Gujarati

Arithmetic progression Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · Sequences and Series · Arithmetic progression

402+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 48 of 402 questions in Gujarati

351
DifficultMCQ
$n$ બાજુઓ ધરાવતા બહુકોણના અંતઃકોણો $6^{\circ}$ ના સામાન્ય તફાવત સાથે $A.P.$ માં છે. જો બહુકોણનો સૌથી મોટો અંતઃકોણ $219^{\circ}$ હોય,તો $n$ ની કિંમત . . . . . . છે.
A
$10$
B
$30$
C
$20$
D
$50$

Solution

(C) $n$ બાજુઓ ધરાવતા બહુકોણના અંતઃકોણોનો સરવાળો $(n-2) \times 180^{\circ}$ થાય છે.
ધારો કે ખૂણાઓ $A.P.$ માં છે,પ્રથમ પદ $a$ અને સામાન્ય તફાવત $d = 6^{\circ}$ છે.
$A.P.$ નો સરવાળો $\frac{n}{2}[2a + (n-1)d] = (n-2) \times 180^{\circ}$ છે.
સૌથી મોટો ખૂણો $a + (n-1)d = 219^{\circ}$ આપેલ છે,તેથી $a = 219^{\circ} - 6(n-1) = 225^{\circ} - 6n$.
$a$ ની કિંમત સરવાળાના સૂત્રમાં મૂકતા:
$\frac{n}{2}[2(225 - 6n) + (n-1)6] = (n-2)180$
$n[222 - 3n] = 180n - 360$
$3n^2 - 42n - 360 = 0$
$3$ વડે ભાગતા: $n^2 - 14n - 120 = 0$
$(n - 20)(n + 6) = 0$
$n$ ધન હોવો જોઈએ,તેથી $n = 20$.
352
DifficultMCQ
ધન પૂર્ણાંકોની એક $A.P.$ ધ્યાનમાં લો,જેના પ્રથમ ત્રણ પદોનો સરવાળો $54$ છે અને પ્રથમ વીસ પદોનો સરવાળો $1600$ અને $1800$ ની વચ્ચે છે. તો તેનું $11$ મું પદ શોધો:
A
$84$
B
$122$
C
$90$
D
$108$

Solution

(C) ધારો કે $A.P.$ એ $a, a+d, a+2d, \dots$ છે જ્યાં $a$ અને $d$ ધન પૂર્ણાંકો છે.
આપેલ છે કે $S_3 = a + (a+d) + (a+2d) = 3a + 3d = 54$,જેનું સાદું રૂપ $a+d = 18$ થાય છે.
તેથી,$a = 18-d$.
કારણ કે $a$ ધન પૂર્ણાંક છે,$18-d > 0 \Rightarrow d < 18$.
વળી,$S_{20} = \frac{20}{2} [2a + 19d] = 10[2(18-d) + 19d] = 10[36 - 2d + 19d] = 10[36 + 17d]$.
આપેલ છે કે $1600 < 10(36 + 17d) < 1800$,$10$ વડે ભાગતા $160 < 36 + 17d < 180$ મળે છે.
$36$ બાદ કરતા $124 < 17d < 144$ મળે છે.
$17$ વડે ભાગતા $7.29 < d < 8.47$ મળે છે.
કારણ કે $d$ પૂર્ણાંક હોવો જોઈએ,તેથી $d = 8$.
તેથી $a = 18 - 8 = 10$.
$11$ મું પદ $a_{11} = a + 10d = 10 + 10(8) = 10 + 80 = 90$ થાય.
353
DifficultMCQ
ધારો કે $a_1, a_2, \ldots, a_{2024}$ એક સમાંતર શ્રેણી છે જેથી $a_1 + (a_5 + a_{10} + a_{15} + \ldots + a_{2020}) + a_{2024} = 2233$ થાય. તો $a_1 + a_2 + a_3 + \ldots + a_{2024}$ ની કિંમત . . . . . . થાય.
A
$11157$
B
$1574$
C
$1156$
D
$11132$

Solution

(D) ધારો કે આપેલ સરવાળો $S = a_1 + (a_5 + a_{10} + \ldots + a_{2020}) + a_{2024} = 2233$ છે.
સમાંતર શ્રેણીમાં,શરૂઆત અને અંતથી સમાન અંતરે આવેલા પદોનો સરવાળો અચળ હોય છે,એટલે કે $a_k + a_{n-k+1} = a_1 + a_n$.
અહીં,$n = 2024$. કૌંસમાંના પદો $a_{5k}$ છે જ્યાં $k=1$ થી $404$.
નોંધો કે $a_5 + a_{2020} = a_1 + a_{2024}$,$a_{10} + a_{2015} = a_1 + a_{2024}$,વગેરે.
શ્રેણી $5, 10, \ldots, 2020$ માં $404$ પદો છે.
આ પદોની જોડી બનાવતા,આપણને $202$ જોડી મળે છે,જે દરેક $(a_1 + a_{2024})$ જેટલી છે.
બહારના પદો $a_1$ અને $a_{2024}$ ને ઉમેરતા,કુલ સરવાળો $203(a_1 + a_{2024}) = 2233$ થાય.
આમ,$(a_1 + a_{2024}) = \frac{2233}{203} = 11$.
સમાંતર શ્રેણીનો સરવાળો $S_{2024} = \frac{2024}{2}(a_1 + a_{2024}) = 1012 \times 11 = 11132$ થાય.
354
MediumMCQ
ધારો કે $a_1, a_2, a_3, \ldots$ એ $A.P.$ માં છે જેથી $\sum_{k=1}^{12} a_{2k-1} = -\frac{72}{5} a_1$,જ્યાં $a_1 \neq 0$. જો $\sum_{k=1}^{n} a_k = 0$ હોય,તો $n$ ની કિંમત શોધો:
A
$11$
B
$10$
C
$18$
D
$17$

Solution

(A) ધારો કે પ્રથમ પદ $a_1 = a$ અને સામાન્ય તફાવત $d$ છે.
પ્રથમ $12$ એકી ક્રમના પદોનો સરવાળો $\sum_{k=1}^{12} a_{2k-1} = a_1 + a_3 + \ldots + a_{23} = -\frac{72}{5} a$ છે.
આ એક $A.P.$ છે જેમાં $12$ પદો છે,પ્રથમ પદ $a$ અને સામાન્ય તફાવત $2d$ છે.
સરવાળો $\frac{12}{2} [2a + (12-1)(2d)] = 6(2a + 22d) = 12a + 132d$ થાય.
આપેલ કિંમત સાથે સરખાવતા: $12a + 132d = -\frac{72}{5} a$.
$5$ વડે ગુણતા: $60a + 660d = -72a$,જેનું સાદું રૂપ $132a = -660d$ એટલે કે $a = -5d$ મળે છે.
આપણને આપેલ છે કે $\sum_{k=1}^{n} a_k = 0$,એટલે કે $\frac{n}{2} [2a + (n-1)d] = 0$.
$n \neq 0$ હોવાથી,$2a + (n-1)d = 0$.
$a = -5d$ મૂકતા: $2(-5d) + (n-1)d = 0$.
$-10d + nd - d = 0 \Rightarrow (n-11)d = 0$.
$a_1 \neq 0$ હોવાથી,$d \neq 0$,તેથી $n - 11 = 0$,જેનો અર્થ છે કે $n = 11$.
355
DifficultMCQ
એક $A.P.$ ના પદોની સંખ્યા બેકી છે; બધા એકી પદોનો સરવાળો $24$ છે,બધા બેકી પદોનો સરવાળો $30$ છે અને છેલ્લું પદ પ્રથમ પદ કરતા $\frac{21}{2}$ જેટલું વધારે છે. તો $A.P.$ માં પૂર્ણાંક હોય તેવા પદોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$4$
B
$10$
C
$6$
D
$8$

Solution

(A) ધારો કે પદોની સંખ્યા $n = 2k$ છે. પદો $a_1, a_2, \ldots, a_{2k}$ છે.
બેકી પદોનો સરવાળો: $a_2 + a_4 + \ldots + a_{2k} = 30$.
એકી પદોનો સરવાળો: $a_1 + a_3 + \ldots + a_{2k-1} = 24$.
બંને સરવાળાની બાદબાકી કરતા: $(a_2 - a_1) + (a_4 - a_3) + \ldots + (a_{2k} - a_{2k-1}) = 30 - 24 = 6$.
દરેક તફાવત સામાન્ય તફાવત $d$ હોવાથી,આપણને $k \times d = 6$ મળે,તેથી $n \times d = 2k \times d = 12$.
છેલ્લું પદ પ્રથમ પદ કરતા $\frac{21}{2}$ વધારે છે,તેથી $a_n - a_1 = (n-1)d = \frac{21}{2}$.
$nd = 12$ મૂકતા: $12 - d = \frac{21}{2} \Rightarrow d = 12 - 10.5 = 1.5 = \frac{3}{2}$.
$nd = 12$ હોવાથી,$n \times \frac{3}{2} = 12 \Rightarrow n = 8$.
એકી પદોના સરવાળાનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{k}{2}[2a_1 + (k-1)d] = 24$ જ્યાં $k=4$ અને $d=1.5$.
$4a_1 + 12d = 24$ $\Rightarrow 4a_1 + 12(1.5) = 24$ $\Rightarrow 4a_1 + 18 = 24$ $\Rightarrow 4a_1 = 6$ $\Rightarrow a_1 = 1.5$.
શ્રેણી: $1.5, 3, 4.5, 6, 7.5, 9, 10.5, 12$.
પૂર્ણાંક પદો $3, 6, 9, 12$ છે. આવા $4$ પદો છે.
356
DifficultMCQ
બે ગણ $A$ અને $B$ ધ્યાનમાં લો,જેમાં દરેક $A.P.$ માં ત્રણ સંખ્યાઓ ધરાવે છે. ધારો કે $A$ ના ઘટકોનો સરવાળો અને ગુણાકાર અનુક્રમે $36$ અને $p$ છે અને $B$ ના ઘટકોનો સરવાળો અને ગુણાકાર અનુક્રમે $36$ અને $q$ છે. ધારો કે $d$ અને $D$ એ $A$ અને $B$ માં $A.P.$ ના સામાન્ય તફાવત છે,જેમ કે $D = d + 3, d > 0$. જો $\frac{p + q}{p - q} = \frac{19}{5}$ હોય,તો $p - q$ ની કિંમત શોધો.
A
$600$
B
$450$
C
$630$
D
$540$

Solution

(D) ધારો કે ગણ $A$ ના ઘટકો $(a-d, a, a+d)$ છે. સરવાળો $3a = 36$ છે,તેથી $a = 12$. ગુણાકાર $p = a(a^2 - d^2) = 12(144 - d^2)$ છે.
ધારો કે ગણ $B$ ના ઘટકો $(b-D, b, b+D)$ છે. સરવાળો $3b = 36$ છે,તેથી $b = 12$. ગુણાકાર $q = b(b^2 - D^2) = 12(144 - D^2)$ છે.
આપેલ છે કે $\frac{p+q}{p-q} = \frac{19}{5}$. યોગ-વિયોગ પ્રમાણના નિયમ મુજબ,$\frac{p}{q} = \frac{19+5}{19-5} = \frac{24}{14} = \frac{12}{7}$.
$p$ અને $q$ ની કિંમત મૂકતા: $\frac{12(144-d^2)}{12(144-D^2)} = \frac{12}{7}$.
$D = d+3$ હોવાથી,$D^2 = (d+3)^2 = d^2 + 6d + 9$.
$\frac{144-d^2}{144-(d^2+6d+9)} = \frac{12}{7} \implies \frac{144-d^2}{135-d^2-6d} = \frac{12}{7}$.
$7(144-d^2) = 12(135-d^2-6d) \implies 1008 - 7d^2 = 1620 - 12d^2 - 72d$.
$5d^2 + 72d - 612 = 0$. દ્વિઘાત સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને $d$ શોધતા: $d = \frac{-72 \pm 132}{10}$.
$d > 0$ હોવાથી,$d = 6$. તેથી $D = 6+3 = 9$.
$p - q = 12(D^2 - d^2) = 12(81 - 36) = 12(45) = 540$.
357
DifficultMCQ
ધારો કે $a_n$ એ $A.P.$ નું $n$ મું પદ છે. જો $S_n = a_1 + a_2 + a_3 + \dots + a_n = 700$,$a_6 = 7$ અને $S_7 = 7$ હોય,તો $a_n$ ની કિંમત શોધો:
A
$56$
B
$65$
C
$64$
D
$70$

Solution

(C) આપેલ છે $a_6 = a + 5d = 7$ $(i)$
આપેલ છે $S_7 = \frac{7}{2}(2a + 6d) = 7 \Rightarrow a + 3d = 1$ $(ii)$
$(i)$ માંથી $(ii)$ બાદ કરતા: $(a + 5d) - (a + 3d) = 7 - 1$ $\Rightarrow 2d = 6$ $\Rightarrow d = 3$.
$d = 3$ ને $(ii)$ માં મૂકતા: $a + 3(3) = 1 \Rightarrow a = -8$.
આપેલ છે $S_n = \frac{n}{2}[2a + (n-1)d] = 700$.
$a = -8$ અને $d = 3$ મૂકતા: $\frac{n}{2}[2(-8) + (n-1)3] = 700$.
$\frac{n}{2}[-16 + 3n - 3] = 700$ $\Rightarrow n(3n - 19) = 1400$ $\Rightarrow 3n^2 - 19n - 1400 = 0$.
દ્વિઘાત સમીકરણ ઉકેલતા: $(3n + 56)(n - 25) = 0$.
$n$ ધન પૂર્ણાંક હોવો જોઈએ,તેથી $n = 25$.
આમ,$a_n = a_{25} = a + 24d = -8 + 24(3) = -8 + 72 = 64$.
358
EasyMCQ
જો એક સમાંતર શ્રેણી $(AP)$ માટે,$9$ માં પદના $9$ ગણા એ $13$ માં પદના $13$ ગણા બરાબર હોય,તો $22$ માં પદની કિંમત કેટલી થાય?
A
$0$
B
$2$
C
$4$
D
$5$

Solution

(A) ધારો કે આપેલ $AP$ નું પ્રથમ પદ $a$ અને સામાન્ય તફાવત $d$ છે.
$AP$ નું $n$ મું પદ $a_n = a + (n-1)d$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $9 \times a_9 = 13 \times a_{13}$.
પદો માટે સૂત્ર મૂકતા:
$9[a + (9-1)d] = 13[a + (13-1)d]$
$9[a + 8d] = 13[a + 12d]$
$9a + 72d = 13a + 156d$
પદોને ગોઠવતા:
$13a - 9a + 156d - 72d = 0$
$4a + 84d = 0$
$4$ વડે ભાગતા:
$a + 21d = 0$
કારણ કે $22$ મું પદ $a_{22} = a + (22-1)d = a + 21d$ છે,
તેથી,$a_{22} = 0$.
359
EasyMCQ
જો $\sum_{r=1}^n(2r+1)=440$ હોય,તો $n = \ldots$.
A
$20$
B
$22$
C
$21$
D
$19$

Solution

(A) આપેલ સરવાળો $\sum_{r=1}^n(2r+1) = 440$ છે.
શ્રેણીને વિસ્તૃત કરતા,આપણને $3 + 5 + 7 + \ldots + (2n+1) = 440$ મળે છે.
આ એક સમાંતર શ્રેણી છે જેમાં પ્રથમ પદ $a = 3$,સામાન્ય તફાવત $d = 2$ અને પદોની સંખ્યા $n$ છે.
સમાંતર શ્રેણીના સરવાળાનું સૂત્ર $S_n = \frac{n}{2}[2a + (n-1)d]$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{n}{2}[2(3) + (n-1)(2)] = 440$.
$\Rightarrow \frac{n}{2}[6 + 2n - 2] = 440$.
$\Rightarrow \frac{n}{2}[2n + 4] = 440$.
$\Rightarrow n(n + 2) = 440$.
$\Rightarrow n^2 + 2n - 440 = 0$.
દ્વિઘાત સમીકરણ ઉકેલતા: $(n + 22)(n - 20) = 0$.
$n$ ધન હોવાથી,$n = 20$ મળે છે.
360
MediumMCQ
જો સમીકરણ $x^{3}+a x^{2}+b x+c=0$ ના બીજ $AP$ માં હોય,તો $2 a^{3}-9 a b$ ની કિંમત શું થાય ($c$ માં)?
A
$9$
B
$18$
C
$27$
D
$-27$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ $x^{3}+a x^{2}+b x+c=0$ છે.
ધારો કે બીજ $(\alpha, \beta, \gamma)$ છે. તેઓ $AP$ માં હોવાથી,$2 \beta = \alpha + \gamma$ થાય.
બીજના સરવાળા પરથી,$\alpha + \beta + \gamma = -a$.
$\alpha + \gamma = 2 \beta$ મૂકતા,$3 \beta = -a$,તેથી $\beta = -\frac{a}{3}$.
$\beta$ એ બીજ હોવાથી,તે સમીકરણનું સમાધાન કરે છે:
$(-\frac{a}{3})^{3} + a(-\frac{a}{3})^{2} + b(-\frac{a}{3}) + c = 0$.
$-\frac{a^{3}}{27} + \frac{a^{3}}{9} - \frac{ab}{3} + c = 0$.
$27$ વડે ગુણતા,$-a^{3} + 3a^{3} - 9ab + 27c = 0$.
$2a^{3} - 9ab + 27c = 0$.
તેથી,$2a^{3} - 9ab = -27c$.
361
EasyMCQ
જો $AP$ (સમાંતર શ્રેણી) નું મધ્યમ પદ $300$ હોય,તો તેના પ્રથમ $51$ પદોનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$15300$
B
$14800$
C
$16500$
D
$14300$

Solution

(A) આપેલ છે કે,પદોની સંખ્યા $n = 51$.
$n$ એકી સંખ્યા હોવાથી,મધ્યમ પદ $\left(\frac{n+1}{2}\right)$-મું પદ થશે.
$\text{મધ્યમ પદ} = \left(\frac{51+1}{2}\right) = 26\text{-મું પદ}$.
તેથી,$T_{26} = a + 25d = 300$.
$AP$ ના પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}(a + l)$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે,જ્યાં $l$ એ અંતિમ પદ છે.
અહીં,$l = T_{51} = a + 50d$.
$S_{51} = \frac{51}{2}(a + a + 50d) = \frac{51}{2}(2a + 50d) = 51(a + 25d)$.
$a + 25d = 300$ મૂકતા,આપણને મળે છે:
$S_{51} = 51 \times 300 = 15300$.
362
DifficultMCQ
જો $p(\frac{1}{q}+\frac{1}{r}), q(\frac{1}{r}+\frac{1}{p}), r(\frac{1}{p}+\frac{1}{q})$ એ $AP$ માં હોય,તો $p, q, r$:
A
$GP$ માં છે
B
$AP$ માં છે
C
$GP$ માં નથી
D
$AP$ માં નથી

Solution

(B) આપેલ પદો $AP$ માં છે: $p(\frac{q+r}{qr}), q(\frac{p+r}{pr}), r(\frac{p+q}{pq})$.
દરેક પદમાં $1$ ઉમેરતા,શ્રેણી $AP$ માં જ રહે છે:
$\frac{pq+pr+qr}{qr}, \frac{qp+qr+pr}{pr}, \frac{rp+rq+pq}{pq}$ એ $AP$ માં છે.
ધારો કે $S = pq+pr+qr$. તો $\frac{S}{qr}, \frac{S}{pr}, \frac{S}{pq}$ એ $AP$ માં છે.
દરેક પદને $S$ વડે ભાગતા (ધારો કે $S \neq 0$),આપણને $\frac{1}{qr}, \frac{1}{pr}, \frac{1}{pq}$ એ $AP$ માં મળે છે.
દરેક પદને $pqr$ વડે ગુણતા,આપણને $p, q, r$ એ $AP$ માં મળે છે.
363
EasyMCQ
$3+5+7+\ldots$ ના $n$ પદોનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$n(n+2)$
B
$n-2$
C
$n^2$
D
$(n+1)^2$

Solution

(A) આપેલ શ્રેણી $3+5+7+\ldots$ એ $n$ પદો સુધી છે.
આ એક સમાંતર શ્રેણી $(A.P.)$ છે જેમાં પ્રથમ પદ $a = 3$ અને સામાન્ય તફાવત $d = 5 - 3 = 2$ છે.
સમાંતર શ્રેણીના પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો શોધવાનું સૂત્ર:
$S_n = \frac{n}{2}[2a + (n-1)d]$
કિંમતો $a = 3$ અને $d = 2$ મૂકતા:
$S_n = \frac{n}{2}[2(3) + (n-1)2]$
$S_n = \frac{n}{2}[6 + 2n - 2]$
$S_n = \frac{n}{2}[2n + 4]$
$S_n = n(n + 2)$
364
MediumMCQ
જો $AP$ ના $n$ પદોનો સરવાળો $S_{n} = n^{2} + n$ દ્વારા આપવામાં આવે,તો $AP$ નો સામાન્ય તફાવત શોધો.
A
$4$
B
$1$
C
$2$
D
$6$

Solution

(C) આપેલ છે કે $AP$ ના $n$ પદોનો સરવાળો $S_{n} = n^{2} + n$ છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે પ્રથમ પદ $a_{1} = S_{1} = 1^{2} + 1 = 2$.
પ્રથમ બે પદોનો સરવાળો $S_{2} = 2^{2} + 2 = 4 + 2 = 6$.
બીજું પદ $a_{2} = S_{2} - S_{1} = 6 - 2 = 4$.
સામાન્ય તફાવત $d = a_{2} - a_{1} = 4 - 2 = 2$.
365
EasyMCQ
$10$ થી $95$ સુધીની સંખ્યાઓમાં (બંનેનો સમાવેશ કરીને) $5$ ના કેટલા ગુણકો છે?
A
$17$
B
$18$
C
$16$
D
$19$

Solution

(B) $10$ થી $95$ સુધીના $5$ ના ગુણકો એક સમાંતર શ્રેણી બનાવે છે જ્યાં પ્રથમ પદ $a = 10$,અંતિમ પદ $l = 95$ અને સામાન્ય તફાવત $d = 5$ છે.
સમાંતર શ્રેણીના $n$ માં પદનું સૂત્ર વાપરતા: $l = a + (n - 1)d$.
કિંમતો મૂકતા: $95 = 10 + (n - 1)5$.
$85 = (n - 1)5$.
$n - 1 = 17$.
$n = 18$.
આમ,આપેલ શ્રેણીમાં $5$ ના કુલ $18$ ગુણકો છે.
366
EasyMCQ
જો સમીકરણ $6x^3-11x^2+6x-1=0$ ના બીજ હરાત્મક શ્રેણીમાં હોય,તો $x^3-6x^2+11x-6=0$ ના બીજ શેમાં હશે?
A
ગુણોત્તર શ્રેણી
B
સમાંતર શ્રેણી
C
હરાત્મક શ્રેણી
D
અંકગણિત-ભૌમિતિક શ્રેણી

Solution

(B) ધારો કે $6x^3-11x^2+6x-1=0$ ના બીજ $\frac{1}{a}, \frac{1}{b}, \frac{1}{c}$ છે. તેઓ હરાત્મક શ્રેણીમાં હોવાથી,$a, b, c$ સમાંતર શ્રેણીમાં છે.
આપેલ સમીકરણમાં $x = \frac{1}{y}$ મૂકતા,આપણને $y^3 - 6y^2 + 11y - 6 = 0$ મળે છે.
હવે,સમીકરણ $x^3-6x^2+11x-6=0$ ધ્યાનમાં લો.
$x=1$ સમીકરણનું સમાધાન કરે છે,તેથી $(x-1)$ એક અવયવ છે.
$(x-1)$ વડે ભાગતા,આપણને $(x-1)(x-2)(x-3)=0$ મળે છે.
બીજ $1, 2, 3$ છે.
$2-1 = 1$ અને $3-2 = 1$ હોવાથી,બીજ સમાંતર શ્રેણીમાં છે.
367
EasyMCQ
જો $x^3-p x^2+q x-r=0$ ના બીજ $AP$ માં હોય,તો:
A
$2 p^3-9 p q+27 r=0$
B
$2 p^3+9 p q-27 r=0$
C
$2 p^3-8 p q+27 r=0$
D
$2 p^3-9 p q+28 r=0$

Solution

(A) ધારો કે બીજ $a-d, a, a+d$ છે.
બીજ $AP$ માં હોવાથી,તેમનો સરવાળો $x^2$ ના સહગુણક દ્વારા મળે છે:
$(a-d) + a + (a+d) = p$
$3a = p \implies a = \frac{p}{3}$.
$a$ એ સમીકરણ $x^3-p x^2+q x-r=0$ નું બીજ હોવાથી,તે સમીકરણનું સમાધાન કરશે:
$(\frac{p}{3})^3 - p(\frac{p}{3})^2 + q(\frac{p}{3}) - r = 0$
$\frac{p^3}{27} - \frac{p^3}{9} + \frac{pq}{3} - r = 0$
આખા સમીકરણને $27$ વડે ગુણતા:
$p^3 - 3p^3 + 9pq - 27r = 0$
$-2p^3 + 9pq - 27r = 0$
$2p^3 - 9pq + 27r = 0$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
368
EasyMCQ
$x^3-b x^2+c x-d=0$ ના બીજ સમાંતર શ્રેણીમાં હોય તે માટેની શરત કઈ છે?
A
$9 c b=2 b^3+27 d$
B
$9 c b=2 d^3+27 b$
C
$9 c d=2 d^3+27 b$
D
$9 c d=2 b^3+27 d$

Solution

(A) ધારો કે ત્રિઘાત સમીકરણના બીજ સમાંતર શ્રેણીમાં $\alpha-r, \alpha, \alpha+r$ છે.
બીજનો સરવાળો $= \alpha-r+\alpha+\alpha+r = 3\alpha$.
આપેલ સમીકરણ $x^3-b x^2+c x-d=0$ પરથી,બીજનો સરવાળો $b$ છે.
તેથી,$3\alpha = b \Rightarrow \alpha = \frac{b}{3}$.
કારણ કે $\alpha$ એ સમીકરણનું બીજ છે,તે $x^3-b x^2+c x-d=0$ નું સમાધાન કરશે.
$x = \frac{b}{3}$ મૂકતા:
$(\frac{b}{3})^3 - b(\frac{b}{3})^2 + c(\frac{b}{3}) - d = 0$
$\frac{b^3}{27} - \frac{b^3}{9} + \frac{bc}{3} - d = 0$
આખા સમીકરણને $27$ વડે ગુણતા:
$b^3 - 3b^3 + 9bc - 27d = 0$
$-2b^3 + 9bc - 27d = 0$
$9bc = 2b^3 + 27d$.
369
MediumMCQ
જો સમીકરણ $x^3+3px^2+3qx-8=0$ ના બીજ સમાંતર શ્રેણીમાં હોય,તો $2p^3-3pq=$
A
$8$
B
$-8$
C
$4$
D
$-4$

Solution

(A) ધારો કે ત્રિઘાત સમીકરણ $x^3+3px^2+3qx-8=0$ ના બીજ $a-d$,$a$,અને $a+d$ છે કારણ કે તે સમાંતર શ્રેણીમાં છે.
વિયેટાના સૂત્રો મુજબ:
બીજનો સરવાળો: $(a-d) + a + (a+d) = -3p \implies 3a = -3p \implies a = -p$.
$a$ એ બીજ હોવાથી,તે સમીકરણનું સમાધાન કરશે:
$(-p)^3 + 3p(-p)^2 + 3q(-p) - 8 = 0$.
$-p^3 + 3p^3 - 3pq - 8 = 0$.
$2p^3 - 3pq = 8$.
370
MediumMCQ
$1$ અને $100$ (બંનેનો સમાવેશ કરીને) વચ્ચેની તમામ પૂર્ણાંક સંખ્યાઓનો સરવાળો જે $5$ અથવા $13$ વડે વિભાજ્ય હોય તે શોધો.
A
$1349$
B
$1536$
C
$1237$
D
$1479$

Solution

(A) $1$ થી $100$ ની વચ્ચે $5$ વડે વિભાજ્ય સંખ્યાઓનો સરવાળો $S_5$ ધારો. આ સંખ્યાઓ $5, 10, \dots, 100$ છે. આ એક સમાંતર શ્રેણી છે જેમાં $a = 5$,$l = 100$,અને $n = \frac{100}{5} = 20$ છે. સરવાળો $S_5 = \frac{20}{2}(5 + 100) = 10 \times 105 = 1050$.
$1$ થી $100$ ની વચ્ચે $13$ વડે વિભાજ્ય સંખ્યાઓનો સરવાળો $S_{13}$ ધારો. આ સંખ્યાઓ $13, 26, 39, 52, 65, 78, 91$ છે. અહીં $n = 7$ છે. સરવાળો $S_{13} = \frac{7}{2}(13 + 91) = \frac{7}{2}(104) = 7 \times 52 = 364$.
$5$ અને $13$ બંને વડે વિભાજ્ય સંખ્યાઓનો સરવાળો $S_{65}$ ધારો (એટલે કે $65$ વડે વિભાજ્ય). આવી એકમાત્ર સંખ્યા $65$ છે. તેથી $S_{65} = 65$.
ગણતરી મુજબ,જરૂરી સરવાળો $S = S_5 + S_{13} - S_{65} = 1050 + 364 - 65 = 1349$ છે.
371
EasyMCQ
જો સમીકરણ $x^3+ax^2+bx+c=0$ ના બીજ સમાંતર શ્રેણીમાં હોય,તો
A
$a^3-3ab+c=0$
B
$9ab=2a^3+27c$
C
$a^2-2bc+c=0$
D
$3ab-3c-a^3=0$

Solution

(B) ધારો કે ત્રિઘાત સમીકરણના બીજ $A-d, A, A+d$ છે.
બીજનો સરવાળો $-a$ હોવાથી,$(A-d) + A + (A+d) = -a$,જે આપણને $3A = -a$ આપે છે,તેથી $A = -\frac{a}{3}$.
$A$ એ બીજ હોવાથી,તે સમીકરણનું સમાધાન કરશે: $A^3 + aA^2 + bA + c = 0$.
$A = -\frac{a}{3}$ મુકતા:
$(-\frac{a}{3})^3 + a(-\frac{a}{3})^2 + b(-\frac{a}{3}) + c = 0$
$-\frac{a^3}{27} + \frac{a^3}{9} - \frac{ab}{3} + c = 0$
$27$ વડે ગુણતા:
$-a^3 + 3a^3 - 9ab + 27c = 0$
$2a^3 - 9ab + 27c = 0$
$9ab = 2a^3 + 27c$.
372
EasyMCQ
જો સમીકરણ $4x^3 - 12x^2 + 11x + m = 0$ ના બીજ સમાંતર શ્રેણીમાં હોય,તો $m =$
A
-$3$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(A) આપેલ ત્રિઘાત સમીકરણ $4x^3 - 12x^2 + 11x + m = 0$ છે.
ધારો કે બીજ $A-d, A, A+d$ છે.
બીજનો સરવાળો $= (A-d) + A + (A+d) = -(-12)/4 = 3$.
$3A = 3 \Rightarrow A = 1$.
કારણ કે $A=1$ એ બીજ છે,તે સમીકરણનું સમાધાન કરશે: $4(1)^3 - 12(1)^2 + 11(1) + m = 0$.
$4 - 12 + 11 + m = 0$.
$3 + m = 0 \Rightarrow m = -3$.
373
MediumMCQ
$2+3+5+6+8+9+\ldots$ ના $2n$ પદોનો સરવાળો $=$
A
$3n^2+2n$
B
$4n^2+2n$
C
$4n^2$
D
$5n^2+2n$

Solution

(A) આપેલ શ્રેણી $(2+3) + (5+6) + (8+9) + \ldots$ $n$ જોડી સુધી છે.
આને $5 + 11 + 17 + \ldots$ $n$ પદો સુધી લખી શકાય છે.
આ એક સમાંતર શ્રેણી છે જેમાં પ્રથમ પદ $a = 5$ અને સામાન્ય તફાવત $d = 6$ છે.
$n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}[2a + (n-1)d]$ દ્વારા મળે છે.
$S_n = \frac{n}{2}[2(5) + (n-1)6]$
$S_n = \frac{n}{2}[10 + 6n - 6]$
$S_n = \frac{n}{2}[6n + 4]$
$S_n = n(3n + 2) = 3n^2 + 2n$.
374
EasyMCQ
$1$ થી $50$ વચ્ચેની એવી પૂર્ણાંક સંખ્યાઓનો સરવાળો શોધો જે $2$ અને $3$ બંને વડે વિભાજ્ય હોય.
A
$316$
B
$6^3$
C
$36$
D
$48$

Solution

(B) $2$ અને $3$ બંને વડે વિભાજ્ય સંખ્યાઓ તેમના લઘુત્તમ સામાન્ય અવયવી $(LCM)$ એટલે કે $6$ વડે વિભાજ્ય હોય.
$1$ થી $50$ વચ્ચે $6$ વડે વિભાજ્ય સંખ્યાઓ $6, 12, 18, \dots, 48$ છે.
આ એક સમાંતર શ્રેણી $(AP)$ બનાવે છે જ્યાં પ્રથમ પદ $a = 6$,અંતિમ પદ $a_n = 48$ અને સામાન્ય તફાવત $d = 6$ છે.
સૂત્ર $a_n = a + (n - 1)d$ નો ઉપયોગ કરતા:
$48 = 6 + (n - 1)6$
$42 = (n - 1)6$
$n - 1 = 7 \Rightarrow n = 8$.
સમાંતર શ્રેણીનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}(a + a_n)$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે:
$S_8 = \frac{8}{2}(6 + 48) = 4(54) = 216$.
$216 = 6^3$ હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
375
EasyMCQ
ધારો કે $A, G, H$ અને $S$ અનુક્રમે સંખ્યાઓ $a_1, a_2, a_3, \ldots, a_n$ ના સમાંતર મધ્યક,ગુણોત્તર મધ્યક,હરાત્મક મધ્યક અને સરવાળા દર્શાવે છે. તો $x$ ની કઈ કિંમત માટે વિધેય $f(x)=\sum_{k=1}^n(x-a_k)^2$ ન્યૂનતમ થાય?
A
$S$
B
$H$
C
$G$
D
$A$

Solution

(D) આપેલ વિધેય $f(x) = \sum_{k=1}^n (x - a_k)^2$ છે.
સરવાળાનું વિસ્તરણ કરતા,આપણને $f(x) = \sum_{k=1}^n (x^2 - 2xa_k + a_k^2)$ મળે છે.
આનું સાદું રૂપ $f(x) = nx^2 - 2x \sum_{k=1}^n a_k + \sum_{k=1}^n a_k^2$ થાય છે.
$f(x)$ એ $ax^2 + bx + c$ સ્વરૂપનું દ્વિઘાત સમીકરણ હોવાથી,તે $x = -\frac{b}{2a}$ આગળ ન્યૂનતમ કિંમત ધરાવે છે.
અહીં,$a = n$ અને $b = -2 \sum_{k=1}^n a_k$ છે.
તેથી,ન્યૂનતમ કિંમત $x = -\frac{-2 \sum_{k=1}^n a_k}{2n} = \frac{\sum_{k=1}^n a_k}{n}$ આગળ મળે છે.
વ્યાખ્યા મુજબ,સમાંતર મધ્યક $A = \frac{\sum_{k=1}^n a_k}{n}$ છે.
તેથી,$x = A$.
376
EasyMCQ
$n \in N$ માટે,$1+4+7+\cdots+(3n-2)$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$\frac{n(3n+1)}{2}$
B
$\frac{3n-1}{2}$
C
$\frac{n(3n-1)}{2}$
D
$\frac{3n+1}{2}$

Solution

(C) આપેલ શ્રેણી $1+4+7+\cdots+(3n-2)$ છે.
આ એક સમાંતર શ્રેણી છે જેમાં પ્રથમ પદ $a = 1$ અને સામાન્ય તફાવત $d = 4-1 = 3$ છે.
પદોની સંખ્યા $n$ છે.
સમાંતર શ્રેણીના પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}[2a + (n-1)d]$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
સૂત્રમાં $a=1$ અને $d=3$ ની કિંમતો મૂકતા:
$S_n = \frac{n}{2}[2(1) + (n-1)3]$
$S_n = \frac{n}{2}[2 + 3n - 3]$
$S_n = \frac{n(3n-1)}{2}$.
377
EasyMCQ
જો $x^3+a x^2+b x+c=0$ ના બીજ $1$ ના સામાન્ય તફાવત સાથે સમાંતર શ્રેણીમાં હોય,તો
A
$9 c=a(b-2)$
B
$9 c=a(2-b)$
C
$9 c-a^2(b-2)=0$
D
$9 c-a^2(2-b)=0$

Solution

(A) ધારો કે $x^3+a x^2+b x+c=0$ ના બીજ $\alpha-1, \alpha, \alpha+1$ છે કારણ કે બીજ $1$ ના સામાન્ય તફાવત સાથે સમાંતર શ્રેણીમાં છે.
બીજનો સરવાળો $= (\alpha-1) + \alpha + (\alpha+1) = 3\alpha = -a \Rightarrow \alpha = -\frac{a}{3} \quad \dots(i)$
બબ્બે બીજના ગુણાકારનો સરવાળો $= (\alpha-1)\alpha + \alpha(\alpha+1) + (\alpha-1)(\alpha+1) = b$
$\Rightarrow 3\alpha^2 - 1 = b \quad \dots(ii)$
બીજનો ગુણાકાર $= (\alpha-1)\alpha(\alpha+1) = \alpha(\alpha^2-1) = -c \quad \dots(iii)$
$\alpha = -\frac{a}{3}$ ને $(ii)$ માં મૂકતા: $3(-\frac{a}{3})^2 - 1 = b$ $\Rightarrow \frac{a^2}{3} - 1 = b$ $\Rightarrow a^2 = 3(b+1)$.
$\alpha = -\frac{a}{3}$ ને $(iii)$ માં મૂકતા: $(-\frac{a}{3})((-\frac{a}{3})^2 - 1) = -c$
$\Rightarrow \frac{a}{3}(\frac{a^2}{9} - 1) = c$ $\Rightarrow \frac{a}{3}(\frac{3(b+1)}{9} - 1) = c$
$\Rightarrow \frac{a}{3}(\frac{b+1}{3} - 1) = c$ $\Rightarrow \frac{a}{3}(\frac{b-2}{3}) = c$ $\Rightarrow 9c = a(b-2)$.
378
EasyMCQ
જો સમીકરણ $4x^3 - 12x^2 + 11x + k = 0$ ના બીજ સમાંતર શ્રેણીમાં હોય,તો $k$ ની કિંમત શોધો.
A
$-3$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(A) ધારો કે સમીકરણ $4x^3 - 12x^2 + 11x + k = 0$ ના બીજ $\alpha - d, \alpha, \alpha + d$ છે.
બીજનો સરવાળો $= (\alpha - d) + \alpha + (\alpha + d) = 3\alpha$.
સમીકરણ પરથી,બીજનો સરવાળો $-\frac{-12}{4} = 3$ થાય છે.
તેથી,$3\alpha = 3 \Rightarrow \alpha = 1$.
કારણ કે $\alpha = 1$ એ બીજ છે,તે સમીકરણ $4(1)^3 - 12(1)^2 + 11(1) + k = 0$ નું સમાધાન કરશે.
$4 - 12 + 11 + k = 0$.
$3 + k = 0 \Rightarrow k = -3$.
379
MediumMCQ
જો સમીકરણ $32x^3 - 48x^2 + 22x - 3 = 0$ ના બીજ સમાંતર શ્રેણીમાં હોય,તો બીજના સામાન્ય તફાવતનો વર્ગ કેટલો થાય?
A
$\frac{1}{4}$
B
$\frac{1}{16}$
C
$\frac{1}{9}$
D
$\frac{1}{25}$

Solution

(B) ધારો કે ત્રિઘાત સમીકરણ $32x^3 - 48x^2 + 22x - 3 = 0$ ના બીજ $a-d$,$a$,અને $a+d$ છે.
બીજનો સરવાળો $(a-d) + a + (a+d) = -(\frac{-48}{32}) = \frac{3}{2}$ થાય.
તેથી,$3a = \frac{3}{2}$,જેનો અર્થ છે કે $a = \frac{1}{2}$.
બીજનો ગુણાકાર બે-બેની જોડીમાં લેતા: $(a-d)a + a(a+d) + (a-d)(a+d) = \frac{22}{32} = \frac{11}{16}$.
$a = \frac{1}{2}$ મૂકતા: $\frac{3}{4} - d^2 = \frac{11}{16}$.
$d^2 = \frac{3}{4} - \frac{11}{16} = \frac{1}{16}$.
આમ,સામાન્ય તફાવતનો વર્ગ $\frac{1}{16}$ છે.
380
MediumMCQ
જો સમીકરણ $x^3-6x^2+px+10=0$ ના બીજ $\alpha, \beta, \gamma$ સમાંતર શ્રેણીમાં હોય,તો $\alpha^3+\beta^3+\gamma^3=$
A
$132$
B
$134$
C
$629$
D
$645$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\alpha, \beta, \gamma$ એ સમીકરણ $x^3-6x^2+px+10=0$ ના બીજ છે અને તે સમાંતર શ્રેણી $(AP)$ માં છે.
ધારો કે બીજ $\beta-d, \beta, \beta+d$ છે.
બીજનો સરવાળો લેતા,$(\beta-d) + \beta + (\beta+d) = 6$,જે $3\beta = 6$ આપે છે,તેથી $\beta = 2$.
$\beta = 2$ એ બીજ હોવાથી,તે સમીકરણનું સમાધાન કરશે: $2^3 - 6(2^2) + p(2) + 10 = 0$.
$8 - 24 + 2p + 10 = 0$ $\Rightarrow 2p - 6 = 0$ $\Rightarrow p = 3$.
બીજનો ગુણાકાર $\alpha\beta\gamma = -10$ છે. $\beta = 2$ હોવાથી,$\alpha\gamma = -5$.
વળી,$\alpha+\gamma = 6 - 2 = 4$.
આપણે નિત્યસમ $\alpha^3+\beta^3+\gamma^3 - 3\alpha\beta\gamma = (\alpha+\beta+\gamma)((\alpha+\beta+\gamma)^2 - 3(\alpha\beta+\beta\gamma+\gamma\alpha))$ નો ઉપયોગ કરીએ.
અહીં,$\alpha+\beta+\gamma = 6$,$\alpha\beta+\beta\gamma+\gamma\alpha = p = 3$,અને $\alpha\beta\gamma = -10$.
$\alpha^3+\beta^3+\gamma^3 - 3(-10) = 6(6^2 - 3(3))$.
$\alpha^3+\beta^3+\gamma^3 + 30 = 6(36 - 9) = 6(27) = 162$.
$\alpha^3+\beta^3+\gamma^3 = 162 - 30 = 132$.
381
EasyMCQ
જો શ્રેણી $148, 146, 144, \ldots$ માં પ્રથમ $n$ સંખ્યાઓની સરેરાશ $125$ હોય,તો $n$ ની કિંમત શોધો.
A
$18$
B
$24$
C
$30$
D
$36$

Solution

(B) આપેલ શ્રેણી એ સમાંતર શ્રેણી છે જેમાં પ્રથમ પદ $a = 148$ અને સામાન્ય તફાવત $d = -2$ છે.
પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}[2a + (n-1)d]$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા,$S_n = \frac{n}{2}[2(148) + (n-1)(-2)] = \frac{n}{2}[296 - 2n + 2] = \frac{n}{2}[298 - 2n] = n(149 - n)$.
પ્રથમ $n$ પદોની સરેરાશ $\frac{S_n}{n} = 149 - n$ છે.
સરેરાશ $125$ આપેલ હોવાથી,$149 - n = 125$.
તેથી,$n = 149 - 125 = 24$.
382
MediumMCQ
એક સમાંતર શ્રેણીના પ્રથમ ચાર પદોનો સરવાળો $56$ છે. છેલ્લા ચાર પદોનો સરવાળો $112$ છે. જો તેનું પ્રથમ પદ $11$ હોય,તો પદોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$10$
B
$11$
C
$12$
D
$13$

Solution

(B) ધારો કે સમાંતર શ્રેણી $a, a+d, a+2d, \dots, a+(n-1)d$ છે.
આપેલ છે કે પ્રથમ પદ $a = 11$.
પ્રથમ ચાર પદોનો સરવાળો $4a + 6d = 56$ છે.
$a = 11$ મૂકતા: $4(11) + 6d = 56$ $\Rightarrow 44 + 6d = 56$ $\Rightarrow 6d = 12$ $\Rightarrow d = 2$.
છેલ્લા ચાર પદોનો સરવાળો $t_{n-3} + t_{n-2} + t_{n-1} + t_n = 112$ છે.
સમાંતર શ્રેણીમાં,શરૂઆત અને અંતથી સમાન અંતરે આવેલા પદોનો સરવાળો સમાન હોય છે: $t_1 + t_n = t_2 + t_{n-1} = t_3 + t_{n-2} = t_4 + t_{n-3} = k$.
તેથી,$4k = 56 + 112 = 168 \Rightarrow k = 42$.
આમ,$t_1 + t_n = 42$.
$t_1 = 11$ મૂકતા: $11 + t_n = 42 \Rightarrow t_n = 31$.
સૂત્ર $t_n = a + (n-1)d$ નો ઉપયોગ કરતા: $31 = 11 + (n-1)2$.
$20 = (n-1)2$ $\Rightarrow n-1 = 10$ $\Rightarrow n = 11$.
383
MediumMCQ
જો $n$ પદો $a_1, a_2, \ldots, a_n$ એ સામાન્ય તફાવત $r$ સાથે સમાંતર શ્રેણી ($A$.$P$.) માં હોય,તો તેમના વર્ગોના મધ્યક અને તેમના મધ્યકના વર્ગ વચ્ચેનો તફાવત શું થાય?
A
$(A)$ $\frac{r^2\{(n-1)^2-1\}}{12}$
B
$(B)$ $\frac{r^2}{12}$
C
$(C)$ $\frac{r^2(n^2-1)}{12}$
D
$(D)$ $\frac{n^2-1}{12}$

Solution

(C) ધારો કે પદો $a_1, a_1+r, a_1+2r, \ldots, a_1+(n-1)r$ છે.
તેમના વર્ગોનો મધ્યક $\frac{1}{n} \sum_{k=0}^{n-1} (a_1+kr)^2$ છે.
તેમના મધ્યકનો વર્ગ $\left(\frac{1}{n} \sum_{k=0}^{n-1} (a_1+kr)\right)^2$ છે.
આ તફાવત એ સમાંતર શ્રેણીનું વિચરણ (variance) છે,જે $\sigma^2 = \frac{r^2(n^2-1)}{12}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
384
MediumMCQ
જો $1, \log _9(3^{1-x}+2), \log _3(4 \cdot 3^x-1)$ એ $A.P.$ માં હોય,તો $x$ ની કિંમત શોધો.
A
$\log _3 4$
B
$1-\log _3 4$
C
$1-\log _4 3$
D
$\log _4 3$

Solution

(B) આપેલ છે કે $1, \log _9(3^{1-x}+2), \log _3(4 \cdot 3^x-1)$ એ $A.P.$ માં છે.
$A.P.$ માટે $2b = a + c$ હોવાથી:
$2 \log _9(3^{1-x}+2) = 1 + \log _3(4 \cdot 3^x-1)$
ગુણધર્મ $\log_{a^n} b = \frac{1}{n} \log_a b$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2 \cdot \frac{1}{2} \log _3(3^{1-x}+2) = \log _3 3 + \log _3(4 \cdot 3^x-1)$
$\log _3(3^{1-x}+2) = \log _3(3(4 \cdot 3^x-1))$
$3^{1-x}+2 = 12 \cdot 3^x - 3$
ધારો કે $3^x = t$. તેથી $\frac{3}{t} + 2 = 12t - 3$
$3 + 2t = 12t^2 - 3t$
$12t^2 - 5t - 3 = 0$
$(4t - 3)(3t + 1) = 0$
$t = 3^x > 0$ હોવાથી,$t = \frac{3}{4}$.
$3^x = \frac{3}{4} \Rightarrow x = \log_3 \left(\frac{3}{4}\right) = \log_3 3 - \log_3 4 = 1 - \log_3 4$.
385
MediumMCQ
વાસ્તવિક મૂલ્ય ધરાવતું વિધેય $h: \{0, 1, 2, \ldots, 100\} \rightarrow \mathbb{R}$ ધ્યાનમાં લો,જ્યાં $h(0) = 5$,$h(100) = 20$ અને દરેક $p = 1, 2, \ldots, 99$ માટે $h(p) = \frac{1}{2}\{h(p+1) + h(p-1)\}$ નું પાલન થાય છે. તો $h(1)$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$5.15$
B
$5.5$
C
$6$
D
$6.15$

Solution

(A) આપેલ સંબંધ $h(p) = \frac{1}{2}\{h(p+1) + h(p-1)\}$ ને $2h(p) = h(p+1) + h(p-1)$ તરીકે લખી શકાય,જે દર્શાવે છે કે $h(p+1) - h(p) = h(p) - h(p-1)$.
આથી,શ્રેણી $h(0), h(1), \ldots, h(100)$ એ સમાંતર શ્રેણી ($A$.$P$.) માં છે.
ધારો કે સામાન્ય તફાવત $d$ છે. તો $h(n) = h(0) + nd$.
$h(100) = 20$ અને $h(0) = 5$ નો ઉપયોગ કરતા,$20 = 5 + 100d$.
$100d = 15 \Rightarrow d = \frac{15}{100} = 0.15$.
તેથી,$h(1) = h(0) + d = 5 + 0.15 = 5.15$.
386
MediumMCQ
આપેલ છે કે $n$ સમાંતર મધ્યકો બે સંખ્યાઓના સમૂહ $(a, 2b)$ અને $(2a, b)$ ની વચ્ચે મૂકવામાં આવે છે,જ્યાં $a, b \in \mathbb{R}$. ધારો કે આ સમૂહો વચ્ચેના $m^{th}$ મધ્યકો સમાન છે,તો ગુણોત્તર $a : b$ શું થશે?
A
$n-m+1 : m$
B
$n-m+1 : n$
C
$n : n-m+1$
D
$m : n-m+1$

Solution

(D) પ્રથમ સમૂહ $(a, 2b)$ માટે સામાન્ય તફાવત $d_1 = \frac{2b-a}{n+1}$ છે.
$m^{th}$ સમાંતર મધ્યક $A_m = a + m \left( \frac{2b-a}{n+1} \right)$ છે.
બીજા સમૂહ $(2a, b)$ માટે સામાન્ય તફાવત $d_2 = \frac{b-2a}{n+1}$ છે.
$m^{th}$ સમાંતર મધ્યક $A'_m = 2a + m \left( \frac{b-2a}{n+1} \right)$ છે.
બંને મધ્યકોને સરખાવતા: $a + m \left( \frac{2b-a}{n+1} \right) = 2a + m \left( \frac{b-2a}{n+1} \right)$.
સાદુરૂપ આપતા: $m(b+a) = a(n+1)$.
તેથી,$\frac{a}{b} = \frac{m}{n+1-m}$.
387
MediumMCQ
છ સંખ્યાઓ $AP$ માં છે જેથી તેમનો સરવાળો $3$ છે. પ્રથમ પદ એ ત્રીજા પદ કરતાં $4$ ગણું છે. તો,પાંચમું પદ કયું છે?
A
-$15$
B
-$3$
C
$9$
D
-$4$

Solution

(D) ધારો કે $AP$ ના છ પદો $a-5d, a-3d, a-d, a+d, a+3d, a+5d$ છે,જ્યાં સામાન્ય તફાવત $2d$ છે.
પદોનો સરવાળો $= 6a = 3$,તેથી $a = \frac{1}{2}$.
આપેલ છે કે $T_1 = 4T_3$,જ્યાં $T_1 = a-5d$ અને $T_3 = a-d$.
$a-5d = 4(a-d) \Rightarrow -3a = d$.
$a = \frac{1}{2}$ મૂકતા,$d = -\frac{3}{2}$ મળે.
પાંચમું પદ $T_5 = a+3d = \frac{1}{2} + 3(-\frac{3}{2}) = -4$.
388
MediumMCQ
શ્રેણી $\log a, \log \frac{a^2}{b}, \log \frac{a^3}{b^2}, \ldots$ એ
A
$G$.$P$. છે.
B
$A$.$P$. છે.
C
$H$.$P$. છે.
D
$G$.$P$. અને $H$.$P$. બંને છે.

Solution

(B) ધારો કે શ્રેણીના પદો $T_1, T_2, T_3, \ldots$ છે,જ્યાં $T_1 = \log a$,$T_2 = \log \frac{a^2}{b}$,અને $T_3 = \log \frac{a^3}{b^2}$.
લઘુગણકના ગુણધર્મ $\log \frac{x}{y} = \log x - \log y$ અને $\log x^n = n \log x$ નો ઉપયોગ કરતા:
$T_1 = \log a$
$T_2 = 2 \log a - \log b$
$T_3 = 3 \log a - 2 \log b$
હવે,સામાન્ય તફાવત $d = T_2 - T_1 = (2 \log a - \log b) - \log a = \log a - \log b$.
તે જ રીતે $T_3 - T_2 = (3 \log a - 2 \log b) - (2 \log a - \log b) = \log a - \log b$.
અહીં $T_2 - T_1 = T_3 - T_2$ હોવાથી,આ શ્રેણી $d = \log a - \log b$ સામાન્ય તફાવત ધરાવતી $A$.$P$. છે.
389
MediumMCQ
જો ત્રણ ધન વાસ્તવિક સંખ્યાઓ $a, b, c$ સમાંતર શ્રેણી ($A$.$P$.) માં હોય અને $abc = 4$ હોય,તો $b$ ની ન્યૂનતમ શક્ય કિંમત કેટલી થાય?
A
$2^{3/2}$
B
$2^{2/3}$
C
$2^{1/3}$
D
$2^{5/2}$

Solution

(B) ધારો કે સમાંતર શ્રેણીમાં ત્રણ ધન વાસ્તવિક સંખ્યાઓ $(b-d)$,$b$,અને $(b+d)$ છે,જ્યાં $d$ સામાન્ય તફાવત છે.
આપેલ છે કે તેમનો ગુણાકાર $4$ છે,તેથી $(b-d)b(b+d) = 4$.
આનું સાદું રૂપ આપતા $b(b^2 - d^2) = 4$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $b^3 - bd^2 = 4$.
પદોને ફરીથી ગોઠવતા,$b^3 = 4 + bd^2$ મળે.
કારણ કે $b$ અને $d^2$ ધન વાસ્તવિક સંખ્યાઓ છે,$bd^2 \geq 0$.
તેથી,$b^3 = 4 + bd^2 \geq 4$.
બંને બાજુ ઘનમૂળ લેતા,$b \geq 4^{1/3} = (2^2)^{1/3} = 2^{2/3}$ મળે.
આમ,$b$ ની ન્યૂનતમ શક્ય કિંમત $2^{2/3}$ છે.
390
MediumMCQ
જો એક $A$.$P$. ના $n$ પદોનો સરવાળો $3n^2 + 5n$ હોય અને તેનું $m$મું પદ $164$ હોય,તો $m$ ની કિંમત શોધો.
A
$26$
B
$27$
C
$28$
D
$29$

Solution

(B) આપેલ છે કે $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = 3n^2 + 5n$.
પ્રથમ પદ $a = t_1 = S_1 = 3(1)^2 + 5(1) = 8$.
બે પદોનો સરવાળો $S_2 = 3(2)^2 + 5(2) = 12 + 10 = 22$.
બીજું પદ $t_2 = S_2 - S_1 = 22 - 8 = 14$.
સામાન્ય તફાવત $d = t_2 - t_1 = 14 - 8 = 6$.
$m$મું પદ $t_m = a + (m - 1)d = 164$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $8 + (m - 1)6 = 164$.
$6(m - 1) = 156$.
$m - 1 = 26$.
$m = 27$.
391
MediumMCQ
ધારો કે $a_1, a_2, a_3, \ldots, a_n$ એ ધન વાસ્તવિક સંખ્યાઓ છે. તો $\frac{a_1}{a_2}+\frac{a_2}{a_3}+\ldots+\frac{a_n}{a_1}$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શું છે?
A
$1$
B
$n$
C
$^nC_2$
D
$2$

Solution

(B) સમાંતર મધ્યક-ભૂમિતિ મધ્યક $(AM \geq GM)$ અસમતા મુજબ,ધન વાસ્તવિક સંખ્યાઓ $x_1, x_2, \ldots, x_n$ માટે:
$\frac{x_1 + x_2 + \ldots + x_n}{n} \geq \sqrt[n]{x_1 x_2 \ldots x_n}$
ધારો કે $x_1 = \frac{a_1}{a_2}, x_2 = \frac{a_2}{a_3}, \ldots, x_n = \frac{a_n}{a_1}$.
તેથી,ગુણાકાર $x_1 x_2 \ldots x_n = \frac{a_1}{a_2} \times \frac{a_2}{a_3} \times \ldots \times \frac{a_n}{a_1} = 1$.
આ કિંમત અસમતામાં મૂકતા:
$\frac{\frac{a_1}{a_2} + \frac{a_2}{a_3} + \ldots + \frac{a_n}{a_1}}{n} \geq \sqrt[n]{1} = 1$
તેથી,$\frac{a_1}{a_2} + \frac{a_2}{a_3} + \ldots + \frac{a_n}{a_1} \geq n$.
ન્યૂનતમ કિંમત $n$ છે,જે ત્યારે મળે છે જ્યારે $a_1 = a_2 = \ldots = a_n$ હોય.
392
EasyMCQ
ધારો કે $S = \{(a, b, c) \in \mathbb{N} \times \mathbb{N} \times \mathbb{N} : a+b+c=21, a \leq b \leq c\}$ અને $T = \{(a, b, c) \in \mathbb{N} \times \mathbb{N} \times \mathbb{N} : a, b, c \text{ સમાંતર શ્રેણીમાં છે}\}$,જ્યાં $\mathbb{N}$ એ તમામ પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓનો ગણ છે. તો,ગણ $S \cap T$ માં ઘટકોની સંખ્યા છે:
A
$6$
B
$7$
C
$13$
D
$14$

Solution

(B) આપેલ છે કે $a+b+c=21$ અને $a, b, c$ સમાંતર શ્રેણીમાં છે,તેથી $2b = a+c$.
$a+c = 2b$ ને સરવાળાના સમીકરણમાં મૂકતા: $2b + b = 21$ $\Rightarrow 3b = 21$ $\Rightarrow b = 7$.
કારણ કે $a, b, c$ સમાંતર શ્રેણીમાં છે,ધારો કે સામાન્ય તફાવત $d$ છે. તેથી $a = 7-d$,$b = 7$,અને $c = 7+d$.
કારણ કે $a, b, c \in \mathbb{N}$,આપણી પાસે $a \geq 1$ હોવું જોઈએ,તેથી $7-d \geq 1 \Rightarrow d \leq 6$.
વળી,શરત $a \leq b \leq c$ સૂચવે છે કે $7-d \leq 7 \leq 7+d$,જેનો અર્થ છે $d \geq 0$.
$d$ માટે શક્ય કિંમતો $0, 1, 2, 3, 4, 5, 6$ છે.
દરેક $d$ માટે,આપણને ત્રિપુટી $(7-d, 7, 7+d)$ મળે છે:
જો $d=0: (7, 7, 7)$
જો $d=1: (6, 7, 8)$
જો $d=2: (5, 7, 9)$
જો $d=3: (4, 7, 10)$
જો $d=4: (3, 7, 11)$
જો $d=5: (2, 7, 12)$
જો $d=6: (1, 7, 13)$
આવી $7$ ત્રિપુટીઓ છે.
393
DifficultMCQ
ધારો કે $\frac{1}{a}$ અને $\frac{1}{b}$ નો સમાંતર મધ્યક $\frac{5}{16}$ છે,જ્યાં $a > 2$. જો $\alpha$ એવી રીતે હોય કે $a, 4, \alpha, b$ એ સમાંતર શ્રેણીમાં હોય,તો સમીકરણ $\alpha x^2 - ax + 2(\alpha - 2b) = 0$ ના ઉકેલ શું હશે?
A
એક બીજ $(1, 4)$ માં અને બીજું $(-2, 0)$ માં
B
એક બીજ $(0, 2)$ માં અને બીજું $(-4, -2)$ માં
C
$2$ થી ઓછું માન ધરાવતા સંકર બીજ
D
બંને બીજ $(-2, 0)$ અંતરાલમાં

Solution

(A) આપેલ છે કે $a, 4, \alpha, b$ સમાંતર શ્રેણીમાં છે. સામાન્ય તફાવત $d$ લેતા,$a = 4-d, \alpha = 4+d, b = 4+2d$.
$\frac{1}{a}$ અને $\frac{1}{b}$ નો મધ્યક $\frac{5}{16}$ છે,તેથી $\frac{1}{2}(\frac{1}{4-d} + \frac{1}{4+2d}) = \frac{5}{16}$.
ઉકેલતા $d = -4/5$ મળે છે.
સમીકરણ $3.2x^2 - 4.8x - 3.2 = 0$ બને છે.
બીજ $x = 2$ અને $x = -0.5$ મળે છે.
394
DifficultMCQ
$A.P.: a_{1}, a_{2}, ..., a_{m}$ નો સામાન્ય તફાવત $A.P.: b_{1}, b_{2}, ..., b_{n}$ ના સામાન્ય તફાવત કરતા $13$ વધારે છે. જો $b_{31} = -277$,$b_{43} = -385$ અને $a_{78} = 327$ હોય,તો $a_{1}$ ની કિંમત શોધો.
A
$21$
B
$24$
C
$19$
D
$16$

Solution

(C) ધારો કે બે $A.P.$ ના સામાન્ય તફાવત અનુક્રમે $d_{1}$ અને $d_{2}$ છે.
આપેલ છે કે $d_{1} = d_{2} + 13$.
$A.P.$ $b_{n}$ માટે,$b_{31} = b_{1} + 30d_{2} = -277$ (સમીકરણ $1$) અને $b_{43} = b_{1} + 42d_{2} = -385$ (સમીકરણ $2$).
સમીકરણ $2$ માંથી સમીકરણ $1$ બાદ કરતા:
$(b_{1} + 42d_{2}) - (b_{1} + 30d_{2}) = -385 - (-277)$
$12d_{2} = -108$
$d_{2} = -9$.
તેથી,$d_{1} = -9 + 13 = 4$.
$A.P.$ $a_{m}$ માટે,$a_{78} = a_{1} + 77d_{1} = 327$.
$d_{1} = 4$ મૂકતા:
$a_{1} + 77(4) = 327$
$a_{1} + 308 = 327$
$a_{1} = 327 - 308 = 19$.
395
DifficultMCQ
એક સમાંતર શ્રેણી ($A$.$P$.) $a_1, a_2, \dots, a_n$ ધ્યાનમાં લો,જ્યાં $a_1 > 0$ છે. જો $a_2 - a_1 = -\frac{3}{4}$,$a_n = \frac{1}{4} a_1$ અને $\sum_{i=1}^n a_i = \frac{525}{2}$ હોય,તો $\sum_{i=1}^{17} a_i$ ની કિંમત શોધો.
A
$476$
B
$952$
C
$238$
D
$136$

Solution

(C) સમાંતર શ્રેણીનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}(a_1 + a_n) = \frac{525}{2}$ અને સામાન્ય તફાવત $d = a_2 - a_1 = -\frac{3}{4}$ આપેલ છે.
$a_n = \frac{1}{4} a_1$ ને સરવાળાના સૂત્રમાં મૂકતા:
$\frac{n}{2}(a_1 + \frac{a_1}{4}) = \frac{525}{2} \implies \frac{n}{2}(\frac{5a_1}{4}) = \frac{525}{2} \implies \frac{5a_1 n}{8} = \frac{525}{2} \implies a_1 n = 420$.
$a_n = a_1 + (n-1)d$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{1}{4} a_1 = a_1 + (n-1)(-\frac{3}{4}) \implies -\frac{3}{4} a_1 = -\frac{3}{4}(n-1) \implies a_1 = n-1$.
$a_1 = n-1$ ને $a_1 n = 420$ માં મૂકતા:
$(n-1)n = 420 \implies n^2 - n - 420 = 0 \implies (n-21)(n+20) = 0$.
$n > 0$ હોવાથી,$n = 21$ અને $a_1 = 21 - 1 = 20$ મળે.
હવે,$\sum_{i=1}^{17} a_i = \frac{17}{2}[2a_1 + (17-1)d]$ ની ગણતરી કરતા:
$= \frac{17}{2}[2(20) + 16(-\frac{3}{4})] = \frac{17}{2}[40 - 12] = \frac{17}{2}[28] = 17 \times 14 = 238$.
396
DifficultMCQ
ધારો કે $\alpha_{1}, \alpha_{2}, \alpha_{3}, \alpha_{4}$ એ ચાર પદોની સમાંતર શ્રેણી ($A$.$P$.) છે,જેથી સમાંતર શ્રેણીનું દરેક પદ અને તેનો સામાન્ય તફાવત $l$ પૂર્ણાંક છે. જો $\alpha_{1}+\alpha_{2}+\alpha_{3}+\alpha_{4}=48$ અને $\alpha_{1}\alpha_{2}\alpha_{3}\alpha_{4}+l^{4}=361$ હોય,તો સમાંતર શ્રેણીનું સૌથી મોટું પદ કેટલું થાય?
A
$27$
B
$24$
C
$21$
D
$23$

Solution

(A) ધારો કે ચાર પદો $a-3d, a-d, a+d, a+3d$ છે,જ્યાં સામાન્ય તફાવત $l=2d$ છે.
સરવાળો $48$ હોવાથી,$(a-3d)+(a-d)+(a+d)+(a+3d)=48$,જેનું સાદું રૂપ $4a=48$ એટલે કે $a=12$ મળે છે.
પદોનો ગુણાકાર અને $l^4$ નો સરવાળો $(a^2-9d^2)(a^2-d^2)+l^4=361$ છે.
$l=2d$ હોવાથી,$l^4=16d^4$. $a=12$ મૂકતા:
$(144-9d^2)(144-d^2)+16d^4=361$
$25d^4 - 1440d^2 + 20375 = 0$
$5$ વડે ભાગતા: $5d^4 - 288d^2 + 4075 = 0$.
$d^2$ માટે દ્વિઘાત સૂત્ર વાપરતા: $d^2 = 25$ મળે છે.
તેથી $d=5$ (કારણ કે $l=2d$ પૂર્ણાંક હોવો જોઈએ).
પદો $-3, 7, 17, 27$ છે.
સૌથી મોટું પદ $27$ છે.
397
DifficultMCQ
ધારો કે $\sum_{k=1}^{n} a_{k} = \alpha n^{2} + \beta n$. જો $a_{10} = 59$ અને $a_{6} = 7a_{1}$ હોય,તો $\alpha + \beta$ ની કિંમત શોધો:
A
$12$
B
$3$
C
$5$
D
$7$

Solution

(C) આપેલ છે કે $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \alpha n^2 + \beta n$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $a_n = S_n - S_{n-1}$.
$a_n = (\alpha n^2 + \beta n) - (\alpha(n-1)^2 + \beta(n-1))$
$a_n = 2\alpha n - \alpha + \beta$.
$a_{10} = 59$ આપેલ છે,તેથી $2\alpha(10) - \alpha + \beta = 59 \Rightarrow 19\alpha + \beta = 59$ (સમીકરણ $1$).
$a_6 = 7a_1$ આપેલ છે,તેથી $2\alpha(6) - \alpha + \beta = 7(2\alpha(1) - \alpha + \beta)$.
$11\alpha + \beta = 7(\alpha + \beta) \Rightarrow 11\alpha + \beta = 7\alpha + 7\beta$.
$4\alpha = 6\beta$ $\Rightarrow 2\alpha = 3\beta$ $\Rightarrow \beta = \frac{2}{3}\alpha$ (સમીકરણ $2$).
સમીકરણ $2$ ને સમીકરણ $1$ માં મૂકતા:
$19\alpha + \frac{2}{3}\alpha = 59$ $\Rightarrow \frac{59\alpha}{3} = 59$ $\Rightarrow \alpha = 3$.
તેથી $\beta = \frac{2}{3}(3) = 2$.
આમ,$\alpha + \beta = 3 + 2 = 5$.
398
MediumMCQ
જો એક $A.P.$ ના પ્રથમ ચાર પદોનો સરવાળો $6$ હોય અને તેના પ્રથમ છ પદોનો સરવાળો $4$ હોય,તો તેના પ્રથમ બાર પદોનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
-$20$
B
-$24$
C
-$26$
D
-$22$

Solution

(D) $A.P.$ ના પ્રથમ $n$ પદોનો સરવાળો $S_n = \frac{n}{2}(2a + (n-1)d)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $S_4 = 6$,તેથી $\frac{4}{2}(2a + 3d) = 6 \Rightarrow 2a + 3d = 3$ .... $(1)$
આપેલ છે કે $S_6 = 4$,તેથી $\frac{6}{2}(2a + 5d) = 4$ $\Rightarrow 3(2a + 5d) = 4$ $\Rightarrow 2a + 5d = \frac{4}{3}$ .... $(2)$
$(2)$ માંથી $(1)$ બાદ કરતા:
$(2a + 5d) - (2a + 3d) = \frac{4}{3} - 3$
$2d = \frac{4-9}{3} = -\frac{5}{3} \Rightarrow d = -\frac{5}{6}$
$d$ ની કિંમત $(1)$ માં મૂકતા:
$2a + 3(-\frac{5}{6}) = 3$ $\Rightarrow 2a - \frac{5}{2} = 3$ $\Rightarrow 2a = 3 + \frac{5}{2} = \frac{11}{2}$ $\Rightarrow a = \frac{11}{4}$
હવે,$S_{12} = \frac{12}{2}(2a + 11d) = 6(2(\frac{11}{4}) + 11(-\frac{5}{6}))$
$S_{12} = 6(\frac{11}{2} - \frac{55}{6}) = 6(\frac{33-55}{6}) = 33 - 55 = -22$

Sequences and Series — Arithmetic progression · Frequently Asked Questions

1Are these Sequences and Series questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Sequences and Series Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.