Gujarati

Increasing and Decreasing function Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Applications of Derivatives · Increasing and Decreasing function

389+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 389 questions in Gujarati

101
DifficultMCQ
ધારો કે $f(x) = x^3 + 6x^2 + px + 2$. જો $f(x)$ એ અંતરાલ $(-3, -1)$ માં ઘટતું વિધેય હોય,તો $p = \dots$
A
$3$
B
$9$
C
$-2$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = x^3 + 6x^2 + px + 2$ છે.
વિધેય ઘટતું હોય તે અંતરાલ શોધવા માટે,આપણે તેનું વિકલન કરીએ:
$f'(x) = 3x^2 + 12x + p$.
$f(x)$ એ અંતરાલ $(-3, -1)$ માં ઘટતું વિધેય હોવાથી,તમામ $x \in (-3, -1)$ માટે $f'(x) \leq 0$ થવું જોઈએ.
દ્વિઘાત પદાવલિ $3x^2 + 12x + p$ એ તેના બીજ $-3$ અને $-1$ ની વચ્ચે $0$ કે તેથી ઓછી હોવી જોઈએ.
તેથી,સમીકરણ $3x^2 + 12x + p = 0$ ના બીજ $x = -3$ અને $x = -1$ છે.
દ્વિઘાત સમીકરણ $ax^2 + bx + c = 0$ માટે બીજનો ગુણાકાર $\frac{c}{a}$ થાય છે.
તેથી,$(-3) \times (-1) = \frac{p}{3}$.
$3 = \frac{p}{3} \implies p = 9$.
102
DifficultMCQ
જે અંતરાલમાં વિધેય $f(x) = 3 \sin x - 4 \sin^3 x$ વધતું વિધેય હોય તે અંતરાલની લંબાઈ ... છે.
A
$\pi /3$
B
$\pi /2$
C
$3\pi /2$
D
$\pi$

Solution

(A) અહીં $f(x) = 3 \sin x - 4 \sin^3 x$ આપેલ છે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin 3x = 3 \sin x - 4 \sin^3 x$ નો ઉપયોગ કરતા,$f(x) = \sin 3x$ મળે.
વિધેય $f(x)$ વધતું વિધેય હોય તે માટે તેનું વિકલન $f'(x) > 0$ હોવું જોઈએ.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(\sin 3x) = 3 \cos 3x$.
વિધેય વધતું હોવા માટે $3 \cos 3x > 0$,એટલે કે $\cos 3x > 0$ હોવું જોઈએ.
આ શરત $-\frac{\pi}{2} < 3x < \frac{\pi}{2}$ માટે સાચી છે.
$3$ વડે ભાગતા,$-\frac{\pi}{6} < x < \frac{\pi}{6}$ મળે.
આ અંતરાલની લંબાઈ $\frac{\pi}{6} - (-\frac{\pi}{6}) = \frac{2\pi}{6} = \frac{\pi}{3}$ થાય.
103
MediumMCQ
$f(x) = x + \frac{1}{x}, x \neq 0$ વિધેય ક્યારે ચુસ્ત વધતું વિધેય બને?
A
$|x| < 1$
B
$|x| > 1$
C
$|x| < 2$
D
$|x| > 2$

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = x + \frac{1}{x}$ છે.
વિધેય ક્યારે ચુસ્ત વધતું વિધેય છે તે શોધવા માટે,આપણે વિકલિત $f'(x)$ શોધીશું અને $f'(x) > 0$ લઈશું.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(x + x^{-1}) = 1 - x^{-2} = 1 - \frac{1}{x^2}$.
ચુસ્ત વધતા વિધેય માટે $f'(x) > 0$,તેથી $1 - \frac{1}{x^2} > 0$.
$\frac{x^2 - 1}{x^2} > 0$.
અહીં $x \neq 0$ માટે $x^2 > 0$ હોવાથી,અસમતા ત્યારે જ સાચી ઠરે જો $x^2 - 1 > 0$ હોય.
$x^2 > 1$,જેનો અર્થ છે કે $|x| > 1$.
104
MediumMCQ
જો $y = 8x^3 - 60x^2 + 144x + 27$ એ અંતરાલ $(a, b)$ માં ઘટતું વિધેય હોય,તો $(a, b) = $
A
$(-3, 2)$
B
$(2, 3)$
C
$(5, 6)$
D
$(-2, 3)$

Solution

(B) આપેલ વિધેય $y = 8x^3 - 60x^2 + 144x + 27$ છે.
વિધેય ઘટતું હોય તે અંતરાલ શોધવા માટે,આપણે વિકલિત $\frac{dy}{dx}$ શોધીએ.
$\frac{dy}{dx} = 24x^2 - 120x + 144$.
વિધેય ઘટતું હોવા માટે,$\frac{dy}{dx} < 0$ હોવું જોઈએ.
$24x^2 - 120x + 144 < 0$.
$24$ વડે ભાગતા,આપણને $x^2 - 5x + 6 < 0$ મળે છે.
દ્વિઘાત પદાવલિના અવયવ પાડતા,$(x - 3)(x - 2) < 0$ મળે છે.
આ અસમતા ત્યારે જ સાચી ઠરે છે જ્યારે $x$ એ $2$ અને $3$ ની વચ્ચે હોય.
તેથી,અંતરાલ $(2, 3)$ છે.
105
MediumMCQ
જો $f(x) = \frac{1}{x + 1} - \log(1 + x)$,જ્યાં $x > 0$,હોય,તો $f$ કેવું વિધેય છે?
A
વધતું વિધેય
B
ઘટતું વિધેય
C
વધતું અને ઘટતું બંને વિધેય
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = \frac{1}{x + 1} - \log(1 + x)$,જ્યાં $x > 0$.
વિધેયનો પ્રકાર નક્કી કરવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = \frac{d}{dx} \left( \frac{1}{x + 1} \right) - \frac{d}{dx} (\log(1 + x))$
$f'(x) = -\frac{1}{(x + 1)^2} - \frac{1}{1 + x}$
$f'(x) = -\left( \frac{1 + (x + 1)}{(x + 1)^2} \right) = -\frac{x + 2}{(x + 1)^2}$
અહીં $x > 0$ હોવાથી,$x + 2 > 0$ અને $(x + 1)^2 > 0$ થાય.
તેથી,તમામ $x > 0$ માટે $f'(x) = -\frac{x + 2}{(x + 1)^2} < 0$ મળે છે.
આમ,વિકલન $f'(x) < 0$ હોવાથી,વિધેય $f$ એ ઘટતું વિધેય છે.
106
DifficultMCQ
જો $f(x) = \frac{\sin x + b \cos x}{\sin x + 4 \cos x}$ એ ચુસ્ત વધતું વિધેય હોય,તો:
A
$b < 8$
B
$b < 4$
C
$b > 4$
D
$b > 8$

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = \frac{a \sin x + b \cos x}{c \sin x + d \cos x}$ છે.
વિધેય $f(x)$ ચુસ્ત વધતું વિધેય હોય તે માટે તેનું વિકલન $f'(x) > 0$ હોવું જોઈએ.
$f'(x) = \frac{(a \cos x - b \sin x)(c \sin x + d \cos x) - (a \sin x + b \cos x)(c \cos x - d \sin x)}{(c \sin x + d \cos x)^2}$.
અંશનું સાદુરૂપ આપતા,આપણને $ad - bc > 0$ મળે છે.
આપેલ વિધેય $f(x) = \frac{1 \sin x + b \cos x}{1 \sin x + 4 \cos x}$ માં,$a=1, b=b, c=1, d=4$ છે.
શરત $ad - bc > 0$ લાગુ પાડતા:
$(1)(4) - (b)(1) > 0$
$4 - b > 0$
$4 > b$ અથવા $b < 4$.
107
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = (x - 1)^2 (x - 2)$ કયા અંતરાલ માટે એકસૂત્રીય ઘટે છે?
A
$x \in (1, 2)$
B
$x \in (1, 5/3)$
C
$x \in R - (1, 5/3)$
D
આમાંથી કોઈ પણ નહીં

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = (x - 1)^2 (x - 2)$ છે.
પ્રથમ,ગુણાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને વિકલિત $f'(x)$ શોધો:
$f'(x) = \frac{d}{dx}[(x - 1)^2] \cdot (x - 2) + (x - 1)^2 \cdot \frac{d}{dx}[(x - 2)]$
$f'(x) = 2(x - 1)(x - 2) + (x - 1)^2$
$f'(x) = (x - 1) [2(x - 2) + (x - 1)]$
$f'(x) = (x - 1) (2x - 4 + x - 1)$
$f'(x) = (x - 1) (3x - 5)$
વિધેય એકસૂત્રીય ઘટતું હોય તે માટે $f'(x) < 0$ હોવું જોઈએ:
$(x - 1)(3x - 5) < 0$
અહીં નિર્ણાયક બિંદુઓ $x = 1$ અને $x = 5/3$ છે.
અંતરાલો $(-\infty, 1)$,$(1, 5/3)$,અને $(5/3, \infty)$ ની ચકાસણી કરતા:
$x \in (1, 5/3)$ માટે,ગુણાકાર $(x - 1)(3x - 5)$ ઋણ મળે છે.
આમ,વિધેય $x \in (1, 5/3)$ અંતરાલ પર ઘટે છે.
108
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = \lambda x - \sin x$ કઈ કિંમત માટે એકસૂત્રીય વધે છે?
A
$\lambda < 1$
B
$\lambda > 1$
C
$\lambda = 0$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(B) વિધેય $f(x)$ એકસૂત્રીય વધતું વિધેય હોય જો તેનું વિકલન $f'(x) \ge 0$ હોય.
આપેલ છે કે $f(x) = \lambda x - \sin x$.
તેથી,$f'(x) = \lambda - \cos x$.
વિધેય $f(x)$ એકસૂત્રીય વધતું હોવા માટે,$f'(x) \ge 0$ હોવું જોઈએ,એટલે કે $\lambda - \cos x \ge 0$ અથવા $\lambda \ge \cos x$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos x$ ની મહત્તમ કિંમત $1$ છે.
તેથી,તમામ $x$ માટે $\lambda \ge \cos x$ સાચું ઠરે તે માટે $\lambda \ge 1$ હોવું જરૂરી છે.
આમ,જ્યારે $\lambda \ge 1$ હોય ત્યારે વિધેય $f(x)$ એકસૂત્રીય વધતું વિધેય બને છે.
109
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધેય વધતું વિધેય છે?
A
$e^{x^2}$
B
$e^{x^3}$
C
$e^0$
D
આપેલ તમામ

Solution

(B) વિધેય $f(x)$ વધતું વિધેય છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ ચકાસીએ છીએ. જો પ્રદેશના તમામ $x$ માટે $f'(x) > 0$ હોય,તો વિધેય ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે.
$1$. $f(x) = e^{x^2}$ માટે,$f'(x) = e^{x^2} \cdot 2x$. આ $x > 0$ માટે ધન અને $x < 0$ માટે ઋણ છે. તેથી,તે સમગ્ર વાસ્તવિક સંખ્યા રેખા પર વધતું વિધેય નથી.
$2$. $f(x) = e^{x^3}$ માટે,$f'(x) = e^{x^3} \cdot 3x^2$. કારણ કે $e^{x^3} > 0$ અને તમામ $x$ માટે $3x^2 \ge 0$ છે,તેથી $f'(x) \ge 0$ થાય. આ વિધેય $\mathbb{R}$ પર ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે.
$3$. $f(x) = e^0 = 1$ માટે,$f'(x) = 0$. આ એક અચળ વિધેય છે,જે વધતું વિધેય નથી.
તેથી,$e^{x^3}$ એ સાચો વિકલ્પ છે કારણ કે તે વધતું વિધેય છે.
110
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કયા અંતરાલમાં $f(x) = 2x^3$ એ $g(x) = 9x^2 - 12x + 6$ કરતા ઓછી ઝડપથી વધે છે?
A
$(1, 2)$
B
$(2, \infty)$
C
$(-\infty, 1)$
D
આમાંથી એક પણ નહીં

Solution

(A) આપણે તે અંતરાલ શોધવા માંગીએ છીએ જ્યાં $f(x)$ એ $g(x)$ કરતા ઓછી ઝડપથી વધે છે,જેનો અર્થ છે કે $f'(x) < g'(x)$.
ધારો કે $h(x) = g(x) - f(x) = -2x^3 + 9x^2 - 12x + 6$.
$f(x)$ એ $g(x)$ કરતા ઓછી ઝડપથી વધે તે માટે આપણે $h'(x) > 0$ જોઈએ છીએ.
$h'(x) = -6x^2 + 18x - 12 = -6(x^2 - 3x + 2) = -6(x - 1)(x - 2)$.
$h'(x) > 0$ માટે,આપણે $(x - 1)(x - 2) < 0$ ની જરૂર છે.
આ અસમતા ત્યારે સાચી પડે છે જ્યારે $x \in (1, 2)$ હોય.
આમ,અંતરાલ $(1, 2)$ માં,$f(x)$ એ $g(x)$ કરતા ઓછી ઝડપથી વધે છે.
111
DifficultMCQ
જો $f(x) = x^2 + kx + 1$ એ અંતરાલ $[1, 2]$ માં વધતું વિધેય હોય,તો $k$ નું ન્યૂનત્તમ મૂલ્ય શું થાય?
A
$2$
B
$4$
C
$-2$
D
$-4$

Solution

(C) વિધેય $f(x)$ અંતરાલ પર વધતું વિધેય હોય તે માટે તેનું વિકલિત $f'(x) \geq 0$ હોવું જોઈએ.
આપેલ $f(x) = x^2 + kx + 1$ માટે,તેનું વિકલિત:
$f'(x) = 2x + k$
અંતરાલ $[1, 2]$ માં $f(x)$ વધતું વિધેય હોવા માટે,તમામ $x \in [1, 2]$ માટે $f'(x) \geq 0$ થવું જોઈએ.
$2x + k \geq 0$
$k \geq -2x$
આ શરત તમામ $x \in [1, 2]$ માટે સાચી હોવી જોઈએ,તેથી $k$ એ આ અંતરાલ પર $-2x$ ની મહત્તમ કિંમત કરતા મોટું અથવા તેના જેટલું હોવું જોઈએ.
ધારો કે $g(x) = -2x$. અંતરાલ $[1, 2]$ પર,વિધેય $g(x)$ ઘટતું વિધેય છે.
તેથી,$g(x)$ ની મહત્તમ કિંમત ડાબી બાજુના અંતિમ બિંદુ $x = 1$ પર મળે છે.
$g(1) = -2(1) = -2$.
આમ,$k \geq -2$.
તેથી,$k$ નું ન્યૂનત્તમ મૂલ્ય $-2$ છે.
112
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધેય ચુસ્ત વધતું વિધેય છે?
A
$f(x) = x + |x|$
B
$f(x) = x - |x|$
C
$f(x) = [x]$
D
$f(x) = x|x|$

Solution

(D) ચાલો દરેક વિધેયનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$A) f(x) = x + |x| = \begin{cases} 2x, & x \ge 0 \\ 0, & x < 0 \end{cases}$. આ ચુસ્ત વધતું વિધેય નથી કારણ કે તે $x < 0$ માટે અચળ છે.
$B) f(x) = x - |x| = \begin{cases} 0, & x \ge 0 \\ 2x, & x < 0 \end{cases}$. આ ચુસ્ત વધતું વિધેય નથી કારણ કે તે $x \ge 0$ માટે અચળ છે.
$C) f(x) = [x]$ (મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય). આ એક સ્ટેપ વિધેય છે અને તે ચુસ્ત વધતું નથી કારણ કે તે પૂર્ણાંકો વચ્ચે અચળ રહે છે.
$D) f(x) = x|x| = \begin{cases} x^2, & x \ge 0 \\ -x^2, & x < 0 \end{cases}$.
જો $x_1 < x_2$ હોય,તો જો બંને ધન હોય તો $x_1^2 < x_2^2$. જો બંને ઋણ હોય તો $-x_1^2 < -x_2^2$. જો $x_1 < 0$ અને $x_2 \ge 0$ હોય,તો $f(x_1) < 0$ અને $f(x_2) \ge 0$,તેથી $f(x_1) < f(x_2)$. આમ,$f(x)$ એ ચુસ્ત વધતું વિધેય છે.
113
MediumMCQ
જો વિધેય $f(x) = \cos |x| - 2ax + b$ એ આખી વાસ્તવિક સંખ્યા રેખા પર વધતું વિધેય હોય,તો $a$ નું મૂલ્ય શું થાય?
A
$a \le -1$
B
$a \le -1/2$
C
$a \le 1/2$
D
$a \le 1$

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = \cos |x| - 2ax + b$.
કારણ કે $\cos |x| = \cos x$,તેથી $f(x) = \cos x - 2ax + b$.
વિધેય $f(x)$ વધતું વિધેય હોવા માટે,તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે $f'(x) \ge 0$ હોવું જોઈએ.
$f'(x) = -\sin x - 2a$.
$f'(x) \ge 0$ માટે,$-\sin x - 2a \ge 0$ હોવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે $2a \le -\sin x$,અથવા $a \le -\frac{1}{2} \sin x$.
આ શરત તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે સાચી હોવી જોઈએ,તેથી $a$ એ $-\frac{1}{2} \sin x$ ની ન્યૂનતમ કિંમત કરતા નાનું અથવા તેના જેટલું હોવું જોઈએ.
$\sin x$ ની ન્યૂનતમ કિંમત $-1$ છે,તેથી $-\sin x - 2a \ge 0$ તમામ $x$ માટે સાચું રહે તે માટે,આપણે $2a \le \min(-\sin x) = -1$ ની જરૂર છે.
આમ,$a \le -1/2$.
114
MediumMCQ
જો $x \in (0, 1)$ હોય,તો $f(x) = x^{100} + \sin x - 1$ કેવું વિધેય છે?
A
એકસૂત્રી વધતું
B
એકસૂત્રી ઘટતું
C
એકસૂત્રી નથી
D
અયુગ્મ વિધેય

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = x^{100} + \sin x - 1$ છે.
વિધેયનો પ્રકાર નક્કી કરવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ શોધીએ.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(x^{100} + \sin x - 1) = 100x^{99} + \cos x$.
$x \in (0, 1)$ માટે,આપણે જોઈએ છીએ કે $x^{99} > 0$,તેથી $100x^{99} > 0$.
વળી,$x \in (0, 1)$ માટે,$\cos x > 0$ કારણ કે $x$ પ્રથમ ચરણમાં છે.
આમ,$100x^{99}$ અને $\cos x$ બંને પદો $x \in (0, 1)$ માટે ધન હોવાથી,તેમનો સરવાળો $f'(x) = 100x^{99} + \cos x > 0$ થાય.
$f'(x) > 0$ હોવાથી,વિધેય $f(x)$ અંતરાલ $(0, 1)$ પર એકસૂત્રી વધતું વિધેય છે.
115
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = 3x + \frac{2}{x}$ એ અંતરાલ $(1, 3)$ પર ........ છે.
A
$(1, 3)$ પર ચુસ્ત ઘટતું વિધેય છે.
B
$(1, 3)$ પર ચુસ્ત વધતું વિધેય છે.
C
માત્ર $(2, 3)$ માં ઘટતું વિધેય છે.
D
વધતું કે ઘટતું એકપણ નથી.

Solution

(B) અહીં વિધેય $f(x) = 3x + \frac{2}{x}$ આપેલ છે.
વિધેયનો પ્રકાર નક્કી કરવા માટે,આપણે તેનું વિકલિત $f'(x)$ શોધીએ.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(3x + 2x^{-1}) = 3 - 2x^{-2} = 3 - \frac{2}{x^2}$.
પદને સાદું રૂપ આપતા,આપણને $f'(x) = \frac{3x^2 - 2}{x^2}$ મળે છે.
અંતરાલ $x \in (1, 3)$ માટે,આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે $x^2 > 1$,જેનો અર્થ છે કે $3x^2 > 3$.
તેથી,$3x^2 - 2 > 3 - 2 = 1$,જે હંમેશા ધન છે.
આમ,દરેક $x \in (1, 3)$ માટે $f'(x) > 0$ હોવાથી,વિધેય $f(x)$ એ અંતરાલ $(1, 3)$ પર ચુસ્ત વધતું વિધેય છે.
116
DifficultMCQ
$f(x) = \sin x$ અને $g(x) = x$ લો.
વિધાન-$1$: $x \in (0, \infty)$ માટે,$f(x) \leq g(x)$.
વિધાન-$2$: $x \in (0, \infty)$ માટે,$f(x) \leq 1$ પરંતુ જેમ $x \rightarrow \infty$,તેમ $g(x) \rightarrow \infty$.
A
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે; વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ નું સાચું સ્પષ્ટીકરણ છે.
B
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે; વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ નું સાચું સ્પષ્ટીકરણ નથી.
C
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ ખોટું છે.
D
વિધાન-$1$ ખોટું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે.

Solution

(B) વિધેય $h(x) = g(x) - f(x) = x - \sin x$ ધ્યાનમાં લો.
$x > 0$ માટે $f(x) \leq g(x)$ છે કે નહીં તે ચકાસવા માટે,આપણે $h(x)$ નું વિશ્લેષણ કરીએ.
તેનું વિકલન $h'(x) = 1 - \cos x$ છે.
બધા $x$ માટે $\cos x \leq 1$ હોવાથી,$h'(x) = 1 - \cos x \geq 0$ થાય.
આનો અર્થ એ છે કે $x \geq 0$ માટે $h(x)$ એ વધતું વિધેય છે.
$h(0) = 0 - \sin(0) = 0$ હોવાથી,બધા $x \geq 0$ માટે $h(x) \geq 0$ થાય.
આમ,$x - \sin x \geq 0$,જેનો અર્થ છે કે $x \in (0, \infty)$ માટે $x \geq \sin x$ અથવા $g(x) \geq f(x)$.
તેથી,વિધાન-$1$ સાચું છે.
હવે વિધાન-$2$ ધ્યાનમાં લો: $x \in (0, \infty)$ માટે,$f(x) = \sin x \leq 1$ સાચું છે.
વળી,જેમ $x \rightarrow \infty$,તેમ $g(x) = x \rightarrow \infty$ પણ સાચું છે.
જોકે,$f(x) \leq 1$ અને $g(x) \rightarrow \infty$ હોવાની હકીકત,વિકલન કસોટીનો ઉપયોગ કર્યા વિના સીધી રીતે $f(x) \leq g(x)$ સાબિત કરતી નથી.
આમ,વિધાન-$2$ સાચું છે,પરંતુ તે વિધાન-$1$ માટેનું સીધું તાર્કિક સ્પષ્ટીકરણ નથી.
117
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = \tan x - x$ કેવું વિધેય છે?
A
હંમેશા ઘટતું
B
હંમેશા વધતું
C
ક્યારેય ન વધતું
D
ક્યારેય ન ઘટતું

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = \tan x - x$.
વિધેયનો પ્રકાર નક્કી કરવા માટે,આપણે $x$ ની સાપેક્ષમાં તેનું વિકલન કરીએ:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(\tan x - x) = \sec^2 x - 1$.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $1 + \tan^2 x = \sec^2 x$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે $\sec^2 x - 1 = \tan^2 x$.
આમ,$f'(x) = \tan^2 x$.
કોઈપણ વાસ્તવિક સંખ્યાનો વર્ગ હંમેશા અઋણ હોવાથી,પ્રદેશના તમામ $x$ માટે $f'(x) \geq 0$ થાય.
ચોક્કસપણે,તમામ $x \neq n\pi$ (જ્યાં $n \in Z$) માટે $f'(x) > 0$ છે.
વિકલિત અઋણ હોવાથી અને કોઈ પણ અંતરાલ પર શૂન્ય ન હોવાથી,વિધેય ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે.
તેથી,આ વિધેય હંમેશા વધતું વિધેય છે.
118
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = \tan^{-1}(\sin x + \cos x), x > 0$ એ કયા અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે?
A
$(0, \pi)$
B
$(0, \frac{\pi}{2})$
C
$(0, \frac{\pi}{4})$
D
$(\frac{\pi}{4}, \frac{\pi}{2})$

Solution

(C) અહીં વિધેય $f(x) = \tan^{-1}(\sin x + \cos x)$ આપેલ છે.
$x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા:
$f'(x) = \frac{1}{1 + (\sin x + \cos x)^2} \cdot (\cos x - \sin x)$.
વિધેય વધતું હોય તે માટે $f'(x) > 0$ હોવું જોઈએ.
અહીં છેદ $1 + (\sin x + \cos x)^2$ હંમેશા ધન છે,તેથી $f'(x)$ ની નિશાની અંશ $(\cos x - \sin x)$ પર આધાર રાખે છે.
આપણે $\cos x - \sin x > 0$ જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે $\cos x > \sin x$.
બંને બાજુ $\cos x$ વડે ભાગતા (પ્રથમ ચરણમાં $\cos x > 0$ હોવાથી),આપણને $1 > \tan x$ અથવા $\tan x < 1$ મળે છે.
આ શરત $x \in (0, \frac{\pi}{4})$ માટે સાચી છે.
તેથી,વિધેય અંતરાલ $(0, \frac{\pi}{4})$ માં ચુસ્ત વધતું વિધેય છે.
119
MediumMCQ
ધારો કે $f(x) = \int e^x (x - 1)(x - 2) dx$. તો $f$ કયા અંતરાલમાં ઘટતું વિધેય છે?
A
$(-\infty, 1)$
B
$(1, 2)$
C
$(2, \infty)$
D
$(0, 1)$

Solution

(B) વિધેય $f(x)$ ઘટતું વિધેય ત્યારે કહેવાય જ્યારે તેનું વિકલિત $f'(x) < 0$ હોય.
આપેલ છે કે $f(x) = \int e^x (x - 1)(x - 2) dx$.
કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,તેનું વિકલિત $f'(x) = e^x (x - 1)(x - 2)$ થાય.
અહીં $e^x$ એ તમામ વાસ્તવિક $x$ માટે હંમેશા ધન છે,તેથી $f'(x)$ ની નિશાની $(x - 1)(x - 2)$ ના ગુણાકાર પર આધાર રાખે છે.
આપણે $f'(x) < 0$ લઈએ,જેનો અર્થ છે કે $(x - 1)(x - 2) < 0$.
આ અસમતા ત્યારે જ સાચી પડે જ્યારે $x$ એ $1$ અને $2$ ની વચ્ચે હોય.
તેથી,$f(x)$ એ અંતરાલ $(1, 2)$ માં ઘટતું વિધેય છે.
120
DifficultMCQ
જો $f(x) = x^{3/2}(3x - 10)$,$x \geq 0$ હોય,તો $f(x)$ કયા અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે?
A
$(-\infty, 0) \cup (0, \infty)$
B
$[2, \infty)$
C
$(-\infty, -1] \cup [1, \infty)$
D
$(-\infty, 0] \cup [2, \infty)$

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = x^{3/2}(3x - 10) = 3x^{5/2} - 10x^{3/2}$ છે.
વિધેય વધતું હોય તે અંતરાલ શોધવા માટે,આપણે વિકલિત $f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(3x^{5/2} - 10x^{3/2}) = 3 \cdot \frac{5}{2} x^{3/2} - 10 \cdot \frac{3}{2} x^{1/2} = \frac{15}{2} x^{3/2} - 15 x^{1/2}$.
ક્રાંતિક બિંદુઓ માટે $f'(x) = 0$ લેતા:
$\frac{15}{2} x^{1/2} (x - 2) = 0$.
$x \geq 0$ હોવાથી,ક્રાંતિક બિંદુ $x = 2$ મળે છે.
$x > 2$ માટે,$f'(x) > 0$ થાય છે,તેથી વિધેય $[2, \infty)$ અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે.
$0 < x < 2$ માટે,$f'(x) < 0$ થાય છે,તેથી વિધેય $(0, 2)$ અંતરાલમાં ઘટતું વિધેય છે.
121
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = e^{ax}$ ક્યારે એકસૂત્રી ઘટતું વિધેય બને?
A
હંમેશા
B
ક્યારેય નહીં
C
જ્યારે $a < 0$ હોય
D
જ્યારે $a > 0$ હોય

Solution

(C) ધારો કે વિધેય $f(x) = e^{ax}$ છે.
વિધેય ક્યારે એકસૂત્રી ઘટતું છે તે જાણવા માટે,આપણે તેનું પ્રથમ વિકલન શોધીએ:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(e^{ax}) = a \cdot e^{ax}$.
વિધેય એકસૂત્રી ઘટતું હોય જો $f'(x) < 0$ હોય.
આપણે જાણીએ છીએ કે ઘાતાંકીય વિધેય $e^{ax}$ એ તમામ વાસ્તવિક $x$ માટે હંમેશા ધન હોય છે $(e^{ax} > 0)$,તેથી $f'(x)$ ની નિશાની સંપૂર્ણપણે અચળાંક $a$ પર આધાર રાખે છે.
તેથી,$f'(x) < 0$ ત્યારે જ થાય જો $a < 0$ હોય.
આમ,વિધેય $f(x) = e^{ax}$ એ $a < 0$ હોય ત્યારે એકસૂત્રી ઘટતું વિધેય છે.
122
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = 2x^3 - 9x^2 + 12x + 29$ કયા અંતરાલ માટે ઘટતું વિધેય છે?
A
$x < 2$
B
$x > 2$
C
$x > 3$
D
$1 < x < 2$

Solution

(D) વિધેય $f(x) = 2x^3 - 9x^2 + 12x + 29$ કયા અંતરાલમાં ઘટે છે તે શોધવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ મેળવીએ.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(2x^3 - 9x^2 + 12x + 29) = 6x^2 - 18x + 12$.
વિધેય ઘટતું હોય તે માટે,$f'(x) < 0$ હોવું જોઈએ.
$6x^2 - 18x + 12 < 0$.
$6$ વડે ભાગતા,આપણને $x^2 - 3x + 2 < 0$ મળે છે.
આ દ્વિઘાત પદાવલિના અવયવ પાડતા,$(x - 1)(x - 2) < 0$ મળે છે.
અસમતા $(x - 1)(x - 2) < 0$ ત્યારે જ સાચી ઠરે જ્યારે $x$ એ $1$ અને $2$ ની વચ્ચે હોય.
તેથી,વિધેય $1 < x < 2$ માટે ઘટતું વિધેય છે.
123
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = 1 - e^{-\frac{x^2}{2}}$ એ .......
A
દરેક $x \in R$ માટે વધતું વિધેય છે.
B
દરેક $x \in R$ માટે ઘટતું વિધેય છે.
C
$x < 0$ માટે ઘટતું વિધેય છે અને $x > 0$ માટે વધતું વિધેય છે.
D
$x < 0$ માટે વધતું વિધેય છે અને $x > 0$ માટે ઘટતું વિધેય છે.

Solution

(C) આપેલ વિધેય $f(x) = 1 - e^{-\frac{x^2}{2}}$ છે.
વિધેય વધતું કે ઘટતું છે તે નક્કી કરવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ મેળવીએ:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(1 - e^{-\frac{x^2}{2}}) = 0 - e^{-\frac{x^2}{2}} \cdot \frac{d}{dx}(-\frac{x^2}{2}) = -e^{-\frac{x^2}{2}} \cdot (-x) = x e^{-\frac{x^2}{2}}$.
દરેક $x \in R$ માટે $e^{-\frac{x^2}{2}} > 0$ હોવાથી,$f'(x)$ ની નિશાની માત્ર $x$ ની નિશાની પર આધાર રાખે છે.
કિસ્સો $1$: જો $x > 0$ હોય,તો $f'(x) > 0$ થાય,જેનો અર્થ છે કે વિધેય $f(x)$ વધતું વિધેય છે.
કિસ્સો $2$: જો $x < 0$ હોય,તો $f'(x) < 0$ થાય,જેનો અર્થ છે કે વિધેય $f(x)$ ઘટતું વિધેય છે.
આમ,વિધેય $x < 0$ માટે ઘટતું વિધેય છે અને $x > 0$ માટે વધતું વિધેય છે.
124
DifficultMCQ
ધારો કે $f(x) = xe^{x(1 - x)}$ છે,તો $f(x)$ એ:
A
$[-1/2, 1]$ પર વધતું વિધેય છે
B
$R$ પર ઘટતું વિધેય છે
C
$R$ પર વધતું વિધેય છે
D
$[-1/2, 1]$ પર ઘટતું વિધેય છે

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) = xe^{x(1 - x)}$.
ગુણાકારના નિયમ અને સાંકળના નિયમનો ઉપયોગ કરીને $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$f'(x) = 1 \cdot e^{x(1 - x)} + x \cdot e^{x(1 - x)} \cdot (1 - 2x)$
$f'(x) = e^{x(1 - x)} [1 + x - 2x^2]$
$f'(x) = e^{x(1 - x)} (1 + x)(1 - 2x)$
વિધેય $f(x)$ વધતું હોય તે માટે $f'(x) \geq 0$ હોવું જોઈએ.
અહીં $e^{x(1 - x)} > 0$ હોવાથી,$(1 + x)(1 - 2x) \geq 0$ થવું જોઈએ.
આ અસમતા ઉકેલતા,$x \in [-1, 1/2]$ મળે છે.
આમ,$f(x)$ એ $[-1/2, 1/2]$ અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે,જે $[-1/2, 1]$ નો ભાગ છે. તેથી વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
125
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = \cos |x| - 2ax + b$ એ આખી વાસ્તવિક સંખ્યા રેખા પર વધતું વિધેય છે. $a$ નો વિસ્તાર શોધો.
A
$a = b$
B
$a = b/2$
C
$a \leq -1/2$
D
$a > -3/2$

Solution

(C) આપેલ વિધેય $f(x) = \cos |x| - 2ax + b$ છે.
કારણ કે $\cos |x| = \cos x$,તેથી $f(x) = \cos x - 2ax + b$ થાય.
વિધેય આખી વાસ્તવિક સંખ્યા રેખા પર વધતું હોવાથી,તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે $f'(x) \geq 0$ હોવું જોઈએ.
વિકલન કરતા: $f'(x) = -\sin x - 2a$.
શરત $f'(x) \geq 0$ મૂકતા,$-\sin x - 2a \geq 0$,જેનું સાદું રૂપ $\sin x + 2a \leq 0$ થાય.
આ અસમતા તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે સાચી રહે તે માટે,$\sin x + 2a$ ની મહત્તમ કિંમત $0$ કે તેથી ઓછી હોવી જોઈએ.
$\sin x$ ની મહત્તમ કિંમત $1$ છે,તેથી $1 + 2a \leq 0$ મળે.
$a$ માટે ઉકેલતા,$2a \leq -1$,જેનો અર્થ છે કે $a \leq -1/2$.
126
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = [x(x - 3)]^2$ કયા અંતરાલ માટે વધતું વિધેય છે?
A
$0 < x < \infty$
B
$-\infty < x < 0$
C
$0 < x < 3/2$
D
$1 < x < 3$

Solution

(C) આપેલ વિધેય $f(x) = [x(x - 3)]^2 = (x^2 - 3x)^2$ છે.
વિધેય વધતું વિધેય ક્યારે હોય તે જાણવા માટે,આપણે વિકલિત $f'(x)$ શોધીશું અને $f'(x) > 0$ લઈશું.
$f'(x) = 2(x^2 - 3x) \cdot (2x - 3) = 2x(x - 3)(2x - 3)$.
$f'(x) > 0$ લેતા,$2x(x - 3)(2x - 3) > 0$,જેનું સાદું રૂપ $x(x - 3)(2x - 3) > 0$ થાય છે.
અહીં નિર્ણાયક બિંદુઓ $x = 0$,$x = 3/2$ અને $x = 3$ છે.
સંખ્યા રેખા પર ચિહ્ન પદ્ધતિ (wavy curve method) નો ઉપયોગ કરતા:
$x \in (0, 3/2)$ માટે,$f'(x) > 0$.
$x \in (3/2, 3)$ માટે,$f'(x) < 0$.
$x \in (3, \infty)$ માટે,$f'(x) > 0$.
આમ,વિધેય $x \in (0, 3/2) \cup (3, \infty)$ માટે વધતું વિધેય છે.
127
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = \frac{\log(\pi + x)}{\log(e + x)}$ કેવું વિધેય છે?
A
$(0, \infty)$ પર વધતું
B
$(0, \infty)$ પર ઘટતું
C
$(0, \frac{\pi}{e})$ પર વધતું અને $(\frac{\pi}{e}, \infty)$ પર ઘટતું
D
$(0, \frac{\pi}{e})$ પર ઘટતું અને $(\frac{\pi}{e}, \infty)$ પર વધતું

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = \frac{\log(\pi + x)}{\log(e + x)}$.
ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$f'(x) = \frac{\log(e + x) \cdot \frac{1}{\pi + x} - \log(\pi + x) \cdot \frac{1}{e + x}}{[\log(e + x)]^2}$.
$f'(x) = \frac{(e + x)\log(e + x) - (\pi + x)\log(\pi + x)}{(\pi + x)(e + x)[\log(e + x)]^2}$.
અહીં $e < \pi$ હોવાથી,$x > 0$ માટે $e + x < \pi + x$ અને $\log(e + x) < \log(\pi + x)$ થાય.
તેથી,$(e + x)\log(e + x) < (\pi + x)\log(\pi + x)$,જે દર્શાવે છે કે $f'(x) < 0$ દરેક $x \in (0, \infty)$ માટે.
આમ,$f(x)$ એ $(0, \infty)$ પર ઘટતું વિધેય છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો જવાબ છે.
128
DifficultMCQ
ધારો કે $f(x) = \int_{x^2}^{x^2+1} e^{-t^2} dt$,$x \in (-\infty, \infty)$ માટે. કયા અંતરાલ માટે $f(x)$ વધતું વિધેય છે?
A
$(-\infty, 0]$
B
$[0, \infty)$
C
$[-2, 2)$
D
એક પણ નહિ

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) = \int_{x^2}^{x^2+1} e^{-t^2} dt$.
ન્યૂટન-લેબનીઝના વિકલનના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$f'(x) = e^{-(x^2+1)^2} \cdot \frac{d}{dx}(x^2+1) - e^{-(x^2)^2} \cdot \frac{d}{dx}(x^2)$
$f'(x) = e^{-(x^2+1)^2} \cdot (2x) - e^{-x^4} \cdot (2x)$
$f'(x) = 2x \left( e^{-(x^4+2x^2+1)} - e^{-x^4} \right)$
$f'(x) = 2x \cdot e^{-x^4} \left( e^{-(2x^2+1)} - 1 \right)$
અહીં $e^{-x^4} > 0$ દરેક $x$ માટે છે,અને $e^{-(2x^2+1)} < 1$ દરેક $x$ માટે છે (કારણ કે $2x^2+1 > 0$),તેથી $(e^{-(2x^2+1)} - 1)$ હંમેશા ઋણ છે.
$f(x)$ વધતું વિધેય હોય તે માટે $f'(x) \geq 0$ હોવું જોઈએ.
$2x \cdot (\text{ઋણ કિંમત}) \geq 0 \implies x \leq 0$.
આમ,$f(x)$ એ $(-\infty, 0]$ અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે.
129
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = \frac{\log(\pi + x)}{\log(e + x)}$ એ .......
A
$(0, \infty)$ માં વધતું વિધેય છે.
B
$(0, \infty)$ માં ઘટતું વિધેય છે.
C
$(0, \frac{\pi}{e})$ માં વધતું અને $(\frac{\pi}{e}, \infty)$ માં ઘટતું વિધેય છે.
D
$(0, \frac{\pi}{e})$ માં ઘટતું અને $(\frac{\pi}{e}, \infty)$ માં વધતું વિધેય છે.

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = \frac{\log(\pi + x)}{\log(e + x)}$.
ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને વિકલન કરતા:
$f'(x) = \frac{\frac{1}{\pi + x} \cdot \log(e + x) - \frac{1}{e + x} \cdot \log(\pi + x)}{(\log(e + x))^2}$.
$f'(x) = \frac{(e + x)\log(e + x) - (\pi + x)\log(\pi + x)}{(\pi + x)(e + x)(\log(e + x))^2}$.
ધારો કે $g(t) = t \log t$. તો $g'(t) = 1 + \log t$. $t > 0$ માટે,$g(t)$ એ $t > 1/e$ માટે વધતું વિધેય છે.
અહીં $x > 0$ હોવાથી,$e + x > e > 1/e$ અને $\pi + x > \pi > 1/e$ થાય.
વળી $\pi > e$ હોવાથી,$\pi + x > e + x$ થાય.
$g(t)$ એ $t > 1/e$ માટે વધતું વિધેય હોવાથી,$g(\pi + x) > g(e + x)$ મળે.
તેથી,$(\pi + x)\log(\pi + x) > (e + x)\log(e + x)$.
આનો અર્થ એ થાય કે $(e + x)\log(e + x) - (\pi + x)\log(\pi + x) < 0$.
આમ,દરેક $x \in (0, \infty)$ માટે $f'(x) < 0$ થાય છે.
તેથી,$f(x)$ એ $(0, \infty)$ માં ઘટતું વિધેય છે.
130
MediumMCQ
જો $f(x) = x^3 - 6x^2 + 9x + 3$ એ ઘટતું વિધેય હોય,તો $x$ કયા અંતરાલમાં હોય?
A
$(-\infty, 1) \cup (3, \infty)$
B
$(1, 3)$
C
$(3, \infty)$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = x^3 - 6x^2 + 9x + 3$ છે.
વિધેય ઘટતું હોય તે અંતરાલ શોધવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ શોધીએ.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(x^3 - 6x^2 + 9x + 3) = 3x^2 - 12x + 9$.
વિકલનના અવયવ પાડતા:
$f'(x) = 3(x^2 - 4x + 3) = 3(x - 3)(x - 1)$.
વિધેય ત્યારે જ ઘટે જ્યારે $f'(x) < 0$ હોય.
તેથી,$3(x - 3)(x - 1) < 0$.
આ અસમતા ત્યારે સાચી પડે જ્યારે $x$ એ $1$ અને $3$ ની વચ્ચે હોય.
તેથી,$x \in (1, 3)$.
131
MediumMCQ
$x$ ના તમામ મૂલ્યો માટે,વિધેય $f(x) = 2x^3 + 6x^2 + 7x - 19$ કેવું વિધેય છે?
A
વધતું
B
ઘટતું
C
વધતું કે ઘટતું નથી
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(A) વિધેયનો પ્રકાર નક્કી કરવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ શોધીએ.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(2x^3 + 6x^2 + 7x - 19) = 6x^2 + 12x + 7$.
આપણે તેને $f'(x) = 6(x^2 + 2x) + 7$ તરીકે લખી શકીએ.
પૂર્ણવર્ગ બનાવતા,$f'(x) = 6(x^2 + 2x + 1 - 1) + 7 = 6(x + 1)^2 - 6 + 7 = 6(x + 1)^2 + 1$.
બધા વાસ્તવિક $x$ માટે $(x + 1)^2 \geq 0$ હોવાથી,$6(x + 1)^2 + 1 \geq 1$ થાય.
આમ,તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે $f'(x) > 0$ છે.
વિકલન તમામ $x$ માટે ધન હોવાથી,વિધેય $f(x)$ એ વધતું વિધેય છે.
132
MediumMCQ
અંતરાલ $\left( -\frac{\pi}{3}, \frac{\pi}{3} \right)$ માં વિધેય $f(x) = -\frac{x}{2} + \sin x$ કેવું વિધેય છે?
A
વધતું
B
ઘટતું
C
અચળ
D
વધતું પણ નહીં અને ઘટતું પણ નહીં

Solution

(A) વિધેયનો પ્રકાર નક્કી કરવા માટે,આપણે તેનું વિકલન કરીએ:
$f'(x) = -\frac{1}{2} + \cos x$
અંતરાલ $x \in \left( -\frac{\pi}{3}, \frac{\pi}{3} \right)$ માટે,આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos x$ ની કિંમત $\frac{1}{2}$ થી $1$ ની વચ્ચે હોય છે.
ચોક્કસ રીતે,$\frac{1}{2} < \cos x \le 1$.
બધા પદોમાંથી $\frac{1}{2}$ બાદ કરતા,આપણને મળે છે:
$\frac{1}{2} - \frac{1}{2} < \cos x - \frac{1}{2} \le 1 - \frac{1}{2}$
$0 < f'(x) \le \frac{1}{2}$
અહીં $f'(x) > 0$ હોવાથી,આપેલ અંતરાલમાં વિધેય $f(x)$ વધતું વિધેય છે.
133
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = \tan^{-1}(\sin x + \cos x)$ કયા અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે?
A
$(-\pi/4, \pi/2)$
B
$(-\pi/2, \pi/4)$
C
$(0, \pi/2)$
D
$(-\pi/2, \pi/2]$

Solution

(B) વિધેય $f(x) = \tan^{-1}(\sin x + \cos x)$ કયા અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે તે શોધવા માટે,આપણે વિકલિત $f'(x)$ મેળવવું પડશે અને તેને $0$ કરતા મોટું લેવું પડશે.
આપેલ છે: $f(x) = \tan^{-1}(\sin x + \cos x)$.
ચેઈન રૂલનો ઉપયોગ કરીને $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$f'(x) = \frac{1}{1 + (\sin x + \cos x)^2} \times (\cos x - \sin x)$.
વિધેય વધતું હોવા માટે,$f'(x) > 0$ હોવું જોઈએ.
કારણ કે $1 + (\sin x + \cos x)^2$ હંમેશા ધન છે,તેથી આપણે નીચેની શરત મેળવીએ છીએ:
$\cos x - \sin x > 0$
$\cos x > \sin x$
$cos x$ વડે ભાગતા (ધારી લો કે સંબંધિત પ્રદેશમાં $\cos x > 0$ છે),આપણને મળે છે:
$1 > \tan x$
$\tan x < 1$.
$x = \pi/4$ પર $\tan x = 1$ હોવાથી,$\tan x < 1$ ની શરત $x < \pi/4$ માટે સાચી છે.
ત્રિકોણમિતીય વિધેયોના પ્રમાણિત પ્રદેશને ધ્યાનમાં લેતા,અંતરાલ $(-\pi/2, \pi/4)$ મળે છે.
134
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = x^2 e^{-x}$ કયા અંતરાલમાં ચુસ્ત રીતે વધે છે?
A
$0 < x < 2$
B
$2 < x < \infty$
C
$x \in \mathbb{R} \setminus [0, 2]$
D
$x < 0$

Solution

(A) વિધેય $f(x) = x^2 e^{-x}$ કયા અંતરાલમાં ચુસ્ત રીતે વધે છે તે શોધવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ મેળવીએ.
ગુણાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(x^2) \cdot e^{-x} + x^2 \cdot \frac{d}{dx}(e^{-x})$
$f'(x) = 2x e^{-x} - x^2 e^{-x}$
$f'(x) = x e^{-x} (2 - x)$
વિધેય ચુસ્ત રીતે વધતું હોય તે માટે $f'(x) > 0$ હોવું જોઈએ.
બધા $x \in \mathbb{R}$ માટે $e^{-x} > 0$ હોવાથી,અસમતા $x e^{-x} (2 - x) > 0$ નીચે મુજબ સાદું રૂપ પામે છે:
$x(2 - x) > 0$
$-1$ વડે ગુણતા અસમતાની નિશાની બદલાય છે:
$x(x - 2) < 0$
દ્વિઘાત પદાવલિના શૂન્યો $x = 0$ અને $x = 2$ છે. આ પદાવલિ શૂન્યોની વચ્ચે ઋણ હોય છે.
તેથી,વિધેય $0 < x < 2$ માટે ચુસ્ત રીતે વધે છે.
135
DifficultMCQ
જો $f(x) = \sin x - \cos x$,$0 \leq x \leq 2\pi$ હોય,તો $f(x)$ કયા અંતરાલમાં ચુસ્ત ઘટતું વિધેય છે?
A
$\left( \frac{5\pi}{6}, \frac{3\pi}{4} \right)$
B
$\left( \frac{\pi}{4}, \frac{\pi}{2} \right)$
C
$\left( \frac{3\pi}{2}, \frac{5\pi}{2} \right)$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહીં

Solution

(D) આપેલ છે કે $f(x) = \sin x - \cos x$.
વિધેય $f(x)$ ચુસ્ત ઘટતું હોય તે માટે $f'(x) < 0$ થવું જોઈએ.
$f'(x) = \cos x + \sin x$.
$f'(x) < 0 \implies \cos x + \sin x < 0$.
$\sqrt{2} \left( \frac{1}{\sqrt{2}} \cos x + \frac{1}{\sqrt{2}} \sin x \right) < 0$.
$\sqrt{2} \cos \left( x - \frac{\pi}{4} \right) < 0$.
$\cos \left( x - \frac{\pi}{4} \right) < 0$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos \theta < 0$ ત્યારે થાય જ્યારે $\frac{\pi}{2} < \theta < \frac{3\pi}{2}$.
તેથી,$\frac{\pi}{2} < x - \frac{\pi}{4} < \frac{3\pi}{2}$.
બધી બાજુ $\frac{\pi}{4}$ ઉમેરતા,$\frac{\pi}{2} + \frac{\pi}{4} < x < \frac{3\pi}{2} + \frac{\pi}{4}$.
$\frac{3\pi}{4} < x < \frac{7\pi}{4}$.
આમ,આપેલ વિકલ્પોમાંથી કોઈ પણ આ અંતરાલમાં સંપૂર્ણપણે સમાવિષ્ટ નથી,તેથી સાચો જવાબ 'આપેલ પૈકી એક પણ નહીં' છે.
136
DifficultMCQ
જો $y = ax^3 + 3x^2 + (2a + 1)x + 1000$ એ $x$ ના તમામ મૂલ્યો માટે ચુસ્ત વધતું વિધેય હોય,તો:
A
$-3/2 < a < 1$
B
$a > 1$
C
$a < -3/2$
D
$a > 1 \text{ અથવા } a < -3/2$

Solution

(B) આપેલ વિધેય $y = ax^3 + 3x^2 + (2a + 1)x + 1000$ છે.
$y$ એ તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે ચુસ્ત વધતું વિધેય હોવા માટે,તેનું વિકલન $y'$ એ તમામ $x$ માટે $0$ કરતા મોટું હોવું જોઈએ.
$y' = 3ax^2 + 6x + (2a + 1) > 0$.
દ્વિઘાત પદાવલિ $Ax^2 + Bx + C > 0$ તમામ $x$ માટે સાચું હોય તે માટે $A > 0$ અને વિવેચક $D < 0$ હોવું જોઈએ.
અહીં,$A = 3a$,$B = 6$,અને $C = 2a + 1$.
શરત $1$: $3a > 0 \implies a > 0$.
શરત $2$: $D = B^2 - 4AC < 0$.
$6^2 - 4(3a)(2a + 1) < 0$.
$36 - 12a(2a + 1) < 0$.
$12$ વડે ભાગતા: $3 - a(2a + 1) < 0$.
$3 - 2a^2 - a < 0$.
$2a^2 + a - 3 > 0$.
અવયવ પાડતા: $(2a + 3)(a - 1) > 0$.
આ અસમતા ત્યારે જ સાચી પડે જ્યારે $a > 1$ અથવા $a < -3/2$ હોય.
શરત $1$ $(a > 0)$ સાથે સરખાવતા,આપણને $a > 1$ મળે છે.
137
MediumMCQ
જો $f(x) = x^3 + bx^2 + cx + d$ અને $0 < b^2 < c$ હોય,તો $R$ પર $f(x)$ એ:
A
$f(x)$ વધતું વિધેય છે.
B
$f(x)$ ને સ્થાનીય મહત્તમ મૂલ્ય છે.
C
$f(x)$ ઘટતું વિધેય છે.
D
$f(x)$ સીમિત છે.

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) = x^3 + bx^2 + cx + d$.
વિકલન કરતા: $f'(x) = 3x^2 + 2bx + c$.
દ્વિઘાત પદાવલિ $ax^2 + bx + c$ હંમેશા ધન હોય તે માટે વિવેચક $D < 0$ અને $a > 0$ હોવું જોઈએ.
અહીં,$D = (2b)^2 - 4(3)(c) = 4b^2 - 12c = 4(b^2 - 3c)$.
આપેલ છે કે $0 < b^2 < c$,તેથી $b^2 - 3c < 0$ થાય (કારણ કે $b^2 < c < 3c$).
આમ,$D < 0$ અને $x^2$ નો સહગુણક $3 > 0$ છે.
તેથી,દરેક $x \in R$ માટે $f'(x) > 0$ થાય છે.
આમ,$f'(x) > 0$ હોવાથી $f(x)$ એ $R$ પર ચુસ્ત વધતું વિધેય છે.
138
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = \lambda x + \cos x$ કયા મૂલ્ય માટે ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય બને?
A
$\lambda = -1$
B
$\lambda = 0$
C
$\lambda = 1$
D
$\lambda > 1$

Solution

(D) કોઈ વિધેય $f(x)$ ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય ત્યારે કહેવાય જ્યારે તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે $f'(x) > 0$ હોય.
આપેલ છે કે $f(x) = \lambda x + \cos x$.
$x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા,$f'(x) = \lambda - \sin x$ મળે.
વિધેય $f(x)$ ચુસ્ત રીતે વધતું હોવા માટે,આપણે $f'(x) > 0$ ની જરૂર છે,જેનો અર્થ છે કે $\lambda - \sin x > 0$,અથવા તમામ $x$ માટે $\lambda > \sin x$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin x$ ની મહત્તમ કિંમત $1$ છે,તેથી તમામ $x$ માટે $\lambda > \sin x$ શરતનું પાલન કરવા માટે,$\lambda > 1$ હોવું જરૂરી છે.
139
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = x^3 - 3x^2 - 9x + 22$ કયા અંતરાલ માટે એકસૂત્રી ઘટતું વિધેય છે?
A
$-1 < x < 3$
B
$1 < x < 3$
C
$-3 < x < -1$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = x^3 - 3x^2 - 9x + 22$ છે.
વિધેય એકસૂત્રી ઘટતું હોય તે માટે આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ શોધીશું.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(x^3 - 3x^2 - 9x + 22) = 3x^2 - 6x - 9$.
વિધેય એકસૂત્રી ઘટતું હોવા માટે $f'(x) < 0$ હોવું જોઈએ.
$3x^2 - 6x - 9 < 0$.
$3$ વડે ભાગતા,આપણને $x^2 - 2x - 3 < 0$ મળે છે.
દ્વિઘાત પદાવલિના અવયવ પાડતા: $(x - 3)(x + 1) < 0$.
સમીકરણ $(x - 3)(x + 1) = 0$ ના બીજ $x = 3$ અને $x = -1$ છે.
અંતરાલ $(-\infty, -1)$,$(-1, 3)$,અને $(3, \infty)$ ચકાસતા,આપણને જણાય છે કે પદાવલિ $(-1, 3)$ અંતરાલમાં ઋણ છે.
તેથી,વિધેય $-1 < x < 3$ માટે એકસૂત્રી ઘટતું વિધેય છે.
140
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = \tan^{-1}(\sin x + \cos x)$ એ કયા અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે?
A
$(0, \frac{\pi}{2})$
B
$(-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2})$
C
$(\frac{\pi}{4}, \frac{\pi}{2})$
D
$(-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{4})$

Solution

(D) આપેલ છે કે $f(x) = \tan^{-1}(\sin x + \cos x)$.
વિધેય ક્યાં વધે છે તે શોધવા માટે,આપણે વિકલિત $f'(x)$ શોધીએ.
$f'(x) = \frac{1}{1 + (\sin x + \cos x)^2} \cdot (\cos x - \sin x)$.
$f'(x) = \frac{\cos x - \sin x}{1 + (\sin^2 x + \cos^2 x + 2\sin x \cos x)} = \frac{\cos x - \sin x}{2 + \sin 2x}$.
વિધેય વધતું હોવા માટે,આપણે $f'(x) > 0$ ની જરૂર છે.
કારણ કે $2 + \sin 2x > 0$ તમામ $x$ માટે,તેથી $\cos x - \sin x > 0$ હોવું જોઈએ.
$\cos x > \sin x$.
$\cos x$ વડે ભાગતા (ધારો કે $\cos x > 0$),આપણને $1 > \tan x$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $x < \frac{\pi}{4}$.
વિધેયના પ્રદેશને ધ્યાનમાં લેતા,જે અંતરાલમાં $f'(x) > 0$ છે તે $(-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{4})$ છે.
141
MediumMCQ
જો $f(x) = x^5 - 20x^3 + 240x$ હોય,તો $f(x)$ નીચેનામાંથી કઈ શરતનું પાલન કરે છે?
A
તે દરેક જગ્યાએ ઘટતું વિધેય છે
B
તે માત્ર $(0, \infty)$ માં ઘટતું વિધેય છે
C
તે દરેક જગ્યાએ વધતું વિધેય છે
D
તે માત્ર $(-\infty, 0)$ માં વધતું વિધેય છે

Solution

(C) આપેલ વિધેય $f(x) = x^5 - 20x^3 + 240x$ છે.
વિધેય વધતું કે ઘટતું છે તે નક્કી કરવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(x^5 - 20x^3 + 240x) = 5x^4 - 60x^2 + 240$.
આપણે $5$ સામાન્ય કાઢી શકીએ:
$f'(x) = 5(x^4 - 12x^2 + 48)$.
હવે,કૌંસની અંદરની પદાવલિ માટે પૂર્ણવર્ગ બનાવીએ:
$x^4 - 12x^2 + 48 = (x^2 - 6)^2 - 36 + 48 = (x^2 - 6)^2 + 12$.
આમ,$f'(x) = 5[(x^2 - 6)^2 + 12]$.
દરેક $x \in \mathbb{R}$ માટે $(x^2 - 6)^2 \ge 0$ હોવાથી,$(x^2 - 6)^2 + 12 \ge 12$ થાય.
તેથી,દરેક $x \in \mathbb{R}$ માટે $f'(x) \ge 5 \times 12 = 60 > 0$ થાય.
દરેક $x$ માટે $f'(x) > 0$ હોવાથી,વિધેય $f(x)$ દરેક જગ્યાએ વધતું વિધેય છે.
142
MediumMCQ
ધારો કે $f(x) = \int {e^x}(x - 1)(x - 2)dx$. તો $f$ કયા અંતરાલમાં ઘટે છે?
A
$( - \infty , 1)$
B
$(1, 2)$
C
$(2, \infty )$
D
$( - \infty , 2)$

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = \int {e^x}(x - 1)(x - 2)dx$.
કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,$f'(x) = \frac{d}{dx} \int {e^x}(x - 1)(x - 2)dx = {e^x}(x - 1)(x - 2)$.
વિધેય $f$ ઘટતું વિધેય હોય તે માટે,$f'(x) < 0$ હોવું જોઈએ.
તેથી,${e^x}(x - 1)(x - 2) < 0$.
આપણે જાણીએ છીએ કે તમામ વાસ્તવિક $x$ માટે ${e^x} > 0$ હોય છે,તેથી અસમતા $(x - 1)(x - 2) < 0$ માં પરિણમે છે.
દ્વિઘાત પદાવલિ $(x - 1)(x - 2)$ માટે ચિહ્ન યોજનાનો ઉપયોગ કરતા,ગુણાકાર તેના બીજ $x = 1$ અને $x = 2$ ની વચ્ચે ઋણ હોય છે.
આમ,$f$ એ $(1, 2)$ અંતરાલમાં ઘટે છે.
143
AdvancedMCQ
$f(x) = \int {\left( {2 - \frac{1}{{1 + {x^2}}} - \frac{1}{{\sqrt {1 + {x^2}} }}} \right)} \,dx$ હોય,તો $f$ એ:
A
$(0, \infty)$ માં વધતું અને $(-\infty, 0)$ માં ઘટતું વિધેય છે
B
$(-\infty, 0)$ માં વધતું અને $(0, \infty)$ માં ઘટતું વિધેય છે
C
$(-\infty, \infty)$ માં વધતું વિધેય છે
D
$(-\infty, \infty)$ માં ઘટતું વિધેય છે

Solution

(C) $f(x)$ ની વધતી કે ઘટતી પ્રકૃતિ નક્કી કરવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ શોધીએ.
આપેલ છે કે $f(x) = \int {\left( {2 - \frac{1}{{1 + {x^2}}} - \frac{1}{{\sqrt {1 + {x^2}} }}} \right)} \,dx$,તેથી કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,$f'(x) = 2 - \frac{1}{{1 + {x^2}}} - \frac{1}{{\sqrt {1 + {x^2}} }}$.
આપણે તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે $f'(x)$ ની નિશાની તપાસીએ.
$f'(x) = \frac{2(1 + {x^2}) - 1 - \sqrt{1 + {x^2}}}{1 + {x^2}} = \frac{2{x^2} + 1 - \sqrt{1 + {x^2}}}{1 + {x^2}}$.
ધારો કે $u = \sqrt{1 + {x^2}}$. કારણ કે ${x^2} \ge 0$,તેથી $u \ge 1$. આથી ${x^2} = {u^2} - 1$.
અંશમાં આ કિંમત મૂકતા: $2({u^2} - 1) + 1 - u = 2{u^2} - u - 1 = (2u + 1)(u - 1)$.
કારણ કે $u \ge 1$,તેથી $(u - 1) \ge 0$ અને $(2u + 1) > 0$,એટલે કે અંશ $\ge 0$ છે.
ખાસ કરીને,તમામ $x \neq 0$ માટે $f'(x) > 0$ અને $f'(0) = 0$ છે.
આમ,તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે $f'(x) \ge 0$ હોવાથી,$f(x)$ એ $(-\infty, \infty)$ પર વધતું વિધેય છે.
144
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x) = \int\limits_1^x {\left( {t\ln(t) - \frac{{\ln(t)}}{t}} \right)dt}$ જ્યાં $x > 1$ છે. તો:
A
$f(x)$ ને એક મહત્તમ બિંદુ છે અને ન્યૂનતમ બિંદુ નથી.
B
$f'(x)$ ને બે ભિન્ન બીજ છે.
C
$f(x)$ ને એક ન્યૂનતમ બિંદુ છે અને મહત્તમ બિંદુ નથી.
D
$f(x)$ મોનોટોનિક (એકવિધ) છે.

Solution

(D) આપેલ છે કે $f(x) = \int\limits_1^x {\left( {t\ln(t) - \frac{{\ln(t)}}{t}} \right)dt}$.
કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,$f'(x) = x\ln(x) - \frac{{\ln(x)}}{x}$.
પદને અવયવ પાડતા,$f'(x) = \ln(x) \left( x - \frac{1}{x} \right) = \ln(x) \left( \frac{x^2 - 1}{x} \right) = \frac{{\ln(x)(x - 1)(x + 1)}}{x}$.
$x > 1$ માટે,આપણે જાણીએ છીએ કે $\ln(x) > 0$,$(x - 1) > 0$,$(x + 1) > 0$,અને $x > 0$.
તેથી,તમામ $x > 1$ માટે $f'(x) > 0$ થાય છે.
કારણ કે વિકલિત $f'(x)$ એ પ્રદેશ $(1, \infty)$ માં તમામ $x$ માટે ધન છે,તેથી વિધેય $f(x)$ એ ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે.
આમ,$f(x)$ મોનોટોનિક છે.
145
AdvancedMCQ
જો $f(x) = 1 + x + \int_{1}^{x} (\ln^2 t + 2 \ln t) \, dt$ હોય,તો $f(x)$ કયા અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે?
A
$(0, \infty)$
B
$(0, e^{-2}) \cup (1, \infty)$
C
કોઈ કિંમત નહીં
D
$(1, \infty)$

Solution

(A) $f(x)$ નો પ્રદેશ $x > 0$ છે કારણ કે લઘુગણકીય વિધેય $\ln t$ માત્ર $t > 0$ માટે વ્યાખ્યાયિત છે.
આપેલ છે કે $f(x) = 1 + x + \int_{1}^{x} (\ln^2 t + 2 \ln t) \, dt$.
લીબનીઝના સંકલન નિયમનો ઉપયોગ કરીને બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(1) + \frac{d}{dx}(x) + \frac{d}{dx} \int_{1}^{x} (\ln^2 t + 2 \ln t) \, dt$
$f'(x) = 0 + 1 + (\ln^2 x + 2 \ln x)$
$f'(x) = \ln^2 x + 2 \ln x + 1$
$f'(x) = (\ln x + 1)^2$
કારણ કે $(\ln x + 1)^2 \ge 0$ એ તમામ $x > 0$ માટે સત્ય છે,અને $f'(x) = 0$ માત્ર $x = e^{-1}$ આગળ થાય છે,તેથી વિધેય $f(x)$ તેના સમગ્ર પ્રદેશ $(0, \infty)$ માં વધતું વિધેય છે.
146
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = \frac{\ln(\pi + x)}{\ln(e + x)}$ એ
A
$[0, \infty)$ પર વધતું વિધેય છે
B
$[0, \infty)$ પર ઘટતું વિધેય છે
C
$[0, \pi/e)$ પર વધતું અને $[\pi/e, \infty)$ પર ઘટતું વિધેય છે
D
$[0, \pi/e)$ પર ઘટતું અને $[\pi/e, \infty)$ પર વધતું વિધેય છે

Solution

(A) ધારો કે $f(x) = \frac{\ln(\pi + x)}{\ln(e + x)}$.
વિધેય વધતું કે ઘટતું છે તે નક્કી કરવા માટે,આપણે ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને વિકલિત $f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = \frac{\frac{1}{\pi + x} \cdot \ln(e + x) - \frac{1}{e + x} \cdot \ln(\pi + x)}{(\ln(e + x))^2}$.
$f'(x)$ ની નિશાની અંશ $g(x) = \frac{\ln(e + x)}{\pi + x} - \frac{\ln(\pi + x)}{e + x}$ પર આધાર રાખે છે.
વિધેય $h(t) = \frac{\ln(t)}{t}$ ધ્યાનમાં લો. તેનું વિકલિત $h'(t) = \frac{1 - \ln(t)}{t^2}$ છે.
$t < e$ માટે $h'(t) > 0$ અને $t > e$ માટે $h'(t) < 0$ છે.
કારણ કે $\pi > e$,વિધેય $h(t)$ એ $t \ge e$ માટે ઘટતું વિધેય છે.
$h(e+x)$ અને $h(\pi+x)$ ની સરખામણી કરતા,કારણ કે $\pi+x > e+x > e$,તેથી $h(\pi+x) < h(e+x)$ મળે.
આમ,$\frac{\ln(\pi + x)}{\pi + x} < \frac{\ln(e + x)}{e + x}$,જે સૂચવે છે કે $f'(x) > 0$.
તેથી,વિધેય $[0, \infty)$ પર વધતું વિધેય છે.
147
AdvancedMCQ
ધારો કે $g(x) = 2f(x/2) + f(1 - x)$ અને $0 \le x \le 1$ માટે $f''(x) < 0$ છે. તો $g(x)$:
A
$[0, 2/3)$ માં ઘટે છે
B
$(2/3, 1]$ માં ઘટે છે
C
$[0, 2/3)$ માં વધે છે
D
$(B)$ અને $(C)$ બંને

Solution

(D) આપેલ છે કે $g(x) = 2f(x/2) + f(1 - x)$.
$x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા,આપણને $g'(x) = 2f'(x/2) \cdot (1/2) + f'(1 - x) \cdot (-1) = f'(x/2) - f'(1 - x)$ મળે છે.
આપેલ છે કે $f''(x) < 0$,જેનો અર્થ છે કે $f'(x)$ એ ચુસ્ત ઘટતું વિધેય છે.
$g(x)$ વધતું વિધેય હોય તે માટે,$g'(x) > 0$ હોવું જરૂરી છે.
$f'(x/2) - f'(1 - x) > 0 \implies f'(x/2) > f'(1 - x)$.
કારણ કે $f'(x)$ ચુસ્ત ઘટતું વિધેય છે,તેથી $f'(a) > f'(b) \implies a < b$.
તેથી,$x/2 < 1 - x \implies 3x/2 < 1 \implies x < 2/3$.
આમ,$g(x)$ એ $[0, 2/3)$ માં વધે છે.
$g(x)$ ઘટતું વિધેય હોય તે માટે,$g'(x) < 0$ હોવું જરૂરી છે.
$f'(x/2) - f'(1 - x) < 0 \implies f'(x/2) < f'(1 - x)$.
કારણ કે $f'(x)$ ચુસ્ત ઘટતું વિધેય છે,તેથી $f'(a) < f'(b) \implies a > b$.
તેથી,$x/2 > 1 - x \implies 3x/2 > 1 \implies x > 2/3$.
આમ,$g(x)$ એ $(2/3, 1]$ માં ઘટે છે.
તેથી,$(B)$ અને $(C)$ બંને સાચા છે.
148
AdvancedMCQ
નીચેનામાંથી કયા અંતરાલમાં વિધેય $f(x) = x^{100} + \sin x - 1$ ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે?
A
$(0, \pi / 2)$
B
$(0, 1)$
C
$(\pi / 2, \pi )$
D
ઉપરના તમામ

Solution

(D) વિધેય $f(x) = x^{100} + \sin x - 1$ ક્યાં ચુસ્ત રીતે વધે છે તે નક્કી કરવા માટે,આપણે તેનું વિકલન મેળવીએ:
$f'(x) = 100x^{99} + \cos x$
અંતરાલ $(0, 1)$ માટે:
જ્યારે $x \in (0, 1)$,ત્યારે $x^{99} > 0$ અને $\cos x > 0$ થાય. તેથી,$f'(x) = 100x^{99} + \cos x > 0$.
અંતરાલ $(0, \pi / 2)$ માટે:
જ્યારે $x \in (0, \pi / 2)$,ત્યારે $x^{99} > 0$ અને $\cos x > 0$ થાય. તેથી,$f'(x) = 100x^{99} + \cos x > 0$.
અંતરાલ $(\pi / 2, \pi )$ માટે:
અહીં,$x > \pi / 2 \approx 1.57$,તેથી $x^{99}$ ખૂબ જ મોટી કિંમત છે. $100x^{99} > 100(1.57)^{99}$,જ્યારે $\cos x$ ની કિંમત $-1$ અને $0$ ની વચ્ચે હોય છે. તેથી,$100x^{99} + \cos x > 0$.
આમ,આપેલા તમામ અંતરાલોમાં વિકલન ધન હોવાથી,વિધેય ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
149
AdvancedMCQ
ધારો કે દરેક વાસ્તવિક સંખ્યા $x$ માટે $h(x) = f(x) - \{f(x)\}^2 + \{f(x)\}^3$ છે,તો
A
જ્યારે $f$ વધતું વિધેય હોય ત્યારે $h$ વધતું વિધેય છે
B
જ્યારે $f$ ઘટતું વિધેય હોય ત્યારે $h$ વધતું વિધેય છે
C
જ્યારે $f$ ઘટતું વિધેય હોય ત્યારે $h$ ઘટતું વિધેય છે
D
$(A)$ અને $(C)$ બંને

Solution

(D) આપેલ છે કે $h(x) = f(x) - \{f(x)\}^2 + \{f(x)\}^3$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$h'(x) = f'(x) - 2f(x)f'(x) + 3\{f(x)\}^2f'(x)$
$f'(x)$ સામાન્ય લેતા:
$h'(x) = f'(x) [1 - 2f(x) + 3\{f(x)\}^2]$
ધારો કે $y = f(x)$. તો પદાવલિ આ મુજબ થશે:
$h'(x) = f'(x) (3y^2 - 2y + 1)$
દ્વિઘાત પદાવલિ $Q(y) = 3y^2 - 2y + 1$ ને ધ્યાનમાં લો. તેનો વિવેચક $D = (-2)^2 - 4(3)(1) = 4 - 12 = -8$ છે.
અહીં $D < 0$ અને $y^2$ નો સહગુણક $3 > 0$ હોવાથી,$3y^2 - 2y + 1$ હંમેશા ધન રહે છે.
આમ,$h'(x) = f'(x) \times (\text{ધન સંખ્યા})$.
આનો અર્થ એ છે કે $h'(x)$ ની નિશાની $f'(x)$ ની નિશાની જેવી જ રહેશે.
તેથી,જ્યારે $f(x)$ વધતું હોય ત્યારે $h(x)$ વધે છે $(f'(x) > 0 \implies h'(x) > 0)$ અને જ્યારે $f(x)$ ઘટતું હોય ત્યારે $h(x)$ ઘટે છે $(f'(x) < 0 \implies h'(x) < 0)$.
આમ,$(A)$ અને $(C)$ બંને સાચા છે.
150
AdvancedMCQ
વિધેય $f(x) = 2\ln|x| - x|x|$ એ કયા અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે?
A
$(0, 1)$
B
$(0, \infty)$
C
$(-1, 1)$
D
$(-1, 0)$

Solution

(A) વિધેયને આ રીતે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે: $f(x) = \begin{cases} 2\ln(x) - x^2 & \text{જો } x > 0 \\ 2\ln(-x) + x^2 & \text{જો } x < 0 \end{cases}$.
વિધેય કયા અંતરાલમાં વધે છે તે શોધવા માટે,આપણે વિકલિત $f'(x)$ શોધીએ છીએ:
$x > 0$ માટે,$f'(x) = \frac{2}{x} - 2x = \frac{2(1 - x^2)}{x}$.
$x < 0$ માટે,$f'(x) = \frac{2}{-x}(-1) + 2x = \frac{2}{x} + 2x = \frac{2(1 + x^2)}{x}$.
વિધેય વધતું હોવા માટે,આપણે $f'(x) > 0$ ની જરૂર છે.
કિસ્સો $1$: $x > 0$. આપણે $\frac{2(1 - x^2)}{x} > 0$ ની જરૂર છે. $x > 0$ હોવાથી,આનો અર્થ એ થાય કે $1 - x^2 > 0$,જેનો અર્થ છે $x^2 < 1$,તેથી $0 < x < 1$.
કિસ્સો $2$: $x < 0$. આપણે $\frac{2(1 + x^2)}{x} > 0$ ની જરૂર છે. $x < 0$ અને $(1 + x^2) > 0$ હોવાથી,પદ $\frac{2(1 + x^2)}{x}$ એ $x < 0$ માટે હંમેશા ઋણ છે.
આમ,વિધેય ફક્ત $(0, 1)$ અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે.

Applications of Derivatives — Increasing and Decreasing function · Frequently Asked Questions

1Are these Applications of Derivatives questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Applications of Derivatives Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.