાં આવે,તો નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું નથી?
A
આ ગ્રહ પર પિત્તળના દડાનું દળ પૃથ્વી પર માપવામાં આવેલા તેના દળ કરતા એક-ચતુર્થાંશ છે.
B
આ ગ્રહ પર પિત્તળના દડાનું વજન પૃથ્વી પર માપવામાં આવેલા તેના વજન કરતા એક-ચતુર્થાંશ છે.
C
પિત્તળના દડાનું દળ પૃથ્વી પર જેટલું છે તેટલું જ બીજા ગ્રહ પર પણ રહે છે.
D
પિત્તળના દડાનું કદ પૃથ્વી પર જેટલું છે તેટલું જ બીજા ગ્રહ પર પણ રહે છે.

Solution

(A) કોઈપણ પદાર્થનું દળ એ તેનો આંતરિક ગુણધર્મ છે અને તે સ્થાન અથવા ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $(g)$ પર આધાર રાખતું નથી.
વજનને $W = mg$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. ગ્રહ પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g' = g/4$ હોવાથી,ગ્રહ પરનું વજન $W' = m(g/4) = W/4$ થાય છે.
તેથી,દળ બદલાતું નથી,જે વિધાન $(A)$ ને ખોટું ઠેરવે છે,જ્યારે વિધાનો $(B)$,$(C)$,અને $(D)$ સાચા છે.
33
MediumMCQ
ચંદ્ર પર $1 \, kg$ નું વજન $1/6$ થઈ જાય છે. જો ચંદ્રની ત્રિજ્યા $1.768 \times 10^6 \, m$ હોય,તો ચંદ્રનું દળ કેટલું હશે?
A
$1.99 \times 10^{30} \, kg$
B
$7.56 \times 10^{22} \, kg$
C
$5.98 \times 10^{24} \, kg$
D
$7.65 \times 10^{22} \, kg$

Solution

(D) ચંદ્ર પર ગુરુત્વપ્રવેગનું સૂત્ર $g_m = \frac{G M_m}{R_m^2}$ છે.
આપેલ છે કે ચંદ્ર પર વજન પૃથ્વીના વજનના $1/6$ ભાગનું છે,તેથી $g_m = \frac{g_e}{6}$ થાય.
$g_e = 9.8 \, m/s^2$ લેતા,$g_m = \frac{9.8}{6} \approx 1.633 \, m/s^2$ મળે.
સૂત્ર $M_m = \frac{g_m R_m^2}{G}$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $G = 6.67 \times 10^{-11} \, N \cdot m^2/kg^2$ અને $R_m = 1.768 \times 10^6 \, m$ છે:
$M_m = \frac{1.633 \times (1.768 \times 10^6)^2}{6.67 \times 10^{-11}}$
$M_m = \frac{1.633 \times 3.1258 \times 10^{12}}{6.67 \times 10^{-11}}$
$M_m \approx 0.765 \times 10^{23} \, kg = 7.65 \times 10^{22} \, kg$.
34
EasyMCQ
પૃથ્વીની ત્રિજ્યા આશરે $6000 \, km$ છે. પૃથ્વીની સપાટીથી $6000 \, km$ ની ઊંચાઈ પર પદાર્થનું વજન કેટલું થશે?
A
અડધું
B
ચોથો ભાગ
C
ત્રીજો ભાગ
D
કોઈ ફેરફાર નહીં

Solution

(B) પૃથ્વીની સપાટીથી $h$ ઊંચાઈ પર ગુરુત્વપ્રવેગનું સૂત્ર: $g' = g \left( \frac{R}{R + h} \right)^2$ છે.
અહીં પૃથ્વીની ત્રિજ્યા $R = 6000 \, km$ અને ઊંચાઈ $h = 6000 \, km$ આપેલ છે,તેથી $h = R$ થાય.
આ કિંમત સૂત્રમાં મૂકતા: $g' = g \left( \frac{R}{R + R} \right)^2 = g \left( \frac{R}{2R} \right)^2 = g \left( \frac{1}{2} \right)^2 = \frac{g}{4}$.
વજન $W = mg$ હોવાથી,$h$ ઊંચાઈ પર વજન $W' = mg' = \frac{mg}{4} = \frac{W}{4}$ થશે.
આમ,પદાર્થનું વજન પૃથ્વીની સપાટી પરના વજન કરતા ચોથો ભાગ થઈ જશે.
35
EasyMCQ
$1$ કિલોગ્રામ ખાંડ ખરીદવી ક્યાં ફાયદાકારક રહેશે?
A
ધ્રુવો પર
B
વિષુવવૃત્ત પર
C
$45^{\circ}$ અક્ષાંશ પર
D
$40^{\circ}$ અક્ષાંશ પર

Solution

(B) કોઈપણ પદાર્થનું વજન $W = mg$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $m$ એ દળ છે અને $g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ઉદ્ભવતો પ્રવેગ છે.
પૃથ્વી સંપૂર્ણ ગોળાકાર નથી અને વિષુવવૃત્ત પર ઉપસેલી હોવાથી,પૃથ્વીની ત્રિજ્યા વિષુવવૃત્ત પર મહત્તમ અને ધ્રુવો પર ન્યૂનતમ હોય છે.
ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ઉદ્ભવતો પ્રવેગ $g$ એ ત્રિજ્યાના વર્ગના વ્યસ્ત પ્રમાણમાં હોય છે $(g \propto 1/R^2)$.
તેથી,$g$ નું મૂલ્ય વિષુવવૃત્ત પર ન્યૂનતમ અને ધ્રુવો પર મહત્તમ હોય છે.
સમાન વજન માટે વધુ ખાંડ મેળવવા માટે (અથવા સમાન દળ માટે ઓછી કિંમત ચૂકવવા માટે),ત્યાં ખરીદી કરવી જોઈએ જ્યાં $g$ ન્યૂનતમ હોય,કારણ કે ત્રાજવું સમાન દળ $m$ માટે ઓછું વજન દર્શાવશે.
આમ,વિષુવવૃત્ત પર ખાંડ ખરીદવી સૌથી વધુ ફાયદાકારક છે.
36
EasyMCQ
જો પૃથ્વીની ત્રિજ્યા $1.5\%$ જેટલી ઘટે (દળ સમાન રહે),તો ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ઉદ્ભવતા પ્રવેગનું મૂલ્ય ....... $\%$ જેટલું બદલાશે.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(C) પૃથ્વીની સપાટી પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ઉદ્ભવતો પ્રવેગ $g = \frac{GM}{R^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $G$ એ ગુરુત્વાકર્ષણનો અચળાંક છે,$M$ એ પૃથ્વીનું દળ છે અને $R$ એ પૃથ્વીની ત્રિજ્યા છે.
દળ $M$ અચળ રહેતું હોવાથી,આપણને $g \propto \frac{1}{R^2}$ મળે છે.
લઘુગણકીય વિકલન લેતા,$\frac{\Delta g}{g} = -2 \frac{\Delta R}{R}$ મળે છે.
આપેલ છે કે ત્રિજ્યા $1.5\%$ ઘટે છે,તેથી $\frac{\Delta R}{R} = -1.5\%$.
આ કિંમત મૂકતા,$\frac{\Delta g}{g} = -2 \times (-1.5\%) = +3\%$.
તેથી,ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ઉદ્ભવતા પ્રવેગનું મૂલ્ય $3\%$ વધશે.
37
EasyMCQ
જો પૃથ્વીની ત્રિજ્યા $2\%$ સંકોચાય અને તેનું દળ સમાન રહે,તો પૃથ્વીની સપાટી પર રહેલા પદાર્થનું વજન:
A
ઘટશે
B
વધશે
C
સમાન રહેશે
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ગુરુત્વપ્રવેગ $g$ નું સૂત્ર $g = \frac{GM}{R^2}$ છે,જ્યાં $G$ એ ગુરુત્વાકર્ષણનો સાર્વત્રિક અચળાંક છે,$M$ એ પૃથ્વીનું દળ છે અને $R$ એ પૃથ્વીની ત્રિજ્યા છે.
આના પરથી સ્પષ્ટ છે કે $g \propto \frac{1}{R^2}$.
આપેલ છે કે ત્રિજ્યા $R$ માં $2\%$ નો ઘટાડો થાય છે,તેથી નાના ફેરફારો માટે આપણે લખી શકીએ: $\frac{\Delta g}{g} \approx -2 \frac{\Delta R}{R}$.
અહીં $\frac{\Delta R}{R} = -0.02$ હોવાથી,$g$ માં થતો ફેરફાર $\frac{\Delta g}{g} \approx -2(-0.02) = 0.04$ એટલે કે $4\%$ થશે.
જેમ $g$ વધે છે,તેમ પદાર્થનું વજન $W = mg$ પણ $4\%$ જેટલું વધશે.
38
EasyMCQ
ચંદ્રનું દળ $7.34 \times 10^{22} \ kg$ છે. જો ચંદ્ર પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $1.4 \ m/s^2$ હોય,તો ચંદ્રની ત્રિજ્યા ગણો. (આપેલ છે: $G = 6.667 \times 10^{-11} \ N \cdot m^2/kg^2$)
A
$0.56 \times 10^4 \ m$
B
$1.87 \times 10^6 \ m$
C
$1.92 \times 10^6 \ m$
D
$1.01 \times 10^8 \ m$

Solution

(B) કોઈપણ અવકાશી પદાર્થની સપાટી પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગનું સૂત્ર $g = \frac{GM}{R^2}$ છે,જ્યાં $G$ એ ગુરુત્વાકર્ષણનો અચળાંક છે,$M$ એ દળ છે અને $R$ એ ત્રિજ્યા છે.
ત્રિજ્યા $R$ શોધવા માટે સૂત્રને ફરીથી ગોઠવતા,આપણને $R = \sqrt{\frac{GM}{g}}$ મળે છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $G = 6.667 \times 10^{-11} \ N \cdot m^2/kg^2$,$M = 7.34 \times 10^{22} \ kg$,અને $g = 1.4 \ m/s^2$.
$R = \sqrt{\frac{6.667 \times 10^{-11} \times 7.34 \times 10^{22}}{1.4}}$
$R = \sqrt{\frac{48.93578 \times 10^{11}}{1.4}}$
$R = \sqrt{34.954 \times 10^{11}} = \sqrt{3.4954 \times 10^{12}}$
$R \approx 1.87 \times 10^6 \ m$.
39
MediumMCQ
પૃથ્વી પોતાની ધરી પર ભ્રમણ કરે ત્યારે તેની કોણીય ઝડપ કેટલી હોવી જોઈએ જેથી વિષુવવૃત્ત પર પદાર્થનું વજન તેના પ્રારંભિક મૂલ્યના $3/5$ ગણું થાય? (વિષુવવૃત્ત પર પૃથ્વીની ત્રિજ્યા $R = 6400 \, km$,$g = 10 \, m/s^2$ લો)
A
$7.4 \times 10^{-4} \, rad/s$
B
$6.7 \times 10^{-4} \, rad/s$
C
$7.8 \times 10^{-4} \, rad/s$
D
$8.7 \times 10^{-4} \, rad/s$

Solution

(C) વિષુવવૃત્ત પર ગુરુત્વપ્રવેગનું અસરકારક મૂલ્ય $g' = g - \omega^2 R$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\omega$ એ કોણીય ઝડપ છે અને $R$ એ પૃથ્વીની ત્રિજ્યા છે.
આપેલ છે કે વિષુવવૃત્ત પર વજન પ્રારંભિક વજનના $3/5$ ગણું થાય છે,તેથી $g' = \frac{3}{5}g$.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{3}{5}g = g - \omega^2 R$.
પદોને ગોઠવતા: $\omega^2 R = g - \frac{3}{5}g = \frac{2}{5}g$.
$\omega$ માટે ઉકેલતા: $\omega = \sqrt{\frac{2g}{5R}}$.
કિંમતો $g = 10 \, m/s^2$ અને $R = 6400 \times 10^3 \, m$ મૂકતા:
$\omega = \sqrt{\frac{2 \times 10}{5 \times 6400 \times 10^3}} = \sqrt{\frac{20}{32000 \times 10^3}} = \sqrt{\frac{20}{3.2 \times 10^7}} = \sqrt{6.25 \times 10^{-7}} \approx 7.8 \times 10^{-4} \, rad/s$.
40
MediumMCQ
પૃથ્વીની સપાટી પર ગુરુત્વપ્રવેગ $g$ છે. પૃથ્વીની સપાટીથી $32 \, km$ ની ઊંચાઈએ ગુરુત્વપ્રવેગનું મૂલ્ય ........ $g$ છે. (પૃથ્વીની ત્રિજ્યા $= 6400 \, km$)
A
$0.9$
B
$0.99$
C
$0.8$
D
$1.01$

Solution

(B) આપેલ છે: ઊંચાઈ $h = 32 \, km$,પૃથ્વીની ત્રિજ્યા $R = 6400 \, km$.
અહીં $h \ll R$ હોવાથી,$h$ ઊંચાઈએ ગુરુત્વપ્રવેગ માટેનું સૂત્ર:
$g' = g \left( 1 - \frac{2h}{R} \right)$
કિંમતો મૂકતા:
$g' = g \left( 1 - \frac{2 \times 32}{6400} \right)$
$g' = g \left( 1 - \frac{64}{6400} \right)$
$g' = g \left( 1 - \frac{1}{100} \right)$
$g' = g \left( 0.99 \right)$
આમ,ગુરુત્વપ્રવેગનું મૂલ્ય $0.99 \, g$ થાય છે.
41
MediumMCQ
પૃથ્વીની સપાટીથી નીચે $10 \, km$ ઊંડી ખાણમાં $g$ નું મૂલ્ય પૃથ્વીની સપાટીથી કેટલી ઊંચાઈએ સમાન હશે?
A
$20$
B
$10$
C
$15$
D
$5$

Solution

(D) ઊંડાઈએ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g_d = g(1 - d/R)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$h$ ઊંચાઈએ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g_h = g(1 - 2h/R)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે (જ્યારે $h \ll R$ હોય).
$g$ માં સમાન ફેરફાર માટે બંને કિંમતોને સરખાવતા:
$g(1 - d/R) = g(1 - 2h/R)$
$d/R = 2h/R$
$d = 2h$
આપેલ છે કે $d = 10 \, km$,તેથી $10 = 2h$,જેનો અર્થ છે કે $h = 5 \, km$.
42
EasyMCQ
જો પૃથ્વી તેનું ગુરુત્વાકર્ષણ ગુમાવે,તો કોઈ પદાર્થ માટે:
A
વજન શૂન્ય થાય,પરંતુ દળ નહીં
B
દળ શૂન્ય થાય,પરંતુ વજન નહીં
C
દળ અને વજન બંને શૂન્ય થાય
D
દળ કે વજન બંનેમાંથી કોઈ શૂન્ય ન થાય

Solution

(A) પદાર્થનું વજન $W = m \times g$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $m$ એ પદાર્થનું દળ છે અને $g$ એ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ઉદ્ભવતો પ્રવેગ છે.
જો પૃથ્વી તેનું ગુરુત્વાકર્ષણ ગુમાવે,તો ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ઉદ્ભવતો પ્રવેગ $g$ શૂન્ય $(0)$ થઈ જાય છે.
પરિણામે,વજન $W = m \times 0 = 0$ થાય છે.
જો કે,પદાર્થનું દળ $m$ એ દ્રવ્યનો આંતરિક ગુણધર્મ છે અને તે ગુરુત્વાકર્ષણ પર આધારિત નથી; તેથી,દળ બદલાતું નથી.
આમ,વજન શૂન્ય થાય છે,પરંતુ દળ શૂન્ય થતું નથી.
43
MediumMCQ
પૃથ્વીની સપાટીથી ઉપર શિરોલંબ દિશામાં તે બિંદુની ઊંચાઈ કેટલી હશે,જ્યાં ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ સપાટી પરના તેના મૂલ્યના $1\%$ થાય ($,R$ માં)? (પૃથ્વીની ત્રિજ્યા $= R$)
A
$8$
B
$9$
C
$10$
D
$20$

Solution

(B) પૃથ્વીની સપાટીથી $h$ ઊંચાઈએ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગનું સૂત્ર $g' = g \left( \frac{R}{R + h} \right)^2$ છે,જ્યાં $g$ એ સપાટી પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ છે અને $R$ એ પૃથ્વીની ત્રિજ્યા છે.
આપેલ છે કે $g' = 1\% \text{ of } g$,તેથી $g' = \frac{1}{100} g$.
આ કિંમત સૂત્રમાં મૂકતા: $\frac{1}{100} g = g \left( \frac{R}{R + h} \right)^2$.
બંને બાજુથી $g$ ને દૂર કરતા: $\frac{1}{100} = \left( \frac{R}{R + h} \right)^2$.
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા: $\frac{1}{10} = \frac{R}{R + h}$.
ચોકડી ગુણાકાર કરતા: $R + h = 10R$.
તેથી,$h = 10R - R = 9R$.
44
MediumMCQ
એક પદાર્થનું પૃથ્વીની સપાટી પર વજન $72 \ N$ છે. પૃથ્વીની ત્રિજ્યા કરતાં અડધી ઊંચાઈએ તેના પર લાગતું ગુરુત્વાકર્ષણ બળ કેટલું હશે ($N$ માં)?
A
$32$
B
$30$
C
$24$
D
$48$

Solution

(A) પૃથ્વીની સપાટી પર પદાર્થનું વજન $W = mg = 72 \ N$ છે.
પૃથ્વીની સપાટીથી $h$ ઊંચાઈએ ગુરુત્વપ્રવેગ $g'$ નું સૂત્ર $g' = g \left( \frac{R}{R + h} \right)^2$ છે,જ્યાં $R$ એ પૃથ્વીની ત્રિજ્યા છે.
અહીં $h = \frac{R}{2}$ આપેલ છે,તેથી સૂત્રમાં કિંમત મુકતા:
$g' = g \left( \frac{R}{R + \frac{R}{2}} \right)^2 = g \left( \frac{R}{\frac{3R}{2}} \right)^2 = g \left( \frac{2}{3} \right)^2 = \frac{4}{9}g$.
$h$ ઊંચાઈએ પદાર્થનું વજન $W' = mg' = m \left( \frac{4}{9}g \right) = \frac{4}{9} W$ થશે.
$W = 72 \ N$ ની કિંમત મુકતા:
$W' = \frac{4}{9} \times 72 = 4 \times 8 = 32 \ N$.
45
MediumMCQ
પૃથ્વીની કોણીય ઝડપ કેટલી હોવી જોઈએ જેથી $60^o$ અક્ષાંશ પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ શૂન્ય થઈ જાય? (પૃથ્વીની ત્રિજ્યા $= 6400 \, km$. ધ્રુવો પર $g = 10 \, m/s^2$)
A
$2.5 \times 10^{-3} \, rad/s$
B
$5.0 \times 10^{-1} \, rad/s$
C
$10 \times 10^1 \, rad/s$
D
$7.8 \times 10^{-2} \, rad/s$

Solution

(A) અક્ષાંશ $\lambda$ પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે અસરકારક પ્રવેગ $g'$ નું સૂત્ર $g' = g - \omega^2 R \cos^2 \lambda$ છે.
$\lambda = 60^o$ પર $g'$ શૂન્ય થવા માટે:
$0 = g - \omega^2 R \cos^2(60^o)$
$0 = g - \omega^2 R (1/2)^2$
$0 = g - \frac{\omega^2 R}{4}$
$\omega^2 = \frac{4g}{R}$
$\omega = 2 \sqrt{\frac{g}{R}}$
અહીં $g = 10 \, m/s^2$ અને $R = 6400 \, km = 6.4 \times 10^6 \, m$ છે:
$\omega = 2 \sqrt{\frac{10}{6.4 \times 10^6}} = 2 \sqrt{\frac{10}{64 \times 10^5}} = 2 \times \frac{1}{800} = 2.5 \times 10^{-3} \, rad/s$.
46
MediumMCQ
પૃથ્વીને સમાન ઘનતા ધરાવતો ગોળો ધારીએ તો,પૃથ્વીની સપાટીથી $100 \, km$ નીચે આવેલી ખાણમાં ગુરુત્વાકર્ષી પ્રવેગનું મૂલ્ય કેટલું હશે? (આપેલ છે: $R = 6400 \, km$,$g = 9.8 \, m/s^2$)
A
$9.66$
B
$7.64$
C
$5.06$
D
$3.10$

Solution

(A) પૃથ્વીની સપાટીથી $d$ ઊંડાઈએ ગુરુત્વાકર્ષી પ્રવેગનું સૂત્ર: $g' = g \left( 1 - \frac{d}{R} \right)$ છે.
આપેલ કિંમતો: $g = 9.8 \, m/s^2$,$d = 100 \, km$,અને $R = 6400 \, km$.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$g' = 9.8 \left( 1 - \frac{100}{6400} \right)$
$g' = 9.8 \left( 1 - \frac{1}{64} \right)$
$g' = 9.8 \left( \frac{63}{64} \right)$
$g' = 9.8 \times 0.984375$
$g' \approx 9.6468 \, m/s^2$,જે આપેલા વિકલ્પો મુજબ $9.66 \, m/s^2$ થાય છે.
47
MediumMCQ
જો પૃથ્વીની ત્રિજ્યા $R$ હોય,તો તે ઊંચાઈ $h$ કેટલી હશે જ્યાં $g$ નું મૂલ્ય ચોથા ભાગનું થાય?
A
$\frac{R}{4}$
B
$\frac{3R}{4}$
C
$R$
D
$\frac{R}{8}$

Solution

(C) પૃથ્વીની સપાટીથી $h$ ઊંચાઈએ ગુરુત્વપ્રવેગનું સૂત્ર: $g' = g \left( \frac{R}{R + h} \right)^2$ છે.
અહીં આપેલ છે કે $g$ નું મૂલ્ય ચોથા ભાગનું થાય છે,એટલે કે $g' = \frac{g}{4}$.
આ કિંમત સૂત્રમાં મૂકતા: $\frac{g}{4} = g \left( \frac{R}{R + h} \right)^2$.
બંને બાજુથી $g$ દૂર કરતા: $\frac{1}{4} = \left( \frac{R}{R + h} \right)^2$.
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા: $\frac{1}{2} = \frac{R}{R + h}$.
ચોકડી ગુણાકાર કરતા: $R + h = 2R$.
તેથી,$h = 2R - R = R$.
48
MediumMCQ
$R$ અને $r$ એ અનુક્રમે પૃથ્વી અને ચંદ્રની ત્રિજ્યા છે. $\rho_e$ અને $\rho_m$ એ અનુક્રમે પૃથ્વી અને ચંદ્રની ઘનતા છે. પૃથ્વી અને ચંદ્રની સપાટી પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ઉદ્ભવતા પ્રવેગનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$\frac{R}{r} \cdot \frac{\rho_e}{\rho_m}$
B
$\frac{r}{R} \cdot \frac{\rho_e}{\rho_m}$
C
$\frac{r}{R} \cdot \frac{\rho_m}{\rho_e}$
D
$\frac{R}{r} \cdot \frac{\rho_m}{\rho_e}$

Solution

(A) $R$ ત્રિજ્યા અને $\rho$ ઘનતા ધરાવતા ગોળાકાર પદાર્થની સપાટી પર ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ઉદ્ભવતો પ્રવેગ $g$ નીચે મુજબ છે:
$g = \frac{GM}{R^2}$
અહીં દળ $M = \text{કદ} \times \text{ઘનતા} = \frac{4}{3}\pi R^3 \rho$ હોવાથી,સૂત્રમાં કિંમત મૂકતા:
$g = \frac{G}{R^2} \left( \frac{4}{3}\pi R^3 \rho \right) = \frac{4}{3}\pi G R \rho$
આમ,$g \propto R\rho$.
પૃથ્વી અને ચંદ્ર માટે,ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગનો ગુણોત્તર:
$\frac{g_e}{g_m} = \frac{R \cdot \rho_e}{r \cdot \rho_m} = \frac{R}{r} \cdot \frac{\rho_e}{\rho_m}$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

Gravitation — Acceleration Due to Gravity and its Variation · Frequently Asked Questions

1Are these Gravitation questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Gravitation Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.