Gujarati

Increasing and Decreasing function Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Applications of Derivatives · Increasing and Decreasing function

389+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 389 questions in Gujarati

51
EasyMCQ
વિધેય $f(x) = x^{1/x}$ એ
A
$(1, \infty)$ માં વધતું વિધેય છે
B
$(1, \infty)$ માં ઘટતું વિધેય છે
C
$(1, e)$ માં વધતું અને $(e, \infty)$ માં ઘટતું વિધેય છે
D
$(1, e)$ માં ઘટતું અને $(e, \infty)$ માં વધતું વિધેય છે

Solution

(C) ધારો કે $y = x^{1/x}$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,આપણને $\ln y = \frac{1}{x} \ln x$ મળે છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{1}{y} \frac{dy}{dx} = \left(-\frac{1}{x^2}\right) \ln x + \frac{1}{x} \left(\frac{1}{x}\right) = \frac{1 - \ln x}{x^2}$.
આમ,$\frac{dy}{dx} = x^{1/x} \left(\frac{1 - \ln x}{x^2}\right)$.
બધા $x > 0$ માટે $x^{1/x} > 0$ અને $x^2 > 0$ હોવાથી,$\frac{dy}{dx}$ ની નિશાની $(1 - \ln x)$ પર આધાર રાખે છે.
$x \in (1, e)$ માટે,$\ln x < 1$,તેથી $1 - \ln x > 0$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} > 0$. આમ,$f(x)$ એ $(1, e)$ માં વધતું વિધેય છે.
$x \in (e, \infty)$ માટે,$\ln x > 1$,તેથી $1 - \ln x < 0$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} < 0$. આમ,$f(x)$ એ $(e, \infty)$ માં ઘટતું વિધેય છે.
52
EasyMCQ
વિધેય $f(x) = 1 - x^3 - x^5$ એ કયા અંતરાલ માટે ઘટતું વિધેય છે?
A
$1 \le x \le 5$
B
$x \le 1$
C
$x \ge 1$
D
$x$ ની તમામ કિંમતો માટે

Solution

(D) આપેલ વિધેય $f(x) = 1 - x^3 - x^5$ છે.
વિધેય ક્યાં ઘટતું છે તે નક્કી કરવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ શોધીએ.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(1 - x^3 - x^5) = -3x^2 - 5x^4$.
આપણે પદમાંથી $-x^2$ સામાન્ય કાઢી શકીએ: $f'(x) = -x^2(3 + 5x^2)$.
બધા વાસ્તવિક $x$ માટે $x^2 \ge 0$ હોવાથી અને $(3 + 5x^2) > 0$ હોવાથી,તેમનો ગુણાકાર $-x^2(3 + 5x^2)$ હંમેશા $0$ કે તેથી ઓછો રહેશે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,બધા $x \neq 0$ માટે $f'(x) < 0$ અને $f'(0) = 0$ છે.
આમ,વિકલન તમામ $x$ માટે અ-ધન હોવાથી,વિધેય $f(x)$ એ $x$ ની તમામ વાસ્તવિક કિંમતો માટે ઘટતું વિધેય છે.
53
EasyMCQ
વિધેય $f(x) = x^x$ ક્યારે વધતું વિધેય છે?
A
$x > \frac{1}{e}$
B
$x < \frac{1}{e}$
C
$x < 0$
D
બધા જ વાસ્તવિક $x$ માટે

Solution

(A) ધારો કે $f(x) = x^x$,જ્યાં $x > 0$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,$\ln(f(x)) = x \ln x$ મળે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{1}{f(x)} f'(x) = 1 \cdot \ln x + x \cdot \frac{1}{x} = \ln x + 1$.
તેથી,$f'(x) = x^x(1 + \ln x)$.
વિધેય વધતું હોય તે માટે $f'(x) > 0$ હોવું જરૂરી છે.
કારણ કે $x > 0$ માટે $x^x > 0$ છે,તેથી $f'(x) > 0$ માટે $1 + \ln x > 0$ થવું જોઈએ.
$\ln x > -1$.
$\ln x > \ln(e^{-1})$.
$x > \frac{1}{e}$.
54
EasyMCQ
$2{x^3} - 6x + 5$ એ વધતું વિધેય છે જો
A
$0 < x < 1$
B
$-1 < x < 1$
C
$x < -1$ અથવા $x > 1$
D
$-1 < x < -1/2$

Solution

(C) ધારો કે $f(x) = 2{x^3} - 6x + 5$.
વિધેય કયા અંતરાલમાં વધતું છે તે શોધવા માટે,આપણે વિકલિત $f'(x)$ શોધીએ.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(2{x^3} - 6x + 5) = 6{x^2} - 6$.
વિધેય ત્યારે વધતું હોય જ્યારે $f'(x) > 0$ હોય.
તેથી,$6{x^2} - 6 > 0$.
$6$ વડે ભાગતા,આપણને ${x^2} - 1 > 0$ મળે છે.
આના અવયવ પાડતા $(x - 1)(x + 1) > 0$ મળે છે.
ચિહ્ન પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરતા,આ અસમતા ત્યારે જ સાચી ઠરે છે જ્યારે $x > 1$ અથવા $x < -1$ હોય.
આમ,વિધેય $x \in (-\infty, -1) \cup (1, \infty)$ માટે વધતું વિધેય છે.
55
MediumMCQ
સૌથી લાંબા અંતરાલની લંબાઈ,જેમાં વિધેય $f(x) = 3\sin x - 4\sin^3 x$ વધતું વિધેય છે,તે શોધો.
A
$\frac{\pi}{3}$
B
$\frac{\pi}{2}$
C
$\frac{3\pi}{2}$
D
$\pi$

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = 3\sin x - 4\sin^3 x$ છે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\sin(3x) = 3\sin x - 4\sin^3 x$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણે લખી શકીએ કે $f(x) = \sin(3x)$.
વિધેય વધતું વિધેય હોય તે માટે,તેનું વિકલન ધન હોવું જોઈએ: $f'(x) > 0$.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(\sin(3x)) = 3\cos(3x)$.
$3\cos(3x) > 0$ લેતા,આપણને $\cos(3x) > 0$ મળે છે.
કોસાઇન વિધેય તેના ખૂણા માટે $(-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2})$ અંતરાલમાં ધન હોય છે.
તેથી,$-\frac{\pi}{2} < 3x < \frac{\pi}{2}$.
$3$ વડે ભાગતા,આપણને $-\frac{\pi}{6} < x < \frac{\pi}{6}$ મળે છે.
આ અંતરાલની લંબાઈ $\frac{\pi}{6} - (-\frac{\pi}{6}) = \frac{2\pi}{6} = \frac{\pi}{3}$ થાય છે.
56
MediumMCQ
ધારો કે $f(x) = x^3 + bx^2 + cx + d$ જ્યાં $0 < b^2 < c$ છે. તો $f(x)$:
A
સીમિત છે
B
સ્થાનિક મહત્તમ મૂલ્ય ધરાવે છે
C
સ્થાનિક ન્યૂનતમ મૂલ્ય ધરાવે છે
D
ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે

Solution

(D) આપેલ વિધેય $f(x) = x^3 + bx^2 + cx + d$ છે.
સૌ પ્રથમ,આપણે વિધેયનું વિકલન મેળવીએ:
$f'(x) = 3x^2 + 2bx + c$.
વિધેયના સ્વભાવને નક્કી કરવા માટે,આપણે દ્વિઘાત પદાવલિ $f'(x)$ નો વિવેચક $D$ તપાસીએ:
$D = (2b)^2 - 4(3)(c) = 4b^2 - 12c$.
આપણને આપેલ છે કે $0 < b^2 < c$.
કારણ કે $b^2 < c$,તેથી $4b^2 < 4c$ થાય.
તેથી,$D = 4b^2 - 12c < 4c - 12c = -8c$.
કારણ કે $b^2 > 0$,તેથી $c$ પણ $0$ કરતા મોટું હોવું જોઈએ (કારણ કે $c > b^2$).
આમ,$D < -8c < 0$.
કારણ કે વિવેચક $D < 0$ છે અને $x^2$ નો સહગુણક (જે $3$ છે) ધન છે,તેથી તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે $f'(x) > 0$ થાય છે.
આમ,વિકલન $f'(x)$ તમામ વાસ્તવિક $x$ માટે ચુસ્ત રીતે ધન હોવાથી,વિધેય $f(x)$ ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે.
57
EasyMCQ
જો $f(x) = x$,$-1 \le x \le 1$ હોય,તો વિધેય $f(x)$ એ
A
વધતું વિધેય (Increasing)
B
ઘટતું વિધેય (Decreasing)
C
અચળ વિધેય (Stationary)
D
અસતત વિધેય (Discontinuous)

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = x$ એ અંતરાલ $[-1, 1]$ પર વ્યાખ્યાયિત છે.
વિધેયનો પ્રકાર નક્કી કરવા માટે,આપણે તેનું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(x) = 1$.
અહીં $f'(x) = 1 > 0$ હોવાથી,તમામ $x \in [-1, 1]$ માટે વિધેય $f(x)$ એ આપેલ અંતરાલ પર ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
Solution diagram
58
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = 2x^3 - 3x^2 + 90x + 174$ કયા અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે?
A
$1/2 < x < 1$
B
$1/2 < x < 2$
C
$3 < x < 59/4$
D
$-\infty < x < \infty$

Solution

(D) વિધેય $f(x) = 2x^3 - 3x^2 + 90x + 174$ કયા અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે તે નક્કી કરવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ શોધીએ.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(2x^3 - 3x^2 + 90x + 174) = 6x^2 - 6x + 90$.
આપણે પદાવલિમાંથી $6$ સામાન્ય કાઢી શકીએ: $f'(x) = 6(x^2 - x + 15)$.
વિધેય વધતું વિધેય હોય તે માટે,આપણે $f'(x) > 0$ ની જરૂર છે,જેનો અર્થ છે કે $6(x^2 - x + 15) > 0$,અથવા $x^2 - x + 15 > 0$.
આપણે દ્વિઘાત સમીકરણ $x^2 - x + 15$ નો વિવેચક $D$ તપાસીએ. અહીં $a = 1, b = -1, c = 15$.
$D = b^2 - 4ac = (-1)^2 - 4(1)(15) = 1 - 60 = -59$.
જેથી વિવેચક $D < 0$ છે અને $x^2$ નો સહગુણક ધન $(1 > 0)$ છે,તેથી દ્વિઘાત પદાવલિ $x^2 - x + 15$ એ તમામ વાસ્તવિક સંખ્યાઓ $x$ માટે હંમેશા ધન રહે છે.
તેથી,તમામ $x \in (-\infty, \infty)$ માટે $f'(x) > 0$ થાય છે.
આમ,વિધેય અંતરાલ $(-\infty, \infty)$ માં વધતું વિધેય છે.
59
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = \tan^{-1}(\sin x + \cos x)$,$x > 0$ એ કયા અંતરાલમાં હંમેશા વધતું વિધેય છે?
A
$(0, \pi)$
B
$(0, \pi/2)$
C
$(0, \pi/4)$
D
$(0, 3\pi/4)$

Solution

(C) આપેલ છે કે $f(x) = \tan^{-1}(\sin x + \cos x)$.
આપણે વ્યસ્ત ટેન્જેન્ટની અંદરના પદને આ રીતે લખી શકીએ:
$f(x) = \tan^{-1}\left(\sqrt{2} \left(\frac{1}{\sqrt{2}}\sin x + \frac{1}{\sqrt{2}}\cos x\right)\right) = \tan^{-1}\left(\sqrt{2} \sin\left(x + \frac{\pi}{4}\right)\right)$.
વિધેય ક્યાં વધતું વિધેય છે તે શોધવા માટે,આપણે વિકલન $f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = \frac{1}{1 + (\sqrt{2} \sin(x + \pi/4))^2} \cdot \sqrt{2} \cos(x + \pi/4)$.
$f(x)$ વધતું વિધેય હોય તે માટે,આપણે $f'(x) > 0$ ની જરૂર છે.
છેદ $1 + 2 \sin^2(x + \pi/4)$ હંમેશા ધન હોવાથી,આપણે માત્ર અંશ ધન હોવો જોઈએ:
$\sqrt{2} \cos(x + \pi/4) > 0$.
આનો અર્થ એ છે કે $\cos(x + \pi/4) > 0$.
$x > 0$ માટે,કોસાઇન વિધેય ત્યારે ધન હોય છે જ્યારે ખૂણો પ્રથમ ચરણમાં હોય:
$0 < x + \frac{\pi}{4} < \frac{\pi}{2}$.
બધી બાજુઓમાંથી $\frac{\pi}{4}$ બાદ કરતા,આપણને મળે છે:
$-\frac{\pi}{4} < x < \frac{\pi}{4}$.
$x > 0$ ની શરતને ધ્યાનમાં લેતા,અંતરાલ $(0, \pi/4)$ મળે છે.
60
MediumMCQ
આપેલ વિધેય $f(x) = \left( \frac{e^{2x} - 1}{e^{2x} + 1} \right)$ એ:
A
વધતું વિધેય (Increasing)
B
ઘટતું વિધેય (Decreasing)
C
યુગ્મ વિધેય (Even)
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) = \frac{e^{2x} - 1}{e^{2x} + 1}$.
વિધેય વધતું છે કે ઘટતું તે તપાસવા માટે,આપણે ભાગાકારના નિયમ $\left( \frac{u}{v} \right)' = \frac{u'v - uv'}{v^2}$ નો ઉપયોગ કરીને તેનું વિકલન $f'(x)$ શોધીએ.
ધારો કે $u = e^{2x} - 1$ અને $v = e^{2x} + 1$. તેથી $u' = 2e^{2x}$ અને $v' = 2e^{2x}$ થાય.
$f'(x) = \frac{(2e^{2x})(e^{2x} + 1) - (e^{2x} - 1)(2e^{2x})}{(e^{2x} + 1)^2}$
$f'(x) = \frac{2e^{4x} + 2e^{2x} - (2e^{4x} - 2e^{2x})}{(e^{2x} + 1)^2}$
$f'(x) = \frac{4e^{2x}}{(e^{2x} + 1)^2}$.
બધા $x \in \mathbb{R}$ માટે $e^{2x} > 0$ હોવાથી,$f'(x) > 0$ થાય.
તેથી,$f(x)$ એ વધતું વિધેય છે.
61
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = \frac{4x^2 + 1}{x}$ એ કયા અંતરાલમાં ઘટતું વિધેય છે?
A
$\left( -\frac{1}{2}, \frac{1}{2} \right)$
B
$\left[ -\frac{1}{2}, \frac{1}{2} \right]$
C
$(-1, 1)$
D
$[-1, 1]$

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = \frac{4x^2 + 1}{x} = 4x + \frac{1}{x}$ છે.
વિધેય કયા અંતરાલમાં ઘટતું છે તે જાણવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = \frac{d}{dx} \left( 4x + \frac{1}{x} \right) = 4 - \frac{1}{x^2}$.
વિધેય ઘટતું હોય ત્યારે $f'(x) < 0$ થાય:
$4 - \frac{1}{x^2} < 0$
$4 < \frac{1}{x^2}$
$x^2 < \frac{1}{4}$
$|x| < \frac{1}{2}$.
આનો અર્થ એ છે કે $-\frac{1}{2} < x < \frac{1}{2}$.
વિધેય $x \neq 0$ માટે વ્યાખ્યાયિત હોવાથી,જે અંતરાલમાં વિધેય ઘટતું છે તે $\left( -\frac{1}{2}, 0 \right) \cup \left( 0, \frac{1}{2} \right)$ છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$\left[ -\frac{1}{2}, \frac{1}{2} \right]$ એ ઘટતા વિધેય માટે સૌથી યોગ્ય રજૂઆત છે.
62
DifficultMCQ
નીચે એક વિધેયને તે અંતરાલ સાથે જોડવામાં આવ્યું છે જ્યાં તે વધતું વિધેય હોવાનું માનવામાં આવે છે. નીચેનામાંથી કઈ જોડી ખોટી રીતે જોડાયેલ છે?
અંતરાલ | વિધેય
A
$\left( -\infty, \frac{1}{3} \right]$ | $3x^2 - 2x + 1$
B
$(-\infty, -4]$ | $x^3 + 6x^2 + 6$
C
$(-\infty, \infty)$ | $x^3 - 3x^2 + 3x + 3$
D
$[2, \infty)$ | $2x^3 - 3x^2 - 12x + 6$

Solution

(A) કોઈ વિધેય $f(x)$ આપેલ અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે કે નહીં તે ચકાસવા માટે,આપણે તે અંતરાલના તમામ $x$ માટે $f'(x) \ge 0$ છે કે નહીં તે તપાસીએ છીએ.
$(a)$ $f(x) = 3x^2 - 2x + 1$ માટે,$f'(x) = 6x - 2$. $f'(x) \ge 0$ લેતા $6x \ge 2$,એટલે કે $x \ge \frac{1}{3}$ મળે છે. વિધેય $[\frac{1}{3}, \infty)$ પર વધતું વિધેય છે,$(-\infty, \frac{1}{3}]$ પર નહીં. તેથી,વિકલ્પ $(a)$ ખોટી રીતે જોડાયેલ છે.
$(b)$ $f(x) = x^3 + 6x^2 + 6$ માટે,$f'(x) = 3x^2 + 12x = 3x(x + 4)$. જ્યારે $x \in (-\infty, -4] \cup [0, \infty)$ હોય ત્યારે $f'(x) \ge 0$ થાય છે. તેથી,તે $(-\infty, -4]$ પર વધતું વિધેય છે.
$(c)$ $f(x) = x^3 - 3x^2 + 3x + 3$ માટે,$f'(x) = 3x^2 - 6x + 3 = 3(x - 1)^2$. તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે $3(x - 1)^2 \ge 0$ હોવાથી,વિધેય $(-\infty, \infty)$ પર વધતું વિધેય છે.
$(d)$ $f(x) = 2x^3 - 3x^2 - 12x + 6$ માટે,$f'(x) = 6x^2 - 6x - 12 = 6(x - 2)(x + 1)$. જ્યારે $x \in (-\infty, -1] \cup [2, \infty)$ હોય ત્યારે $f'(x) \ge 0$ થાય છે. તેથી,તે $[2, \infty)$ પર વધતું વિધેય છે.
63
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = \frac{\ln(\pi + x)}{\ln(e + x)}$ એ
A
$[0, \infty)$ પર વધતું વિધેય છે
B
$[0, \infty)$ પર ઘટતું વિધેય છે
C
$[0, \frac{\pi}{e})$ પર ઘટતું અને $[\frac{\pi}{e}, \infty)$ પર વધતું વિધેય છે
D
$[0, \frac{\pi}{e})$ પર વધતું અને $[\frac{\pi}{e}, \infty)$ પર ઘટતું વિધેય છે

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = \frac{\ln(\pi + x)}{\ln(e + x)}$.
ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$f'(x) = \frac{\ln(e + x) \cdot \frac{1}{\pi + x} - \ln(\pi + x) \cdot \frac{1}{e + x}}{(\ln(e + x))^2}$.
$f'(x) = \frac{(e + x)\ln(e + x) - (\pi + x)\ln(\pi + x)}{(\ln(e + x))^2 (e + x)(\pi + x)}$.
$t > 0$ માટે વિધેય $g(t) = t \ln(t)$ ધ્યાનમાં લો. તો $g'(t) = \ln(t) + 1$. $t > 1/e$ માટે,$g'(t) > 0$,તેથી $g(t)$ એ વધતું વિધેય છે.
કારણ કે $\pi > e$,$x \ge 0$ માટે,આપણી પાસે $\pi + x > e + x > e > 1$ છે. આમ,$g(\pi + x) > g(e + x)$,જેનો અર્થ છે કે $(\pi + x)\ln(\pi + x) > (e + x)\ln(e + x)$.
તેથી,અંશ $(e + x)\ln(e + x) - (\pi + x)\ln(\pi + x) < 0$ થાય,બધા $x \ge 0$ માટે.
છેદ હંમેશા ધન હોવાથી,$f'(x) < 0$ બધા $x \in [0, \infty)$ માટે.
આમ,$f(x)$ એ $[0, \infty)$ પર ઘટતું વિધેય છે.
64
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = \sin^4 x + \cos^4 x$ વધતું વિધેય હોય,જો
A
$0 < x < \frac{\pi}{8}$
B
$\frac{\pi}{4} < x < \frac{3\pi}{8}$
C
$\frac{3\pi}{8} < x < \frac{5\pi}{8}$
D
$\frac{5\pi}{8} < x < \frac{3\pi}{4}$

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = \sin^4 x + \cos^4 x$.
આપણે તેને $f(x) = (\sin^2 x + \cos^2 x)^2 - 2\sin^2 x \cos^2 x$ તરીકે લખી શકીએ.
કારણ કે $\sin^2 x + \cos^2 x = 1$,તેથી $f(x) = 1 - 2\sin^2 x \cos^2 x$.
નિત્યસમ $\sin 2x = 2\sin x \cos x$ નો ઉપયોગ કરતા,$f(x) = 1 - \frac{1}{2}(2\sin x \cos x)^2 = 1 - \frac{1}{2}\sin^2 2x$.
$\sin^2 \theta = \frac{1 - \cos 2\theta}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા,$f(x) = 1 - \frac{1}{2} \left( \frac{1 - \cos 4x}{2} \right) = 1 - \frac{1}{4} + \frac{1}{4}\cos 4x = \frac{3}{4} + \frac{1}{4}\cos 4x$.
વિધેય વધતું હોય તે માટે $f'(x) > 0$ હોવું જોઈએ.
$f'(x) = \frac{d}{dx} \left( \frac{3}{4} + \frac{1}{4}\cos 4x \right) = -\sin 4x$.
$f'(x) > 0$ લેતા,$-\sin 4x > 0$,જેનો અર્થ છે કે $\sin 4x < 0$.
સાઇન વિધેય અંતરાલ $(\pi, 2\pi)$ માં ઋણ હોય છે.
તેથી,$\pi < 4x < 2\pi$.
$4$ વડે ભાગતા,$\frac{\pi}{4} < x < \frac{\pi}{2}$ મળે.
આપેલ વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,અંતરાલ $\frac{\pi}{4} < x < \frac{3\pi}{8}$ આ વિસ્તારનો એક ભાગ છે,તેથી વિધેય આ અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે.
65
DifficultMCQ
ધારો કે દરેક વાસ્તવિક સંખ્યા $x$ માટે $h(x) = f(x) - (f(x))^2 + (f(x))^3$ છે. તો
A
$h$ વધતું વિધેય છે જ્યારે $f$ વધતું વિધેય હોય
B
$h$ વધતું વિધેય છે જ્યારે $f$ ઘટતું વિધેય હોય
C
$h$ ઘટતું વિધેય છે જ્યારે $f$ વધતું વિધેય હોય
D
સામાન્ય રીતે કંઈ કહી શકાય નહીં

Solution

(A) આપેલ છે કે $h(x) = f(x) - (f(x))^2 + (f(x))^3$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$h'(x) = f'(x) - 2f(x)f'(x) + 3(f(x))^2 f'(x)$
$f'(x)$ સામાન્ય લેતા:
$h'(x) = f'(x) [1 - 2f(x) + 3(f(x))^2]$
દ્વિઘાત પદાવલિ $3(f(x))^2 - 2f(x) + 1$ નું વિશ્લેષણ કરવા માટે,પૂર્ણવર્ગની રીત વાપરીએ:
$3(f(x))^2 - 2f(x) + 1 = 3 \left( (f(x))^2 - \frac{2}{3}f(x) + \frac{1}{3} \right)$
$= 3 \left( (f(x) - \frac{1}{3})^2 - \frac{1}{9} + \frac{1}{3} \right)$
$= 3 \left( (f(x) - \frac{1}{3})^2 + \frac{2}{9} \right)$
કારણ કે $(f(x) - \frac{1}{3})^2 \ge 0$,તેથી પદ $(f(x) - \frac{1}{3})^2 + \frac{2}{9}$ હંમેશા ધન છે.
તેથી,$h'(x) = 3f'(x) \left( (f(x) - \frac{1}{3})^2 + \frac{2}{9} \right)$.
કૌંસમાં રહેલું પદ હંમેશા ધન હોવાથી,$h'(x)$ ની નિશાની $f'(x)$ ની નિશાની જેવી જ રહેશે.
આમ,જ્યારે $f$ વધતું વિધેય હોય ત્યારે $h$ પણ વધતું વિધેય છે.
66
DifficultMCQ
જો $f(x) = \int_{x^2}^{x^2 + 1} e^{-t^2} dt$ હોય,તો $f(x)$ કયા અંતરાલમાં વધે છે?
A
$(2, 2)$
B
$x$ ની કોઈ કિંમત નહીં
C
$(0, \infty)$
D
$(-\infty, 0)$

Solution

(D) $f(x)$ ક્યાં વધે છે તે શોધવા માટે,આપણે લેબનીઝના નિયમનો ઉપયોગ કરીને વિકલન $f'(x)$ મેળવીએ:
$f'(x) = \frac{d}{dx} \int_{x^2}^{x^2 + 1} e^{-t^2} dt = e^{-(x^2+1)^2} \cdot \frac{d}{dx}(x^2+1) - e^{-(x^2)^2} \cdot \frac{d}{dx}(x^2)$
$f'(x) = e^{-(x^4 + 2x^2 + 1)} \cdot (2x) - e^{-x^4} \cdot (2x)$
$f'(x) = 2x e^{-x^4} \left( e^{-(2x^2 + 1)} - 1 \right)$
બધા વાસ્તવિક $x$ માટે $e^{-(2x^2 + 1)} < 1$ હોવાથી,પદ $(e^{-(2x^2 + 1)} - 1)$ હંમેશા ઋણ છે.
$f'(x) > 0$ માટે,$2x$ ઋણ હોવું જરૂરી છે,જેનો અર્થ છે કે $x < 0$.
આમ,$f(x)$ એ $(-\infty, 0)$ માં વધે છે.
67
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = x^3 + 5x^2 - 1$ કયા અંતરાલમાં ઘટતું વિધેય છે?
A
$-\frac{10}{3} < x < 0$
B
$-3 < x < 3$
C
$0 < x < \infty$
D
$-\infty < x < -\frac{10}{3}$

Solution

(A) વિધેય $f(x) = x^3 + 5x^2 - 1$ કયા અંતરાલમાં ઘટતું વિધેય છે તે શોધવા માટે,આપણે તે અંતરાલ શોધવો પડે જ્યાં તેનું વિકલન $f'(x) < 0$ હોય.
સૌ પ્રથમ,$f(x)$ નું વિકલન શોધો:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(x^3 + 5x^2 - 1) = 3x^2 + 10x$
હવે,વિકલનને શૂન્ય કરતા નાનું લો:
$3x^2 + 10x < 0$
$x$ સામાન્ય લેતા:
$x(3x + 10) < 0$
અહીં નિર્ણાયક બિંદુઓ $x = 0$ અને $x = -\frac{10}{3}$ છે.
સાઇન સ્કીમ પદ્ધતિનો ઉપયોગ કરીને,આપણે અંતરાલો તપાસીએ:
$x < -\frac{10}{3}$ માટે,$f'(x) > 0$ છે.
$-\frac{10}{3} < x < 0$ માટે,$f'(x) < 0$ છે.
$x > 0$ માટે,$f'(x) > 0$ છે.
આમ,વિધેય $(-\frac{10}{3}, 0)$ અંતરાલમાં ઘટતું વિધેય છે.
68
MediumMCQ
$x = 2\pi / 3$ આગળ વિધેય $f(x) = \sin x$ નો પ્રકાર શું છે?
A
એકસૂત્રી ઘટતું
B
એકસૂત્રી વધતું
C
એકસૂત્રી વધતું કે ઘટતું નથી
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = \sin x$ છે.
વિધેયનો પ્રકાર નક્કી કરવા માટે,આપણે તેનું વિકલન મેળવીએ: $f'(x) = \cos x$.
હવે,$x = 2\pi / 3$ આગળ વિકલનનું મૂલ્ય શોધીએ:
$f'(2\pi / 3) = \cos(2\pi / 3) = -1/2$.
અહીં $f'(2\pi / 3) < 0$ હોવાથી,વિધેય $x = 2\pi / 3$ ની આસપાસ ઘટતું વિધેય છે.
તેથી,આ બિંદુએ વિધેય એકસૂત્રી ઘટતું છે.
69
EasyMCQ
$f(x) = x^9 + 3x^7 + 64$ એ કયા $x$ ના મૂલ્યો માટે ચુસ્ત વધતું વિધેય છે?
A
$x$ ના ધન વાસ્તવિક મૂલ્યો
B
$x$ ના ઋણ વાસ્તવિક મૂલ્યો
C
$x$ ના બધા વાસ્તવિક મૂલ્યો
D
$x$ ના બધા શૂન્યેત્તર મૂલ્યો

Solution

(C) વિધેય $f(x) = x^9 + 3x^7 + 64$ ક્યાં ચુસ્ત વધતું વિધેય છે તે નક્કી કરવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ શોધીએ.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(x^9 + 3x^7 + 64) = 9x^8 + 21x^6$.
બધા વાસ્તવિક $x$ માટે $x^8 \geq 0$ અને $x^6 \geq 0$ હોવાથી,$9x^8 + 21x^6 \geq 0$ થાય,જ્યાં $x \in \mathbb{R}$.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,બધા $x \neq 0$ માટે $f'(x) > 0$ છે અને $f'(0) = 0$ છે.
વિકલન બધા $x$ માટે અઋણ હોવાથી અને કોઈ પણ અંતરાલ પર શૂન્ય ન થતું હોવાથી,વિધેય $f(x)$ એ $x$ ના બધા વાસ્તવિક મૂલ્યો માટે ચુસ્ત વધતું વિધેય છે.
70
MediumMCQ
જો $f(x) = \begin{cases} 0, & x = 0 \\ x - 3, & x > 0 \end{cases}$ હોય,તો $f(x)$ એ .......
A
$x \geq 0$ માટે વધતું વિધેય છે.
B
$x > 0$ માટે ચુસ્ત વધતું વિધેય છે.
C
$x = 0$ આગળ ચુસ્ત ઘટતું વિધેય છે.
D
$x = 0$ આગળ સતત નથી,તેથી તે $x > 0$ માટે વધતું વિધેય નથી.

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = \begin{cases} 0, & x = 0 \\ x - 3, & x > 0 \end{cases}$ છે.
$x > 0$ માટે,વિકલન $f'(x) = \frac{d}{dx}(x - 3) = 1$ મળે છે.
અહીં $f'(x) = 1 > 0$ હોવાથી,$x > 0$ અંતરાલ માટે વિધેય $f(x)$ ચુસ્ત વધતું વિધેય છે.
તેથી,$f(x)$ એ $x > 0$ માટે ચુસ્ત વધતું વિધેય છે.
71
DifficultMCQ
નીચે આપેલા વિધાનો $S$ અને $R$ ધ્યાનમાં લો:
$S: \sin x$ અને $\cos x$ બંને અંતરાલ $\left( \frac{\pi}{2}, \pi \right)$ માં ઘટતાં વિધેયો છે.
$R:$ જો વિધેય $f$ અંતરાલ $(a, b)$ માં ઘટતું હોય,તો તેનું વિકલિત $f'(x)$ પણ અંતરાલ $(a, b)$ માં ઘટતું હોય.
નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$S$ અને $R$ બંને ખોટા છે.
B
$S$ અને $R$ બંને સાચા છે પણ $R$ એ $S$ માટે સાચી સમજૂતી નથી.
C
$S$ સાચું છે અને $R$ એ $S$ માટે સાચી સમજૂતી છે.
D
$S$ સાચું છે અને $R$ ખોટું છે.

Solution

(D) વિધાન $S$ માટે: અંતરાલ $\left( \frac{\pi}{2}, \pi \right)$ માં,$\sin x$ નું વિકલિત $\cos x$ છે,જે ઋણ છે. તેથી,$\sin x$ ઘટતું વિધેય છે. $\cos x$ નું વિકલિત $-\sin x$ છે,જે આ અંતરાલમાં ઋણ છે. તેથી,$\cos x$ પણ ઘટતું વિધેય છે. આમ,$S$ સાચું છે.
વિધાન $R$ માટે: અંતરાલ $(1, 2)$ માટે વિધેય $f(x) = \frac{1}{x}$ ધ્યાનમાં લો. અહીં,$f'(x) = -\frac{1}{x^2}$ છે,જે ઋણ છે,તેથી $f(x)$ ઘટતું વિધેય છે. જોકે,$f''(x) = \frac{2}{x^3}$ છે,જે $x \in (1, 2)$ માટે ધન છે,જેનો અર્થ છે કે $f'(x)$ વધતું વિધેય છે. તેથી,વિધાન $R$ ખોટું છે.
72
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = e^{ax} + e^{-ax}$,જ્યાં $a > 0$,$x$ ની કઈ કિંમત માટે વધતું વિધેય છે?
A
$x > 0$
B
$x < 0$
C
$x > 1$
D
$x < 1$

Solution

(A) અહીં વિધેય $f(x) = e^{ax} + e^{-ax}$ આપેલ છે.
વિધેય વધતું છે કે નહીં તે જાણવા માટે આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(e^{ax} + e^{-ax}) = a e^{ax} - a e^{-ax}$.
$a e^{-ax}$ સામાન્ય લેતા:
$f'(x) = a e^{-ax} (e^{2ax} - 1)$.
વિધેય વધતું હોવા માટે $f'(x) > 0$ હોવું જરૂરી છે.
અહીં $a > 0$ અને $e^{-ax} > 0$ હોવાથી,$f'(x)$ ની નિશાની $(e^{2ax} - 1)$ પર આધાર રાખે છે.
તેથી,$e^{2ax} - 1 > 0$ લેતા,$e^{2ax} > 1$ મળે.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક (natural logarithm) લેતા:
$2ax > \ln(1) = 0$.
$a > 0$ હોવાથી,$2a$ વડે ભાગતા $x > 0$ મળે.
આમ,$x > 0$ માટે વિધેય વધતું વિધેય છે.
73
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = \log x - \frac{2x}{2 + x}$ કયા અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે?
A
$(-\infty, 0)$
B
$(0, \infty)$
C
$(1, \infty)$
D
$(-\infty, 1)$

Solution

(B) વિધેય $f(x) = \log x - \frac{2x}{2 + x}$ કયા અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે તે જાણવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ શોધીએ.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(\log x) - \frac{d}{dx}\left(\frac{2x}{2 + x}\right)$
ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{d}{dx}\left(\frac{u}{v}\right) = \frac{u'v - uv'}{v^2}$
$f'(x) = \frac{1}{x} - \frac{(2)(2 + x) - (2x)(1)}{(2 + x)^2}$
$f'(x) = \frac{1}{x} - \frac{4 + 2x - 2x}{(2 + x)^2}$
$f'(x) = \frac{1}{x} - \frac{4}{(2 + x)^2}$
$f'(x) = \frac{(2 + x)^2 - 4x}{x(2 + x)^2}$
$f'(x) = \frac{4 + x^2 + 4x - 4x}{x(2 + x)^2} = \frac{x^2 + 4}{x(2 + x)^2}$
અહીં $x^2 + 4 > 0$ અને $(2 + x)^2 > 0$ છે,અને $\log x$ ના પ્રદેશ મુજબ $x > 0$ હોવું જોઈએ.
વિધેય વધતું વિધેય હોય તે માટે $f'(x) > 0$ હોવું જોઈએ.
$\frac{x^2 + 4}{x(2 + x)^2} > 0 \implies x > 0$.
આમ,વિધેય $(0, \infty)$ અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે.
74
EasyMCQ
વિધેય $f(x) = 3\sin x - 4\sin^3 x$ વધતું વિધેય હોય તેવા સૌથી લાંબા અંતરાલની લંબાઈ કેટલી છે?
A
$\pi /3$
B
$\pi /2$
C
$3\pi /2$
D
$\pi$

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = 3\sin x - 4\sin^3 x$ છે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા,આપણે જાણીએ છીએ કે $3\sin x - 4\sin^3 x = \sin(3x)$.
તેથી,$f(x) = \sin(3x)$.
વિધેય વધતું વિધેય હોય તે માટે તેનું વિકલન ધન હોવું જોઈએ: $f'(x) > 0$.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(\sin(3x)) = 3\cos(3x)$.
આપણે $3\cos(3x) > 0$ ની જરૂર છે,જેનો અર્થ છે કે $\cos(3x) > 0$.
કોસાઇન વિધેય $(-\pi/2, \pi/2)$ અંતરાલમાં ધન હોય છે.
તેથી,$-\frac{\pi}{2} < 3x < \frac{\pi}{2}$.
$3$ વડે ભાગતા,આપણને $-\frac{\pi}{6} < x < \frac{\pi}{6}$ મળે છે.
આ અંતરાલની લંબાઈ $\frac{\pi}{6} - (-\frac{\pi}{6}) = \frac{2\pi}{6} = \frac{\pi}{3}$ થાય છે.
75
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કયા અંતરાલમાં $f(x) = \sin x$ એ $g(x) = \cos x$ કરતા ઓછી ઝડપથી વધે છે?
A
$\left( -\frac{\pi}{2}, -\frac{\pi}{4} \right)$
B
$\left( -\frac{\pi}{4}, 0 \right)$
C
$\left( -\frac{\pi}{2}, 0 \right)$
D
$\left( -\frac{\pi}{3}, -\frac{\pi}{6} \right)$

Solution

(A) જ્યારે $f(x) = \sin x$ એ $g(x) = \cos x$ કરતા ઓછી ઝડપથી વધે,ત્યારે તેમના વિકલિતોની સરખામણી કરતા,$f'(x) < g'(x)$ થાય.
અહીં $f'(x) = \cos x$ અને $g'(x) = -\sin x$ છે.
તેથી,$\cos x < -\sin x$,જેનો અર્થ છે કે $\sin x + \cos x < 0$.
આ અસમતાને $\sqrt{2}$ વડે ભાગતા,$\frac{1}{\sqrt{2}} \sin x + \frac{1}{\sqrt{2}} \cos x < 0$ મળે,જે $\sin(x + \frac{\pi}{4}) < 0$ છે.
આ અસમતા ત્યારે સાચી પડે જ્યારે $\pi < x + \frac{\pi}{4} < 2\pi$ અથવા $-\pi < x + \frac{\pi}{4} < 0$ હોય.
$x$ માટે ઉકેલતા,આપણને $-\frac{5\pi}{4} < x < -\frac{\pi}{4}$ મળે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,અંતરાલ $\left( -\frac{\pi}{2}, -\frac{\pi}{4} \right)$ આ શ્રેણીનો એક ભાગ છે.
તેથી,અંતરાલ $\left( -\frac{\pi}{2}, -\frac{\pi}{4} \right)$ માં $f(x)$ એ $g(x)$ કરતા ઓછી ઝડપથી વધે છે.
76
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = x^3 - 27x + 5$ કયા $x$ ના મૂલ્યો માટે ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે?
A
$x < -3$
B
$|x| > 3$
C
$x \leq -3$
D
$|x| \geq 3$

Solution

(B) વિધેય $f(x)$ ચુસ્ત રીતે વધતું હોય જો $f'(x) > 0$ હોય.
આપેલ છે કે $f(x) = x^3 - 27x + 5$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $f'(x) = 3x^2 - 27$ મળે છે.
વિધેય ચુસ્ત રીતે વધતું હોવા માટે,$f'(x) > 0$ લેતા:
$3x^2 - 27 > 0$
$3(x^2 - 9) > 0$
$x^2 - 9 > 0$
$x^2 > 9$
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા,આપણને $|x| > 3$ મળે છે.
આમ,વિધેય $|x| > 3$ માટે ચુસ્ત રીતે વધતું વિધેય છે.
77
MediumMCQ
વિધેય $y = x^4$ કેવું વિધેય છે?
A
સતત વધતું
B
સતત ઘટતું
C
$(0, \infty)$ માં ઘટતું અને $(-\infty, 0)$ માં વધતું
D
$(0, \infty)$ માં વધતું અને $(-\infty, 0)$ માં ઘટતું

Solution

(D) આપેલ વિધેય $y = x^4$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $\frac{dy}{dx} = 4x^3$.
વિધેય વધતું હોય તે માટે $\frac{dy}{dx} > 0$ હોવું જોઈએ,એટલે કે $4x^3 > 0$,જેનો અર્થ છે કે $x > 0$.
આમ,વિધેય અંતરાલ $(0, \infty)$ માં વધે છે.
વિધેય ઘટતું હોય તે માટે $\frac{dy}{dx} < 0$ હોવું જોઈએ,એટલે કે $4x^3 < 0$,જેનો અર્થ છે કે $x < 0$.
આમ,વિધેય અંતરાલ $(-\infty, 0)$ માં ઘટે છે.
78
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = \sin x - \cos x$ કયા અંતરાલમાં એકસૂત્રી વધતું વિધેય છે?
A
$x \in (0, \pi /2)$
B
$x \in (-\pi /4, \pi /4)$
C
$x \in (-\pi /4, 3\pi /4)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) આપેલ વિધેય $f(x) = \sin x - \cos x$ છે.
વિધેય કયા અંતરાલમાં વધતું છે તે જાણવા માટે આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ મેળવીએ.
$f'(x) = \cos x + \sin x$.
આને આપણે $f'(x) = \sqrt{2} \left( \frac{1}{\sqrt{2}} \cos x + \frac{1}{\sqrt{2}} \sin x \right) = \sqrt{2} \sin(x + \pi /4)$ તરીકે લખી શકીએ.
વિધેય ત્યારે જ વધતું હોય જ્યારે $f'(x) > 0$ થાય.
$\sqrt{2} \sin(x + \pi /4) > 0 \implies \sin(x + \pi /4) > 0$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin \theta > 0$ ત્યારે જ થાય જ્યારે $\theta \in (0, \pi)$ હોય,તેથી $0 < x + \pi /4 < \pi$.
દરેક પદમાંથી $\pi /4$ બાદ કરતા,આપણને $-\pi /4 < x < 3\pi /4$ મળે છે.
આમ,વિધેય $x \in (-\pi /4, 3\pi /4)$ અંતરાલમાં એકસૂત્રી વધતું વિધેય છે.
79
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કયા અંતરાલમાં વિધેય $f(x) = 2x^3 - 15x^2 + 36x + 1$ ચુસ્ત રીતે ઘટતું વિધેય છે?
A
$(-\infty, 2)$
B
$(3, \infty)$
C
$(0, 3)$
D
$(2, 3)$

Solution

(D) વિધેય $f(x) = 2x^3 - 15x^2 + 36x + 1$ ચુસ્ત રીતે ઘટતું હોય તે અંતરાલ શોધવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ મેળવીએ.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(2x^3 - 15x^2 + 36x + 1) = 6x^2 - 30x + 36$.
વિધેય ચુસ્ત રીતે ઘટતું હોવા માટે,$f'(x) < 0$ હોવું જોઈએ.
$6x^2 - 30x + 36 < 0$.
$6$ વડે ભાગતા,આપણને $x^2 - 5x + 6 < 0$ મળે છે.
દ્વિઘાત પદાવલિના અવયવ પાડતા,$(x - 2)(x - 3) < 0$ મળે છે.
અસમતા $(x - 2)(x - 3) < 0$ ત્યારે જ સાચી ઠરે છે જ્યારે $x$ એ $2$ અને $3$ ની વચ્ચે હોય.
તેથી,વિધેય અંતરાલ $(2, 3)$ માં ચુસ્ત રીતે ઘટે છે.
80
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = \frac{e^{2x} - 1}{e^{2x} + 1}$ કેવું વિધેય છે?
A
વધતું
B
ઘટતું
C
વધતું પણ નહિ કે ઘટતું પણ નહિ
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = \frac{e^{2x} - 1}{e^{2x} + 1}$ છે.
વિધેય વધતું છે કે ઘટતું તે નક્કી કરવા માટે,આપણે ભાગાકારના નિયમ $\left( \frac{u}{v} \right)' = \frac{u'v - uv'}{v^2}$ નો ઉપયોગ કરીને તેનું વિકલિત $f'(x)$ મેળવીએ.
ધારો કે $u = e^{2x} - 1$ અને $v = e^{2x} + 1$. તેથી $u' = 2e^{2x}$ અને $v' = 2e^{2x}$ થાય.
$f'(x) = \frac{(2e^{2x})(e^{2x} + 1) - (e^{2x} - 1)(2e^{2x})}{(e^{2x} + 1)^2}$
$f'(x) = \frac{2e^{4x} + 2e^{2x} - (2e^{4x} - 2e^{2x})}{(e^{2x} + 1)^2}$
$f'(x) = \frac{4e^{2x}}{(e^{2x} + 1)^2}$.
બધા $x \in \mathbb{R}$ માટે $e^{2x} > 0$ હોવાથી,$4e^{2x} > 0$ અને $(e^{2x} + 1)^2 > 0$ થાય.
તેથી,બધા $x \in \mathbb{R}$ માટે $f'(x) > 0$ છે.
વિકલિત ધન હોવાથી,વિધેય $f(x)$ એ વધતું વિધેય છે.
81
DifficultMCQ
$a$ ની કઈ કિંમત માટે વિધેય $f(x) = (a + 2)x^3 - 3ax^2 + 9ax - 1$ એ દરેક $x \in R$ માટે ઘટતું વિધેય છે?
A
$a < -3$
B
$a > -2$
C
$-3 < a < 0$
D
$a < -2$

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) = (a + 2)x^3 - 3ax^2 + 9ax - 1$.
$f(x)$ એ દરેક $x \in R$ માટે ઘટતું વિધેય હોય,તો $f'(x) \leq 0$ થવું જોઈએ.
$f'(x) = 3(a + 2)x^2 - 6ax + 9a$.
$f'(x) \leq 0$ માટે,$x^2$ નો સહગુણક ઋણ હોવો જોઈએ અને વિવેચક $D \leq 0$ હોવો જોઈએ.
$1$) $a + 2 < 0 \implies a < -2$.
$2$) $D = (-6a)^2 - 4(3(a + 2))(9a) \leq 0$.
$36a^2 - 108a(a + 2) \leq 0$.
$36a^2 - 108a^2 - 216a \leq 0$.
$-72a^2 - 216a \leq 0$.
$-72$ વડે ભાગતા (અસમતા બદલાશે):
$a^2 + 3a \geq 0$.
$a(a + 3) \geq 0$.
આથી $a \in (-\infty, -3] \cup [0, \infty)$.
બંને શરતો $a < -2$ અને $a \in (-\infty, -3] \cup [0, \infty)$ ને ધ્યાનમાં લેતા,છેદગણ $a \in (-\infty, -3]$ મળે છે.
82
DifficultMCQ
$K$ ની કઈ કિંમતો માટે વિધેય $f(x) = Kx^3 + 9x^2 + 9x + 3$ એ $R$ પર વધતું વિધેય છે?
A
$K > 3$
B
$K < 3$
C
$K \leq 3$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(C) આપેલ છે કે $f(x) = Kx^3 + 9x^2 + 9x + 3$.
વિધેય $f(x)$ એ $R$ પર વધતું વિધેય હોય તે માટે $f'(x) \geq 0$ હોવું જોઈએ.
પ્રથમ,વિકલન કરતા: $f'(x) = 3Kx^2 + 18x + 9$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $3Kx^2 + 18x + 9 \geq 0$ એ દરેક $x \in R$ માટે સાચું હોવું જોઈએ.
$3$ વડે ભાગતા,આપણને મળે $Kx^2 + 6x + 3 \geq 0$.
કોઈપણ દ્વિઘાત સમીકરણ $ax^2 + bx + c \geq 0$ એ દરેક $x \in R$ માટે સાચું હોય તે માટે $a > 0$ અને વિવેચક $D = b^2 - 4ac \leq 0$ હોવું જોઈએ.
અહીં,$a = K$,$b = 6$,અને $c = 3$.
શરત $1$: $K > 0$.
શરત $2$: $D = 6^2 - 4(K)(3) \leq 0$.
$36 - 12K \leq 0$.
$36 \leq 12K$.
$K \geq 3$.
$K > 0$ અને $K \geq 3$ ને જોડતા,આપણને $K \geq 3$ મળે છે.
આમ,$K \geq 3$ માટે વિધેય વધતું વિધેય છે.
83
MediumMCQ
કયા અંતરાલમાં વિધેય $f(x) = x^2 - x + 1$ એકસૂત્રીય (monotonic) નથી?
A
$(0, 1/2)$
B
$(1/2, \infty)$
C
$(0, 1)$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(C) આપેલ વિધેય $f(x) = x^2 - x + 1$ છે.
પ્રથમ,વિકલિત મેળવો: $f'(x) = 2x - 1$.
વિધેય એકસૂત્રીય હોય તે માટે,અંતરાલમાં $f'(x)$ કાં તો અઋણ $(f'(x) \ge 0)$ અથવા અનૃણ $(f'(x) \le 0)$ હોવું જોઈએ.
$f'(x) = 0$ લેતા,$2x - 1 = 0$,જેનો અર્થ છે કે $x = 1/2$.
$x < 1/2$ માટે,$f'(x) < 0$ (વિધેય ચુસ્ત રીતે ઘટતું છે).
$x > 1/2$ માટે,$f'(x) > 0$ (વિધેય ચુસ્ત રીતે વધતું છે).
કોઈપણ અંતરાલ કે જેમાં $x = 1/2$ નો સમાવેશ થતો હોય,જેમ કે $(0, 1)$,તેમાં વિકલિતની નિશાની બદલાય છે. તેથી,જે અંતરાલમાં $1/2$ બિંદુનો સમાવેશ થાય છે,તેમાં વિધેય એકસૂત્રીય નથી.
84
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = \frac{x}{\ln x}$ કયા અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે?
A
$(-\infty, 0)$
B
$(e, \infty)$
C
$(0, \infty)$
D
$(-\infty, e)$

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = \frac{x}{\ln x}$ છે.
વિધેય કયા અંતરાલમાં વધતું છે તે શોધવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ મેળવીએ:
$f'(x) = \frac{(\ln x)(1) - x(\frac{1}{x})}{(\ln x)^2} = \frac{\ln x - 1}{(\ln x)^2}$.
વિધેય વધતું હોય તે માટે,$f'(x) > 0$ હોવું જોઈએ.
અહીં $(\ln x)^2 > 0$ હોવાથી (જ્યાં $x > 0$ અને $x \neq 1$),$f'(x) > 0$ ની શરત પરથી:
$\ln x - 1 > 0$
$\ln x > 1$
$x > e$.
આમ,વિધેય અંતરાલ $(e, \infty)$ માં વધતું વિધેય છે.
85
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = \frac{e^{2x} - 1}{e^{2x} + 1}$ એ ........ વિધેય છે.
A
વધતું
B
ઘટતું
C
યુગ્મ
D
એકપણ નહીં

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = \frac{e^{2x} - 1}{e^{2x} + 1}$ છે.
વિધેય વધતું છે કે ઘટતું તે નક્કી કરવા માટે,આપણે ભાગાકારના નિયમ $\left( \frac{u}{v} \right)' = \frac{u'v - uv'}{v^2}$ નો ઉપયોગ કરીને તેનું વિકલિત $f'(x)$ મેળવીએ.
$f'(x) = \frac{(e^{2x} + 1)(2e^{2x}) - (e^{2x} - 1)(2e^{2x})}{(e^{2x} + 1)^2}$
$f'(x) = \frac{2e^{4x} + 2e^{2x} - (2e^{4x} - 2e^{2x})}{(e^{2x} + 1)^2}$
$f'(x) = \frac{4e^{2x}}{(e^{2x} + 1)^2}$
દરેક $x \in \mathbb{R}$ માટે $e^{2x} > 0$ હોવાથી,અંશ $4e^{2x}$ હંમેશા ધન છે અને છેદ $(e^{2x} + 1)^2$ પણ હંમેશા ધન છે.
તેથી,દરેક $x \in \mathbb{R}$ માટે $f'(x) > 0$ થાય છે.
વિકલિત ધન હોવાથી,વિધેય $f(x)$ એ ચુસ્ત વધતું વિધેય છે.
86
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = (x(x - 2))^2$ એ..... ગણમાં વધતું વિધેય છે.
A
$(-\infty, 0) \cup (2, \infty)$
B
$(-\infty, 1)$
C
$(0, 1) \cup (2, \infty)$
D
$(1, 2)$

Solution

(C) આપેલ વિધેય $f(x) = (x(x - 2))^2 = (x^2 - 2x)^2$ છે.
વિધેય કયા અંતરાલમાં વધતું છે તે જાણવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ મેળવીએ:
$f'(x) = 2(x^2 - 2x)(2x - 2) = 2x(x - 2) \cdot 2(x - 1) = 4x(x - 1)(x - 2)$.
વિધેય વધતું હોવા માટે,$f'(x) > 0$ હોવું જરૂરી છે:
$4x(x - 1)(x - 2) > 0$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ $x = 0, 1, 2$ દ્વારા મળતા અંતરાલોમાં $f'(x)$ ની નિશાની તપાસતા:
$1$. $x \in (0, 1)$ માટે: $f'(x) = 4(+)(-)(-) > 0$.
$2$. $x \in (1, 2)$ માટે: $f'(x) = 4(+)(+)(-) < 0$.
$3$. $x \in (2, \infty)$ માટે: $f'(x) = 4(+)(+)(+) > 0$.
આમ,$f(x)$ એ $(0, 1) \cup (2, \infty)$ અંતરાલમાં વધતું વિધેય છે.
87
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = x - \log x$ કયા અંતરાલ માટે એકસૂત્રી ઘટતું વિધેય છે?
A
$x \in (0, 1)$
B
$x \in (-1, 1)$
C
$x \in (1, \infty)$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = x - \log x$ છે.
વિધેય એકસૂત્રી ઘટતું હોય તે માટે તેનું વિકલન $f'(x) < 0$ હોવું જોઈએ.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(x - \log x) = 1 - \frac{1}{x}$.
હવે,$1 - \frac{1}{x} < 0$ લેતા,
$\frac{x - 1}{x} < 0$.
અહીં $\log x$ ના પ્રદેશ મુજબ $x > 0$ હોવાથી,છેદ $x$ હંમેશા ધન છે.
તેથી,અંશ $x - 1 < 0$ હોવો જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે $x < 1$.
આમ,$x > 0$ અને $x < 1$ ને જોડતા આપણને $x \in (0, 1)$ મળે છે.
88
DifficultMCQ
જો $f(x) = x^2 + kx + 1$ એ અંતરાલ $[1, 2]$ પર ચુસ્ત વધતું વિધેય હોય,તો $k$ નું ન્યૂનત્તમ મૂલ્ય શું થાય?
A
$4$
B
$-4$
C
$2$
D
$-2$

Solution

(D) આપેલ વિધેય $f(x) = x^2 + kx + 1$ છે.
વિધેય $f(x)$ અંતરાલ $[1, 2]$ પર ચુસ્ત વધતું વિધેય હોવા માટે,તેનું વિકલિત $f'(x) > 0$ હોવું જોઈએ,જ્યાં $x \in [1, 2]$.
વિકલિત મેળવતા: $f'(x) = 2x + k$.
શરત મુજબ: $2x + k > 0$ દરેક $x \in [1, 2]$ માટે.
આનો અર્થ એ થાય કે $k > -2x$ દરેક $x \in [1, 2]$ માટે.
આ શરતનું પાલન કરવા માટે,$k$ એ અંતરાલ $[1, 2]$ પર $-2x$ ની મહત્તમ કિંમત કરતા મોટું હોવું જોઈએ.
વિધેય $g(x) = -2x$ એ ઘટતું વિધેય છે,તેથી $[1, 2]$ પર તેની મહત્તમ કિંમત $x = 1$ આગળ મળે છે.
આમ,$g(1) = -2(1) = -2$.
તેથી,$k > -2$. આમ $k$ ની ન્યૂનત્તમ કિંમત $-2$ છે.
89
MediumMCQ
જો $f(x) = xe^{x(1-x)}$,તો $f(x)$ એ...
A
$\left[ -\frac{1}{2}, 1 \right]$ માં વધતું વિધેય છે.
B
$R$ માં ઘટતું વિધેય છે.
C
$R$ માં વધતું વિધેય છે.
D
$\left[ -\frac{1}{2}, 1 \right]$ માં ઘટતું વિધેય છે.

Solution

(D) અહીં $f(x) = xe^{x(1-x)}$ આપેલ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$f'(x) = e^{x(1-x)} \cdot (1) + x \cdot e^{x(1-x)} \cdot (1-2x)$
$f'(x) = e^{x(1-x)} [1 + x - 2x^2]$
$f'(x) = -e^{x(1-x)} (2x^2 - x - 1)$
$f'(x) = -e^{x(1-x)} (2x+1)(x-1)$
$f'(x) = -2e^{x(1-x)} (x + \frac{1}{2})(x - 1)$.
જ્યારે $x \in [-\frac{1}{2}, 1]$ હોય,ત્યારે $(x + \frac{1}{2}) \ge 0$ અને $(x - 1) \le 0$ થાય.
તેથી,તેમનો ગુણાકાર $(x + \frac{1}{2})(x - 1) \le 0$ થાય.
અહીં $-2e^{x(1-x)}$ હંમેશા ઋણ હોવાથી,$f'(x) \le 0$ દરેક $x \in [-\frac{1}{2}, 1]$ માટે મળે છે.
આમ,$f(x)$ એ $\left[ -\frac{1}{2}, 1 \right]$ અંતરાલમાં ઘટતું વિધેય છે.
90
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = \tan^{-1}(\sin x + \cos x)$ કયા અંતરાલ માટે ચુસ્ત વધતું વિધેય છે?
A
$x < 0$
B
$x > 0$
C
$0 < x < \pi/2$
D
$0 < x < \pi/4$

Solution

(D) વિધેય $f(x) = \tan^{-1}(\sin x + \cos x)$ ક્યારે ચુસ્ત વધે છે તે જાણવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ શોધીએ.
$f'(x) = \frac{1}{1 + (\sin x + \cos x)^2} \cdot (\cos x - \sin x)$
વિધેય ચુસ્ત વધતું હોવા માટે,$f'(x) > 0$ હોવું જોઈએ.
છેદ $1 + (\sin x + \cos x)^2$ હંમેશા ધન હોવાથી,શરત $f'(x) > 0$ નીચે મુજબ સરળ બને છે:
$\cos x - \sin x > 0$
$\cos x > \sin x$
નિત્યસમ $\cos x - \sin x = \sqrt{2} \cos(x + \pi/4)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\sqrt{2} \cos(x + \pi/4) > 0$
આ શરત ત્યારે જ સાચી પડે જ્યારે $-\pi/2 < x + \pi/4 < \pi/2$ હોય.
બધી બાજુથી $\pi/4$ બાદ કરતા:
$-\pi/2 - \pi/4 < x < \pi/2 - \pi/4$
$-3\pi/4 < x < \pi/4$
આપેલા વિકલ્પોને જોતા,અંતરાલ $0 < x < \pi/4$ એ આપેલ શરતનું પાલન કરે છે.
91
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = 1 - x^3 - x^5$ એ નીચેનામાંથી કોના માટે ઘટતું વિધેય છે?
A
$1 \leq x \leq 5$
B
$x > 1$
C
$x \geq 1$
D
$\forall x \in \mathbb{R}$

Solution

(D) આપેલ વિધેય $f(x) = 1 - x^3 - x^5$ છે.
વિધેય ક્યાં ઘટતું વિધેય છે તે નક્કી કરવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ શોધીએ.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(1 - x^3 - x^5) = -3x^2 - 5x^4$.
આપણે $-x^2$ સામાન્ય કાઢી શકીએ:
$f'(x) = -x^2(3 + 5x^2)$.
અહીં $x^2 \geq 0$ અને $(3 + 5x^2) > 0$ એ દરેક $x \in \mathbb{R}$ માટે સત્ય છે,તેથી $f'(x) = -x^2(3 + 5x^2) \leq 0$ એ દરેક $x \in \mathbb{R}$ માટે થાય છે.
આમ,$f'(x) \leq 0$ હોવાથી,વિધેય $f(x)$ એ દરેક $x \in \mathbb{R}$ માટે ઘટતું વિધેય છે.
92
MediumMCQ
જો $f(x) = \sin x - \cos x - ax + b$ એ દરેક $x \in R$ માટે ઘટતું વિધેય હોય,તો:
A
$a \ge \sqrt{2}$
B
$a < \sqrt{2}$
C
$a \ge 1$
D
$a < 1$

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) = \sin x - \cos x - ax + b$.
વિધેય $f(x)$ ઘટતું વિધેય હોય તે માટે તેનું વિકલિત $f'(x) \le 0$ થવું જોઈએ,દરેક $x \in R$ માટે.
$f'(x) = \cos x + \sin x - a$.
$f(x)$ ઘટતું હોવાથી,$f'(x) \le 0 \implies \cos x + \sin x - a \le 0$.
આથી,$a \ge \sin x + \cos x$ દરેક $x \in R$ માટે.
પદ $(\sin x + \cos x)$ ની મહત્તમ કિંમત $\sqrt{1^2 + 1^2} = \sqrt{2}$ છે.
તેથી,અસમતા $a \ge \sin x + \cos x$ દરેક $x$ માટે સાચી ઠરે તે માટે,$a$ ની કિંમત $(\sin x + \cos x)$ ની મહત્તમ કિંમત કરતા મોટી અથવા તેના જેટલી હોવી જોઈએ.
આમ,$a \ge \sqrt{2}$.
93
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = x^x$ કયા અંતરાલમાં ઘટતું વિધેય છે?
A
$(0, e)$
B
$(0, 1)$
C
$(0, 1/e)$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(C) ધારો કે $y = x^x$. બંને બાજુ લઘુગણક લેતા,$\log y = x \log x$ મળે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$\frac{1}{y} \frac{dy}{dx} = 1 \cdot \log x + x \cdot \frac{1}{x} = \log x + 1$ મળે.
આમ,$\frac{dy}{dx} = x^x(1 + \log x)$.
વિધેય ઘટતું હોય તે માટે,$\frac{dy}{dx} < 0$ હોવું જોઈએ.
$x > 0$ માટે $x^x > 0$ હોવાથી,$\frac{dy}{dx} < 0$ ની શરતનો અર્થ છે કે $1 + \log x < 0$.
આનું સાદું રૂપ આપતા $\log x < -1$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $\log x < \log(e^{-1})$.
તેથી,$x < 1/e$.
$x^x$ નો પ્રદેશ $x > 0$ હોવાથી,જે અંતરાલમાં વિધેય ઘટતું હોય તે $(0, 1/e)$ છે.
94
DifficultMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધેય એકસૂત્રી વધતું વિધેય છે?
A
$f(x) = x + |x|$
B
$f(x) = x - |x|$
C
$f(x) = x|x|$
D
આપેલ તમામ

Solution

(D) દરેક વિધેયનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$1$. $f(x) = x + |x|$ માટે:
જો $x \ge 0$ હોય,તો $f(x) = x + x = 2x$,જે વધતું વિધેય છે.
જો $x < 0$ હોય,તો $f(x) = x - x = 0$,જે અચળ છે.
આમ,$f(x)$ એ એકસૂત્રી વધતું વિધેય છે.
$2$. $f(x) = x - |x|$ માટે:
જો $x \ge 0$ હોય,તો $f(x) = x - x = 0$,જે અચળ છે.
જો $x < 0$ હોય,તો $f(x) = x - (-x) = 2x$,જે વધતું વિધેય છે.
આમ,$f(x)$ એ એકસૂત્રી વધતું વિધેય છે.
$3$. $f(x) = x|x|$ માટે:
જો $x \ge 0$ હોય,તો $f(x) = x^2$,જે $x \ge 0$ માટે વધતું વિધેય છે.
જો $x < 0$ હોય,તો $f(x) = -x^2$,જે $x < 0$ માટે વધતું વિધેય છે.
વિકલન $f'(x) = 2|x| \ge 0$ હોવાથી,તે એકસૂત્રી વધતું વિધેય છે.
ત્રણેય વિધેયો એકસૂત્રી વધતા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
95
DifficultMCQ
$f(x) = 2x^2 - \log |x|$ $(x \neq 0)$ વિધેય કયા અંતરાલમાં એકસૂત્રી વધે છે?
A
$(1/2, \infty)$
B
$(-\infty, -1/2) \cup (1/2, \infty)$
C
$(-\infty, -1/2) \cup (0, 1/2)$
D
$(-1/2, 0) \cup (1/2, \infty)$

Solution

(D) વિધેય $f(x) = 2x^2 - \log |x|$ છે.
એકસૂત્રી વધતા વિધેય માટે,આપણે વિકલિત $f'(x)$ શોધીએ.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(2x^2 - \log |x|) = 4x - \frac{1}{x}$.
વિધેય એકસૂત્રી વધે તે માટે $f'(x) > 0$ હોવું જોઈએ.
$4x - \frac{1}{x} > 0 \implies \frac{4x^2 - 1}{x} > 0$.
આ અસમતા ત્યારે જ સાચી પડે જ્યારે અંશ અને છેદ સમાન ચિહ્ન ધરાવતા હોય.
કિસ્સો $1$: $x > 0$. તો $4x^2 - 1 > 0 \implies x^2 > 1/4 \implies x > 1/2$.
કિસ્સો $2$: $x < 0$. તો $4x^2 - 1 < 0 \implies x^2 < 1/4 \implies |x| < 1/2 \implies -1/2 < x < 0$.
આમ,વિધેય $(-1/2, 0) \cup (1/2, \infty)$ અંતરાલમાં વધે છે.
96
DifficultMCQ
જો $f(x) = \frac{\lambda \sin x + 6 \cos x}{2 \sin x + 3 \cos x}$ એ ચુસ્ત વધતું વિધેય હોય,તો .......
A
$\lambda > 1$
B
$\lambda < 1$
C
$\lambda < 4$
D
$\lambda > 4$

Solution

(D) આપેલ છે કે $f(x) = \frac{\lambda \sin x + 6 \cos x}{2 \sin x + 3 \cos x}$.
ભાગાકારના નિયમ $\left( \frac{u}{v} \right)' = \frac{u'v - uv'}{v^2}$ નો ઉપયોગ કરતા,$f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = \frac{(\lambda \cos x - 6 \sin x)(2 \sin x + 3 \cos x) - (\lambda \sin x + 6 \cos x)(2 \cos x - 3 \sin x)}{(2 \sin x + 3 \cos x)^2}$
અંશનું વિસ્તરણ કરતા:
$= \frac{(2\lambda \sin x \cos x + 3\lambda \cos^2 x - 12 \sin^2 x - 18 \sin x \cos x) - (2\lambda \sin x \cos x - 3\lambda \sin^2 x + 12 \cos^2 x - 18 \sin x \cos x)}{(2 \sin x + 3 \cos x)^2}$
$= \frac{3\lambda \cos^2 x - 12 \sin^2 x + 3\lambda \sin^2 x - 12 \cos^2 x}{(2 \sin x + 3 \cos x)^2}$
$= \frac{3\lambda(\cos^2 x + \sin^2 x) - 12(\sin^2 x + \cos^2 x)}{(2 \sin x + 3 \cos x)^2} = \frac{3\lambda - 12}{(2 \sin x + 3 \cos x)^2}$
વિધેય $f(x)$ ચુસ્ત વધતું હોવાથી,$f'(x) > 0$ થાય.
છેદ $(2 \sin x + 3 \cos x)^2$ હંમેશા ધન હોવાથી,$3\lambda - 12 > 0$ હોવું જોઈએ.
$3\lambda > 12 \implies \lambda > 4$.
97
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = \frac{x - 2}{x + 1}$,જ્યાં $x \neq -1$ છે,તે કેવું વિધેય છે?
A
એકસૂત્રી વધતું
B
એકસૂત્રી ઘટતું
C
એકસૂત્રી નથી
D
આમાંથી કોઈ પણ નહીં

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = \frac{x - 2}{x + 1}$,જ્યાં $x \neq -1$ છે.
વિધેયનો પ્રકાર નક્કી કરવા માટે,આપણે ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને તેનું વિકલન $f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = \frac{(x + 1)(1) - (x - 2)(1)}{(x + 1)^2} = \frac{x + 1 - x + 2}{(x + 1)^2} = \frac{3}{(x + 1)^2}$.
બધા $x \in R - \{-1\}$ માટે $(x + 1)^2 > 0$ હોવાથી,$f'(x) = \frac{3}{(x + 1)^2} > 0$ થાય છે.
પ્રદેશના તમામ $x$ માટે વિકલન ધન હોવાથી,વિધેય $f(x)$ એ એકસૂત્રી વધતું વિધેય છે.
98
DifficultMCQ
$K$ ના કયા મૂલ્યો માટે વિધેય $f(x) = x^3 + 6x^2 + (9 + 2K)x + 1$ એ તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે ચુસ્ત વધતું વિધેય થાય?
A
$K > \frac{3}{2}$
B
$K \ge \frac{3}{2}$
C
$K < \frac{3}{2}$
D
$K \le \frac{3}{2}$

Solution

(A) કોઈ વિધેય $f(x)$ એ તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે ચુસ્ત વધતું વિધેય હોય,તો તેનું વિકલન $f'(x)$ એ તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે $0$ કરતા મોટું હોવું જોઈએ.
આપેલ વિધેય $f(x) = x^3 + 6x^2 + (9 + 2K)x + 1$ નું વિકલન કરતા:
$f'(x) = 3x^2 + 12x + (9 + 2K)$.
$f'(x) > 0$ તમામ $x$ માટે હોવા માટે,દ્વિઘાત સમીકરણ $ax^2 + bx + c$ માં $a > 0$ અને વિવેચક $D < 0$ હોવો જોઈએ.
અહીં,$a = 3 > 0$,જે શરત સંતોષાય છે.
વિવેચક $D = b^2 - 4ac < 0$:
$D = (12)^2 - 4(3)(9 + 2K) < 0$
$144 - 12(9 + 2K) < 0$
$12$ વડે ભાગતા:
$12 - (9 + 2K) < 0$
$12 - 9 - 2K < 0$
$3 - 2K < 0$
$3 < 2K$
$K > \frac{3}{2}$.
99
DifficultMCQ
જો $a < 0$ હોય,તો વિધેય $f(x) = e^{ax} + e^{-ax}$ એ $x$ ના કયા મૂલ્યો માટે એકસૂત્રીય ઘટતું વિધેય છે?
A
$x > 0$
B
$x < 0$
C
$x > 1$
D
$x < 1$

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = e^{ax} + e^{-ax}$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$f'(x) = a e^{ax} - a e^{-ax} = a(e^{ax} - e^{-ax})$.
વિધેય એકસૂત્રીય ઘટતું હોય તે માટે $f'(x) < 0$ હોવું જરૂરી છે.
અહીં $a < 0$ હોવાથી,$a(e^{ax} - e^{-ax}) < 0$ થવા માટે $(e^{ax} - e^{-ax}) > 0$ હોવું જોઈએ.
આ અસમતા ત્યારે જ શક્ય છે જ્યારે $e^{ax} > e^{-ax}$ હોય.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક (natural logarithm) લેતા:
$ax > -ax$
$2ax > 0$.
અહીં $a < 0$ હોવાથી,$2a$ વડે ભાગતા અસમતાની નિશાની બદલાઈ જશે:
$x < 0$.
તેથી,વિધેય $x < 0$ માટે એકસૂત્રીય ઘટતું વિધેય છે.

Applications of Derivatives — Increasing and Decreasing function · Frequently Asked Questions

1Are these Applications of Derivatives questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Applications of Derivatives Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.