NEET 2018 Biology Question Paper with Answer and Solution in Gujarati

(A) ઓસ્ટિઓપોરોસિસ એ એવી સ્થિતિ છે જે હાડકાના દળમાં ઘટાડો અને હાડકાંની નાજુકતામાં વધારો દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
$1$. સ્ત્રીઓમાં હાડકાની ઘનતા જાળવી રાખવા માટે ઇસ્ટ્રોજન ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે; મેનોપોઝ પછી ઇસ્ટ્રોજનના સ્તરમાં ઘટાડો થવાથી હાડકાનું શોષણ વધે છે.
$2$. પેરાથાઇરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવ $(PTH)$ રુધિરમાં કેલ્શિયમનું સ્તર નિયંત્રિત કરે છે. $PTH$ નું વધુ પ્રમાણ ઓસ્ટિઓક્લાસ્ટ્સને હાડકાના પેશીઓને તોડવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે જેથી રુધિરમાં કેલ્શિયમ મુક્ત થાય,જે હાડકાના નુકસાન તરફ દોરી શકે છે.
તેથી,ઇસ્ટ્રોજન અને પેરાથાઇરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવ બંને ઓસ્ટિઓપોરોસિસના વિકાસમાં નોંધપાત્ર ભૂમિકા ભજવે છે.

(B) અંતઃસ્ત્રાવોને તેમની રાસાયણિક પ્રકૃતિના આધારે પેપ્ટાઇડ,સ્ટીરોઇડ,આયોડોથાયરોનિન અને એમિનો એસિડના વ્યુત્પન્ન તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
$1$. $Estriol$ અને $Estradiol$ એ કોલેસ્ટ્રોલમાંથી મેળવેલ સ્ટીરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવો છે.
$2$. $Ecdysone$ એ કીટકોમાં જોવા મળતો સ્ટીરોઇડ અંતઃસ્ત્રાવ છે.
$3$. $Epinephrine$ (જેને એડ્રેનાલિન તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ એમિનો એસિડનો વ્યુત્પન્ન છે,જે ખાસ કરીને $Tyrosine$ એમિનો એસિડમાંથી સંશ્લેષિત થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) લિમ્બિક સિસ્ટમ એ મગજની એક જટિલ રચના છે જે જાતીય વર્તન,ભાવનાત્મક પ્રતિક્રિયાઓની અભિવ્યક્તિ (જેમ કે ઉત્તેજના,આનંદ,ક્રોધ અને ડર) અને પ્રેરણાના નિયમનમાં સામેલ છે. તે સ્વૈચ્છિક હલનચલનને નિયંત્રિત કરતું નથી; સ્વૈચ્છિક હલનચલન મુખ્યત્વે મોટર કોર્ટેક્સ અને સેરેબેલમ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે. તેથી,વિકલ્પ $D$ માં આપેલી જોડી ખોટી છે. અન્ય તમામ વિકલ્પો સંબંધિત મગજની રચનાઓના કાર્યોનું યોગ્ય વર્ણન કરે છે.

(B) માનવ આંખમાં એક પારદર્શક,સ્ફટિકમય લેન્સ હોય છે.
આ લેન્સ તેના સ્થાને સસ્પેન્સરી અસ્થિબંધ (suspensory ligaments) દ્વારા જકડાયેલ હોય છે.
આ અસ્થિબંધ સિલીયરી બોડી સાથે જોડાયેલા હોય છે,જે કોરોઇડનો એક ભાગ છે.
સિલીયરી બોડીમાં સિલીયરી સ્નાયુઓ આવેલા હોય છે જે આ અસ્થિબંધ પરનું તણાવ બદલીને લેન્સનો આકાર નિયંત્રિત કરે છે,જેનાથી નજીકની અને દૂરની વસ્તુઓ જોવા માટે અનુકૂલન (accommodation) શક્ય બને છે.

(B) જઠરની ગ્રંથિઓમાં આવેલા $Parietal$ કોષો (જેને $Oxyntic$ કોષો તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) $Intrinsic$ $Factor$ ($Castle's$ $Intrinsic$ $Factor$) નો સ્ત્રાવ કરે છે.
આ ઘટક નાના આંતરડાના શેષાંત્ર (ileum) માં $Vitamin$ $B_{12}$ ના શોષણ માટે આવશ્યક છે.
$Vitamin$ $B_{12}$ એ અસ્થિમજ્જામાં રક્તકણો $(RBCs)$ ના પરિપક્વતા માટે જરૂરી એક મહત્વપૂર્ણ સહ-ઘટક છે.
તેથી,$Vitamin$ $B_{12}$ ના શોષણમાં મદદ કરીને,$Parietal$ કોષો પરોક્ષ રીતે રક્તકણ નિર્માણ (erythropoiesis) ની પ્રક્રિયામાં સહાય કરે છે.

(A) રુધિરરસના પ્રોટીન માનવ શરીરમાં ચોક્કસ કાર્યો કરે છે:
$1$. ફાઈબ્રિનોજન: આ પ્રોટીન રુધિર ગંઠાવવાની પ્રક્રિયા (clotting) માટે જરૂરી છે। તેથી, $(a)$ એ $(ii)$ સાથે જોડાય છે।
$2$. ગ્લોબ્યુલિન: આ મુખ્યત્વે શરીરના રક્ષણાત્મક તંત્ર (દા.ત. એન્ટિબોડીઝ) માં સામેલ છે। તેથી, $(b)$ એ $(iii)$ સાથે જોડાય છે।
$3$. આલ્બ્યુમિન: આ પ્રોટીન રુધિરના આસૃતિ સંતુલન (osmotic balance) ને જાળવવામાં મદદ કરે છે। તેથી, $(c)$ એ $(i)$ સાથે જોડાય છે।
આમ, સાચી જોડ $a-ii, b-iii, c-i$ છે।

(D) વ્યવસાયિક શ્વસન સંબંધી વિકારો એ કાર્યસ્થળના વાતાવરણમાં હાજર હાનિકારક પદાર્થો (જેમ કે ધૂળ, ધુમાડો અથવા વાયુઓ) ના શ્વાસ દ્વારા અંદર લેવાથી થતી સ્થિતિ છે.
$Silicosis$ (સિલિકોસિસ) એ વ્યવસાયિક શ્વસન સંબંધી વિકારનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે જે સિલિકાની ધૂળ શ્વાસમાં લેવાથી થાય છે, જે ફેફસાના પેશીઓમાં સોજો અને ફાઇબ્રોસિસ તરફ દોરી જાય છે.
$Emphysema$ (એમ્ફિસીમા) મુખ્યત્વે સિગારેટ પીવાથી થાય છે.
$Anthracis$ (એન્થ્રેસિસ) એ $Bacillus$ \text{ anthracis} નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો ચેપ છે.
$Botulism$ (બોટ્યુલિઝમ) એ એક દુર્લભ પરંતુ ગંભીર બીમારી છે જે શરીરના ચેતાતંત્ર પર હુમલો કરતા ઝેર (ટોક્સિન) ને કારણે થાય છે.

(B) કંકાલ સ્નાયુના સંકોચન દરમિયાન,$Ca^{2+}$ આયનોનું $Troponin$ સંકુલ સાથે જોડાણ એક નિર્ણાયક પગલું છે.
શિથિલ અવસ્થામાં,એક્ટિન તંતુ પરના સક્રિય સ્થાનો $Tropomyosin$ પ્રોટીન દ્વારા ઢંકાયેલા હોય છે.
જ્યારે $Ca^{2+}$ આયનો સાર્કોપ્લાઝમિક રેટિક્યુલમમાંથી મુક્ત થાય છે,ત્યારે તેઓ $Troponin$ સાથે જોડાય છે.
આ જોડાણને કારણે $Troponin-Tropomyosin$ સંકુલમાં રચનાત્મક ફેરફાર થાય છે,જે $Tropomyosin$ ને એક્ટિન તંતુ પરના સક્રિય સ્થાનોથી દૂર ખસેડે છે.
આ ખુલ્લા થયેલા સ્થાનોને કારણે માયોસિન હેડ એક્ટિન સાથે જોડાઈ શકે છે,ક્રોસ-બ્રિજ બનાવે છે અને સ્નાયુ સંકોચનની શરૂઆત કરે છે.

(C) નિસલ કણિકાઓ (જેને નિસલ દ્રવ્ય અથવા ક્રોમેટોફિલિક દ્રવ્ય તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) એ ચેતાકોષોમાં જોવા મળતી મોટી દાણાદાર રચનાઓ છે.
તે મુખ્યત્વે ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ $(RER)$ અને મુક્ત રિબોઝોમ્સની બનેલી હોય છે.
આ રચનાઓ ચેતાકોષની અંદર પ્રોટીન સંશ્લેષણના સ્થાનો છે,જે ચેતાકોષની જાળવણી અને સમારકામ માટે આવશ્યક છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$1$. ગ્લાયકોલિસિસમાં $NADH + H^+$ બનાવવા માટે ઇલેક્ટ્રોન સ્વીકારનાર તરીકે $NAD^+$ ની જરૂર પડે છે.
$2$. $TCA$ ચક્ર (ક્રેબ્સ ચક્ર) ના ઉત્સેચકો કણાભસૂત્રના આધારકમાં આવેલા હોય છે.
$3$. ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન (ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ) કણાભસૂત્રની અંદરની પટલમાં થાય છે,બાહ્ય પટલમાં નહીં.
$4$. ગ્લાયકોલિસિસ કોષના કોષરસમાં થાય છે.

(A) પોલિટિન રંગસૂત્રો એ વિશાળ રંગસૂત્રો છે જે ડ્રોસોફિલા (ફળમાખી) ના ડિંભની લાળ ગ્રંથિઓમાં જોવા મળે છે,ઉભયજીવીઓના અંડકોષોમાં નહીં.
લેમ્પબ્રશ રંગસૂત્રો ઉભયજીવીઓ સહિત ઘણા પૃષ્ઠવંશી પ્રાણીઓના અંડકોષોમાં અર્ધસૂત્રીભાજનની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ના ડિપ્લોટીન તબક્કામાં જોવા મળે છે.
સબમેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્રોમાં સેન્ટ્રોમિયર કેન્દ્રથી થોડું દૂર હોય છે,જેના પરિણામે અસમાન ભુજાઓ બને છે,જે તેમને ભાજનાવસ્થા દરમિયાન $L$-આકાર આપે છે.
એલોસોમ્સ એ રંગસૂત્રો છે જે સજીવનું લિંગ નક્કી કરે છે,જેને સામાન્ય રીતે લિંગી રંગસૂત્રો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,ખોટી જોડી 'પોલિટિન રંગસૂત્રો - ઉભયજીવીઓના અંડકોષો' છે.

(D) માનવ દાંતની ગોઠવણી મુખ્યત્વે ત્રણ લાક્ષણિકતાઓ દ્વારા વર્ણવવામાં આવે છે:
$1$. $Thecodont$ (ગર્તદંતી): દાંત જડબાના હાડકાના ખાડામાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
$2$. $Diphyodont$ (દ્વિદંતી): વ્યક્તિના જીવનકાળ દરમિયાન દાંતના બે સમૂહ બને છે,જેમાં દૂધિયા દાંતનો સમૂહ કાયમી દાંતના સમૂહ દ્વારા બદલાય છે.
$3$. $Heterodont$ (વિષમદંતી): પુખ્ત મનુષ્યમાં વિવિધ પ્રકારના દાંત હોય છે,જેમ કે છેદક $(I)$,રાક્ષી $(C)$,અગ્રદાઢ $(PM)$ અને દાઢ $(M)$,જે અલગ-અલગ કાર્યો કરે છે.

(A) રફ એન્ડોપ્લાઝમિક રેટિક્યુલમ $(RER)$ મુખ્યત્વે સ્ત્રાવ માટે અથવા પટલ (membrane) માં ઉપયોગમાં લેવાતા પ્રોટીનના સંશ્લેષણ,ફોલ્ડિંગ અને ફેરફારમાં સામેલ છે.
$1$. પ્રોટીન ફોલ્ડિંગ એ $RER$ ના લ્યુમેનમાં ચેપરોન પ્રોટીનની મદદથી થાય છે.
$2$. સિગ્નલ પેપ્ટાઇડનું વિભાજન ત્યારે થાય છે જ્યારે નવજાત પોલીપેપ્ટાઇડ $RER$ ના લ્યુમેનમાં પ્રવેશ કરે છે.
$3$. પ્રોટીન ગ્લાયકોસિલેશન (ખાસ કરીને $N$-લિંક્ડ ગ્લાયકોસિલેશન) $RER$ માં શરૂ થાય છે.
$4$. ફોસ્ફોલિપિડનું સંશ્લેષણ મુખ્યત્વે સ્મૂધ એન્ડોપ્લાઝમિક રેટિક્યુલમ $(SER)$ માં થાય છે,$RER$ માં નહીં. તેથી,ફોસ્ફોલિપિડનું સંશ્લેષણ એ $RER$ માં ન થતી ઘટના છે.

(B) પ્રોટીન સંશ્લેષણ દરમિયાન,એક $mRNA$ અણુનું એકસાથે અનેક રિબોઝોમ્સ દ્વારા ભાષાંતર (translation) થઈ શકે છે.
આ રચના,જેમાં ઘણા રિબોઝોમ્સ એક જ $mRNA$ શૃંખલા સાથે જોડાયેલા હોય છે,તેને $Polysome$ અથવા $Polyribosome$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પદ્ધતિ કોષને એક જ $mRNA$ ટેમ્પલેટમાંથી એકસાથે પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાની ઘણી નકલો કાર્યક્ષમ રીતે બનાવવાની મંજૂરી આપે છે.

(B) સિલીએટ્સ,જેમ કે $Paramecium$,પ્રજીવોમાં અજોડ છે કારણ કે તેઓ બે પ્રકારના કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે: એક મોટું મહાકોષકેન્દ્ર (macronucleus) અને એક નાનું લઘુકોષકેન્દ્ર (micronucleus).
મહાકોષકેન્દ્ર વાનસ્પતિક કાર્યોનું નિયંત્રણ કરે છે,જ્યારે લઘુકોષકેન્દ્ર પ્રજનન અને જનીનિક આપ-લેમાં ભાગ લે છે.
અન્ય પ્રજીવો જેવા કે અમીબા,કશાધારીઓ અને બીજાણુધારીઓ આ પ્રકારનું વિશિષ્ટ કોષકેન્દ્રીય દ્વૈતતા (nuclear dimorphism) દર્શાવતા નથી.

(C) પક્ષીઓના $(Aves)$ પાચનમાર્ગમાં વધારાના ખંડો હોય છે,જેને અન્નસંગ્રહાશય (crop) અને પેષણી (gizzard) કહેવાય છે.
$1$. અન્નસંગ્રહાશય એ ખોરાકનો સંગ્રહ કરવા માટે વપરાતી એક વિશિષ્ટ કોથળી છે.
$2$. પેષણી એ જાડી દીવાલવાળું,સ્નાયુબદ્ધ અંગ છે જે ખોરાકને દળવા માટે વપરાય છે,જે પક્ષીઓમાં દાંતના અભાવને પૂર્ણ કરે છે.
તેથી,સાચો સમૂહ $Aves$ છે.

(D) હોમિયોથર્મ્સ (અથવા અંતઃઉષ્મી) એવા પ્રાણીઓ છે જે પર્યાવરણના તાપમાનને ધ્યાનમાં લીધા વિના શરીરનું તાપમાન સતત જાળવી શકે છે. પક્ષીઓ $(Aves)$ અને સસ્તન પ્રાણીઓ $(Mammalia)$ હોમિયોથર્મ્સ છે.
$Psittacula$ (પોપટ) એ પક્ષી છે.
$Macropus$ (કાંગારૂ) એ સસ્તન પ્રાણી છે.
$Camelus$ (ઊંટ) એ સસ્તન પ્રાણી છે.
$Chelone$ (લીલો દરિયાઈ કાચબો) એ $Reptilia$ (સરીસૃપ) વર્ગમાં આવે છે. સરીસૃપો પોઈકિલોથર્મ્સ (બાહ્યઉષ્મી) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ શરીરનું તાપમાન સતત જાળવી શકતા નથી અને તેમનું શરીરનું તાપમાન પર્યાવરણ સાથે બદલાય છે.
તેથી,$Chelone$ એ હોમિયોથર્મ નથી.

(D) નર વંદામાં,$9$ મા ઉદરીય ખંડ પર એક જોડ ટૂંકા,દોરા જેવા પુચ્છ શૂક (caudal styles) આવેલા હોય છે.
આ રચનાઓ માદા વંદામાં ગેરહાજર હોય છે.
ગુદા શૂક (anal cerci) નર અને માદા બંને વંદામાં જોવા મળે છે.
માદામાં $7$ મું સ્ટર્નમ હોડી આકારનું હોય છે,નરમાં નહીં.
તેથી,પુચ્છ શૂકની હાજરી એ નર વંદાને માદાથી અલગ ઓળખવા માટેનું મુખ્ય લક્ષણ છે.

(B) કાયાંતરણ એ એક જૈવિક પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા પ્રાણી જન્મ અથવા ઈંડામાંથી બહાર આવ્યા પછી શારીરિક રીતે વિકાસ પામે છે,જેમાં કોષોની વૃદ્ધિ અને વિભેદન દ્વારા પ્રાણીના શરીરની રચનામાં સ્પષ્ટ અને પ્રમાણમાં ઝડપી ફેરફાર થાય છે.
$A$. તારામાછલી પરોક્ષ વિકાસ અનુભવે છે જેમાં ડિંભ અવસ્થા (દા.ત.,બાયપિનરિયા ડિંભ) હોય છે,જે કાયાંતરણનું એક સ્વરૂપ છે.
$B$. અળસિયામાં સીધો વિકાસ જોવા મળે છે. તેઓ કોશેટામાંથી પુખ્ત પ્રાણીના નાના સ્વરૂપ તરીકે બહાર આવે છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ ડિંભ અવસ્થા અથવા કાયાંતરણમાંથી પસાર થતા નથી.
$C$. મોથ (પતંગિયા) સંપૂર્ણ કાયાંતરણ અનુભવે છે,જેમાં ચાર તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે: ઈંડું,ડિંભ (ઈયળ),કોષિત અવસ્થા (પ્યુપા) અને પુખ્ત.
$D$. ટ્યુનિકેટ્સ (યુરોકોર્ડેટ્સ) પશ્ચગામી કાયાંતરણ અનુભવે છે,જેમાં મુક્ત રીતે તરતા ડિંભમાં મેરુદંડ હોય છે,જે સ્થાયી પુખ્ત સ્વરૂપમાં લુપ્ત થઈ જાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(C) ડાયેટમ્સ એ સૂક્ષ્મ,પ્રકાશસંશ્લેષી સજીવો છે જે સૃષ્ટિ $Protista$ (વર્ગ $Bacillariophyceae$) માં આવે છે.
તેઓ મીઠા પાણી અને દરિયાઈ બંને પર્યાવરણમાં જોવા મળે છે.
મહાસાગરોમાં,તેઓ ઘણા જલીય સજીવો માટે ખોરાકનો પ્રાથમિક સ્ત્રોત છે અને વૈશ્વિક પ્રકાશસંશ્લેષણના નોંધપાત્ર હિસ્સા માટે જવાબદાર છે.
તેમની વિશાળ સંખ્યા અને પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રવૃત્તિને કારણે,તેઓ મહાસાગરોમાં 'મુખ્ય ઉત્પાદકો' તરીકે ઓળખાય છે.

(A) અસ્થમા એ શ્વસન સંબંધી વિકાર છે જે શ્વાસનળી અને શ્વાસવાહિકાઓમાં સોજાને કારણે શ્વાસ લેવામાં તકલીફ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે.
એમ્ફિસીમા એ એક લાંબી બીમારી છે જેમાં વાયુકોષ્ઠોની દીવાલોને નુકસાન થાય છે,જેના કારણે શ્વસન સપાટી ઘટી જાય છે.
આમ,અસ્થમામાં બ્રોન્કિઓલ્સમાં સોજો આવે છે અને એમ્ફિસીમામાં શ્વસન સપાટીમાં ઘટાડો થાય છે.

(B) સાચી જોડી નીચે મુજબ છે:
$1$. $(a)$ ત્રિદલ વાલ્વ: આ વાલ્વ જમણા કર્ણક અને જમણા ક્ષેપકની વચ્ચે આવેલો હોય છે, જે ક્ષેપકના સંકોચન દરમિયાન રુધિરને પાછું કર્ણકમાં જતું અટકાવે છે.
$2$. $(b)$ દ્વિદલ વાલ્વ (માઇટ્રલ વાલ્વ): આ વાલ્વ ડાબા કર્ણક અને ડાબા ક્ષેપકની વચ્ચે આવેલો હોય છે.
$3$. $(c)$ અર્ધચંદ્રાકાર વાલ્વ: આ વાલ્વ જમણા ક્ષેપકમાંથી ફુપ્ફુસીય ધમનીમાં અને ડાબા ક્ષેપકમાંથી મહાધમનીમાં ખુલતા માર્ગે આવેલા હોય છે, જે રુધિરને ક્ષેપકમાં પાછું આવતું અટકાવે છે.
તેથી, સાચી જોડી: $(a-iii, b-i, c-ii)$ છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ ટાઇડલ વોલ્યુમ $(TV)$: સામાન્ય શ્વસન દરમિયાન અંદર લેવાયેલ અથવા બહાર કાઢેલ હવાનું કદ આશરે $500\,mL$ $(iii)$ છે।
$(b)$ ઇન્સ્પિરેટરી રિઝર્વ વોલ્યુમ $(IRV)$: વ્યક્તિ બળપૂર્વક શ્વાસ લઈને જેટલી વધારાની હવા અંદર લઈ શકે છે, તે $2500-3000\,mL$ $(i)$ છે।
$(c)$ એક્સપિરેટરી રિઝર્વ વોલ્યુમ $(ERV)$: વ્યક્તિ બળપૂર્વક ઉચ્છવાસ દ્વારા જેટલી વધારાની હવા બહાર કાઢી શકે છે, તે $1000-1100\,mL$ $(iv)$ છે।
$(d)$ રેસિડ્યુઅલ વોલ્યુમ $(RV)$: બળપૂર્વક ઉચ્છવાસ કર્યા પછી પણ ફેફસામાં બાકી રહેતી હવાનું કદ $1100-1200\,mL$ $(ii)$ છે।
આમ, સાચો ક્રમ $a-iii, b-i, c-iv, d-ii$ છે।

$(A)$ ગ્લાયકોસુરિયા એટલે મૂત્રમાં ગ્લુકોઝની હાજરી, જે ડાયાબિટીસ મેલિટસનું સામાન્ય લક્ષણ છે. તેથી, $a-iv$.
$(b)$ ગાઉટ એ સાંધાઓમાં યુરિક એસિડના સ્ફટિકો જમા થવાને કારણે થાય છે, જે સોજો અને પીડા તરફ દોરી જાય છે. તેથી, $b-i$.
$(c)$ રીનલ કેલ્ક્યુલી એ મૂત્રપિંડમાં બનેલા સ્ફટિકીય ક્ષારો (જેમ કે ઓક્સાલેટ્સ) ના પથરી અથવા જથ્થા છે. તેથી, $c-ii$.
$(d)$ ગ્લોમેર્યુલર નેફ્રાઈટિસ એ મૂત્રપિંડના ગ્લોમેર્યુલાઈમાં થતો સોજો છે. તેથી, $d-iii$.
તેથી, સાચી જોડ $a-iv, b-i, c-ii, d-iii$ છે。

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ અલ્ટ્રાફિલ્ટ્રેશન (અતિગાળણ) માલપિઘિયન કાય (ગ્લોમેરુલસ + બાઉમેનની કોથળી) માં થાય છે,જે $(iv)$ છે.
$(b)$ મૂત્રનું સાંદ્રણ મુખ્યત્વે હેન્લેના પાશ દ્વારા કાઉન્ટર-કરન્ટ મિકેનિઝમ દ્વારા કરવામાં આવે છે,જે $(i)$ છે.
$(c)$ મૂત્રનું કિડનીમાંથી મૂત્રાશય સુધીનું વહન મૂત્રવાહિની દ્વારા થાય છે,જે $(ii)$ છે.
$(d)$ મૂત્રનો સંગ્રહ મૂત્રાશયમાં થાય છે,જે $(iii)$ છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $a-iv, b-i, c-ii, d-iii$ છે.

(D) દ્વિદળી પ્રકાંડમાં,દ્વિતીયક વૃદ્ધિ વાહક એધાની સક્રિયતાને કારણે થાય છે.
દ્વિતીયક વૃદ્ધિ દરમિયાન,વાહક એધાના કોષો પરિઘવર્તી વિભાજન પામીને અંદરની તરફ દ્વિતીયક જલવાહક અને બહારની તરફ દ્વિતીયક અન્નવાહક પેશીઓનું નિર્માણ કરે છે.
$A$ - કક્ષીય વર્ધનશીલ પેશી શાખાઓ અથવા પુષ્પોના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.
$B$ - અગ્રીય વર્ધનશીલ પેશી પ્રાથમિક વૃદ્ધિ (લંબાઈમાં વધારો) માટે જવાબદાર છે.
$C$ - ત્વક્ષાધા (ફેલોજન) એ પરિત્વચા (ત્વક્ષા અને દ્વિતીયક બાહ્યક) ના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.
$D$ - વાહક એધા એ સાચો જવાબ છે કારણ કે તે દ્વિતીયક વાહક પેશીઓના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે.

(B) શ્વસનમૂળ એ વિશિષ્ટ પ્રકારના મૂળ છે જે ક્ષારયુક્ત,દલદલવાળા અથવા પાણી ભરાયેલા વિસ્તારોમાં ઉગતી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે,જેમ કે મેન્ગ્રોવ્સ.
આ મૂળ જમીન કે પાણીની બહાર ઊર્ધ્વગામી (ઋણ ભૂઆવર્તી) દિશામાં વૃદ્ધિ પામે છે જેથી વાયુવિનિમય સરળતાથી થઈ શકે,કારણ કે આવા પર્યાવરણની જમીનમાં ઓક્સિજનનું પ્રમાણ ખૂબ ઓછું હોય છે.
જે વનસ્પતિઓ આવા ક્ષારયુક્ત અને દલદલવાળા વિસ્તારોમાં ઉગે છે તેમને ક્ષારોદભિદ (Halophytes) કહેવામાં આવે છે (દા.ત.,$Rhizophora$ અને $Avicennia$).
તેથી,શ્વસનમૂળ એ ક્ષારોદભિદ વનસ્પતિઓની લાક્ષણિકતા છે.

(B) દ્વિતીય વૃદ્ધિ એટલે વનસ્પતિના દેહની જાડાઈ કે ઘેરાવામાં થતો વધારો,જે પાર્શ્વ વર્ધનશીલ પેશીઓ (વાહક એધા અને ત્વક્ષૈધા) ની સક્રિયતાને કારણે થાય છે.
એકદળી વનસ્પતિઓ,જેમ કે ઘાસ,માં સામાન્ય રીતે દ્વિતીય વૃદ્ધિનો અભાવ હોય છે કારણ કે તેમાં સક્રિય વાહક એધા હોતી નથી.
તેની સામે,અનાવૃત બીજધારી (જેમ કે સાયકેડ્સ અને શંકુદ્રુમ) અને દ્વિદળી આવૃત બીજધારી (જેમ કે પર્ણપાતી વૃક્ષો) તેમના બહુવર્ષાયુ સ્વભાવને કારણે નોંધપાત્ર દ્વિતીય વૃદ્ધિ દર્શાવે છે.
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી ઘાસ એ એવી વનસ્પતિ છે જે ખૂબ ઓછી અથવા કોઈ દ્વિતીય વૃદ્ધિ દર્શાવતી નથી.

(D) કેસ્પેરિયન પટ્ટીઓ એ સુબેરિનના પાણી માટે અપ્રવેશ્ય જમાવડા છે જે મૂળના અંતઃસ્તરના કોષોની ત્રિજ્યાવર્તી અને સ્પર્શકીય દીવાલોમાં જોવા મળે છે.
આ પટ્ટીઓ પાણી અને દ્રાવ્ય પદાર્થોના વાહક નળાકારમાં પ્રવેશને નિયંત્રિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,કારણ કે તે પાણીને એપપ્લાસ્ટિક માર્ગને બદલે સિમ્પ્લાસ્ટિક માર્ગ દ્વારા ગતિ કરવા માટે મજબૂર કરે છે.
તેથી,કેસ્પેરિયન પટ્ટીઓ માટેનું સાચું સ્થાન અંતઃસ્તર છે.

(B) શક્કરિયા $(Ipomoea \text{ } batatas)$ એ અસ્થાનિક મૂળનું રૂપાંતરણ છે.
આ મૂળ ખોરાકનો સંગ્રહ કરવા માટે ફૂલેલા અને માંસલ બને છે, જે મુખ્યત્વે સ્ટાર્ચના સ્વરૂપમાં હોય છે.
સોટીમય મૂળથી વિપરીત, જે ભ્રૂણમૂળમાંથી વિકસે છે, અસ્થાનિક મૂળ વનસ્પતિના ભ્રૂણમૂળ સિવાયના ભાગો જેવા કે પ્રકાંડ અથવા પર્ણમાંથી ઉદ્ભવે છે.
અસ્થાનિક મૂળના અન્ય ઉદાહરણોમાં કસાવા $(Cassava)$ અને ડહાલિયા $(Dahlia)$ નો સમાવેશ થાય છે.

(D) $1$. $Cycas$ માં અશાખિત પ્રકાંડ હોય છે, પરંતુ $Cedrus$ માં શાખિત પ્રકાંડ હોય છે. તેથી, વિકલ્પ $A$ ખોટો છે.
$2$. $Selaginella$ અને $Salvinia$ બંને વિષમબીજાણુક છે. તેથી, વિકલ્પ $B$ ખોટો છે.
$3$. હૉર્સટેલ્સ (Equisetum) એ ત્રિઅંગી (Pteridophytes) છે, અનાવૃત બીજધારી નથી. તેથી, વિકલ્પ $C$ ખોટો છે.
$4$. અનાવૃત બીજધારી એવી વનસ્પતિઓ છે જેમાં અંડકો કોઈપણ અંડાશયની દીવાલ દ્વારા આવરિત હોતા નથી અને ફલન પહેલાં અને પછી ખુલ્લા રહે છે. તેથી, વિકલ્પ $D$ સાચો છે.

(A) પાંખવાળા પરાગરજ એ $Pinus$ (એક અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ) ની લાક્ષણિકતા છે.
આ પાંખો પરાગરજની બહારની દીવાલ (exine) ના વિસ્તરણ દ્વારા બને છે અને પવન દ્વારા પરાગનયન (anemophily) માં મદદ કરે છે.
$Cycas$,રાઈ અને આંબામાં પાંખવાળા પરાગરજ હોતા નથી.

(D) $Agaricus$ (બેસિડિયોમાયસેટીસનું સભ્ય) માં,લિંગી બીજાણુઓને બેસિડિયોસ્પોર કહેવામાં આવે છે.
આ બીજાણુઓ બેસિડિયા નામના ગદા આકારના બંધારણો પર બાહ્ય રીતે ઉત્પન્ન થાય છે.
બેસિડિયમની અંદર કેરિયોગેમી અને અર્ધીકરણ થયા પછી,પરિણામી કોષકેન્દ્રો સ્ટેરિગ્માટા નામના પ્રવર્ધોમાં સ્થળાંતરિત થાય છે અને બહારની તરફ બેસિડિયોસ્પોર બનાવે છે.
તેનાથી વિપરીત,$Saccharomyces$ અને $Neurospora$ એ એસ્કોમાયસેટીસ છે,જેમાં બીજાણુઓ (એસ્કોસ્પોર) એસ્કસની અંદર અંતઃસ્થ રીતે ઉત્પન્ન થાય છે.
$Alternaria$ એ ડ્યુટેરોમાયસેટીસમાં આવે છે અને તે લિંગી બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરતું નથી.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
$Polysiphonia$ એ લાલ લીલ (Rhodophyceae) છે.
લાલ લીલના જીવનચક્રમાં કશાધારી અવસ્થાઓનો સંપૂર્ણ અભાવ હોય છે; તેઓ અચલિત જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,'એક કશાધારી જન્યુઓ - $Polysiphonia$' વિધાન ખોટું છે.
$Chlorella$ એ જાણીતી એકકોષી લીલ છે.
$Marchantia$ એ દ્વિઅંગી વનસ્પતિ છે જે જેમ્મા કપમાં ઉત્પન્ન થતા જેમ્મા દ્વારા અલિંગી પ્રજનન કરે છે.
બદામી લીલ (Phaeophyceae) સામાન્ય રીતે દ્વિ-કશાધારી ચલ બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે જે નાસપતી આકારના હોય છે અને તેમાં પાર્શ્વ બાજુએ જોડાયેલી બે અસમાન કશાઓ હોય છે.

$(A)$ સાચી જોડી નીચે મુજબ છે:
$(a)$ હર્બેરિયમ $(iii)$: તે એકત્રિત કરેલા વનસ્પતિના નમૂનાઓનું સંગ્રહસ્થાન છે જેમને સૂકવી, દબાવી અને શીટ્સ પર સાચવવામાં આવે છે।
$(b)$ કી $(iv)$: તે વનસ્પતિઓ અને પ્રાણીઓની સમાનતા અને અસમાનતાના આધારે ઓળખ માટે વપરાતું વર્ગીકરણનું સાધન છે। તેમાં લક્ષણો અને તેમના વિકલ્પોની યાદી હોય છે જેને 'કપલેટ' કહેવાય છે।
$(c)$ સંગ્રહાલય $(i)$: આ સામાન્ય રીતે શાળાઓ અને કોલેજો જેવી શૈક્ષણિક સંસ્થાઓમાં સ્થાપિત કરવામાં આવે છે। સંગ્રહાલયોમાં અભ્યાસ અને સંદર્ભ માટે સાચવેલા વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓના નમૂનાઓનો સંગ્રહ હોય છે।
$(d)$ કેટલોગ $(ii)$: તે એક એવી યાદી છે જે કોઈ ચોક્કસ વિસ્તારમાં જોવા મળતી તમામ જાતિઓની પદ્ધતિસર ગણતરી કરે છે અને ઓળખમાં મદદરૂપ ટૂંકું વર્ણન આપે છે।
તેથી, સાચો ક્રમ $a-iii, b-iv, c-i, d-ii$ છે।

(C) વનસ્પતિઓ મુખ્યત્વે ફેરિક આયનો $(Fe^{3+})$ ના સ્વરૂપમાં આયર્નનું શોષણ કરે છે.
જોકે જમીનમાં આયર્ન ફેરસ $(Fe^{2+})$ અને ફેરિક $(Fe^{3+})$ બંને અવસ્થાઓમાં હોઈ શકે છે,પરંતુ મોટાભાગની વનસ્પતિઓમાં શોષણની ક્રિયાવિધિ ખાસ કરીને ફેરિક સ્વરૂપને શોષવા માટે અનુકૂલિત હોય છે.

(C) $\text{પોટેશિયમ}$ $(K^+)$ એ કોષમાં સૌથી વધુ પ્રમાણમાં જોવા મળતો કેટાયન છે અને તે કોષોમાં આશૂનતાનું દબાણ (turgor pressure) જાળવી રાખવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તે રક્ષક કોષોના આસૃતિ પોટેન્શિયલમાં ફેરફાર કરીને વાયુરંધ્રના ખુલવા અને બંધ થવાની પ્રક્રિયાનું નિયમન કરે છે.
તે પ્રોટીન સંશ્લેષણ, ઉત્સેચકોની સક્રિયતા અને કોષોમાં એનાયન-કેટાયન સંતુલન જાળવવામાં પણ સામેલ છે.

(D) $NAD^+$ (નિકોટિનામાઇડ એડેનાઇન ડાયન્યુક્લિઓટાઇડ) કોષીય શ્વસનમાં સહઉત્સેચક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેની મુખ્ય ભૂમિકા ગ્લાયકોલિસિસ,લિંક રિએક્શન અને ક્રેબ્સ ચક્ર જેવા ચયાપચયના માર્ગો દરમિયાન ઉચ્ચ-ઊર્જા ધરાવતા ઇલેક્ટ્રોન અને હાઇડ્રોજન આયનોને સ્વીકારવાની છે.
આ ઇલેક્ટ્રોનને સ્વીકારીને,તે $NADH$ માં રિડ્યુસ થાય છે.
ત્યારબાદ આ $NADH$ આ ઇલેક્ટ્રોનને કણાભસૂત્રના અંદરના પટલમાં આવેલા ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ $(ETS)$ માં વહન કરે છે,જ્યાં તેનો ઉપયોગ $ATP$ ઉત્પન્ન કરવા માટે થાય છે.
તેથી,$NAD^+$ ઇલેક્ટ્રોન વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષણને બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: ઓક્સિજનયુક્ત અને ઓક્સિજનવિહીન.
ઓક્સિજનયુક્ત પ્રકાશસંશ્લેષણ એવા સજીવોમાં થાય છે જે ઇલેક્ટ્રોન દાતા તરીકે $H_2O$ નો ઉપયોગ કરે છે, જેના પરિણામે આડપેદાશ તરીકે $O_2$ મુક્ત થાય છે. આ સાયનોબેક્ટેરિયા (દા.ત., $Nostoc$), લીલ (દા.ત., $Chara$) અને ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિઓ (દા.ત., $Cycas$) ની લાક્ષણિકતા છે.
ઓક્સિજનવિહીન પ્રકાશસંશ્લેષણ એવા સજીવોમાં થાય છે જે $H_2O$ ને બદલે $H_2S$ જેવા અન્ય સંયોજનોનો ઇલેક્ટ્રોન દાતા તરીકે ઉપયોગ કરે છે. પરિણામે, તેઓ $O_2$ ઉત્પન્ન કરતા નથી. $Green\,sulphur\,bacteria$ એવા સજીવોનું ઉદાહરણ છે જે ઓક્સિજનવિહીન પ્રકાશસંશ્લેષણ કરે છે.
તેથી, સાચો જવાબ $Green\,sulphur\,bacteria$ છે.

(D) ગોલ્ગી પ્રસાધન (અથવા ગોલ્ગી કાય) એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં જોવા મળતી પટલમય અંગિકા છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય અંતઃકોષરસજાળમાં સંશ્લેષિત થયેલા પ્રોટીન અને લિપિડ્સનું રૂપાંતરણ,વર્ગીકરણ અને પેકેજિંગ કરવાનું છે.
આ પ્રક્રિયા થયેલા અણુઓને સ્ત્રાવી પુટિકાઓ (secretory vesicles) માં પેક કરવામાં આવે છે,જે તેમને કોષરસપટલ,લાયસોઝોમ અથવા કોષની બહારના ભાગ જેવા તેમના અંતિમ સ્થાનો સુધી પહોંચાડે છે.
તેથી,સ્ત્રાવી પુટિકાઓનું નિર્માણ એ ગોલ્ગી પ્રસાધનનું મુખ્ય કાર્ય છે.

(B) વાયુરંધ્રની હલનચલન મુખ્યત્વે પ્રકાશ,તાપમાન અને પર્ણની અંદર રહેલા $CO_2$ ની સાંદ્રતા જેવા પર્યાવરણીય પરિબળો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
પ્રકાશ રક્ષક કોષોમાં પોટેશિયમ આયનો $(K^+)$ ના સંગ્રહને પ્રોત્સાહન આપીને વાયુરંધ્ર ખોલવાનું કાર્ય કરે છે,જેનાથી જલક્ષમતા ઘટે છે અને આસૃતિ દ્વારા પાણી કોષોમાં પ્રવેશે છે.
$CO_2$ ની સાંદ્રતા એક પ્રતિપોષી (feedback) પદ્ધતિ તરીકે કાર્ય કરે છે; સામાન્ય રીતે,આંતરિક $CO_2$ નું ઊંચું પ્રમાણ વાયુરંધ્રને બંધ થવા માટે પ્રેરે છે જેથી પાણીનો વ્યય અટકાવી શકાય.
તાપમાન બાષ્પોત્સર્જનના દર અને રક્ષક કોષોની ચયાપચયની પ્રક્રિયાને અસર કરે છે.
જોકે,$O_2$ ની સાંદ્રતા વાયુરંધ્રના ખુલવા કે બંધ થવા પર કોઈ સીધી નિયંત્રક અસર કરતી નથી.

(B) મોટાભાગની દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં,વાયુરંધ્રના રક્ષક કોષો મૂત્રપિંડ આકારના અથવા વટાણાના આકારના હોય છે.
જોકે,ઘાસ જેવી એકદળી વનસ્પતિઓમાં,રક્ષક કોષો ડમ્બેલ આકારના હોય છે.
આ રક્ષક કોષોની બહારની દીવાલ પાતળી હોય છે,જ્યારે અંદરની દીવાલ ખૂબ જ જાડી હોય છે,જે વાયુરંધ્રના ખુલવા અને બંધ થવામાં મદદ કરે છે.

(A) કોષકેન્દ્રિકા એ કોષકેન્દ્રના કોષરસમાં આવેલી એક ગોળાકાર રચના છે.
તે પટલવિહીન રચના છે,એટલે કે તેની આસપાસ કોઈ સીમિત પટલ હોતું નથી.
તેનું મુખ્ય કાર્ય રીબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ નું સક્રિય સંશ્લેષણ કરવાનું છે.
જે કોષો પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં સક્રિય રીતે ભાગ લે છે,તેમાં મોટી અને વધુ સંખ્યામાં કોષકેન્દ્રિકાઓ જોવા મળે છે.
ત્રાકતંતુઓનું નિર્માણ એ તારાકેન્દ્ર/સૂક્ષ્મ નલિકાઓનું કાર્ય છે,કોષકેન્દ્રિકાનું નહીં.
તેથી,તે સક્રિય રીબોઝોમલ $RNA$ સંશ્લેષણનું સ્થાન છે તે વિધાન સાચું છે.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ પ્રક્રિયામાં $ATP$,$NADPH$ અને $Oxygen$ અંતિમ નીપજો તરીકે ઉત્પન્ન થાય છે.
$NADH$ મુખ્યત્વે કોષીય શ્વસન (જેમ કે ગ્લાયકોલિસિસ અને ક્રેબ્સ ચક્ર) દરમિયાન ઉત્પન્ન થાય છે,પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન નહીં.

(B) $Meiosis-I$ પ્રક્રિયા દરમિયાન,ખાસ કરીને $Prophase-I$ તબક્કામાં,$Zygotene$ તબક્કા દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રોની જોડી (synapsis) બને છે.
ત્યારબાદના $Pachytene$ તબક્કામાં વ્યતિકરણ (crossing over) થાય છે.
$Diplotene$ તબક્કામાં,સિનેપ્ટોનેમલ સંકુલનું વિઘટન થાય છે અને જોડાયેલા સમજાત રંગસૂત્રો એકબીજાથી અલગ થવાનું શરૂ કરે છે,સિવાય કે વ્યતિકરણના સ્થાનો પર,જેને $Chiasmata$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,જોડાયેલા સમજાત રંગસૂત્રોનું અલગીકરણ $Diplotene$ તબક્કામાં શરૂ થાય છે.

(A) શર્કરા (કાર્બોદિતો) એ પોલીહાઇડ્રોક્સી આલ્ડિહાઇડ અથવા પોલીહાઇડ્રોક્સી કીટોન છે.
આનો અર્થ એ છે કે તેમાં અનેક હાઇડ્રોક્સિલ $(-OH)$ સમૂહો અને એક કાર્બોનિલ $(C=O)$ સમૂહ (આલ્ડિહાઇડ અથવા કીટોન સમૂહ) હોય છે.
તેથી,શર્કરા માટે લાક્ષણિક બે ક્રિયાશીલ સમૂહો કાર્બોનિલ અને હાઇડ્રોક્સિલ છે.

(B) જે સજીવમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર (કોષકેન્દ્રપટલ ધરાવતું કોષકેન્દ્ર) અને પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય તેને પ્રોકેરિયોટ (આદિકોષકેન્દ્રી) કહેવામાં આવે છે.
સૃષ્ટિ મોનેરામાં પ્રોકેરિયોટ્સનો સમાવેશ થાય છે,જેમ કે બેક્ટેરિયા $(Mycobacterium)$ અને સાયનોબેક્ટેરિયા ($Nostoc$ અને $Oscillatoria$).
જ્યારે,$Saccharomyces$ (ઈસ્ટ) એ ફૂગ સૃષ્ટિનો સભ્ય છે. તેમાં સુવિકસિત કોષકેન્દ્ર અને પટલમય અંગિકાઓ જોવા મળે છે,તેથી તે યુકેરિયોટ (સુકોષકેન્દ્રી) છે.

(B) ઉલ્બ (amnion) એ સસ્તન પ્રાણીઓ સહિતના ઉલ્બધારીઓમાં જોવા મળતી ચાર વધારાની ગર્ભીય કલાઓ (extra-embryonic membranes) પૈકીની એક છે.
તે સોમેટોપ્લ્યુર (somatopleure) ના ગડી પડવાથી બને છે,જે વધારાના ગર્ભીય મધ્ય ગર્ભસ્તર (extra-embryonic mesoderm) ના દૈહિક સ્તર અને તેની ઉપરના બાહ્ય ગર્ભસ્તર (ectoderm) નું બનેલું હોય છે.
તેથી,ઉલ્બ (amnion) બાહ્ય ગર્ભસ્તર (ectoderm) અને મધ્ય ગર્ભસ્તર (mesoderm) માંથી ઉદ્ભવે છે.

(C) જરાયુ (placenta) એક અંતઃસ્ત્રાવી પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે અને ગર્ભાવસ્થા જાળવી રાખવા માટે જરૂરી કેટલાક અંતઃસ્ત્રાવો ઉત્પન્ન કરે છે.
આ અંતઃસ્ત્રાવોમાં હ્યુમન કોરિઓનિક ગોનાડોટ્રોપિન $(hCG)$,હ્યુમન પ્લેસેન્ટલ લેક્ટોજન $(hPL)$,પ્રોજેસ્ટોજન્સ (પ્રોજેસ્ટેરોન) અને ઇસ્ટ્રોજન્સનો સમાવેશ થાય છે.
$hCG$ કોર્પસ લ્યુટિયમને પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરવા માટે ઉત્તેજિત કરે છે જ્યાં સુધી જરાયુ આ કાર્ય સંભાળી ન લે.
$hPL$ ગર્ભના વિકાસ અને માતામાં થતા ચયાપચયના ફેરફારોમાં સામેલ છે.
પ્રોજેસ્ટેરોન ગર્ભાશયના અંતઃસ્તર (endometrium) ને જાળવી રાખવા માટે આવશ્યક છે,અને ઇસ્ટ્રોજન્સ ગર્ભ અને માતૃ પેશીઓના વિકાસ માટે જરૂરી છે.

(D) $SAHELI$ એ $CDRI$ (સેન્ટ્રલ ડ્રગ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ),લખનૌ દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલી બિન-સ્ટીરોઇડલ મૌખિક ગર્ભનિરોધક ગોળી છે.
તેમાં $Centchroman$ નામનું સંયોજન હોય છે.
અંડપાતને અટકાવતી હોર્મોનલ ગોળીઓથી વિપરીત,$SAHELI$ ગર્ભાશયમાં ઇસ્ટ્રોજન રીસેપ્ટર્સને બ્લોક કરીને કાર્ય કરે છે.
આ રીસેપ્ટર્સને બ્લોક કરીને,તે ગર્ભાશયની દીવાલમાં ફલિત અંડકોષ (બ્લાસ્ટોસિસ્ટ) ના સ્થાપનને અટકાવે છે,આમ તે એક અસરકારક ગર્ભનિરોધક તરીકે કાર્ય કરે છે.
તે અઠવાડિયામાં એકવાર લેવામાં આવે છે,જે તેને જન્મ નિયંત્રણ માટે એક લોકપ્રિય વિકલ્પ બનાવે છે.

(C) $Spermiogenesis$ એ અચલિત શુક્રકોષો (spermatids) નું પરિપક્વ,ચલિત શુક્રકોષોમાં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયા છે.
$Spermiation$ એ પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા પરિપક્વ શુક્રકોષો $Sertoli$ કોષોમાંથી શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓની ગુહા (lumen) માં મુક્ત થાય છે.
તેથી,$Spermiogenesis$ માં શુક્રકોષોનું નિર્માણ થાય છે અને $Spermiation$ માં આ શુક્રકોષો મુક્ત થાય છે.

(A) સ્ત્રી પાસે બે $X$ રંગસૂત્રો $(XX)$ હોય છે. જો તેના એક $X$ રંગસૂત્ર પર $X$-લિંક્ડ સ્થિતિ હોય,તો તે આ ચોક્કસ રંગસૂત્ર તેના કોઈપણ સંતાનને આપી શકે છે.
અર્ધીકરણ દરમિયાન,સ્ત્રી અંડકોષો ઉત્પન્ન કરે છે,જેમાં દરેક એક $X$ રંગસૂત્ર ધરાવે છે. તેના અડધા અંડકોષોમાં ખામીયુક્ત $X$ રંગસૂત્ર હશે અને બાકીના અડધામાં સામાન્ય $X$ રંગસૂત્ર હશે.
જ્યારે આ અંડકોષો પુરુષના શુક્રકોષ $(XY)$ દ્વારા ફલિત થાય છે ત્યારે:
$1$. જો ખામીયુક્ત $X$ રંગસૂત્ર ધરાવતો અંડકોષ $Y$ રંગસૂત્ર ધરાવતા શુક્રકોષ દ્વારા ફલિત થાય,તો જન્મનાર સંતાન પુત્ર $(XY)$ હશે જે આ સ્થિતિ વારસામાં મેળવશે.
$2$. જો ખામીયુક્ત $X$ રંગસૂત્ર ધરાવતો અંડકોષ $X$ રંગસૂત્ર ધરાવતા શુક્રકોષ દ્વારા ફલિત થાય,તો જન્મનાર સંતાન પુત્રી $(XX)$ હશે જે આ સ્થિતિ વારસામાં મેળવશે.
તેથી,$X$-લિંક્ડ સ્થિતિ પુત્રો અને પુત્રીઓ બંને દ્વારા વારસામાં મેળવી શકાય છે.

(B) હ્યુગો ડી વ્રીસે ઉત્ક્રાંતિનો વિકૃતિવાદ (Mutation Theory) રજૂ કર્યો હતો.
તેમનું માનવું હતું કે ઉત્ક્રાંતિ એ જનીનિક દ્રવ્યમાં થતા મોટા,અચાનક અને વારસાગત ફેરફારોને કારણે થતી અસતત પ્રક્રિયા છે,જેને તેમણે વિકૃતિ (Mutation) તરીકે ઓળખાવી હતી.
તેમણે ખાસ કરીને $Saltation$ શબ્દનો ઉપયોગ આ એક-પગલાંની મોટી વિકૃતિઓનું વર્ણન કરવા માટે કર્યો હતો જે નવી જાતિના ઉદભવ (speciation) તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,હ્યુગો ડી વ્રીસના મતે,ઉત્ક્રાંતિની પ્રક્રિયા $Saltation$ છે.

(C) ઓપેરોન એ બેક્ટેરિયા અને ફેજમાં $DNA$ નો એક કાર્યાત્મક એકમ છે,જેમાં એક જ પ્રમોટરના નિયંત્રણ હેઠળ જનીનોનો સમૂહ હોય છે.
ઓપેરોનમાં સામાન્ય રીતે નીચેના ઘટકોનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. સ્ટ્રક્ચરલ જનીનો: આ ચયાપચયના માર્ગ માટે જરૂરી પ્રોટીન અથવા ઉત્સેચકો માટે કોડ કરે છે.
$2$. પ્રમોટર: તે સ્થાન જ્યાં $RNA$ પોલિમરેઝ ટ્રાન્સક્રિપ્શન શરૂ કરવા માટે જોડાય છે.
$3$. ઓપરેટર: $DNA$ નો એક ખંડ જે સ્વીચ તરીકે કાર્ય કરે છે,જ્યાં રિપ્રેસર પ્રોટીન જોડાઈને ટ્રાન્સક્રિપ્શનને અટકાવે છે.
એન્હાન્સર એ નિયમનકારી $DNA$ ક્રમ છે જે ટ્રાન્સક્રિપ્શનનો દર વધારે છે,પરંતુ તે મુખ્યત્વે સુકોષકેન્દ્રીય જનીન નિયમન સાથે સંકળાયેલ છે,પ્રોકેરિયોટિક ઓપેરોન સાથે નહીં.

(A) જનીનની કોડિંગ શૃંખલાનો ક્રમ $mRNA$ જેવો જ હોય છે,માત્ર તફાવત એ છે કે $DNA$ માં રહેલ $Thymine$ $(T)$ ના સ્થાને $RNA$ માં $Uracil$ $(U)$ હોય છે.
આપેલ કોડિંગ શૃંખલાનો ક્રમ: $AGGTATCGCAT$.
$T$ ને $U$ વડે બદલતા $mRNA$ નો ક્રમ મળે છે: $AGGUAUCGCAU$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) માસિક ચક્ર વિવિધ તબક્કાઓ ધરાવે છે:
$1$. પ્રોલિફેરેટિવ તબક્કાને ફોલિક્યુલર તબક્કો પણ કહેવામાં આવે છે,જેમાં ઇસ્ટ્રોજનની અસર હેઠળ ગર્ભાશયનું અંતઃસ્તર ફરીથી બને છે. તેથી,$(a)$ એ $(ii)$ સાથે જોડાય છે.
$2$. સિક્રેટરી તબક્કાને લ્યુટિયલ તબક્કો પણ કહેવામાં આવે છે,જેમાં કોર્પસ લ્યુટિયમ ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરને જાળવી રાખવા માટે પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે. તેથી,$(b)$ એ $(iii)$ સાથે જોડાય છે.
$3$. ઋતુસ્ત્રાવ એ તબક્કો છે જેમાં પ્રોજેસ્ટેરોનના સ્તરમાં ઘટાડાને કારણે ગર્ભાશયના અંતઃસ્તરનું વિઘટન થાય છે. તેથી,$(c)$ એ $(i)$ સાથે જોડાય છે.
આમ,સાચી જોડ $a-ii, b-iii, c-i$ છે.

(B) એલિફન્ટિયાસિસ, જેને $Filariasis$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે $Wuchereria$ $bancrofti$ અને $Wuchereria$ $malayi$ જેવા ફાઈલેરિયલ કૃમિ દ્વારા થાય છે.
આ રોગકારકો માદા $Culex$ મચ્છરના કરડવાથી સ્વસ્થ વ્યક્તિઓમાં ફેલાય છે.
આ પરોપજીવીઓ મુખ્યત્વે લસિકા વાહિનીઓમાં વસવાટ કરે છે, જ્યાં તેઓ લાંબા ગાળાની સોજો અને અવરોધ પેદા કરે છે, જેના પરિણામે પગ અને શરીરના અન્ય ભાગોમાં લાક્ષણિક સોજો આવે છે.

(A) અપસારી ઉત્ક્રાંતિ ત્યારે થાય છે જ્યારે સામાન્ય પૂર્વજ ધરાવતી જાતિઓ વિવિધ વાતાવરણમાં અનુકૂલન સાધવા માટે અલગ-અલગ લક્ષણો વિકસાવે છે,જેના પરિણામે રચનાસદ્રશ્ય અંગો (homologous organs) ઉદ્ભવે છે.
રચનાસદ્રશ્ય અંગો એવા અંગો છે જે સમાન રચનાત્મક મૂળ અને વિકાસલક્ષી ભાત ધરાવે છે પરંતુ અલગ-અલગ કાર્યો કરી શકે છે.
$A$. ઓક્ટોપસ (મૃદુકાય) ની આંખ અને સસ્તન પ્રાણી (ચામાચીડિયું કે મનુષ્ય) ની આંખ એ અભિસારી ઉત્ક્રાંતિ (convergent evolution) નું ઉદાહરણ છે,અપસારી ઉત્ક્રાંતિનું નહીં. તેઓ સમાન કાર્યો કરે છે પરંતુ તેમના ઉત્ક્રાંતિના મૂળ અલગ છે.
$B$. મનુષ્ય,ચામાચીડિયું અને ચિત્તાના અગ્ર ઉપાંગો એ રચનાસદ્રશ્ય અંગોના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે,જે અપસારી ઉત્ક્રાંતિ દર્શાવે છે.
$C$. ચામાચીડિયું,મનુષ્ય અને ચિત્તા જેવા પૃષ્ઠવંશીઓના મગજ સમાન રચનાત્મક યોજના ધરાવે છે,જે અપસારી ઉત્ક્રાંતિ સૂચવે છે.
$D$. ચામાચીડિયું,મનુષ્ય અને ચિત્તા જેવા પૃષ્ઠવંશીઓના હૃદય સમાન રચનાત્મક યોજના ધરાવે છે,જે અપસારી ઉત્ક્રાંતિ સૂચવે છે.
તેથી,અપસારી ઉત્ક્રાંતિના સંદર્ભમાં ખોટો વિકલ્પ ઓક્ટોપસ,ચામાચીડિયું અને મનુષ્યની આંખ છે.

(B) ઘણા પૃષ્ઠવંશીઓના (જેમ કે વ્હેલ,ચામાચીડિયા,ચિત્તા અને મનુષ્યો) અગ્ર ઉપાંગોમાં હાડકાની રચનાની સમાનતા દર્શાવે છે કે તેઓ સમાન પૂર્વજો ધરાવે છે.
આ રચનાઓ વિવિધ પ્રાણીઓમાં અલગ-અલગ કાર્યો કરે છે (દા.ત.,તરવું,ઉડવું,દોડવું,પકડવું),પરંતુ તે સમાન મૂળભૂત રચનાત્મક આયોજન ધરાવે છે.
આવી રચનાઓને સમમૂલક અંગો કહેવામાં આવે છે અને આ ઘટનાને સમમૂલકતા (Homology) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
સમમૂલકતા એ અપસારી ઉત્ક્રાંતિ પર આધારિત છે,જ્યાં સમાન પૂર્વજ ધરાવતા સજીવો વિવિધ પર્યાવરણમાં અનુકૂલન સાધવા માટે અલગ-અલગ લક્ષણો વિકસાવે છે.

(C) સ્વયંપ્રતિરક્ષા રોગ ત્યારે થાય છે જ્યારે રોગપ્રતિકારક તંત્ર ભૂલથી શરીરના તંદુરસ્ત કોષો પર હુમલો કરે છે.
$A$. વિટિલિગો એ એક સ્વયંપ્રતિરક્ષા સ્થિતિ છે જેમાં રોગપ્રતિકારક તંત્ર મેલાનોસાઇટ્સનો નાશ કરે છે.
$B$. સોરાયસીસ એ એક સ્વયંપ્રતિરક્ષા રોગ છે જે ત્વચાના કોષોને સામાન્ય કરતા $10$ ગણી ઝડપથી ગુણાકાર કરવા માટે પ્રેરે છે.
$C$. અલ્ઝાઈમર રોગ એ એક પ્રગતિશીલ ન્યુરોડિજનરેટિવ ડિસઓર્ડર છે જે મગજમાં એમીલોઇડ પ્લેક્સ અને ટાઉ ટેંગલ્સના જમા થવા દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે; તેને સ્વયંપ્રતિરક્ષા રોગ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવતો નથી.
$D$. રુમેટોઇડ આર્થરાઇટિસ એ એક સ્વયંપ્રતિરક્ષા ડિસઓર્ડર છે જેમાં રોગપ્રતિકારક તંત્ર સાંધા પર હુમલો કરે છે,જેનાથી સોજો આવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(D) મનુષ્યોમાં $ABO$ રુધિરજૂથનો વારસો જનીન $I$ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$1$. પ્રભુતા: કારકો $I^A$ અને $I^B$ એ કારક $i$ પર પ્રભાવી છે.
$2$. સહ-પ્રભુતા: જ્યારે $I^A$ અને $I^B$ બંને સાથે હાજર હોય,ત્યારે બંને સમાન રીતે પોતાની અભિવ્યક્તિ દર્શાવે છે,જેના પરિણામે $AB$ રુધિરજૂથ બને છે.
$3$. બહુવૈકલ્પિક કારકો: જનીન $I$ ત્રણ વૈકલ્પિક કારકો $(I^A, I^B, i)$ સ્વરૂપે અસ્તિત્વ ધરાવે છે,જે બહુવૈકલ્પિક કારકોનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
તેથી,રુધિરજૂથના વારસામાં પ્રભુતા,સહ-પ્રભુતા અને બહુવૈકલ્પિક કારકો જોવા મળે છે,જે $(a), (b)$ અને $(c)$ દર્શાવે છે.

(C) દૂધનું દહીંમાં રૂપાંતર લેક્ટિક એસિડ બેક્ટેરિયા $(LAB)$ જેવા કે લેક્ટોબેસિલસ દ્વારા કરવામાં આવે છે.
આ બેક્ટેરિયા દૂધમાં વૃદ્ધિ પામે છે અને તેને દહીંમાં ફેરવે છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,$LAB$ વિટામિન $B_{12}$ નું પ્રમાણ વધારીને દહીંની પોષક ગુણવત્તામાં નોંધપાત્ર વધારો કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ સુપોષકતા (Eutrophication) એટલે જળાશયોમાં પોષક તત્વો (જેમ કે નાઈટ્રોજન અને ફોસ્ફરસ) નું કુદરતી અથવા કૃત્રિમ રીતે વધવું,જેના કારણે શેવાળની અતિશય વૃદ્ધિ થાય છે। તેથી,$(a)-(iii)$.
$(b)$ સેનિટરી લેન્ડફિલ એ ઘન કચરાના નિકાલની એક પદ્ધતિ છે જેમાં કચરાને તૈયાર કરેલી જગ્યામાં દાટી દેવામાં આવે છે। તેથી,$(b)-(iv)$.
$(c)$ સ્નો બ્લાઇન્ડનેસ એ બરફ દ્વારા પરાવર્તિત થતા $UV-B$ વિકિરણોના ઊંચા ડોઝને કારણે કોર્નિયામાં સોજો આવવાથી થાય છે। તેથી,$(c)-(i)$.
$(d)$ ઝૂમ ખેતી,જેને સ્લેશ-એન્ડ-બર્ન ખેતી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ઘણા પ્રદેશોમાં જંગલોના નાશનું મુખ્ય કારણ છે। તેથી,$(d)-(ii)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $a-iii, b-iv, c-i, d-ii$ છે।

(C) અંતઃભોજિતા (Amensalism) એ વસ્તી આંતરક્રિયાનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક જાતિને નુકસાન થાય છે જ્યારે બીજી જાતિ અપ્રભાવિત રહે છે.
એન્ટિબાયોટિક્સ એ કેટલાક સૂક્ષ્મજીવો (જેમ કે ફૂગ અથવા બેક્ટેરિયા) દ્વારા ઉત્પન્ન થતા રાસાયણિક પદાર્થો છે જે અન્ય સૂક્ષ્મજીવોની વૃદ્ધિને અટકાવે છે અથવા તેનો નાશ કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$Penicillium$ નામની ફૂગ પેનિસિલિન ઉત્પન્ન કરે છે,જે બેક્ટેરિયાની વૃદ્ધિને અટકાવે છે.
આ આંતરક્રિયામાં,બેક્ટેરિયાને નુકસાન થાય છે,જ્યારે $Penicillium$ ફૂગ બેક્ટેરિયાની હાજરીથી ખાસ પ્રભાવિત થતી નથી,જે તેને અંતઃભોજિતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ બનાવે છે.

(A) અસ્થાનિક સંરક્ષણ (Ex-situ conservation) માં સજીવોનું તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનની બહાર સંરક્ષણ કરવામાં આવે છે.
$1$. 'અસ્થાનિક' પદ્ધતિઓમાં વનસ્પતિ ઉદ્યાનો,પ્રાણી સંગ્રહાલયો,વન્યજીવ સફારી પાર્ક,બીજ બેંકો અને ક્રાયોપ્રિઝર્વેશનનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. 'સ્થાનિક' સંરક્ષણ (In-situ conservation) માં સમગ્ર નિવસનતંત્ર અને તેની જૈવવિવિધતાનું તેના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં રક્ષણ કરવામાં આવે છે.
$3$. પવિત્ર ઉપવનો (Sacred groves) એ 'સ્થાનિક' સંરક્ષણનું એક સ્વરૂપ છે,જ્યાં ધાર્મિક અથવા સાંસ્કૃતિક માન્યતાઓને કારણે સ્થાનિક સમુદાયો દ્વારા જંગલના ચોક્કસ ભાગોનું રક્ષણ કરવામાં આવે છે.
તેથી,પવિત્ર ઉપવનો 'અસ્થાનિક' સંરક્ષણમાં સમાવિષ્ટ નથી.

(A) જ્યારે પ્રજનન-પૂર્વેના વ્યક્તિઓની સંખ્યા પ્રજનનક્ષમ અને પ્રજનન-પશ્ચાત વ્યક્તિઓની સંખ્યા કરતા નોંધપાત્ર રીતે વધારે હોય ત્યારે વસ્તીને વધતી જતી (વિસ્તરતી) વસ્તી ગણવામાં આવે છે.
આનાથી વય પિરામિડનો આધાર પહોળો બને છે,જે ઊંચા જન્મદર અને મોટી સંખ્યામાં એવા યુવાન વ્યક્તિઓનું સૂચન કરે છે જેઓ ભવિષ્યમાં પ્રજનન વયમાં પ્રવેશ કરશે.
તેથી,વધતી જતી વસ્તી માટેની સાચી સ્થિતિ એ છે કે પ્રજનન-પૂર્વેના વ્યક્તિઓ પ્રજનનક્ષમ વ્યક્તિઓ કરતા વધારે હોય છે.

(B) "Smack" તરીકે ઓળખાતી દવા $Heroin$ છે, જે રાસાયણિક રીતે $Diacetylmorphine$ છે.
તે સફેદ, ગંધહીન અને કડવું સ્ફટિકીય સંયોજન છે.
તે $Morphine$ ના એસિટિલેશન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે, જે પોપી (અફીણ) છોડ, $Papaver \text{ } somniferum$ ના $Latex$ (ક્ષીર) માંથી નિષ્કર્ષિત કરવામાં આવે છે.

(B) આપેલ ડેટા વિવિધ પોષક સ્તરો પર જૈવભાર દર્શાવે છે:
પ્રાથમિક ઉત્પાદક: $10\,g$
પ્રાથમિક ઉપભોગી: $60\,g$
દ્વિતીય ઉપભોગી: $120\,g$
આ કિસ્સામાં,જેમ આપણે ઉત્પાદક સ્તરથી ઉપભોગી સ્તર તરફ જઈએ છીએ તેમ જૈવભાર વધે છે.
નિવસનતંત્રીય પિરામિડ જેમાં ઉચ્ચ પોષક સ્તરો પર જૈવભાર વધે છે તેને ઉલટો પિરામિડ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,આ ડેટા જૈવભારનો ઉલટો પિરામિડ દર્શાવે છે,જે સામાન્ય રીતે જલીય નિવસનતંત્રમાં જોવા મળે છે.

(C) વિશ્વ ઓઝોન દિવસ દર વર્ષે $16$ સપ્ટેમ્બરના રોજ ઉજવવામાં આવે છે.
આ તારીખ સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભા દ્વારા $1987$ માં ઓઝોન સ્તરને નુકસાન પહોંચાડતા પદાર્થો પરના મોન્ટ્રીયલ પ્રોટોકોલ પર હસ્તાક્ષરની યાદમાં નક્કી કરવામાં આવી હતી.
આ દિવસનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ઓઝોન સ્તરના મહત્વ અને તેને ઓઝોન ક્ષયકારી પદાર્થોથી બચાવવાની જરૂરિયાત વિશે જાગૃતિ લાવવાનો છે.

(D) સ્ટ્રેટોસ્ફિયરમાં,ક્લોરોફ્લોરોકાર્બન $(CFCs)$ અલ્ટ્રાવાયોલેટ $(UV)$ કિરણોત્સર્ગ દ્વારા તૂટે છે,જે ક્લોરિન પરમાણુઓ $(Cl)$ મુક્ત કરે છે.
આ ક્લોરિન પરમાણુઓ ઓઝોન $(O_3)$ ના આણ્વિય ઓક્સિજન $(O_2)$ માં વિઘટન માટે ઉદ્દીપક તરીકે કાર્ય કરે છે.
પ્રતિક્રિયાની પદ્ધતિ નીચે મુજબ છે:
$Cl + O_3 \rightarrow ClO + O_2$
$ClO + O \rightarrow Cl + O_2$
આમ,ક્લોરિન પરમાણુ પુનઃજીવિત થાય છે અને વધુ ઓઝોન અણુઓનો નાશ કરવાનું ચાલુ રાખે છે.

(C) જનન દર (Natality) એટલે વસ્તીમાં થતો જન્મ દર.
તે સમયના એકમ દીઠ અને વસ્તીના એકમ દીઠ થતા જન્મની સંખ્યા દર્શાવે છે.
તેની સામે,મૃત્યુ દર (Mortality) એટલે મૃત્યુની સંખ્યા,ઇમિગ્રેશન (Immigration) એટલે આવાસમાં પ્રવેશતા સજીવોની સંખ્યા,અને એમિગ્રેશન (Emigration) એટલે આવાસ છોડીને જતા સજીવોની સંખ્યા.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) $Niche$ (નિકેત) એટલે સજીવ દ્વારા તેના નિવસનતંત્રમાં ભજવવામાં આવતી વિશિષ્ટ કાર્યાત્મક ભૂમિકા. તેમાં સજીવ તેના પર્યાવરણના જૈવિક અને અજૈવિક ઘટકો સાથે કેવી રીતે આંતરક્રિયા કરે છે,તેનો સમાવેશ થાય છે,જેમાં તેનો ખોરાક,પ્રજનનની આદતો અને તે સંસાધનોનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરે છે તે બાબતોનો સમાવેશ થાય છે. જ્યારે $Habitat$ (નૈસર્ગિક નિવાસસ્થાન) એ તે ભૌતિક જગ્યા દર્શાવે છે જ્યાં સજીવ રહે છે,ત્યારે $Niche$ એ સમુદાયમાં તેની 'વ્યવસાયિક' અથવા કાર્યાત્મક સ્થિતિનું વર્ણન કરે છે.

(C) પ્રાથમિક પ્રદૂષકો સીધા સ્ત્રોતોમાંથી ઉત્સર્જિત થાય છે,જેમ કે $SO_2$,$CO$,અને $CO_2$.
ગૌણ પ્રદૂષકો વાતાવરણમાં પ્રાથમિક પ્રદૂષકો અને અન્ય વાતાવરણીય ઘટકો વચ્ચેની રાસાયણિક પ્રતિક્રિયાઓ દ્વારા રચાય છે.
ટ્રોપોસ્ફિયરમાં $O_3$ (ઓઝોન) એ ગૌણ પ્રદૂષકનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જે સૂર્યપ્રકાશની હાજરીમાં નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ અને અસ્થિર કાર્બનિક સંયોજનોની પ્રતિક્રિયા દ્વારા બને છે.

(A) $Yucca$ વનસ્પતિ ફૂદાની એક વિશિષ્ટ પ્રજાતિ $(Tegeticula)$ સાથે પરસ્પર સહજીવનનો સંબંધ ધરાવે છે.
આ સંબંધમાં,ફૂદું $Yucca$ પુષ્પના બીજાશયના પોલાણમાં પોતાના ઈંડા મૂકે છે.
બદલામાં,ફૂદું પુષ્પની આસપાસ ફરતી વખતે $Yucca$ પુષ્પનું પરાગનયન કરે છે.
જેમ જેમ બીજનો વિકાસ થાય છે,તેમ ફૂદાના ઈંડામાંથી ડિંભ બહાર આવે છે.
$Yucca$ વનસ્પતિ કે ફૂદું,બંનેમાંથી કોઈ પણ એકબીજા વગર પોતાનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરી શકતા નથી,તેથી આ એક અનિવાર્ય સહજીવન (obligate mutualism) છે.

(C) પરાગરજની જીવિતતા લાંબા સમય સુધી જાળવી રાખવા માટે તેને પ્રવાહી નાઈટ્રોજનમાં સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયાને ક્રાયોપ્રિઝર્વેશન (cryopreservation) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
પ્રવાહી નાઈટ્રોજનનું તાપમાન $-196^oC$ હોય છે.
આ અત્યંત નીચા તાપમાને,પરાગરજની ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ અટકી જાય છે,જેના કારણે તેને ઘણા વર્ષો સુધી સંગ્રહિત કરી શકાય છે.

(D) બેવડું ફલન એ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓની લાક્ષણિકતા છે.
તેમાં બે અલગ-અલગ ફલનની ઘટનાઓનો સમાવેશ થાય છે:
$1$. સંયુગ્મન (Syngamy): એક નર જન્યુ અંડકોષ સાથે જોડાઈને દ્વિતીય ફલિતાંડ $(2n)$ બનાવે છે.
$2$. ત્રિ-જોડાણ (Triple fusion): બીજો નર જન્યુ બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો (અથવા દ્વિતીયક કોષકેન્દ્ર) સાથે જોડાઈને પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર $(PEN)$ બનાવે છે,જે ત્રિતીય $(3n)$ હોય છે.
તેથી,બેવડું ફલન એ સંયુગ્મન અને ત્રિ-જોડાણનું સંયોજન છે.

(D) ઓફસેટ્સ એ $Eichhornia$ (જળકુંભી) જેવી કેટલીક જલીય વનસ્પતિઓ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા વાનસ્પતિક પ્રજનન એકમો છે.
વાનસ્પતિક પ્રજનન એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જેમાં પિતૃ વનસ્પતિના વાનસ્પતિક ભાગોમાંથી નવી વનસ્પતિઓ સર્જાય છે.
અલિંગી પ્રજનનમાં ક્લોનનું નિર્માણ થતું હોવાથી,તે માત્ર $Mitotic$ $divisions$ (સમભાજન) દ્વારા જ થાય છે,જેમાં અર્ધીકરણ કે જન્યુઓના જોડાણની કોઈ ભૂમિકા હોતી નથી.

(D) સાચું વિધાન એ છે કે પ્યુનેટ સ્ક્વેર બ્રિટિશ આનુવંશિકશાસ્ત્રી રેજિનલ્ડ સી. પ્યુનેટ દ્વારા વિકસાવવામાં આવ્યું હતું.
- ટ્રાન્સડક્શનની શોધ $1952$ માં જોશુઆ લેડરબર્ગ અને નોર્ટન ઝિન્ડર દ્વારા કરવામાં આવી હતી, $S$. Altman દ્વારા નહીં.
- "લિંકેજ" (સહલગ્નતા) શબ્દ થોમસ હન્ટ મોર્ગન દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો, ફ્રેન્કલિન સ્ટેહલ દ્વારા નહીં.
- સ્પ્લાયસોઝોમ્સ $RNA$ સ્પ્લાયસિંગ (અનુલેખન પછીના ફેરફાર) માં સામેલ છે, ભાષાંતરમાં નહીં.

(A) પરાગરજનું બાહ્ય આવરણ (Exine) $Sporopollenin$ નામના અત્યંત પ્રતિરોધક કાર્બનિક પદાર્થનું બનેલું હોય છે.
$Sporopollenin$ એ જાણીતા સૌથી પ્રતિરોધક કાર્બનિક પદાર્થોમાંનો એક છે.
તે ઊંચું તાપમાન,પ્રબળ એસિડ અને આલ્કલાઇન દ્રાવણો સામે ટકી શકે છે.
આજ સુધી એવો કોઈ ઉત્સેચક જાણીતો નથી જે $Sporopollenin$ નું વિઘટન કરી શકે.
આ અસાધારણ સ્થિરતાને કારણે,પરાગરજ અશ્મિઓ તરીકે સારી રીતે સચવાયેલી રહે છે.

(A) $1$. વટાણામાં સ્ટાર્ચનું સંશ્લેષણ એક જ જનીન દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે જેમાં બે એલીલ્સ ($B$ અને $b$) હોય છે, જે પ્લિયોટ્રોપી દર્શાવે છે, મલ્ટિપલ એલીલ્સ નહીં.
$2$. $T. H. Morgan$ ડ્રોસોફિલામાં લિંકેજ પરના તેમના કાર્ય માટે જાણીતા છે.
$3$. $XO$ પ્રકારનું લિંગ નિશ્ચયન તીડમાં જોવા મળે છે.
$4$. મનુષ્યોમાં $ABO$ રુધિરજૂથ એ મલ્ટિપલ એલીલ્સ અને સહ-પ્રભુતાનું ઉદાહરણ છે. જોકે, સ્ટાર્ચનું સંશ્લેષણ સ્પષ્ટપણે પ્લિયોટ્રોપી છે, તેથી વિકલ્પ $A$ એ $\text{ખોટી}$ રીતે જોડાયેલ જોડી છે.

(A) $1$. ફ્રાન્કોઈસ જેકોબ અને જેક્સ મોનોડે $E. coli$ માં જનીન નિયમન સમજાવવા માટે $1961$ માં $Lac\,operon$ મોડેલ પ્રસ્તાવિત કર્યું હતું.
$2$. એલેક જેફ્રીસ $DNA$ ફિંગરપ્રિન્ટિંગ વિકસાવવા માટે જાણીતા છે,$Streptococcus\,pneumoniae$ માટે નહીં (જેનો અભ્યાસ ફ્રેડરિક ગ્રિફિથે કર્યો હતો).
$3$. મેથ્યુ મેસેલસન અને એફ. સ્ટેહલે $E. coli$ માં $DNA$ ના અર્ધ-રૂઢિચુસ્ત સ્વયંજનન માટે પ્રાયોગિક પુરાવા આપ્યા હતા,$Pisum\,sativum$ માટે નહીં (જેનો અભ્યાસ ગ્રેગોર મેન્ડલે કર્યો હતો).
$4$. આલ્ફ્રેડ હર્ષી અને માર્થા ચેઝે બેક્ટેરિયોફેજ સાથે પ્રયોગો કરીને સાબિત કર્યું હતું કે $DNA$ જ આનુવંશિક દ્રવ્ય છે,$TMV$ (ટોબેકો મોઝેક વાયરસ) માટે નહીં.

(B) મોનોકાર્પિક (Monocarpic) વનસ્પતિઓ એવી વનસ્પતિઓ છે જે તેમના જીવનકાળમાં માત્ર એક જ વાર પુષ્પ અને ફળ આપે છે અને ત્યારબાદ મૃત્યુ પામે છે.
વાંસની જાતિઓ (દા.ત.,$Bambusa$ $tulda$) મોનોકાર્પિક વનસ્પતિઓના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે,જે તેમના જીવનકાળમાં માત્ર એક જ વાર પુષ્પ આવવાની અનોખી ઘટના દર્શાવે છે. સામાન્ય રીતે $50-100$ વર્ષની વાનસ્પતિક વૃદ્ધિ પછી તેમાં પુષ્પો આવે છે,ત્યારબાદ મોટી સંખ્યામાં બીજ ઉત્પન્ન થાય છે અને અંતે વનસ્પતિ મૃત્યુ પામે છે.
પપૈયું,આંબો અને ફણસ એ પોલીકાર્પિક (Polycarpic) વનસ્પતિઓ છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ તેમના સમગ્ર જીવનકાળ દરમિયાન વારંવાર પુષ્પો અને ફળો આપે છે.

(D) $DNA$ ના અર્ધ-રૂઢિચુસ્ત સ્વયંજનન માટેનો પ્રાયોગિક પુરાવો સૌપ્રથમ $1958$ માં મેથ્યુ મેસેલ્સન અને ફ્રેન્કલિન સ્ટેહલ દ્વારા આપવામાં આવ્યો હતો.
તેમણે તેમના પ્રયોગો $Escherichia coli$ $(E. coli)$ નામના બેક્ટેરિયા પર કર્યા હતા.
તેમણે $E. coli$ ને ઘણા પેઢીઓ સુધી $^{15}N$ (નાઈટ્રોજનનો ભારે આઈસોટોપ) ધરાવતા માધ્યમમાં ઉછેર્યા, જેના પરિણામે $DNA$ માં $^{15}N$ નો સમાવેશ થયો.
ત્યારબાદ, તેમણે આ બેક્ટેરિયાને $^{14}N$ (નાઈટ્રોજનનો સામાન્ય આઈસોટોપ) ધરાવતા માધ્યમમાં સ્થાનાંતરિત કર્યા.
એક પેઢી પછી, નિષ્કર્ષિત $DNA$ ની ઘનતા હાઇબ્રિડ હતી, અને બે પેઢી પછી, તેમાં હલકું અને હાઇબ્રિડ એમ બંને પ્રકારનું $DNA$ જોવા મળ્યું, જેણે $DNA$ સ્વયંજનનની અર્ધ-રૂઢિચુસ્ત પદ્ધતિની પુષ્ટિ કરી.

(D) રેટ્રોવાયરસમાં યજમાન કોષોને સંક્રમિત કરવાની અને તેમના આનુવંશિક દ્રવ્યને યજમાનના જિનોમમાં દાખલ કરવાની કુદરતી ક્ષમતા હોય છે.
બાયોટેકનોલોજીમાં,નિઃશસ્ત્ર (disarmed) રેટ્રોવાયરસનો ઉપયોગ માનવ લિમ્ફોસાઇટ્સ સહિતના પ્રાણી કોષોમાં ઇચ્છિત જનીનો પહોંચાડવા માટે વાહક તરીકે થાય છે.
$pBR\,322$ એ બેક્ટેરિયામાં વપરાતું પ્લાઝમિડ વાહક છે.
$Ti\,plasmid$ નો ઉપયોગ વનસ્પતિઓમાં જનીન સ્થાનાંતરણ માટે થાય છે.
$\lambda$ ફેજ એ બેક્ટેરિયોફેજ છે જેનો ઉપયોગ બેક્ટેરિયામાં ક્લોનિંગ વાહક તરીકે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) . $G. Mendel$ આનુવંશિકતાના નિયમો માટે જાણીતા છે,રૂપાંતરણ માટે નહીં. રૂપાંતરણની શોધ $F. Griffith$ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
$B$. રાઈબોઝાઈમ એ $RNA$ નો અણુ છે જે ઉત્સેચક તરીકે કાર્ય કરે છે,જે એક ન્યુક્લિક એસિડ છે. આ સાચી જોડી છે.
$C$. $T.H. Morgan$ લિંકેજ અને પુનઃસંયોજન માટે જાણીતા છે,ટ્રાન્સડક્શન માટે નહીં. ટ્રાન્સડક્શનની શોધ $Zinder$ અને $Lederberg$ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.
$D$. $F_2 \times$ પ્રચ્છન્ન પિતૃ એ કસોટી સંકરણ (Test cross) છે,દ્વિ-સંકરણ પ્રયોગ નથી. દ્વિ-સંકરણ પ્રયોગમાં બે લક્ષણોનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે.

(D) બાયોપાયરસી (જૈવ-તસ્કરી) એ શબ્દ છે જેનો ઉપયોગ બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ અને અન્ય સંસ્થાઓ દ્વારા સંબંધિત દેશો અને લોકોની યોગ્ય મંજૂરી વિના અને વળતર ચૂકવ્યા વિના જૈવ-સંસાધનોના ઉપયોગ માટે કરવામાં આવે છે.

(A) $1997$ માં, રાઈસટેક ઇન્ક. $(RiceTec Inc.)$ નામની એક અમેરિકન કંપનીને યુએસ પેટન્ટ અને ટ્રેડમાર્ક ઓફિસ દ્વારા 'બાસમતી' ચોખાની જાતો અને દાણા માટે પેટન્ટ આપવામાં આવી હતી. આ ખૂબ જ વિવાદાસ્પદ હતું કારણ કે બાસમતી ચોખા સદીઓથી ભારત અને પાકિસ્તાનમાં ઉગાડવામાં આવે છે અને તે એક પરંપરાગત જાત છે. આ કૃત્યને બાયોપાયરસી (જૈવિક ચાંચિયાગીરી) નું ઉદાહરણ માનવામાં આવે છે, જ્યાં બહુરાષ્ટ્રીય કંપનીઓ યોગ્ય અધિકૃતતા અથવા વળતર વિના વિકાસશીલ દેશોના જૈવિક સંસાધનો અને પરંપરાગત જ્ઞાનનો શોષણ કરે છે.

(D) ભારત સરકારે પર્યાવરણ,વન અને આબોહવા પરિવર્તન મંત્રાલય હેઠળ જેનેટિક એન્જિનિયરિંગ એપ્રેઝલ કમિટી $(GEAC)$ ની સ્થાપના કરી છે.
આ સંસ્થા આનુવંશિક રીતે રૂપાંતરિત સજીવો $(GMOs)$ સાથે સંકળાયેલા સંશોધનની માન્યતા અને તેમને જાહેર ઉપયોગ માટે રજૂ કરવાની સુરક્ષા અંગે નિર્ણય લેવા માટે જવાબદાર છે.
જ્યારે રિસર્ચ કમિટી ઓન જેનેટિક મેનીપ્યુલેશન $(RCGM)$ સંશોધન પ્રવૃત્તિઓની સુરક્ષા પર દેખરેખ રાખે છે,ત્યારે વ્યાવસાયિક પ્રકાશન અને જાહેર ઉપયોગ માટેની અંતિમ મંજૂરી $GEAC$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.

(A) પોલિમરેઝ ચેઈન રિએક્શન $(PCR)$ એ $DNA$ ના ચોક્કસ ખંડને વિસ્તૃત કરવા માટે વપરાતી તકનીક છે.
તે ચક્રીય રીતે કરવામાં આવતા ત્રણ મુખ્ય તબક્કાઓ ધરાવે છે:
$1$. ડીનેચ્યુરેશન: બેવડી શૃંખલા ધરાવતા $DNA$ ને ઊંચા તાપમાને (સામાન્ય રીતે $94-98^{\circ}C$) ગરમ કરવામાં આવે છે જેથી બંને શૃંખલાઓ અલગ થઈ જાય.
$2$. એનિલિંગ: તાપમાન ઘટાડવામાં આવે છે (સામાન્ય રીતે $50-65^{\circ}C$) જેથી પ્રાઈમર્સ સિંગલ-સ્ટ્રેન્ડેડ $DNA$ ટેમ્પલેટ પર પૂરક ક્રમ સાથે જોડાઈ શકે.
$3$. એક્સટેન્શન: $DNA$ પોલિમરેઝ ઉત્સેચક માટે તાપમાનને અનુકૂળ (સામાન્ય રીતે $72^{\circ}C$) કરવામાં આવે છે,જેથી તે પ્રાઈમર્સમાં ન્યુક્લિયોટાઈડ્સ ઉમેરીને નવી $DNA$ શૃંખલાનું સંશ્લેષણ કરી શકે.
તેથી,સાચો ક્રમ ડીનેચ્યુરેશન,એનિલિંગ અને એક્સટેન્શન છે.