Gujarati

Increasing and Decreasing function Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Applications of Derivatives · Increasing and Decreasing function

389+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 389 questions in Gujarati

201
Easy
વિધેય $f(x) = x^{2} + 2x - 5$ કયા અંતરાલોમાં ચુસ્ત રીતે વધતું અથવા ચુસ્ત રીતે ઘટતું છે તે શોધો.

Solution

આપણી પાસે છે,$f(x) = x^{2} + 2x - 5$.
પ્રથમ,$x$ ની સાપેક્ષમાં વિધેયનું વિકલન શોધો:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(x^{2} + 2x - 5) = 2x + 2$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ શોધવા માટે,$f'(x) = 0$ લો:
$2x + 2 = 0 \Rightarrow 2x = -2 \Rightarrow x = -1$.
બિંદુ $x = -1$ વાસ્તવિક સંખ્યા રેખાને બે અલગ અંતરાલોમાં વિભાજિત કરે છે: $(-\infty, -1)$ અને $(-1, \infty)$.
કિસ્સો $1$: અંતરાલ $(-\infty, -1)$ માં,એક ટેસ્ટ પોઈન્ટ લો,ધારો કે $x = -2$.
$f'(-2) = 2(-2) + 2 = -4 + 2 = -2 < 0$.
કારણ કે $f'(x) < 0$ તમામ $x \in (-\infty, -1)$ માટે,વિધેય $f$ એ $(-\infty, -1)$ માં ચુસ્ત રીતે ઘટતું છે.
કિસ્સો $2$: અંતરાલ $(-1, \infty)$ માં,એક ટેસ્ટ પોઈન્ટ લો,ધારો કે $x = 0$.
$f'(0) = 2(0) + 2 = 2 > 0$.
કારણ કે $f'(x) > 0$ તમામ $x \in (-1, \infty)$ માટે,વિધેય $f$ એ $(-1, \infty)$ માં ચુસ્ત રીતે વધતું છે.
નિષ્કર્ષ: વિધેય $(-\infty, -1)$ પર ચુસ્ત રીતે ઘટતું છે અને $(-1, \infty)$ પર ચુસ્ત રીતે વધતું છે.
202
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = 10 - 6x - 2x^2$ કયા અંતરાલોમાં ચુસ્ત વધતું કે ચુસ્ત ઘટતું છે તે શોધો.
A
અંતરાલ $(-\infty, -3/2)$ માં ચુસ્ત વધતું અને $(-3/2, \infty)$ માં ચુસ્ત ઘટતું છે.
B
અંતરાલ $(-\infty, -3/2)$ માં ચુસ્ત ઘટતું અને $(-3/2, \infty)$ માં ચુસ્ત વધતું છે.
C
અંતરાલ $(-\infty, \infty)$ માં ચુસ્ત વધતું છે.
D
અંતરાલ $(-\infty, \infty)$ માં ચુસ્ત ઘટતું છે.

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = 10 - 6x - 2x^2$ છે.
પ્રથમ,વિકલિત $f'(x)$ શોધો:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(10 - 6x - 2x^2) = -6 - 4x$.
ક્રાંતિક બિંદુઓ શોધવા માટે,$f'(x) = 0$ લો:
$-6 - 4x = 0 \Rightarrow 4x = -6 \Rightarrow x = -\frac{3}{2}$.
બિંદુ $x = -\frac{3}{2}$ વાસ્તવિક સંખ્યા રેખાને બે અંતરાલોમાં વિભાજિત કરે છે: $(-\infty, -\frac{3}{2})$ અને $(-\frac{3}{2}, \infty)$.
કિસ્સો $1$: $x \in (-\infty, -\frac{3}{2})$ માટે,$x = -2$ લો.
$f'(-2) = -6 - 4(-2) = -6 + 8 = 2 > 0$.
તેથી,$f(x)$ એ $(-\infty, -\frac{3}{2})$ પર ચુસ્ત વધતું વિધેય છે.
કિસ્સો $2$: $x \in (-\frac{3}{2}, \infty)$ માટે,$x = 0$ લો.
$f'(0) = -6 - 4(0) = -6 < 0$.
તેથી,$f(x)$ એ $(-\frac{3}{2}, \infty)$ પર ચુસ્ત ઘટતું વિધેય છે.
203
Difficult
વિધેય $f(x) = -2x^{3} - 9x^{2} - 12x + 1$ કયા અંતરાલોમાં ચુસ્ત વધતું કે ચુસ્ત ઘટતું છે તે શોધો.

Solution

(N/A) આપેલ વિધેય: $f(x) = -2x^{3} - 9x^{2} - 12x + 1$
પ્રથમ,વિકલિત $f'(x)$ શોધો:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(-2x^{3} - 9x^{2} - 12x + 1) = -6x^{2} - 18x - 12$
$f'(x)$ ના અવયવ પાડો:
$f'(x) = -6(x^{2} + 3x + 2) = -6(x + 1)(x + 2)$
ક્રાંતિક બિંદુઓ શોધવા માટે,$f'(x) = 0$ લો:
$-6(x + 1)(x + 2) = 0 \Rightarrow x = -1, x = -2$
બિંદુઓ $x = -2$ અને $x = -1$ વાસ્તવિક રેખાને ત્રણ અંતરાલોમાં વિભાજિત કરે છે: $(-\infty, -2)$,$(-2, -1)$,અને $(-1, \infty)$.
$1$. અંતરાલ $(-\infty, -2)$ માં,$x = -3$ લો:
$f'(-3) = -6(-3 + 1)(-3 + 2) = -6(-2)(-1) = -12 < 0$.
તેથી,$f(x)$ એ $(-\infty, -2)$ માં ચુસ્ત ઘટતું છે.
$2$. અંતરાલ $(-2, -1)$ માં,$x = -1.5$ લો:
$f'(-1.5) = -6(-1.5 + 1)(-1.5 + 2) = -6(-0.5)(0.5) = 1.5 > 0$.
તેથી,$f(x)$ એ $(-2, -1)$ માં ચુસ્ત વધતું છે.
$3$. અંતરાલ $(-1, \infty)$ માં,$x = 0$ લો:
$f'(0) = -6(0 + 1)(0 + 2) = -12 < 0$.
તેથી,$f(x)$ એ $(-1, \infty)$ માં ચુસ્ત ઘટતું છે.
નિષ્કર્ષ:
$f(x)$ એ $(-2, -1)$ માં ચુસ્ત વધતું છે અને $(-\infty, -2) \cup (-1, \infty)$ માં ચુસ્ત ઘટતું છે.
204
Medium
વિધેય $f(x) = 6 - 9x - x^{2}$ કયા અંતરાલોમાં ચુસ્ત રીતે વધતું કે ચુસ્ત રીતે ઘટતું છે તે શોધો.

Solution

(N/A) આપેલ વિધેય: $f(x) = 6 - 9x - x^{2}$.
પગલું $1$: વિકલિત $f'(x)$ શોધો.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(6 - 9x - x^{2}) = -9 - 2x$.
પગલું $2$: $f'(x) = 0$ લઈને ક્રાંતિક બિંદુ શોધો.
$-9 - 2x = 0 \implies 2x = -9 \implies x = -\frac{9}{2}$.
પગલું $3$: બિંદુ $x = -\frac{9}{2}$ વાસ્તવિક સંખ્યા રેખાને બે અંતરાલોમાં વિભાજિત કરે છે: $(-\infty, -\frac{9}{2})$ અને $(-\frac{9}{2}, \infty)$.
પગલું $4$: અંતરાલોની ચકાસણી કરો.
$x \in (-\infty, -\frac{9}{2})$ માટે,$x = -5$ લો. તો $f'(-5) = -9 - 2(-5) = -9 + 10 = 1 > 0$. તેથી,$f(x)$ એ $(-\infty, -\frac{9}{2})$ પર ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે.
$x \in (-\frac{9}{2}, \infty)$ માટે,$x = 0$ લો. તો $f'(0) = -9 - 2(0) = -9 < 0$. તેથી,$f(x)$ એ $(-\frac{9}{2}, \infty)$ પર ચુસ્ત રીતે ઘટતું વિધેય છે.
205
Difficult
વિધેય $f(x) = (x+1)^{3}(x-3)^{3}$ કયા અંતરાલોમાં ચુસ્ત રીતે વધતું કે ઘટતું છે તે શોધો.

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = (x+1)^{3}(x-3)^{3}$ છે.
પ્રથમ,ગુણાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને વિકલિત $f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = 3(x+1)^{2}(x-3)^{3} + 3(x-3)^{2}(x+1)^{3}$
$f'(x) = 3(x+1)^{2}(x-3)^{2} [(x-3) + (x+1)]$
$f'(x) = 3(x+1)^{2}(x-3)^{2} (2x-2)$
$f'(x) = 6(x+1)^{2}(x-3)^{2}(x-1)$
ક્રાંતિક બિંદુઓ શોધવા માટે,$f'(x) = 0$ લેતા:
$6(x+1)^{2}(x-3)^{2}(x-1) = 0$
આથી $x = -1, 1, 3$ મળે છે.
આ બિંદુઓ વાસ્તવિક સંખ્યા રેખાને ચાર અંતરાલોમાં વિભાજિત કરે છે: $(-\infty, -1)$,$(-1, 1)$,$(1, 3)$,અને $(3, \infty)$.
$1$. $x \in (-\infty, -1)$ માટે,$f'(x) < 0$,તેથી $f$ ચુસ્ત રીતે ઘટે છે.
$2$. $x \in (-1, 1)$ માટે,$f'(x) < 0$,તેથી $f$ ચુસ્ત રીતે ઘટે છે.
$3$. $x \in (1, 3)$ માટે,$f'(x) > 0$,તેથી $f$ ચુસ્ત રીતે વધે છે.
$4$. $x \in (3, \infty)$ માટે,$f'(x) > 0$,તેથી $f$ ચુસ્ત રીતે વધે છે.
આમ,$f$ એ $(-\infty, -1) \cup (-1, 1)$ માં ચુસ્ત રીતે ઘટે છે અને $(1, 3) \cup (3, \infty)$ માં ચુસ્ત રીતે વધે છે.
206
Difficult
સાબિત કરો કે $y=\log (1+x)-\frac{2 x}{2+x}, x>-1,$ એ તેના પ્રદેશમાં $x$ નું વધતું વિધેય છે.

Solution

(A) આપણી પાસે છે,$y=\log (1+x)-\frac{2 x}{2+x}$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{d y}{d x} = \frac{1}{1+x} - \frac{(2+x)(2) - 2x(1)}{(2+x)^2}$
$= \frac{1}{1+x} - \frac{4 + 2x - 2x}{(2+x)^2}$
$= \frac{1}{1+x} - \frac{4}{(2+x)^2}$
$= \frac{(2+x)^2 - 4(1+x)}{(1+x)(2+x)^2}$
$= \frac{4 + 4x + x^2 - 4 - 4x}{(1+x)(2+x)^2}$
$= \frac{x^2}{(1+x)(2+x)^2}$.
અહીં $x > -1$ હોવાથી,પ્રદેશના તમામ $x$ માટે $(1+x) > 0$ અને $(2+x)^2 > 0$ થાય.
વળી,તમામ વાસ્તવિક $x$ માટે $x^2 \ge 0$ થાય.
આમ,$\frac{d y}{d x} = \frac{x^2}{(1+x)(2+x)^2} \ge 0$ તમામ $x > -1$ માટે.
વિકલિતનું મૂલ્ય ઋણ નથી અને માત્ર $x=0$ આગળ શૂન્ય થાય છે,તેથી વિધેય $y$ તેના સમગ્ર પ્રદેશ $(-1, \infty)$ માં વધતું વિધેય છે.
207
MediumMCQ
$x$ ની કઈ કિંમતો માટે $y=[x(x-2)]^{2}$ વધતું વિધેય છે તે શોધો.
A
$x \in (0, 1) \cup (2, \infty)$
B
$x \in (-\infty, 0) \cup (1, 2)$
C
$x \in (0, 1) \cup (1, 2)$
D
$x \in (-\infty, 0) \cup (2, \infty)$

Solution

(A) આપણી પાસે છે,$y = [x(x-2)]^2 = (x^2 - 2x)^2$.
વિધેય વધતું હોય તેવા અંતરાલો શોધવા માટે,આપણે વિકલિત શોધીએ:
$\frac{dy}{dx} = 2(x^2 - 2x)(2x - 2) = 4x(x-2)(x-1)$.
$\frac{dy}{dx} = 0$ લેતા,આપણને ક્રાંતિક બિંદુઓ મળે છે: $x = 0, 1, 2$.
આ બિંદુઓ વાસ્તવિક સંખ્યા રેખાને $(-\infty, 0), (0, 1), (1, 2), (2, \infty)$ અંતરાલોમાં વિભાજિત કરે છે.
દરેક અંતરાલમાં $\frac{dy}{dx}$ ની નિશાની તપાસતા:
$1$. $x \in (-\infty, 0)$ માટે,$\frac{dy}{dx} < 0$ (ઘટતું વિધેય).
$2$. $x \in (0, 1)$ માટે,$\frac{dy}{dx} > 0$ (વધતું વિધેય).
$3$. $x \in (1, 2)$ માટે,$\frac{dy}{dx} < 0$ (ઘટતું વિધેય).
$4$. $x \in (2, \infty)$ માટે,$\frac{dy}{dx} > 0$ (વધતું વિધેય).
આમ,વિધેય $x \in (0, 1) \cup (2, \infty)$ માટે વધતું વિધેય છે.
208
Difficult
સાબિત કરો કે $y = \frac{4 \sin \theta}{2 + \cos \theta} - \theta$ એ અંતરાલ $\left[0, \frac{\pi}{2}\right]$ માં $\theta$ નું વધતું વિધેય છે.

Solution

(A) આપેલ વિધેય: $y = \frac{4 \sin \theta}{2 + \cos \theta} - \theta$
ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને $\theta$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{d\theta} = \frac{(2 + \cos \theta)(4 \cos \theta) - (4 \sin \theta)(-\sin \theta)}{(2 + \cos \theta)^2} - 1$
પદનું સાદું રૂપ આપતા:
$\frac{dy}{d\theta} = \frac{8 \cos \theta + 4 \cos^2 \theta + 4 \sin^2 \theta}{(2 + \cos \theta)^2} - 1$
કારણ કે $\cos^2 \theta + \sin^2 \theta = 1$:
$\frac{dy}{d\theta} = \frac{8 \cos \theta + 4(1)}{(2 + \cos \theta)^2} - 1 = \frac{8 \cos \theta + 4 - (4 + 4 \cos \theta + \cos^2 \theta)}{(2 + \cos \theta)^2}$
$\frac{dy}{d\theta} = \frac{4 \cos \theta - \cos^2 \theta}{(2 + \cos \theta)^2} = \frac{\cos \theta (4 - \cos \theta)}{(2 + \cos \theta)^2}$
અંતરાલ $\theta \in \left[0, \frac{\pi}{2}\right]$ માં,આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos \theta \ge 0$ અને $4 - \cos \theta > 0$ (કારણ કે $\cos \theta \le 1$ છે).
વળી,તમામ $\theta$ માટે $(2 + \cos \theta)^2 > 0$ છે.
તેથી,તમામ $\theta \in \left[0, \frac{\pi}{2}\right]$ માટે $\frac{dy}{d\theta} \ge 0$ થાય છે.
આમ,વિકલિત અઋણ હોવાથી અને વિધેય સંવૃત અંતરાલમાં સતત હોવાથી,$y$ એ $\left[0, \frac{\pi}{2}\right]$ માં વધતું વિધેય છે.
209
Easy
સાબિત કરો કે લઘુગણકીય વિધેય $f(x) = \log x$ એ $(0, \infty)$ પર ચુસ્ત વધતું વિધેય છે.

Solution

(N/A) આપેલ વિધેય $f(x) = \log x$ છે.
વિધેય વધતું છે કે ઘટતું તે નક્કી કરવા માટે,આપણે $x$ ની સાપેક્ષમાં તેનું વિકલન મેળવીએ:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(\log x) = \frac{1}{x}$.
વિધેય ચુસ્ત વધતું હોય તે માટે,આપણે $f'(x) > 0$ હોવું જરૂરી છે.
આપેલ અંતરાલ $(0, \infty)$ માં,$x$ હંમેશા ધન છે $(x > 0)$.
તેથી,દરેક $x \in (0, \infty)$ માટે $\frac{1}{x} > 0$ થાય છે.
આમ,અંતરાલ $(0, \infty)$ માં દરેક $x$ માટે $f'(x) > 0$ હોવાથી,વિધેય $f(x) = \log x$ એ $(0, \infty)$ પર ચુસ્ત વધતું વિધેય છે.
210
Medium
સાબિત કરો કે વિધેય $f(x)=x^{2}-x+1$ એ અંતરાલ $(-1,1)$ પર ચુસ્ત વધતું કે ઘટતું વિધેય નથી.

Solution

આપેલ વિધેય $f(x)=x^{2}-x+1$ છે.
$\therefore f^{\prime}(x)=2x-1$.
હવે,$f^{\prime}(x)=0 \Rightarrow 2x-1=0 \Rightarrow x=\frac{1}{2}$.
બિંદુ $x=\frac{1}{2}$ એ અંતરાલ $(-1,1)$ ને બે અલગ અંતરાલોમાં વિભાજિત કરે છે,એટલે કે $(-1, \frac{1}{2})$ અને $(\frac{1}{2}, 1)$.
અંતરાલ $(-1, \frac{1}{2})$ માં,એક પરીક્ષણ બિંદુ $x=0$ લો. તો $f^{\prime}(0)=2(0)-1=-1 < 0$.
તેથી,$f$ એ અંતરાલ $(-1, \frac{1}{2})$ માં ચુસ્ત ઘટતું વિધેય છે.
અંતરાલ $(\frac{1}{2}, 1)$ માં,એક પરીક્ષણ બિંદુ $x=\frac{3}{4}$ લો. તો $f^{\prime}(\frac{3}{4})=2(\frac{3}{4})-1=\frac{3}{2}-1=\frac{1}{2} > 0$.
તેથી,$f$ એ અંતરાલ $(\frac{1}{2}, 1)$ માં ચુસ્ત વધતું વિધેય છે.
આમ,વિધેય $(-1, \frac{1}{2})$ પર ચુસ્ત ઘટતું અને $(\frac{1}{2}, 1)$ પર ચુસ્ત વધતું હોવાથી,તે સમગ્ર અંતરાલ $(-1, 1)$ પર ચુસ્ત વધતું કે ઘટતું વિધેય નથી.
211
EasyMCQ
$\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ અંતરાલમાં નીચેનામાંથી કયું વિધેય ચુસ્ત રીતે ઘટતું વિધેય છે?
A
$\cos x$
B
$\cos 2x$
C
$\cos 3x$
D
$\tan x$

Solution

(A, B) ધારો કે $f_{1}(x) = \cos x$.
તેથી $f_{1}^{\prime}(x) = -\sin x$.
અંતરાલ $\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માં,$\sin x > 0$ છે,તેથી $f_{1}^{\prime}(x) = -\sin x < 0$.
આમ,$f_{1}(x) = \cos x$ એ $\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માં ચુસ્ત રીતે ઘટતું વિધેય છે.
ધારો કે $f_{2}(x) = \cos 2x$.
તેથી $f_{2}^{\prime}(x) = -2 \sin 2x$.
$0 < x < \frac{\pi}{2}$ માટે,$0 < 2x < \pi$ થાય,તેથી $\sin 2x > 0$.
આમ,$f_{2}^{\prime}(x) = -2 \sin 2x < 0$ થાય $\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માં.
તેથી,$f_{2}(x) = \cos 2x$ એ $\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માં ચુસ્ત રીતે ઘટતું વિધેય છે.
ધારો કે $f_{3}(x) = \cos 3x$.
તેથી $f_{3}^{\prime}(x) = -3 \sin 3x$.
$x \in \left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માટે,$3x \in (0, \frac{3\pi}{2})$ થાય.
$\left(0, \frac{\pi}{3}\right)$ માં,$\sin 3x > 0$ છે,તેથી $f_{3}^{\prime}(x) < 0$.
$\left(\frac{\pi}{3}, \frac{\pi}{2}\right)$ માં,$\sin 3x < 0$ છે,તેથી $f_{3}^{\prime}(x) > 0$.
આમ,$f_{3}(x)$ એ $\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માં ચુસ્ત રીતે ઘટતું વિધેય નથી.
ધારો કે $f_{4}(x) = \tan x$.
તેથી $f_{4}^{\prime}(x) = \sec^{2} x > 0$ દરેક $x \in \left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માટે.
આમ,$f_{4}(x)$ એ $\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માં ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે.
નિષ્કર્ષ: $\cos x$ અને $\cos 2x$ બંને $\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માં ચુસ્ત રીતે ઘટતા વિધેયો છે.
212
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કયા અંતરાલમાં વિધેય $f(x)=x^{100}+\sin x-1$ ઘટતું વિધેય છે?
A
$(0,1)$
B
આમાંથી કોઈ નહીં
C
$\left(\frac{\pi}{2}, \pi\right)$
D
$\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = x^{100} + \sin x - 1$ છે.
વિધેય કયા અંતરાલમાં ઘટતું છે તે નક્કી કરવા માટે,આપણે તેનું વિકલન કરીએ:
$f'(x) = 100x^{99} + \cos x$.
$1$. અંતરાલ $(0, 1)$ માં: $x \in (0, 1)$ હોવાથી,$100x^{99} > 0$ અને $\cos x > 0$ છે. તેથી,$f'(x) > 0$,એટલે કે વિધેય ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે.
$2$. અંતરાલ $\left(\frac{\pi}{2}, \pi\right)$ માં: અહીં,$\cos x < 0$ છે. જોકે,$x > \frac{\pi}{2} \approx 1.57$ માટે $100x^{99}$ ખૂબ જ મોટું મૂલ્ય છે. ખાસ કરીને,$100x^{99} > 1$ અને $|\cos x| \le 1$ હોવાથી,$100x^{99} + \cos x > 0$ થાય છે. તેથી,$f'(x) > 0$,અને વિધેય ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે.
$3$. અંતરાલ $\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માં: અહીં,$100x^{99} > 0$ અને $\cos x > 0$ છે. તેથી,$f'(x) > 0$,અને વિધેય ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે.
આપેલ તમામ અંતરાલોમાં $f'(x) > 0$ હોવાથી,વિધેય કોઈપણ અંતરાલમાં ઘટતું નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.
213
MediumMCQ
$a$ ની કઈ કિંમતો માટે વિધેય $f(x) = x^{2} + ax + 1$ એ અંતરાલ $[1, 2]$ પર વધતું વિધેય છે?
A
$a \geq -2$
B
$a \leq -2$
C
$a \geq 2$
D
$a \leq 2$

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = x^{2} + ax + 1$ છે.
વિધેય ક્યાં વધતું વિધેય છે તે શોધવા માટે,આપણે તેનું વિકલન કરીએ:
$f'(x) = 2x + a$.
વિધેય $f(x)$ એ અંતરાલ $[1, 2]$ પર વધતું વિધેય હોય જો દરેક $x \in [1, 2]$ માટે $f'(x) \geq 0$ થાય.
અહીં $f'(x) = 2x + a$ એ ધન ઢાળ ધરાવતું સુરેખ વિધેય છે,તેથી અંતરાલ $[1, 2]$ પર તેની ન્યૂનતમ કિંમત $x = 1$ આગળ મળે છે.
તેથી,આપણે $f'(1) \geq 0$ ની શરત તપાસવી પડે:
$2(1) + a \geq 0$
$2 + a \geq 0$
$a \geq -2$.
આમ,$a \geq -2$ માટે વિધેય $f(x)$ એ અંતરાલ $[1, 2]$ પર વધતું વિધેય છે.
214
Difficult
ધારો કે $I$ એવો કોઈ અંતરાલ છે કે જેથી $I \cap [-1, 1] = \phi$ થાય. સાબિત કરો કે વિધેય $f(x) = x + \frac{1}{x}$ એ $I$ પર ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે.

Solution

(N/A) આપણી પાસે $f(x) = x + \frac{1}{x}$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $f'(x) = 1 - \frac{1}{x^2} = \frac{x^2 - 1}{x^2}$ મળે છે.
વિધેય ચુસ્ત રીતે વધતું હોય તે માટે,આપણે $f'(x) > 0$ ની જરૂર છે.
દરેક $x \neq 0$ માટે $x^2 > 0$ હોવાથી,$f'(x)$ ની નિશાની અંશ $x^2 - 1$ પર આધાર રાખે છે.
$f'(x) > 0 \iff x^2 - 1 > 0 \iff x^2 > 1 \iff |x| > 1$.
આનો અર્થ એ છે કે $x > 1$ અથવા $x < -1$.
આમ,$x \in (-\infty, -1) \cup (1, \infty)$ માટે $f'(x) > 0$ છે.
આપેલ છે કે $I$ એવો અંતરાલ છે કે $I \cap [-1, 1] = \phi$,તેથી $I \subset (-\infty, -1)$ અથવા $I \subset (1, \infty)$ થાય.
બંને કિસ્સાઓમાં,દરેક $x \in I$ માટે $f'(x) > 0$ છે.
તેથી,વિધેય $f$ એ $I$ પર ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે.
215
Medium
સાબિત કરો કે $f(x) = \log(\sin x)$ દ્વારા આપેલ વિધેય $f$ એ $\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ પર વધતું વિધેય છે અને $\left(\frac{\pi}{2}, \pi\right)$ પર ઘટતું વિધેય છે.

Solution

આપેલ વિધેય $f(x) = \log(\sin x)$ છે.
પ્રથમ,આપણે $x$ ની સાપેક્ષમાં $f(x)$ નું વિકલન મેળવીએ:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(\log(\sin x)) = \frac{1}{\sin x} \cdot \cos x = \cot x$.
કિસ્સો $1$: અંતરાલ $\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માં,$\cot x$ ની કિંમત ધન છે $(\cot x > 0)$.
તેથી,દરેક $x \in \left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માટે $f'(x) > 0$ હોવાથી,વિધેય $f(x)$ એ $\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ પર ચુસ્ત વધતું વિધેય છે.
કિસ્સો $2$: અંતરાલ $\left(\frac{\pi}{2}, \pi\right)$ માં,$\cot x$ ની કિંમત ઋણ છે $(\cot x < 0)$.
તેથી,દરેક $x \in \left(\frac{\pi}{2}, \pi\right)$ માટે $f'(x) < 0$ હોવાથી,વિધેય $f(x)$ એ $\left(\frac{\pi}{2}, \pi\right)$ પર ચુસ્ત ઘટતું વિધેય છે.
216
Medium
સાબિત કરો કે વિધેય $f(x) = \log |\cos x|$ એ અંતરાલ $\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ પર ઘટતું વિધેય છે અને $\left(\frac{3\pi}{2}, 2\pi\right)$ પર વધતું વિધેય છે.

Solution

આપેલ છે કે $f(x) = \log |\cos x|$.
પ્રથમ,આપણે વિકલિત $f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = \frac{1}{\cos x} \cdot (-\sin x) = -\tan x$.
કિસ્સો $1$: $x \in \left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માટે:
પ્રથમ ચરણમાં,$\tan x > 0$ હોય છે.
તેથી,$f'(x) = -\tan x < 0$ થાય.
જેથી $x \in \left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માટે $f'(x) < 0$ હોવાથી,વિધેય $f(x)$ એ $\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ પર ચુસ્ત રીતે ઘટતું વિધેય છે.
કિસ્સો $2$: $x \in \left(\frac{3\pi}{2}, 2\pi\right)$ માટે:
ચોથા ચરણમાં,$\tan x < 0$ હોય છે.
તેથી,$f'(x) = -\tan x > 0$ થાય.
જેથી $x \in \left(\frac{3\pi}{2}, 2\pi\right)$ માટે $f'(x) > 0$ હોવાથી,વિધેય $f(x)$ એ $\left(\frac{3\pi}{2}, 2\pi\right)$ પર ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે.
217
Medium
સાબિત કરો કે $f(x) = x^{3} - 3x^{2} + 3x - 100$ દ્વારા આપવામાં આવેલ વિધેય $R$ પર વધતું વિધેય છે.

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = x^{3} - 3x^{2} + 3x - 100$ છે.
વિધેય વધતું વિધેય છે કે નહીં તે તપાસવા માટે,આપણે તેનું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન $f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(x^{3} - 3x^{2} + 3x - 100)$
$f'(x) = 3x^{2} - 6x + 3$
પદાવલિમાંથી $3$ સામાન્ય લેતા:
$f'(x) = 3(x^{2} - 2x + 1)$
પૂર્ણવર્ગ ત્રિપદી ઓળખતા:
$f'(x) = 3(x - 1)^{2}$
દરેક $x \in R$ માટે $(x - 1)^{2} \geq 0$ હોવાથી,$f'(x) = 3(x - 1)^{2} \geq 0$ થાય છે.
આમ,વિકલિત $f'(x)$ એ દરેક $x \in R$ માટે અઋણ હોવાથી,વિધેય $f(x)$ એ $R$ પર વધતું વિધેય છે.
218
MediumMCQ
જે અંતરાલમાં $y=x^{2} e^{-x}$ વધતું વિધેય છે તે અંતરાલ કયો છે?
A
$(-\infty, \infty)$
B
$(-2, 0)$
C
$(2, \infty)$
D
$(0, 2)$

Solution

(D) આપેલ છે કે,$y = x^{2} e^{-x}$.
વિધેય વધતું છે તે અંતરાલ શોધવા માટે,આપણે તેનું વિકલન કરીએ:
$\frac{dy}{dx} = 2x e^{-x} - x^{2} e^{-x} = x e^{-x}(2 - x)$.
$\frac{dy}{dx} = 0$ લેતા,આપણને નિર્ણાયક બિંદુઓ મળે છે:
$x e^{-x}(2 - x) = 0 \Rightarrow x = 0$ અથવા $x = 2$.
આ બિંદુઓ વાસ્તવિક સંખ્યા રેખાને ત્રણ અંતરાલોમાં વિભાજિત કરે છે: $(-\infty, 0)$,$(0, 2)$,અને $(2, \infty)$.
દરેક અંતરાલમાં $f'(x) = x e^{-x}(2 - x)$ ની નિશાની તપાસતા:
$1$. $x \in (-\infty, 0)$ માટે,$x = -1$ લેતા: $f'(-1) = (-1)e^{1}(2 - (-1)) = -3e < 0$. તેથી,$f$ ઘટતું વિધેય છે.
$2$. $x \in (0, 2)$ માટે,$x = 1$ લેતા: $f'(1) = (1)e^{-1}(2 - 1) = e^{-1} > 0$. તેથી,$f$ વધતું વિધેય છે.
$3$. $x \in (2, \infty)$ માટે,$x = 3$ લેતા: $f'(3) = (3)e^{-3}(2 - 3) = -3e^{-3} < 0$. તેથી,$f$ ઘટતું વિધેય છે.
આમ,વિધેય અંતરાલ $(0, 2)$ માં વધતું વિધેય છે.
સાચો જવાબ $D$ છે.
219
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = \frac{3}{10}x^4 - \frac{4}{5}x^3 - 3x^2 + \frac{36}{5}x + 11$ માટે કયા અંતરાલોમાં વિધેય $(a)$ વધતું $(b)$ ઘટતું છે તે શોધો.
A
વધતું: $(-2, 1) \cup (3, \infty)$,ઘટતું: $(-\infty, -2) \cup (1, 3)$
B
વધતું: $(-2, 1)$,ઘટતું: $(3, \infty)$
C
વધતું: $(1, 3)$,ઘટતું: $(-2, 1)$
D
વધતું: $(-\infty, -2)$,ઘટતું: $(1, 3)$

Solution

(A) આપેલ છે $f(x) = \frac{3}{10}x^4 - \frac{4}{5}x^3 - 3x^2 + \frac{36}{5}x + 11$.
$x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા:
$f'(x) = \frac{3}{10}(4x^3) - \frac{4}{5}(3x^2) - 3(2x) + \frac{36}{5}$
$f'(x) = \frac{6}{5}x^3 - \frac{12}{5}x^2 - 6x + \frac{36}{5}$
$f'(x) = \frac{6}{5}(x^3 - 2x^2 - 5x + 6)$
ઘન બહુપદીના અવયવ પાડતા:
$f'(x) = \frac{6}{5}(x - 1)(x + 2)(x - 3)$
$f'(x) = 0$ લેતા,આપણને ક્રાંતિક બિંદુઓ $x = 1, x = -2, x = 3$ મળે છે. આ બિંદુઓ વાસ્તવિક રેખાને $(-\infty, -2), (-2, 1), (1, 3), (3, \infty)$ અંતરાલોમાં વિભાજિત કરે છે.
દરેક અંતરાલમાં $f'(x)$ ની નિશાની તપાસતા:
$1.$ $(-\infty, -2)$ માટે,$x = -3$ લેતા: $f'(-3) = \frac{6}{5}(-4)(-1)(-6) < 0$. આમ,$f$ ઘટતું વિધેય છે.
$2.$ $(-2, 1)$ માટે,$x = 0$ લેતા: $f'(0) = \frac{6}{5}(-1)(2)(-3) > 0$. આમ,$f$ વધતું વિધેય છે.
$3.$ $(1, 3)$ માટે,$x = 2$ લેતા: $f'(2) = \frac{6}{5}(1)(4)(-1) < 0$. આમ,$f$ ઘટતું વિધેય છે.
$4.$ $(3, \infty)$ માટે,$x = 4$ લેતા: $f'(4) = \frac{6}{5}(3)(6)(1) > 0$. આમ,$f$ વધતું વિધેય છે.
નિષ્કર્ષ:
$(a)$ વિધેય $(-2, 1) \cup (3, \infty)$ માં વધતું છે.
$(b)$ વિધેય $(-\infty, -2) \cup (1, 3)$ માં ઘટતું છે.
Solution diagram
220
Difficult
સાબિત કરો કે વિધેય $f(x) = \tan^{-1}(\sin x + \cos x), x > 0$ એ અંતરાલ $\left(0, \frac{\pi}{4}\right)$ માં હંમેશા વધતું વિધેય છે.

Solution

(N/A) આપેલ છે કે $f(x) = \tan^{-1}(\sin x + \cos x)$.
$x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા:
$f'(x) = \frac{1}{1 + (\sin x + \cos x)^2} \cdot (\cos x - \sin x)$
$f'(x) = \frac{\cos x - \sin x}{1 + (\sin^2 x + \cos^2 x + 2\sin x \cos x)}$
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin^2 x + \cos^2 x = 1$ અને $2\sin x \cos x = \sin 2x$,તેથી:
$f'(x) = \frac{\cos x - \sin x}{1 + (1 + \sin 2x)} = \frac{\cos x - \sin x}{2 + \sin 2x}$
અંતરાલ $x \in \left(0, \frac{\pi}{4}\right)$ માટે,$\cos x > \sin x$ હોવાથી $\cos x - \sin x > 0$ થાય.
વળી,દરેક $x$ માટે $2 + \sin 2x > 0$ છે.
અંતરાલ $\left(0, \frac{\pi}{4}\right)$ માં અંશ અને છેદ બંને ધન હોવાથી,$f'(x) > 0$ થાય છે.
તેથી,વિધેય $f(x)$ એ અંતરાલ $\left(0, \frac{\pi}{4}\right)$ માં ચુસ્ત વધતું વિધેય છે.
221
Difficult
વિધેય $f(x)=\frac{4 \sin x-2 x-x \cos x}{2+\cos x}$ કયા અંતરાલોમાં $(i)$ વધતું અને $(ii)$ ઘટતું છે તે શોધો.

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x)=\frac{4 \sin x-2 x-x \cos x}{2+\cos x}$.
ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$f'(x) = \frac{(2+\cos x)(4 \cos x - 2 - \cos x + x \sin x) - (4 \sin x - 2 x - x \cos x)(-\sin x)}{(2+\cos x)^2}$.
અંશનું સાદુંરૂપ આપતા: $(2+\cos x)(3 \cos x - 2 + x \sin x) + \sin x(4 \sin x - 2 x - x \cos x)$.
$= 6 \cos x - 4 + 2 x \sin x + 3 \cos^2 x - 2 \cos x + x \sin x \cos x + 4 \sin^2 x - 2 x \sin x - x \sin x \cos x$.
$= 4 \cos x - 4 + 3 \cos^2 x + 4 \sin^2 x = 4 \cos x - 4 + 3 \cos^2 x + 4(1 - \cos^2 x) = 4 \cos x - \cos^2 x$.
આમ,$f'(x) = \frac{\cos x(4 - \cos x)}{(2+\cos x)^2}$.
કારણ કે $(2+\cos x)^2 > 0$ અને $(4 - \cos x) > 0$ દરેક $x$ માટે,તેથી $f'(x)$ ની નિશાની $\cos x$ પર આધાર રાખે છે.
$f'(x) = 0$ લેતા $\cos x = 0$ મળે,તેથી $(0, 2\pi)$ માં $x = \frac{\pi}{2}, \frac{3\pi}{2}$ મળે.
$(i)$ જ્યારે $\cos x > 0$ હોય ત્યારે $f'(x) > 0$ થાય,જે $(0, \frac{\pi}{2}) \cup (\frac{3\pi}{2}, 2\pi)$ માં થાય છે.
$(ii)$ જ્યારે $\cos x < 0$ હોય ત્યારે $f'(x) < 0$ થાય,જે $(\frac{\pi}{2}, \frac{3\pi}{2})$ માં થાય છે.
222
Medium
$f(x) = x^{3} + \frac{1}{x^{3}}, x \neq 0$ દ્વારા આપવામાં આવેલ વિધેય $f$ કયા અંતરાલોમાં:
$(i)$ વધતું વિધેય છે
$(ii)$ ઘટતું વિધેય છે,તે શોધો.

Solution

(N/A) $f(x) = x^{3} + x^{-3}$
$\therefore f'(x) = 3x^{2} - 3x^{-4} = 3x^{2} - \frac{3}{x^{4}} = \frac{3(x^{6} - 1)}{x^{4}}$
ક્રાંતિક બિંદુઓ શોધવા માટે,$f'(x) = 0$ લો:
$3(x^{6} - 1) = 0 \Rightarrow x^{6} = 1 \Rightarrow x = \pm 1$
$x \neq 0$ હોવાથી,બિંદુઓ $x = -1, 0, 1$ વાસ્તવિક સંખ્યા રેખાને $(-\infty, -1), (-1, 0), (0, 1), (1, \infty)$ અંતરાલોમાં વિભાજિત કરે છે.
$x \in (-\infty, -1)$ માટે,$f'(x) > 0$,તેથી $f$ વધતું વિધેય છે.
$x \in (-1, 0)$ માટે,$f'(x) < 0$,તેથી $f$ ઘટતું વિધેય છે.
$x \in (0, 1)$ માટે,$f'(x) < 0$,તેથી $f$ ઘટતું વિધેય છે.
$x \in (1, \infty)$ માટે,$f'(x) > 0$,તેથી $f$ વધતું વિધેય છે.
આમ,$f$ એ $(-\infty, -1) \cup (1, \infty)$ માં વધતું વિધેય છે અને $(-1, 0) \cup (0, 1)$ માં ઘટતું વિધેય છે.
223
Medium
ધારો કે $f$ એ $[a, b]$ પર વ્યાખ્યાયિત વિધેય છે જેથી તમામ $x \in (a, b)$ માટે $f^{\prime}(x) > 0$ છે. સાબિત કરો કે $f$ એ $(a, b)$ પર વધતું વિધેય છે.

Solution

$f$ એ $(a, b)$ પર વધતું વિધેય છે તે સાબિત કરવા માટે,આપણે મધ્યકમાન પ્રમેય $(MVT)$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
ધારો કે $x_1$ અને $x_2$ એ $(a, b)$ માં કોઈપણ બે બિંદુઓ છે જેથી $x_1 < x_2$.
કારણ કે $f$ એ $[a, b]$ પર વ્યાખ્યાયિત છે અને તમામ $x \in (a, b)$ માટે $f^{\prime}(x) > 0$ છે,તેથી $f$ એ $[x_1, x_2]$ પર સતત છે અને $(x_1, x_2)$ પર વિકલનીય છે.
મધ્યકમાન પ્રમેય મુજબ,એક એવું બિંદુ $c \in (x_1, x_2)$ અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેથી $f^{\prime}(c) = \frac{f(x_2) - f(x_1)}{x_2 - x_1}$.
તમામ $x \in (a, b)$ માટે $f^{\prime}(x) > 0$ હોવાથી,આપણી પાસે $f^{\prime}(c) > 0$ છે.
$x_1 < x_2$ હોવાથી,$x_2 - x_1 > 0$ થાય.
તેથી,$\frac{f(x_2) - f(x_1)}{x_2 - x_1} > 0$,જેનો અર્થ છે કે $f(x_2) - f(x_1) > 0$,અથવા $f(x_2) > f(x_1)$.
આમ,$x_1 < x_2$ માટે $f(x_1) < f(x_2)$ હોવાથી,વિધેય $f$ એ $(a, b)$ પર ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે.
224
DifficultMCQ
ધારો કે $f:(-1, \infty) \rightarrow \mathbb{R}$ એ $f(0)=1$ અને $f(x)=\frac{1}{x} \ln(1+x), x \neq 0$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે. તો વિધેય $f$
A
$(-1, \infty)$ માં ઘટતું વિધેય છે
B
$(-1,0)$ માં ઘટતું અને $(0, \infty)$ માં વધતું વિધેય છે
C
$(-1, \infty)$ માં વધતું વિધેય છે
D
$(-1,0)$ માં વધતું અને $(0, \infty)$ માં ઘટતું વિધેય છે

Solution

(A) $x \neq 0$ માટે,$f'(x) = \frac{d}{dx} \left( \frac{\ln(1+x)}{x} \right) = \frac{x \cdot \frac{1}{1+x} - \ln(1+x)}{x^2} = \frac{x - (1+x)\ln(1+x)}{x^2(1+x)}$.
ધારો કે $h(x) = x - (1+x)\ln(1+x)$.
તો $h'(x) = 1 - [\ln(1+x) + (1+x) \cdot \frac{1}{1+x}] = 1 - \ln(1+x) - 1 = -\ln(1+x)$.
$x \in (-1, 0)$ માટે,$1+x \in (0, 1)$,તેથી $\ln(1+x) < 0$,જે સૂચવે છે કે $h'(x) > 0$.
$x \in (0, \infty)$ માટે,$1+x > 1$,તેથી $\ln(1+x) > 0$,જે સૂચવે છે કે $h'(x) < 0$.
કારણ કે $h(0) = 0 - (1)\ln(1) = 0$,$h(x)$ એ $(-1, 0)$ માં વધે છે અને $(0, \infty)$ માં ઘટે છે.
આમ,તમામ $x \in (-1, \infty) \setminus \{0\}$ માટે $h(x) < h(0) = 0$.
તમામ $x \in (-1, \infty) \setminus \{0\}$ માટે $x^2(1+x) > 0$ હોવાથી,$f'(x) = \frac{h(x)}{x^2(1+x)} < 0$.
તેથી,વિધેય $f$ એ $(-1, \infty)$ પર ચુસ્ત રીતે ઘટતું વિધેય છે.
225
DifficultMCQ
વિધેય $f(x)=(3x-7)x^{2/3}, x \in R,$ એ તમામ $x$ માટે વધતું વિધેય છે જે
A
$(-\infty, 0) \cup \left(\frac{3}{7}, \infty\right)$
B
$(-\infty, 0) \cup \left(\frac{14}{15}, \infty\right)$
C
$\left(-\infty, \frac{14}{15}\right)$
D
$\left(-\infty, -\frac{14}{15}\right) \cup (0, \infty)$

Solution

(B) આપેલ વિધેય: $f(x) = (3x - 7)x^{2/3} = 3x^{5/3} - 7x^{2/3}$.
વિધેય કયા અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે તે શોધવા માટે,આપણે વિકલિત $f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = 3 \cdot \frac{5}{3}x^{2/3} - 7 \cdot \frac{2}{3}x^{-1/3}$
$f'(x) = 5x^{2/3} - \frac{14}{3x^{1/3}}$
$f'(x)$ માટેનું પદ સાદું રૂપ આપતા:
$f'(x) = \frac{5x^{2/3} \cdot 3x^{1/3} - 14}{3x^{1/3}} = \frac{15x - 14}{3x^{1/3}}$
વિધેય વધતું વિધેય હોય તે માટે,આપણે $f'(x) > 0$ ની જરૂર છે:
$\frac{15x - 14}{3x^{1/3}} > 0$
આપણે ક્રાંતિક બિંદુઓ $x = 0$ અને $x = \frac{14}{15}$ નો ઉપયોગ કરીને $f'(x)$ ની નિશાની તપાસીએ:
- $x < 0$ માટે,$15x - 14 < 0$ અને $3x^{1/3} < 0$,તેથી $f'(x) > 0$.
- $0 < x < \frac{14}{15}$ માટે,$15x - 14 < 0$ અને $3x^{1/3} > 0$,તેથી $f'(x) < 0$.
- $x > \frac{14}{15}$ માટે,$15x - 14 > 0$ અને $3x^{1/3} > 0$,તેથી $f'(x) > 0$.
આમ,$f(x)$ એ $x \in (-\infty, 0) \cup \left(\frac{14}{15}, \infty\right)$ માટે વધતું વિધેય છે.
Solution diagram
226
DifficultMCQ
ધારો કે $f$ એ $R - \{-1, 1\}$ પર વ્યાખ્યાયિત વાસ્તવિક મૂલ્ય ધરાવતું વિધેય છે અને તે $f(x) = 3 \log_{e} \left| \frac{x-1}{x+1} \right| - \frac{2}{x-1}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. તો નીચેનામાંથી કયા અંતરાલમાં વિધેય $f(x)$ વધતું વિધેય છે?
A
$(-\infty, -1) \cup \left[ \frac{1}{2}, 1 \right) \cup (1, \infty)$
B
$(-\infty, \infty) - \{-1, 1\}$
C
$(-1, \frac{1}{2}]$
D
$(-\infty, \frac{1}{2}] - \{-1\}$

Solution

(A) આપેલ છે $f(x) = 3 \log_{e} \left| \frac{x-1}{x+1} \right| - \frac{2}{x-1}$.
આને $f(x) = 3 \log_{e} |x-1| - 3 \log_{e} |x+1| - \frac{2}{x-1}$ તરીકે લખી શકાય.
હવે,$x$ ની સાપેક્ષમાં $f(x)$ નું વિકલન કરતા:
$f'(x) = 3 \left( \frac{1}{x-1} \right) - 3 \left( \frac{1}{x+1} \right) + \frac{2}{(x-1)^2}$.
પદનું સાદું રૂપ આપતા:
$f'(x) = 3 \left( \frac{(x+1) - (x-1)}{(x-1)(x+1)} \right) + \frac{2}{(x-1)^2} = 3 \left( \frac{2}{x^2-1} \right) + \frac{2}{(x-1)^2}$.
$f'(x) = \frac{6}{(x-1)(x+1)} + \frac{2}{(x-1)^2} = \frac{6(x-1) + 2(x+1)}{(x-1)^2(x+1)} = \frac{6x - 6 + 2x + 2}{(x-1)^2(x+1)} = \frac{8x - 4}{(x-1)^2(x+1)} = \frac{4(2x-1)}{(x-1)^2(x+1)}$.
વિધેય $f(x)$ વધતું હોય તે માટે,$f'(x) \geq 0$ હોવું જોઈએ.
તમામ $x \neq 1$ માટે $(x-1)^2 > 0$ હોવાથી,$f'(x)$ ની નિશાની $\frac{2x-1}{x+1}$ પર આધાર રાખે છે.
$\frac{2x-1}{x+1} \geq 0$ માટે ચિહ્ન યોજનાનો ઉપયોગ કરતા:
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ $x = \frac{1}{2}$ અને $x = -1$ છે.
અંતરાલો તપાસતા: $(-\infty, -1)$,$(-1, \frac{1}{2}]$,અને $[\frac{1}{2}, \infty)$.
$x \in (-\infty, -1) \cup [\frac{1}{2}, 1) \cup (1, \infty)$ માટે $f'(x) > 0$ થાય છે.
227
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = \frac{4x^3 - 3x^2}{6} - 2 \sin x + (2x - 1) \cos x$ માટે:
A
$[\frac{1}{2}, \infty)$ માં વધતું વિધેય છે
B
$(-\infty, \frac{1}{2}]$ માં વધતું વિધેય છે
C
$[\frac{1}{2}, \infty)$ માં ઘટતું વિધેય છે
D
$(-\infty, \frac{1}{2}]$ માં ઘટતું વિધેય છે

Solution

(A) આપેલ છે $f(x) = \frac{4x^3 - 3x^2}{6} - 2 \sin x + (2x - 1) \cos x$.
પ્રથમ,આપણે વિકલિત $f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = \frac{12x^2 - 6x}{6} - 2 \cos x + [2 \cos x + (2x - 1)(-\sin x)]$
$f'(x) = (2x^2 - x) - 2 \cos x + 2 \cos x - (2x - 1) \sin x$
$f'(x) = x(2x - 1) - (2x - 1) \sin x$
$f'(x) = (2x - 1)(x - \sin x)$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $x > 0$ માટે,$x > \sin x$,તેથી $(x - \sin x) > 0$.
$x < 0$ માટે,$x < \sin x$,તેથી $(x - \sin x) < 0$.
હવે,$f'(x) = (2x - 1)(x - \sin x)$ ની નિશાની તપાસીએ:
$1$. જો $x \in [\frac{1}{2}, \infty)$,તો $(2x - 1) \geq 0$ અને $(x - \sin x) > 0$,તેથી $f'(x) \geq 0$. આમ,$f(x)$ વધતું વિધેય છે.
$2$. જો $x \in [0, \frac{1}{2}]$,તો $(2x - 1) \leq 0$ અને $(x - \sin x) \geq 0$,તેથી $f'(x) \leq 0$. આમ,$f(x)$ ઘટતું વિધેય છે.
$3$. જો $x \in (-\infty, 0]$,તો $(2x - 1) < 0$ અને $(x - \sin x) \leq 0$,તેથી $f'(x) \geq 0$. આમ,$f(x)$ વધતું વિધેય છે.
વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,$f(x)$ એ $[\frac{1}{2}, \infty)$ માં વધતું વિધેય છે.
228
DifficultMCQ
ધારો કે $f : R \rightarrow R$ નીચે મુજબ વ્યાખ્યાયિત છે,
$f(x)=\begin{cases}-55 x, & \text{જો } x<-5 \\ 2 x^{3}-3 x^{2}-120 x, & \text{જો } -5 \leq x \leq 4 \\ 2 x^{3}-3 x^{2}-36 x-336, & \text{જો } x>4 \end{cases}$
ધારો કે $A=\{ x \in R : f \text{ વધતું વિધેય છે} \}$. તો $A$ બરાબર છે :
A
$(-\infty,-5) \cup(4, \infty)$
B
$(-5, \infty)$
C
$(-\infty,-5) \cup(-4, \infty)$
D
$(-5,-4) \cup(4, \infty)$

Solution

(D) $f(x)$ ક્યાં વધે છે તે શોધવા માટે,આપણે દરેક અંતરાલ માટે $f'(x)$ ની ગણતરી કરીએ છીએ:
$1$. $x < -5$ માટે,$f(x) = -55x$,તેથી $f'(x) = -55$. $f'(x) < 0$ હોવાથી,વિધેય $(-\infty, -5)$ પર ઘટે છે.
$2$. $-5 < x < 4$ માટે,$f(x) = 2x^3 - 3x^2 - 120x$,તેથી $f'(x) = 6x^2 - 6x - 120 = 6(x^2 - x - 20) = 6(x - 5)(x + 4)$.
$f'(x) > 0$ માટે,આપણે $(x - 5)(x + 4) > 0$ ની જરૂર છે,જે $x < -4$ અથવા $x > 5$ હોય ત્યારે થાય છે. અંતરાલ $(-5, 4)$ માં,આ $x \in (-5, -4)$ માટે સંતોષાય છે.
$3$. $x > 4$ માટે,$f(x) = 2x^3 - 3x^2 - 36x - 336$,તેથી $f'(x) = 6x^2 - 6x - 36 = 6(x^2 - x - 6) = 6(x - 3)(x + 2)$.
$x > 4$ માટે,$(x - 3)$ અને $(x + 2)$ બંને ધન છે,તેથી તમામ $x > 4$ માટે $f'(x) > 0$ છે.
આ બધાને જોડતા,$f(x)$ એ $(-5, -4) \cup (4, \infty)$ પર વધતું વિધેય છે.
Solution diagram
229
DifficultMCQ
જો $R$ એ $a$ ની એવી ન્યૂનતમ કિંમત હોય કે જેથી વિધેય $f(x) = x^{2} + ax + 1$ એ $[1, 2]$ પર વધતું વિધેય હોય અને $S$ એ $a$ ની એવી મહત્તમ કિંમત હોય કે જેથી વિધેય $f(x) = x^{2} + ax + 1$ એ $[1, 2]$ પર ઘટતું વિધેય હોય,તો $|R - S|$ ની કિંમત ..... છે.
A
$2$
B
$20$
C
$25$
D
$47$

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = x^{2} + ax + 1$ છે.
તેનું વિકલન $f'(x) = 2x + a$ થાય.
વિધેય $f(x)$ એ $[1, 2]$ પર વધતું હોય તે માટે,દરેક $x \in [1, 2]$ માટે $f'(x) \geq 0$ હોવું જોઈએ.
$2x + a \geq 0 \implies a \geq -2x$,દરેક $x \in [1, 2]$ માટે.
અંતરાલ $[1, 2]$ પર $-2x$ ની મહત્તમ કિંમત $x=1$ આગળ મળે,જે $-2(1) = -2$ છે. તેથી $R = -2$.
વિધેય $f(x)$ એ $[1, 2]$ પર ઘટતું હોય તે માટે,દરેક $x \in [1, 2]$ માટે $f'(x) \leq 0$ હોવું જોઈએ.
$2x + a \leq 0 \implies a \leq -2x$,દરેક $x \in [1, 2]$ માટે.
આ શરત દરેક $x$ માટે સાચી હોવી જોઈએ,તેથી $a \leq \min(-2x)$ હોવું જોઈએ. અંતરાલ $[1, 2]$ પર $-2x$ ની ન્યૂનતમ કિંમત $x=2$ આગળ મળે,જે $-2(2) = -4$ છે. તેથી $S = -4$.
હવે,$|R - S| = |-2 - (-4)| = |-2 + 4| = 2$.
230
MediumMCQ
ધારો કે $f: R \rightarrow R$ એ $f(x) = \begin{cases} -\frac{4}{3}x^3 + 2x^2 + 3x, & x > 0 \\ 3xe^x, & x \leq 0 \end{cases}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત છે. તો $f$ એ કયા અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે?
A
$\left(-1, \frac{3}{2}\right)$
B
$\left(-\frac{1}{2}, 2\right)$
C
$(0, 2)$
D
$(-3, -1)$

Solution

(A) $x > 0$ માટે,$f'(x) = -4x^2 + 4x + 3$.
$f'(x) > 0$ લેતા,આપણને $-4x^2 + 4x + 3 > 0$ મળે છે,જેનો અર્થ છે $4x^2 - 4x - 3 < 0$.
અવયવ પાડતા $(2x - 3)(2x + 1) < 0$ મળે,તેથી $x \in \left(-\frac{1}{2}, \frac{3}{2}\right)$.
$x > 0$ હોવાથી,$f(x)$ એ $\left(0, \frac{3}{2}\right)$ માં વધતું વિધેય છે.
$x \leq 0$ માટે,$f'(x) = 3e^x + 3xe^x = 3e^x(1 + x)$.
$f'(x) > 0$ લેતા,કારણ કે તમામ $x$ માટે $3e^x > 0$ છે,તેથી $1 + x > 0$ હોવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે $x > -1$.
આમ,$x \leq 0$ માટે,$f(x)$ એ $(-1, 0]$ માં વધતું વિધેય છે.
બંને અંતરાલોને જોડતા,$f(x)$ એ $(-1, 0] \cup (0, \frac{3}{2}) = \left(-1, \frac{3}{2}\right)$ માં વધતું વિધેય છે.
231
DifficultMCQ
ધારો કે $f(x)=3 \sin ^{4} x+10 \sin ^{3} x+6 \sin ^{2} x-3$,જ્યાં $x \in\left[-\frac{\pi}{6}, \frac{\pi}{2}\right]$. તો,$f$ એ $.....$ છે.
A
$\left(-\frac{\pi}{6}, 0\right)$ માં વધતું વિધેય છે
B
$\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માં ઘટતું વિધેય છે
C
$\left(-\frac{\pi}{6}, 0\right)$ માં ઘટતું વિધેય છે
D
$\left(-\frac{\pi}{6}, \frac{\pi}{2}\right)$ માં વધતું વિધેય છે

Solution

(C) આપેલ છે કે $f(x)=3 \sin ^{4} x+10 \sin ^{3} x+6 \sin ^{2} x-3$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$f'(x) = 12 \sin^3 x \cos x + 30 \sin^2 x \cos x + 12 \sin x \cos x$
$f'(x) = 6 \sin x \cos x (2 \sin^2 x + 5 \sin x + 2)$
દ્વિઘાત પદના અવયવ પાડતા:
$f'(x) = 6 \sin x \cos x (2 \sin x + 1)(\sin x + 2)$
$x \in \left[-\frac{\pi}{6}, \frac{\pi}{2}\right]$ માટે:
$1. \cos x > 0$,દરેક $x \in \left[-\frac{\pi}{6}, \frac{\pi}{2}\right]$ માટે.
$2. (\sin x + 2) > 0$,દરેક $x \in \left[-\frac{\pi}{6}, \frac{\pi}{2}\right]$ માટે.
$3. (2 \sin x + 1) \ge 0$,દરેક $x \in \left[-\frac{\pi}{6}, \frac{\pi}{2}\right]$ માટે.
આમ,$f'(x)$ ની નિશાની $\sin x$ પર આધાર રાખે છે:
- જો $x \in \left(-\frac{\pi}{6}, 0\right)$,તો $\sin x < 0$,તેથી $f'(x) < 0$. આમ,$f$ એ $\left(-\frac{\pi}{6}, 0\right)$ માં ઘટતું વિધેય છે.
- જો $x \in \left(0, \frac{\pi}{2}\right)$,તો $\sin x > 0$,તેથી $f'(x) > 0$. આમ,$f$ એ $\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માં વધતું વિધેય છે.
Solution diagram
232
DifficultMCQ
ધારો કે $\lambda^{*}$ એ $\lambda$ ની એવી મહત્તમ કિંમત છે જેના માટે વિધેય $f_{\lambda}(x) = 4\lambda x^{3} - 36\lambda x^{2} + 36x + 48$ એ તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે વધતું વિધેય છે. તો $f_{\lambda^{*}}(1) + f_{\lambda^{*}}(-1)$ ની કિંમત શોધો.
A
$36$
B
$48$
C
$64$
D
$72$

Solution

(D) આપેલ છે કે $f_{\lambda}(x) = 4\lambda x^{3} - 36\lambda x^{2} + 36x + 48$.
વિધેય $f_{\lambda}(x)$ તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે વધતું હોય તે માટે $f_{\lambda}^{\prime}(x) \geq 0$ થવું જોઈએ.
$f_{\lambda}^{\prime}(x) = 12\lambda x^{2} - 72\lambda x + 36$.
$f_{\lambda}^{\prime}(x) \geq 0$ લેતા,$12(\lambda x^{2} - 6\lambda x + 3) \geq 0$,એટલે કે $\lambda x^{2} - 6\lambda x + 3 \geq 0$.
આ દ્વિઘાત સમીકરણ તમામ $x$ માટે અ-ઋણ રહે તે માટે $\lambda > 0$ અને વિવેચક $D \leq 0$ હોવો જોઈએ.
$D = (-6\lambda)^{2} - 4(\lambda)(3) = 36\lambda^{2} - 12\lambda \leq 0$.
$12\lambda(3\lambda - 1) \leq 0$,જે દર્શાવે છે કે $\lambda \in [0, 1/3]$.
$\lambda > 0$ હોવાથી,મહત્તમ કિંમત $\lambda^{*} = 1/3$ મળે.
હવે,$f_{\lambda^{*}}(x) = \frac{4}{3}x^{3} - 12x^{2} + 36x + 48$.
$f_{\lambda^{*}}(1) = \frac{4}{3} - 12 + 36 + 48 = \frac{220}{3}$.
$f_{\lambda^{*}}(-1) = -\frac{4}{3} - 12 - 36 + 48 = -\frac{4}{3}$.
$f_{\lambda^{*}}(1) + f_{\lambda^{*}}(-1) = \frac{220}{3} - \frac{4}{3} = \frac{216}{3} = 72$.
233
MediumMCQ
$x^{7}+5x^{3}+3x+1=0$ ના વાસ્તવિક ઉકેલોની સંખ્યા ............ છે.
A
$0$
B
$1$
C
$3$
D
$5$

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = x^{7} + 5x^{3} + 3x + 1$.
વિધેયનું વિકલન મેળવો:
$f'(x) = 7x^{6} + 15x^{2} + 3$.
બધા વાસ્તવિક $x$ માટે $x^{6} \ge 0$ અને $x^{2} \ge 0$ હોવાથી,$7x^{6} \ge 0$ અને $15x^{2} \ge 0$ થાય.
તેથી,બધા $x \in \mathbb{R}$ માટે $f'(x) = 7x^{6} + 15x^{2} + 3 \ge 3 > 0$ થાય.
બધા $x$ માટે $f'(x) > 0$ હોવાથી,વિધેય $f(x)$ એ ચુસ્ત વધતું વિધેય છે.
જ્યારે $x \to -\infty$,ત્યારે $f(x) \to -\infty$,અને જ્યારે $x \to \infty$,ત્યારે $f(x) \to \infty$.
$f(x)$ એ સતત અને ચુસ્ત વધતું વિધેય છે જે $-\infty$ થી $\infty$ સુધીની કિંમતો ધારણ કરે છે,તેથી 'ઇન્ટરમીડિયેટ વેલ્યુ થિયરમ' મુજબ,તે $x$-અક્ષને બરાબર એક વાર છેદશે.
આમ,વાસ્તવિક ઉકેલોની સંખ્યા $1$ છે.
Solution diagram
234
AdvancedMCQ
જો $a$ ની મહત્તમ કિંમત,જેના માટે વિધેય $f_{a}(x)=\tan ^{-1} 2 x-3 a x+7$ એ અંતરાલ $\left(-\frac{\pi}{6}, \frac{\pi}{6}\right)$ માં વધતું વિધેય હોય,તે $\bar{a}$ હોય,તો $f_{\bar{a}}\left(\frac{\pi}{8}\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$8-\frac{\pi}{4}$
B
$8-\frac{4 \pi}{9\left(4+\pi^{2}\right)}$
C
$8\left(\frac{1+\pi^{2}}{9+\pi^{2}}\right)$
D
$7+\tan ^{-1} \frac{\pi}{4}-\frac{9 \pi}{4\left(9+\pi^{2}\right)}$

Solution

(D) આપેલ વિધેય $f_{a}(x) = \tan^{-1}(2x) - 3ax + 7$ છે.
વિધેય વધતું હોવા માટે,તેનું વિકલન અ-ઋણ હોવું જોઈએ: $f_{a}'(x) \geq 0$.
$f_{a}'(x) = \frac{2}{1+4x^2} - 3a \geq 0$.
આનો અર્થ એ છે કે $3a \leq \frac{2}{1+4x^2}$,અથવા $a \leq \frac{2}{3(1+4x^2)}$.
આ શરત અંતરાલ $\left(-\frac{\pi}{6}, \frac{\pi}{6}\right)$ માં તમામ $x$ માટે સાચી હોવી જોઈએ,તેથી $a$ એ આ અંતરાલ પર $\frac{2}{3(1+4x^2)}$ ની ન્યૂનતમ કિંમત કરતા ઓછું અથવા સમાન હોવું જોઈએ.
ન્યૂનતમ કિંમત સીમાબિંદુઓ $x = \pm \frac{\pi}{6}$ પર મળે છે.
$x^2 = \frac{\pi^2}{36}$ લેતા,$a \leq \frac{2}{3(1 + 4(\frac{\pi^2}{36}))} = \frac{2}{3(1 + \frac{\pi^2}{9})} = \frac{6}{9+\pi^2}$.
તેથી,$\bar{a} = \frac{6}{9+\pi^2}$.
હવે,$f_{\bar{a}}\left(\frac{\pi}{8}\right) = \tan^{-1}\left(2 \cdot \frac{\pi}{8}\right) - 3 \cdot \left(\frac{6}{9+\pi^2}\right) \cdot \frac{\pi}{8} + 7$.
$f_{\bar{a}}\left(\frac{\pi}{8}\right) = 7 + \tan^{-1}\left(\frac{\pi}{4}\right) - \frac{9\pi}{4(9+\pi^2)}$.
235
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = x e^{x(1-x)}, x \in R$,એ
A
$\left(-\frac{1}{2}, 1\right)$ માં વધતું વિધેય છે
B
$\left(\frac{1}{2}, 2\right)$ માં ઘટતું વિધેય છે
C
$\left(-1, -\frac{1}{2}\right)$ માં વધતું વિધેય છે
D
$\left(-\frac{1}{2}, \frac{1}{2}\right)$ માં ઘટતું વિધેય છે

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = x e^{x-x^2}$ છે.
વધતા અને ઘટતા અંતરાલો શોધવા માટે,આપણે વિકલિત $f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = 1 \cdot e^{x-x^2} + x \cdot e^{x-x^2} \cdot (1-2x)$
$f'(x) = e^{x-x^2} [1 + x - 2x^2]$
$f'(x) = e^{x-x^2} [-(2x^2 - x - 1)]$
$f'(x) = -e^{x-x^2} (2x+1)(x-1)$.
વિધેય વધતું હોય તે માટે,$f'(x) > 0$ હોવું જોઈએ:
$-e^{x-x^2} (2x+1)(x-1) > 0$
$(2x+1)(x-1) < 0$.
અહીં શૂન્યો $x = -\frac{1}{2}$ અને $x = 1$ છે. અસમતા $x \in \left(-\frac{1}{2}, 1\right)$ માટે સાચી છે.
આમ,વિધેય $\left(-\frac{1}{2}, 1\right)$ માં વધતું વિધેય છે.
236
AdvancedMCQ
બહુપદી સમીકરણ $x^3-3ax^2+(27a^2+9)x+2016=0$ માટે
A
કોઈપણ વાસ્તવિક $a$ માટે બરાબર એક વાસ્તવિક બીજ છે
B
કોઈપણ વાસ્તવિક $a$ માટે ત્રણ વાસ્તવિક બીજ છે
C
કોઈપણ $a \geq 0$ માટે ત્રણ વાસ્તવિક બીજ અને કોઈપણ $a < 0$ માટે બરાબર એક વાસ્તવિક બીજ છે
D
કોઈપણ $a \leq 0$ માટે ત્રણ વાસ્તવિક બીજ અને કોઈપણ $a > 0$ માટે બરાબર એક વાસ્તવિક બીજ છે

Solution

(A) ધારો કે $f(x) = x^3-3ax^2+(27a^2+9)x+2016$.
વાસ્તવિક બીજની સંખ્યા નક્કી કરવા માટે,આપણે વિકલન $f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = 3x^2 - 6ax + (27a^2 + 9)$.
આપણે પૂર્ણવર્ગ બનાવીને વિકલનને ફરીથી લખી શકીએ:
$f'(x) = 3(x^2 - 2ax + 9a^2 + 3)$
$f'(x) = 3((x-a)^2 + 8a^2 + 3)$.
કારણ કે $(x-a)^2 \geq 0$,$8a^2 \geq 0$,અને $3 > 0$ છે,તેથી તમામ વાસ્તવિક $x$ અને તમામ વાસ્તવિક $a$ માટે $f'(x) > 0$ થાય છે.
કારણ કે વિકલન $f'(x)$ હંમેશા ધન છે,વિધેય $f(x)$ તમામ વાસ્તવિક $a$ માટે ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે.
ચુસ્ત રીતે વધતી ત્રિઘાત બહુપદી $x$-અક્ષને બરાબર એક વાર છેદે છે.
તેથી,કોઈપણ વાસ્તવિક $a$ માટે સમીકરણને બરાબર એક વાસ્તવિક બીજ છે.
237
AdvancedMCQ
ધારો કે $n$ એક પ્રાકૃતિક સંખ્યા છે અને $a$ એક વાસ્તવિક સંખ્યા છે. અંતરાલ $[-1, 1]$ માં $x^{2n+1} - (2n+1)x + a = 0$ ના શૂન્યોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$2$ જો $a > 0$ હોય
B
$2$ જો $a < 0$ હોય
C
$a$ ની દરેક કિંમત માટે વધુમાં વધુ એક
D
$a$ ની દરેક કિંમત માટે ઓછામાં ઓછા ત્રણ

Solution

(C) ધારો કે $f(x) = x^{2n+1} - (2n+1)x + a$.
અંતરાલ $[-1, 1]$ માં શૂન્યોની સંખ્યા શોધવા માટે,આપણે $f(x)$ નું વિકલન તપાસીએ.
$f'(x) = (2n+1)x^{2n} - (2n+1) = (2n+1)(x^{2n} - 1)$.
$x \in (-1, 1)$ માટે,આપણી પાસે $|x| < 1$ છે,જેનો અર્થ છે કે $x^{2n} < 1$.
આમ,$x^{2n} - 1 < 0$,તેથી તમામ $x \in (-1, 1)$ માટે $f'(x) < 0$ છે.
કારણ કે $x \in [-1, 1]$ માટે $f'(x) \leq 0$ છે,વિધેય $f(x)$ એ અંતરાલ $[-1, 1]$ પર ચુસ્ત રીતે ઘટતું વિધેય છે.
ચુસ્ત રીતે ઘટતું વિધેય $X$-અક્ષને વધુમાં વધુ એક બિંદુએ છેદી શકે છે.
તેથી,$a$ ની કોઈપણ કિંમત માટે સમીકરણ $f(x) = 0$ ને અંતરાલ $[-1, 1]$ માં વધુમાં વધુ એક ઉકેલ મળે છે.
238
AdvancedMCQ
$(x-41)^{49}+(x-49)^{41}+(x-2009)^{2009}=0$ ના બીજ છે
A
બધા જ વાસ્તવિક છે
B
એક ધન વાસ્તવિક બીજ સિવાયના અવાસ્તવિક છે
C
ત્રણ ધન વાસ્તવિક બીજ સિવાયના અવાસ્તવિક છે
D
ત્રણ વાસ્તવિક બીજ સિવાયના અવાસ્તવિક છે જેમાંથી માત્ર એક ધન છે

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = (x-41)^{49} + (x-49)^{41} + (x-2009)^{2009}$.
વાસ્તવિક બીજની સંખ્યા નક્કી કરવા માટે,આપણે વિધેય $f(x)$ નું વિકલન કરીએ:
$f'(x) = 49(x-41)^{48} + 41(x-49)^{40} + 2009(x-2009)^{2008}$.
અહીં ઘાતાંક $48$,$40$,અને $2008$ બધા બેકી સંખ્યા હોવાથી,દરેક પદ $(x-a)^{2n}$ એ તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે અ-ઋણ છે.
ખાસ કરીને,$(x-41)^{48} \ge 0$,$(x-49)^{40} \ge 0$,અને $(x-2009)^{2008} \ge 0$.
સહગુણકો $49$,$41$,અને $2009$ ધન હોવાથી,તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે $f'(x) \ge 0$ થાય.
વધુમાં,$f'(x)$ ક્યારેય શૂન્ય થતું નથી કારણ કે પદો અલગ અલગ બિંદુઓ $(x=41, 49, 2009)$ પર શૂન્ય થાય છે.
આમ,તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે $f'(x) > 0$ છે,જેનો અર્થ છે કે $f(x)$ એ ચુસ્ત વધતું વિધેય છે.
ચુસ્ત વધતું સતત વિધેય $x$-અક્ષને વધુમાં વધુ એક વાર છેદી શકે છે.
જેમ $x \to \infty$,$f(x) \to \infty$,અને જેમ $x \to -\infty$,$f(x) \to -\infty$.
ઇન્ટરમીડિયેટ વેલ્યુ થિયરમ મુજબ,બરાબર એક વાસ્તવિક બીજ અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
બીજ ધન છે કે નહીં તે ચકાસવા માટે,આપણે $f(0)$ ની કિંમત શોધીએ:
$f(0) = (-41)^{49} + (-49)^{41} + (-2009)^{2009} < 0$.
$f(0) < 0$ અને $\lim_{x \to \infty} f(x) = \infty$ હોવાથી,એકમાત્ર વાસ્તવિક બીજ $(0, \infty)$ અંતરાલમાં હશે.
તેથી,બરાબર એક ધન વાસ્તવિક બીજ છે.
239
AdvancedMCQ
વિધેય $f(x) = \frac{\cos x}{\cos 2x}$ નો આલેખ પ્રદેશ $\left(-\frac{\pi}{4}, \frac{\pi}{4}\right)$ માં કેવો છે?
A
$\left(-\frac{\pi}{4}, \frac{\pi}{4}\right)$ પર વધતું વિધેય છે
B
$\left(-\frac{\pi}{4}, \frac{\pi}{4}\right)$ પર ઘટતું વિધેય છે
C
$\left(-\frac{\pi}{4}, 0\right)$ પર ઘટતું અને $\left(0, \frac{\pi}{4}\right)$ પર વધતું વિધેય છે
D
$\left(-\frac{\pi}{4}, 0\right)$ પર વધતું અને $\left(0, \frac{\pi}{4}\right)$ પર ઘટતું વિધેય છે

Solution

(C) આપેલ છે $f(x) = \frac{\cos x}{\cos 2x}$.
ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$f'(x) = \frac{-\sin x \cos 2x - \cos x (-2 \sin 2x)}{(\cos 2x)^2} = \frac{-\sin x \cos 2x + 2 \sin 2x \cos x}{(\cos 2x)^2}$.
નિત્યસમ $\sin(A-B) = \sin A \cos B - \cos A \sin B$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે $f'(x) = \frac{\sin(2x-x) + \sin 2x \cos x}{(\cos 2x)^2} = \frac{\sin x + 2 \sin x \cos^2 x}{(\cos 2x)^2}$.
$f'(x) = \frac{\sin x (1 + 2 \cos^2 x)}{(\cos 2x)^2}$.
કારણ કે $(1 + 2 \cos^2 x) > 0$ અને $(\cos 2x)^2 > 0$ એ તમામ $x \in \left(-\frac{\pi}{4}, \frac{\pi}{4}\right)$ માટે સત્ય છે,તેથી $f'(x)$ ની નિશાની માત્ર $\sin x$ પર આધાર રાખે છે.
$x \in \left(-\frac{\pi}{4}, 0\right)$ માટે,$\sin x < 0$,તેથી $f'(x) < 0$,જેનો અર્થ છે કે $f(x)$ ઘટતું વિધેય છે.
$x \in \left(0, \frac{\pi}{4}\right)$ માટે,$\sin x > 0$,તેથી $f'(x) > 0$,જેનો અર્થ છે કે $f(x)$ વધતું વિધેય છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
240
DifficultMCQ
ધારો કે $g(x)=3 f\left(\frac{x}{3}\right)+f(3-x)$ અને તમામ $x \in(0,3)$ માટે $f^{\prime \prime}(x)>0$ છે. જો $g$ એ $(0, \alpha)$ માં ઘટતું અને $(\alpha, 3)$ માં વધતું વિધેય હોય,તો $8 \alpha$ ની કિંમત શોધો.
A
$24$
B
$0$
C
$18$
D
$20$

Solution

(C) આપેલ છે કે $g(x)=3 f\left(\frac{x}{3}\right)+f(3-x)$ અને તમામ $x \in(0,3)$ માટે $f^{\prime \prime}(x) > 0$ છે.
$f^{\prime \prime}(x) > 0$ હોવાથી,$f^{\prime}(x)$ એ વધતું વિધેય છે.
હવે,$g(x)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$g^{\prime}(x) = 3 \times \frac{1}{3} f^{\prime}\left(\frac{x}{3}\right) - f^{\prime}(3-x) = f^{\prime}\left(\frac{x}{3}\right) - f^{\prime}(3-x)$.
જો $g$ એ $(0, \alpha)$ માં ઘટતું વિધેય હોય,તો $x \in (0, \alpha)$ માટે $g^{\prime}(x) < 0$ થવું જોઈએ.
$f^{\prime}\left(\frac{x}{3}\right) - f^{\prime}(3-x) < 0 \Rightarrow f^{\prime}\left(\frac{x}{3}\right) < f^{\prime}(3-x)$.
$f^{\prime}(x)$ વધતું વિધેય હોવાથી,આનો અર્થ એ થાય કે $\frac{x}{3} < 3-x$.
$x$ માટે ઉકેલતા: $x + \frac{x}{3} < 3 \Rightarrow \frac{4x}{3} < 3 \Rightarrow x < \frac{9}{4}$.
આમ,$\alpha = \frac{9}{4}$.
તેથી,$8 \alpha = 8 \times \frac{9}{4} = 18$.
241
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = \frac{x}{x^2-6x-16}$,જ્યાં $x \in \mathbb{R} - \{-2, 8\}$ માટે,
A
$(-2, 8)$ માં ઘટે છે અને $(-\infty, -2) \cup (8, \infty)$ માં વધે છે
B
$(-\infty, -2) \cup (-2, 8) \cup (8, \infty)$ માં ઘટે છે
C
$(-\infty, -2)$ માં ઘટે છે અને $(8, \infty)$ માં વધે છે
D
$(-\infty, -2) \cup (-2, 8) \cup (8, \infty)$ માં વધે છે

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = \frac{x}{x^2-6x-16}$.
ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$f'(x) = \frac{(x^2-6x-16)(1) - x(2x-6)}{(x^2-6x-16)^2}$.
અંશનું સાદું રૂપ આપતા: $x^2 - 6x - 16 - 2x^2 + 6x = -x^2 - 16 = -(x^2 + 16)$.
આમ,$f'(x) = \frac{-(x^2+16)}{(x^2-6x-16)^2}$.
બધા $x \in \mathbb{R}$ માટે $x^2+16 > 0$ અને બધા $x \neq -2, 8$ માટે $(x^2-6x-16)^2 > 0$ હોવાથી,પ્રદેશના તમામ $x$ માટે $f'(x) < 0$ થાય છે.
તેથી,વિધેય $f(x)$ તેના સંપૂર્ણ પ્રદેશ $(-\infty, -2) \cup (-2, 8) \cup (8, \infty)$ માં સતત ઘટે છે.
242
DifficultMCQ
જો $5 f(x)+4 f\left(\frac{1}{x}\right)=x^2-2, \forall x \neq 0$ અને $y=9 x^2 f(x)$ હોય,તો $y$ કયા અંતરાલમાં ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે:
A
$\left(0, \frac{1}{\sqrt{5}}\right) \cup\left(\frac{1}{\sqrt{5}}, \infty\right)$
B
$\left(-\frac{1}{\sqrt{5}}, 0\right) \cup\left(\frac{1}{\sqrt{5}}, \infty\right)$
C
$\left(-\frac{1}{\sqrt{5}}, 0\right) \cup\left(0, \frac{1}{\sqrt{5}}\right)$
D
$\left(-\infty, \frac{1}{\sqrt{5}}\right) \cup\left(0, \frac{1}{\sqrt{5}}\right)$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $5 f(x)+4 f\left(\frac{1}{x}\right)=x^2-2$ ....$(1)$
સમીકરણ $(1)$ માં $x$ ને બદલે $\frac{1}{x}$ મૂકતા:
$5 f\left(\frac{1}{x}\right)+4 f(x)=\frac{1}{x^2}-2$ ....$(2)$
સમીકરણ $(1)$ ને $5$ વડે અને $(2)$ ને $4$ વડે ગુણતા:
$25 f(x)+20 f\left(\frac{1}{x}\right)=5x^2-10$
$16 f(x)+20 f\left(\frac{1}{x}\right)=\frac{4}{x^2}-8$
બંને સમીકરણોની બાદબાકી કરતા:
$9 f(x) = 5x^2 - 10 - \frac{4}{x^2} + 8 = 5x^2 - 2 - \frac{4}{x^2}$
આપેલ છે કે $y = 9x^2 f(x)$,તેથી $9 f(x)$ ની કિંમત મૂકતા:
$y = x^2 \left(5x^2 - 2 - \frac{4}{x^2}\right) = 5x^4 - 2x^2 - 4$
$y$ ક્યાં ચુસ્ત રીતે વધે છે તે શોધવા માટે,વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = 20x^3 - 4x = 4x(5x^2 - 1)$
ચુસ્ત રીતે વધવા માટે,$\frac{dy}{dx} > 0$:
$4x(\sqrt{5}x - 1)(\sqrt{5}x + 1) > 0$
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ $x = -\frac{1}{\sqrt{5}}, 0, \frac{1}{\sqrt{5}}$ છે.
અંતરાલો તપાસતા,આપણને મળે છે કે $\frac{dy}{dx} > 0$ માટે $x \in \left(-\frac{1}{\sqrt{5}}, 0\right) \cup \left(\frac{1}{\sqrt{5}}, \infty\right)$.
243
DifficultMCQ
વિધેય $f(x)=\sin x+3 x-\frac{2}{\pi}\left(x^2+x\right)$,જ્યાં $x \in\left[0, \frac{\pi}{2}\right]$ માટે,નીચેના બે વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
$(I)$ $f$ એ $\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માં વધતું વિધેય છે.
$(II)$ $f^{\prime}$ એ $\left(0, \frac{\pi}{2}\right)$ માં ઘટતું વિધેય છે.
આ બે વિધાનો પૈકી કયું સાચું છે?
A
માત્ર $(I)$ સાચું છે.
B
માત્ર $(II)$ સાચું છે.
C
$(I)$ કે $(II)$ બંનેમાંથી એક પણ સાચું નથી.
D
$(I)$ અને $(II)$ બંને સાચા છે.

Solution

(D) આપેલ છે $f(x) = \sin x + 3x - \frac{2}{\pi}(x^2 + x)$.
પગલું $1$: વિધાન $(I)$ નું વિશ્લેષણ કરો.
$f'(x) = \cos x + 3 - \frac{2}{\pi}(2x + 1)$.
$x \in (0, \pi/2)$ માટે,$\cos x \in (0, 1)$ અને $2x+1 \in (1, \pi+1)$.
$f'(x) = \cos x + 3 - \frac{4x}{\pi} - \frac{2}{\pi}$.
$x=0$ આગળ,$f'(0) = 1 + 3 - 2/\pi = 4 - 2/\pi > 0$.
$x=\pi/2$ આગળ,$f'(\pi/2) = 0 + 3 - \frac{2}{\pi}(\pi + 1) = 3 - 2 - 2/\pi = 1 - 2/\pi > 0$.
કારણ કે $f''(x) = -\sin x - 4/\pi < 0$,તેથી $f'(x)$ ઘટતું વિધેય છે. $[0, \pi/2]$ પર $f'(x)$ ની ન્યૂનતમ કિંમત $f'(\pi/2) = 1 - 2/\pi > 0$ છે. આમ,તમામ $x \in (0, \pi/2)$ માટે $f'(x) > 0$,તેથી $f$ વધતું વિધેય છે.
પગલું $2$: વિધાન $(II)$ નું વિશ્લેષણ કરો.
$f''(x) = -\sin x - 4/\pi$.
$x \in (0, \pi/2)$ માટે $\sin x > 0$ હોવાથી,$f''(x) = -(\sin x + 4/\pi) < 0$.
$f''(x) < 0$ હોવાથી,$f'(x)$ એ $(0, \pi/2)$ માં ઘટતું વિધેય છે.
નિષ્કર્ષ: $(I)$ અને $(II)$ બંને સાચા છે.
244
MediumMCQ
જે અંતરાલમાં વિધેય $f(x) = x^x, x > 0$ ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે તે અંતરાલ કયું છે?
A
$\left(0, \frac{1}{e}\right]$
B
$\left[\frac{1}{e^2}, 1\right)$
C
$(0, \infty)$
D
$\left[\frac{1}{e}, \infty\right)$

Solution

(D) આપેલ વિધેય $f(x) = x^x$ છે,જ્યાં $x > 0$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,$\ln(f(x)) = x \ln(x)$ મળે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{1}{f(x)} f'(x) = 1 \cdot \ln(x) + x \cdot \frac{1}{x} = \ln(x) + 1$.
તેથી,$f'(x) = x^x(1 + \ln(x))$.
વિધેય ચુસ્ત રીતે વધતું હોય તે માટે $f'(x) > 0$ હોવું જોઈએ.
$x > 0$ માટે $x^x > 0$ હોવાથી,$f'(x) > 0$ માટે $1 + \ln(x) > 0$ હોવું જરૂરી છે.
$\ln(x) > -1$.
$x > e^{-1}$,એટલે કે $x > \frac{1}{e}$.
તેથી,જે અંતરાલમાં વિધેય ચુસ્ત રીતે વધે છે તે $\left(\frac{1}{e}, \infty\right)$ છે.
નોંધ: વિકલ્પ $\left[\frac{1}{e}, \infty\right)$ એ અંતરાલનું પ્રમાણિત સ્વરૂપ છે જ્યાં વિધેય વધતું વિધેય છે.
245
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = \cos x - x + 1, x \in R$ માટે,નીચેના બે વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
$(S1)$ $[0, \pi]$ માં $x$ ની માત્ર એક કિંમત માટે $f(x) = 0$ થાય છે.
$(S2)$ $f(x)$ એ $[0, \frac{\pi}{2}]$ માં ઘટતું વિધેય છે અને $[\frac{\pi}{2}, \pi]$ માં વધતું વિધેય છે.
A
$(S1)$ અને $(S2)$ બંને સાચા છે
B
માત્ર $(S1)$ સાચું છે
C
$(S1)$ અને $(S2)$ બંને ખોટા છે
D
માત્ર $(S2)$ સાચું છે

Solution

(B) આપેલ છે $f(x) = \cos x - x + 1$.
વિકલન કરતા: $f'(x) = -\sin x - 1$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $-1 \le \sin x \le 1$,તેથી $f'(x) = -(\sin x + 1) \le 0$ તમામ $x \in R$ માટે.
આમ,$f(x)$ એ $R$ પર ચુસ્ત રીતે ઘટતું વિધેય છે.
$(S1)$ માટે: $[0, \pi]$ ના અંત્યબિંદુઓ પર કિંમત મેળવતા: $f(0) = \cos(0) - 0 + 1 = 2$ અને $f(\pi) = \cos(\pi) - \pi + 1 = -1 - \pi + 1 = -\pi$.
$f(0) = 2 > 0$ અને $f(\pi) = -\pi < 0$ હોવાથી,ઇન્ટરમીડિયેટ વેલ્યુ થિયરમ મુજબ,$(0, \pi)$ માં બરાબર એક ઉકેલ મળે છે કારણ કે $f$ ચુસ્ત રીતે ઘટતું વિધેય છે. તેથી,$(S1)$ સાચું છે.
$(S2)$ માટે: તમામ $x$ માટે $f'(x) \le 0$ હોવાથી,$f(x)$ સમગ્ર અંતરાલ $[0, \pi]$ માં ઘટતું વિધેય છે. તેથી,$[\frac{\pi}{2}, \pi]$ માં વધતું વિધેય છે તેવું વિધાન ખોટું છે. તેથી,$(S2)$ ખોટું છે.
નિષ્કર્ષ: માત્ર $(S1)$ સાચું છે.
246
DifficultMCQ
ધારો કે $(2, 3)$ એ સૌથી મોટું વિવૃત અંતરાલ છે જેમાં વિધેય $f(x) = 2 \log_e(x-2) - x^2 + ax + 1$ ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે અને $(b, c)$ એ સૌથી મોટું વિવૃત અંતરાલ છે જેમાં વિધેય $g(x) = (x-1)^3(x+2-a)^2$ ચુસ્ત રીતે ઘટતું વિધેય છે. તો $100(a+b-c)$ ની કિંમત શોધો:
A
$280$
B
$360$
C
$420$
D
$160$

Solution

(B) $f(x)$ એ $(2, 3)$ પર ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય હોવા માટે,$x \in (2, 3)$ માટે $f'(x) \geq 0$ હોવું જોઈએ.
$f'(x) = \frac{2}{x-2} - 2x + a \geq 0$.
કારણ કે $f''(x) = -\frac{2}{(x-2)^2} - 2 < 0$,તેથી $f'(x)$ એ ચુસ્ત રીતે ઘટતું વિધેય છે.
આમ,$(2, 3)$ પર $f'(x) \geq 0$ નો અર્થ છે કે $f'(3) \geq 0$.
$f'(3) = \frac{2}{3-2} - 2(3) + a = 2 - 6 + a = a - 4 \geq 0$,તેથી $a \geq 4$. ન્યૂનતમ કિંમત $a = 4$ છે.
હવે,$g(x) = (x-1)^3(x+2-4)^2 = (x-1)^3(x-2)^2$.
$g'(x) = 3(x-1)^2(x-2)^2 + (x-1)^3 \cdot 2(x-2) = (x-1)^2(x-2)[3(x-2) + 2(x-1)]$.
$g'(x) = (x-1)^2(x-2)(3x - 6 + 2x - 2) = (x-1)^2(x-2)(5x - 8)$.
$g(x)$ ચુસ્ત રીતે ઘટતું વિધેય હોવા માટે,$g'(x) < 0$ હોવું જોઈએ.
કારણ કે $x \neq 1$ માટે $(x-1)^2 > 0$,તેથી $(x-2)(5x-8) < 0$ હોવું જોઈએ.
બીજ $x = 8/5$ અને $x = 2$ છે. અંતરાલ $(8/5, 2)$ છે.
આમ,$b = 8/5$ અને $c = 2$.
$100(a + b - c) = 100(4 + 8/5 - 2) = 100(2 + 1.6) = 100(3.6) = 360$.
247
DifficultMCQ
ધારો કે વિધેય $f(x) = \frac{x}{3} + \frac{3}{x} + 3$,$x \neq 0$ એ $(-\infty, \alpha_1) \cup (\alpha_2, \infty)$ માં ચુસ્ત વધતું અને $(\alpha_3, \alpha_4) \cup (\alpha_4, \alpha_5)$ માં ચુસ્ત ઘટતું વિધેય છે. તો $\sum_{i=1}^5 \alpha_i^2$ ની કિંમત શોધો :-
A
$48$
B
$28$
C
$40$
D
$36$

Solution

(D) આપેલ છે $f(x) = \frac{x}{3} + \frac{3}{x} + 3$,$x \neq 0$.
વિધેય વધતું કે ઘટતું છે તે જાણવા માટે વિકલન કરતા:
$f'(x) = \frac{1}{3} - \frac{3}{x^2} = \frac{x^2 - 9}{3x^2} = \frac{(x-3)(x+3)}{3x^2}$.
$f'(x) = 0$ લેતા,$x = 3$ અને $x = -3$ મળે છે.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ $x = -3, 0, 3$ છે.
અંતરાલો તપાસતા:
$x \in (-\infty, -3)$ માટે,$f'(x) > 0$,તેથી $f(x)$ ચુસ્ત વધતું છે.
$x \in (-3, 0)$ માટે,$f'(x) < 0$,તેથી $f(x)$ ચુસ્ત ઘટતું છે.
$x \in (0, 3)$ માટે,$f'(x) < 0$,તેથી $f(x)$ ચુસ્ત ઘટતું છે.
$x \in (3, \infty)$ માટે,$f'(x) > 0$,તેથી $f(x)$ ચુસ્ત વધતું છે.
આપેલ અંતરાલો સાથે સરખાવતા:
વધતું અંતરાલ $(-\infty, -3) \cup (3, \infty) \Rightarrow \alpha_1 = -3, \alpha_2 = 3$.
ઘટતું અંતરાલ $(-3, 0) \cup (0, 3) \Rightarrow \alpha_3 = -3, \alpha_4 = 0, \alpha_5 = 3$.
તેથી,$\sum_{i=1}^5 \alpha_i^2 = (-3)^2 + (3)^2 + (-3)^2 + (0)^2 + (3)^2 = 9 + 9 + 9 + 0 + 9 = 36$.
248
DifficultMCQ
જો $2f(x) + 3f\left(\frac{1}{x}\right) = x^2 + 1, x \neq 0$ અને $y = 5x^2 f(x)$ હોય,તો $y$ કયા અંતરાલમાં ચુસ્ત વધતું વિધેય છે?
A
$\left(0, \frac{1}{2}\right)$
B
$\left(-\frac{2}{5}, 0\right)$
C
$\left(\frac{1}{2}, \frac{\sqrt{5}}{2}\right)$
D
$\left(-\frac{1}{2}, 0\right)$

Solution

(A) આપેલ છે કે $2f(x) + 3f\left(\frac{1}{x}\right) = x^2 + 1$ (સમીકરણ $1$).
$x$ ને $\frac{1}{x}$ વડે બદલતા: $2f\left(\frac{1}{x}\right) + 3f(x) = \frac{1}{x^2} + 1$ (સમીકરણ $2$).
સમીકરણ $1$ ને $2$ વડે અને સમીકરણ $2$ ને $3$ વડે ગુણતા:
$4f(x) + 6f\left(\frac{1}{x}\right) = 2x^2 + 2$
$9f(x) + 6f\left(\frac{1}{x}\right) = \frac{3}{x^2} + 3$
બીજા સમીકરણમાંથી પ્રથમ બાદ કરતા: $5f(x) = \frac{3}{x^2} + 3 - 2x^2 - 2 = \frac{3}{x^2} - 2x^2 + 1$.
તેથી $y = 5x^2 f(x) = x^2 \left(\frac{3}{x^2} - 2x^2 + 1\right) = 3 - 2x^4 + x^2$.
$y$ ક્યાં ચુસ્ત વધે છે તે શોધવા માટે,$\frac{dy}{dx} = -8x^3 + 2x = 2x(1 - 4x^2) = 2x(1 - 2x)(1 + 2x)$ મેળવો.
$\frac{dy}{dx} > 0$ લેતા: $2x(1 - 2x)(1 + 2x) > 0$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ $x = 0, \frac{1}{2}, -\frac{1}{2}$ છે.
અંતરાલ તપાસતા: $(-\infty, -1/2) \implies (-)(-)(-) < 0$; $(-1/2, 0) \implies (-)(-)(+) > 0$; $(0, 1/2) \implies (+)(+)(+) > 0$; $(1/2, \infty) \implies (+)(-)(+) < 0$.
આમ,$y$ એ $(-\infty, -1/2) \cup (0, 1/2)$ માં ચુસ્ત વધતું વિધેય છે.
વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,$(0, 1/2)$ સાચો અંતરાલ છે.
249
MediumMCQ
$f(x) = (x + 2) e^{-x}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત વિધેય $f$ એ
A
બધા $x \in R$ માટે ઘટતું વિધેય છે
B
$(-\infty, -1)$ માં ઘટતું અને $(-1, \infty)$ માં વધતું વિધેય છે
C
$(-1, \infty)$ માં ઘટતું અને $(-\infty, -1)$ માં વધતું વિધેય છે
D
બધા $x \in R$ માટે વધતું વિધેય છે

Solution

(C) વિધેય વધતું કે ઘટતું છે તે નક્કી કરવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ શોધીએ.
આપેલ છે કે $f(x) = (x + 2) e^{-x}$.
ગુણાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$f'(x) = (1) e^{-x} + (x + 2) (-e^{-x})$.
$f'(x) = e^{-x} (1 - x - 2) = e^{-x} (-x - 1) = -(x + 1) e^{-x}$.
વિધેય વધતું હોય તે માટે,$f'(x) > 0$ હોવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે $-(x + 1) e^{-x} > 0$. કારણ કે $e^{-x} > 0$ બધા $x$ માટે,તેથી $-(x + 1) > 0$ અથવા $x + 1 < 0$,એટલે કે $x < -1$.
આમ,વિધેય $(-\infty, -1)$ માં વધતું વિધેય છે.
વિધેય ઘટતું હોય તે માટે,$f'(x) < 0$ હોવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે $-(x + 1) e^{-x} < 0$. આથી $x + 1 > 0$ અથવા $x > -1$.
આમ,વિધેય $(-1, \infty)$ માં ઘટતું વિધેય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
250
MediumMCQ
જો $f(x) = \frac{k \sin x + 2 \cos x}{\sin x + \cos x}$ એ $x$ ની તમામ વાસ્તવિક કિંમતો માટે ચુસ્ત વધતું વિધેય હોય,તો
A
$k = 1$
B
$k > 1$
C
$k < 2$
D
$k > 2$

Solution

(D) $f(x)$ ચુસ્ત વધતું વિધેય હોવા માટે,તમામ $x$ માટે $f'(x) > 0$ હોવું જોઈએ.
આપેલ છે $f(x) = \frac{k \sin x + 2 \cos x}{\sin x + \cos x}$.
ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$f'(x) = \frac{(k \cos x - 2 \sin x)(\sin x + \cos x) - (k \sin x + 2 \cos x)(\cos x - \sin x)}{(\sin x + \cos x)^2}$.
અંશનું સાદુંરૂપ આપતા:
$N = (k \sin x \cos x + k \cos^2 x - 2 \sin^2 x - 2 \sin x \cos x) - (k \sin x \cos x - k \sin^2 x + 2 \cos^2 x - 2 \sin x \cos x)$.
$N = k \cos^2 x - 2 \sin^2 x + k \sin^2 x - 2 \cos^2 x$.
$N = (k - 2) \cos^2 x + (k - 2) \sin^2 x = (k - 2)(\cos^2 x + \sin^2 x) = k - 2$.
આમ,$f'(x) = \frac{k - 2}{(\sin x + \cos x)^2}$.
$f(x)$ ચુસ્ત વધતું વિધેય હોવા માટે,$f'(x) > 0$ હોવું જોઈએ.
કારણ કે $(\sin x + \cos x)^2 > 0$ તમામ $x$ માટે જ્યાં વિધેય વ્યાખ્યાયિત છે,તેથી આપણે $k - 2 > 0$ ની જરૂર છે,જેનો અર્થ છે $k > 2$.

Applications of Derivatives — Increasing and Decreasing function · Frequently Asked Questions

1Are these Applications of Derivatives questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Applications of Derivatives Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.