NEET 2022 Biology Question Paper with Answer and Solution in Gujarati

(A) વેક્સિલરી કલિકાંતરવિન્યાસ અને દ્વિસંઘી પુંકેસર એ $Fabaceae$ કુળની લાક્ષણિકતાઓ છે.
$Pisum sativum$ (વટાણા) એ $Fabaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે.
$Pisum sativum$ માં,દલપુંજ પાંચ દલપત્રોનો બનેલો હોય છે: એક મોટું પશ્ચાદ્ દલપત્ર (ધ્વજક),બે પાર્શ્વ દલપત્રો (પક્ષક) અને બે નાના અગ્ર દલપત્રો (નૌતલ) જે જોડાયેલા હોય છે,જે વેક્સિલરી કલિકાંતરવિન્યાસ દર્શાવે છે.
પુંકેસર દ્વિસંઘી હોય છે,એટલે કે તે બે સમૂહમાં ગોઠવાયેલા હોય છે ($9+1$ ગોઠવણી).
$Allium cepa$ એ $Liliaceae$ કુળમાં,$Solanum nigrum$ એ $Solanaceae$ કુળમાં અને $Colchicum autumnale$ એ $Liliaceae$ કુળમાં આવે છે.

(A) પ્રકાશસંશ્લેષણમાં રસાયણ-આસૃતિ (chemiosmosis) થાઇલેકોઇડ પટલની આરપાર પ્રોટોન ઢાળના નિર્માણ અને ત્યારબાદ તેના વિઘટન સાથે સંકળાયેલ છે.
$1$. થાઇલેકોઇડ લ્યુમેનમાં પ્રોટોન્સ $(H^+)$ નો સંગ્રહ પ્રોટોન ઢાળ બનાવે છે.
$2$. આ પ્રોટોન્સનું $CF_0-CF_1$ $ATP$ સિન્થેઝ સંકુલ દ્વારા સ્ટ્રોમામાં પાછા વહન થવાથી ઉર્જા મુક્ત થાય છે,જેનો ઉપયોગ $ATP$ બનાવવા માટે થાય છે.
$3$. સ્ટ્રોમાની બાજુએ $NADP^+$ નું $NADPH$ માં રિડક્શન થાય છે,જે સ્ટ્રોમામાંથી $H^+$ દૂર કરીને પ્રોટોન ઢાળમાં ફાળો આપે છે.
$4$. $ATP$ સંશ્લેષણ માટે પ્રોટોન ઢાળનું વિઘટન આવશ્યક છે,પરંતુ આ પ્રક્રિયામાં 'ઇલેક્ટ્રોન ઢાળનું વિઘટન' જેવી કોઈ ઘટના થતી નથી. ઇલેક્ટ્રોન ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ ચેઇન દ્વારા વહન પામે છે,તેનું વિઘટન થતું નથી.

(A) "ગર્ડલિંગ પ્રયોગ" માં વૃક્ષના થડમાંથી છાલનો એક વલયાકાર ભાગ (જેમાં ફ્લોએમનો સમાવેશ થાય છે) દૂર કરવામાં આવે છે, જ્યારે ઝાયલેમ અકબંધ રહે છે.
થોડા સમય પછી, એવું જોવા મળે છે કે વલયની ઉપરના ભાગમાં ખોરાકનો સંગ્રહ થવાને કારણે થડ ફૂલી જાય છે, જ્યારે વલયની નીચેનો ભાગ અંતે મૃત્યુ પામે છે.
આ પ્રયોગ સાબિત કરે છે કે ફ્લોએમ એ પેશી છે જે પાંદડામાંથી વનસ્પતિના અન્ય ભાગોમાં ખોરાક (કાર્બનિક દ્રાવ્યો) ના સ્થળાંતર માટે જવાબદાર છે.
ઝાયલેમ અકબંધ હોવાથી, પાણીનું વહન ચાલુ રહે છે, જે સાબિત કરે છે કે પાણીનું વહન ઝાયલેમ દ્વારા અને ખોરાકનું વહન ફ્લોએમ દ્વારા થાય છે.

(A) $Frankia$ એ એક તંતુમય બેક્ટેરિયા છે જે $Alnus$ (એલ્ડર) જેવા બિન-કઠોળ વર્ગની વનસ્પતિઓમાં સહજીવી નાઈટ્રોજન સ્થાપન કરતી મૂળની ગાંઠો બનાવે છે.
$Rhizobium$ સામાન્ય રીતે કઠોળ વર્ગની વનસ્પતિઓમાં ગાંઠો બનાવે છે.
$Rhodospirillum$ એ પ્રકાશસંશ્લેષી નાઈટ્રોજન સ્થાપક બેક્ટેરિયા છે.
$Beijerinckia$ એ મુક્તજીવી નાઈટ્રોજન સ્થાપક બેક્ટેરિયા છે.

(B) સંધિપાદ (Arthropods) નું બાહ્ય કંકાલ મુખ્યત્વે $Chitin$ (કાઈટિન) નું બનેલું હોય છે.
$Chitin$ એ $N$-acetylglucosamine નો લાંબી શૃંખલા ધરાવતો પોલિમર છે,જે ગ્લુકોઝનું વ્યુત્પન્ન છે.
તે સંધિપાદના શરીરને માળખાકીય આધાર અને રક્ષણ પૂરું પાડે છે.
$Cellulose$ વનસ્પતિ કોષદીવાલમાં જોવા મળે છે,$Cutin$ વનસ્પતિની સપાટી પરનું મીણ જેવું પડ છે,અને $Glucosamine$ એ એક મોનોમર એકમ છે,પોતે માળખાકીય પોલિમર નથી.

(C) લેક્ટિક એસિડ આથવણમાં,ગ્લુકોઝનું લેક્ટિક એસિડમાં અપૂર્ણ ઓક્સિડેશન થાય છે.
આ પ્રક્રિયા અજારક છે અને ગ્લુકોઝના પ્રતિ અણુ દીઠ માત્ર $2$ $ATP$ અણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
ગ્લુકોઝના એક અણુમાં ઉપલબ્ધ કુલ ઉર્જા ઘણી વધારે હોવાથી (જારક શ્વસનમાં $36-38$ $ATP$ ની સમકક્ષ),આથવણ દરમિયાન મુક્ત થતી ઉર્જા ખૂબ જ ઓછી હોય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,આ પ્રક્રિયા દરમિયાન ગ્લુકોઝમાં રહેલી ઉર્જાના $7\%$ કરતા પણ ઓછી ઉર્જા $ATP$ સ્વરૂપે મુક્ત થાય છે.

(B) એપોપ્લાસ્ટિક માર્ગમાં પાણીનું વહન કોષદીવાલ અને આંતરકોષીય અવકાશ દ્વારા થાય છે. આ માર્ગમાં પાણી કોષરસસ્તર કે કોષરસને ઓળંગતું નથી. કોષરસનો પ્રવાહ (cytoplasmic streaming) એ સિમ્પ્લાસ્ટિક માર્ગની લાક્ષણિકતા છે,જેમાં પાણી કોષરસ અને કોષરસતંતુઓ (plasmodesmata) દ્વારા વહન પામે છે. તેથી,એપોપ્લાસ્ટિક માર્ગ દરમિયાન કોષરસના પ્રવાહ દ્વારા વહનને મદદ મળે છે તે વિધાન ખોટું છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ મેંગેનીઝ: પ્રકાશસંશ્લેષણ દરમિયાન પાણીના વિભાજન (ફોટોલિસિસ) માં કાર્ય કરે છે - $(iv)$.
$(b)$ મેગ્નેશિયમ: શ્વસન અને પ્રકાશસંશ્લેષણના ઉત્સેચકોને સક્રિય કરે છે અને ક્લોરોફિલનો ઘટક છે - $(iii)$.
$(c)$ બોરોન: પરાગરજના અંકુરણ,કોષના લંબાઈમાં વધારો અને કાર્બોહાઈડ્રેટના સ્થળાંતર માટે જરૂરી છે - $(ii)$.
$(d)$ આયર્ન: કેટાલેઝ ઉત્સેચકને સક્રિય કરે છે અને ક્લોરોફિલના નિર્માણ માટે આવશ્યક છે - $(i)$.
તેથી,સાચી જોડ $(a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(ii), (d)-(i)$ છે.

(B) હાઈડ્રોકોલોઈડ્સ એ પાણીને જકડી રાખતા પદાર્થો છે.
કેરેજીન એ એક વિશિષ્ટ પ્રકારનું હાઈડ્રોકોલોઈડ છે જે લાલ લીલની કોષદીવાલમાંથી મેળવવામાં આવે છે,જે $Rhodophyceae$ વર્ગમાં આવે છે.
બદામી લીલ $(Phaeophyceae)$ આલ્જિન ઉત્પન્ન કરે છે,જ્યારે લાલ લીલ $(Rhodophyceae)$ કેરેજીન ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) $DNA$ ઈલ્યુશન વિશેનું વિધાન બાયોટેકનોલોજીમાં એક સામાન્ય તથ્ય છે,પરંતુ પ્રશ્ન વનસ્પતિ અંતઃસ્થ રચનાને લગતા વિધાનો $(a)$ થી $(e)$ નું મૂલ્યાંકન કરવાનું કહે છે:
$(a)$ મૂળમાં,જલવાહક અને અન્નવાહક અલગ-અલગ ત્રિજ્યા પર એકાંતરિત રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે (ત્રિજ્યાવર્તી વાહકપુલ). આ વિધાન સાચું છે.
$(b)$ સહસ્થ બંધ વાહકપુલમાં કેમ્બિયમનો અભાવ હોય છે,જે સાચું છે.
$(c)$ ખુલ્લા વાહકપુલમાં,જલવાહક અને અન્નવાહકની વચ્ચે કેમ્બિયમ હાજર હોય છે,જે સાચું છે.
$(d)$ દ્વિદળી પ્રકાંડના વાહકપુલમાં અંતઃસ્થ આદિદારુ હોય છે,જે સાચું છે.
$(e)$ એકદળી મૂળ બહુઆદિદારુક (polyarch) હોય છે,એટલે કે તેમાં સામાન્ય રીતે છ કરતાં વધુ જલવાહક પુલ હોય છે,જે સાચું છે.
આમ,તમામ વિધાનો $(a), (b), (c), (d)$ અને $(e)$ સાચા છે.

(A) વાયુરૂપ વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામક $Ethylene$ (ઇથિલીન) છે.
$Ethylene$ મૂળની વૃદ્ધિ અને મૂળરોમનું નિર્માણ કરવામાં તેની ભૂમિકા માટે જાણીતું છે,જે મૂળની શોષણ સપાટીનું ક્ષેત્રફળ વધારવામાં મદદ કરે છે.
વિકલ્પ $A$ સાચો છે કારણ કે $Ethylene$ ખાસ કરીને મૂળની વૃદ્ધિ અને મૂળરોમના વિકાસને ઉત્તેજિત કરે છે.
વિકલ્પ $B$ એ $Cytokinins$ (સાયટોકાઈનિન) નું કાર્ય છે.
વિકલ્પ $C$ એ $Auxins$ (ઓક્સિન) (દા.ત.,$2,4-D$) નું કાર્ય છે.
વિકલ્પ $D$ એ $Gibberellins$ (જિબરેલિન) નું કાર્ય છે.

(A) જ્યારે પુષ્પને માત્ર એક જ ઊભી ધરી દ્વારા બે સમાન ભાગોમાં વિભાજિત કરી શકાય,ત્યારે તેને એકવ્યાસસંમિત (Zygomorphic) પુષ્પ કહેવામાં આવે છે.
$1$. રાઈ,ધતૂરો અને મરચી એ નિયમિત (Actinomorphic) પુષ્પો છે,જેનો અર્થ છે કે તેમને કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી કોઈપણ ત્રિજ્યાવર્તી ધરી દ્વારા બે સમાન ભાગોમાં વહેંચી શકાય છે.
$2$. ગુલમોહર અને કેસિયા એ એકવ્યાસસંમિત (Zygomorphic) પુષ્પો છે. આ પુષ્પોમાં પુષ્પીય ભાગો એવી રીતે ગોઠવાયેલા હોય છે કે તેઓ દ્વિપાર્શ્વ સંમિતિ દર્શાવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ માત્ર $(b)$ અને $(c)$ છે.

(B) ઇથિલીન એ વાયુરૂપ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ (ફાયટોહોર્મોન) છે જે વિવિધ શારીરિક પ્રક્રિયાઓમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. તેની સૌથી મહત્વપૂર્ણ કૃષિ ઉપયોગીતાઓમાંની એક કાકડી જેવા એકલિંગી વનસ્પતિઓમાં માદા ફૂલોના નિર્માણને પ્રોત્સાહન આપવાની તેની ક્ષમતા છે. માદા ફૂલોની સંખ્યામાં વધારો કરીને,પાકનું ફળ ધારણ અને એકંદરે ઉત્પાદન નોંધપાત્ર રીતે વધે છે. તેથી,ઉત્પાદન વધારવા માટે વ્યાવસાયિક કાકડીની ખેતીમાં ઇથિલીનનો ઉપયોગ વ્યાપકપણે થાય છે.

(B) ગ્લુકોઝના એક અણુનું પાયરુવિક એસિડના બે અણુઓમાં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયાને ગ્લાયકોલિસિસ કહેવામાં આવે છે.
ગ્લાયકોલિસિસ દરમિયાન,પ્રારંભિક તબક્કામાં $ATP$ ના $2$ અણુઓ વપરાય છે.
પે-ઓફ તબક્કામાં,સબસ્ટ્રેટ-લેવલ ફોસ્ફોરાયલેશન દ્વારા $ATP$ ના $4$ અણુઓ ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,ગ્લુકોઝના પ્રતિ અણુ દીઠ $ATP$ નો ચોખ્ખો લાભ $4 - 2 = 2$ $ATP$ અણુઓ છે.

(D) વિધાન $I$ સાચું છે: $C_{4}$ વનસ્પતિઓમાં,પ્રાથમિક $CO_{2}$ ગ્રાહક એ $3$-કાર્બન ધરાવતો અણુ છે જેને ફોસ્ફોઈનોલપાયરુવેટ $(PEP)$ કહેવાય છે,જે મધ્યપર્ણ કોષોમાં હાજર હોય છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: $C_{4}$ વનસ્પતિઓના મધ્યપર્ણ કોષોમાં $RuBisCo$ ઉત્સેચકનો અભાવ હોય છે. $RuBisCo$ ઉત્સેચક ફક્ત $C_{4}$ વનસ્પતિઓના પુલકંચુક (bundle sheath) કોષોમાં જ હાજર હોય છે,જ્યાં કેલ્વિન ચક્ર થાય છે.
તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે.

(B) દરેક વિધાનનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$(a)$ ખોટું: સાઇટ્રસ અને બુગનવેલિયામાં,કક્ષકલિકાઓ કંટકમાં રૂપાંતરિત થાય છે,પર્ણિકાઓ નહીં.
$(b)$ સાચું: કાકડી અને કોળા જેવી વનસ્પતિઓમાં,કક્ષકલિકાઓ પાતળા અને કુંતલાકાર સૂત્રોમાં વિકસે છે,જે આરોહણમાં મદદ કરે છે.
$(c)$ સાચું: ઓપન્ટિયામાં,પ્રકાંડ પ્રકાશસંશ્લેષણ કરવા માટે ચપટું અને માંસલ બને છે,જે પર્ણના વિકલ્પ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$(d)$ સાચું: રાઈઝોફોરા કાદવવાળા વિસ્તારોમાં ઉગે છે અને શ્વસન માટે ઓક્સિજન મેળવવા માટે ન્યુમેટોફોર્સ (ઊર્ધ્વગામી મૂળ) ધરાવે છે.
$(e)$ સાચું: ઘાસ અને સ્ટ્રોબેરીમાં જમીન પર પથરાતા પ્રકાંડ (ઉપરી ભૂસ્તારી વગેરે) વાનસ્પતિક પ્રજનનમાં મદદ કરે છે.
તેથી,વિધાનો $(b), (c), (d)$ અને $(e)$ સાચા છે.

(B) અર્ધીકરણની $prophase-I$ અવસ્થાના $pachytene$ તબક્કા દરમિયાન વ્યતિકરણ (crossing over) ની પ્રક્રિયા થાય છે.
પુનઃસંયોજન ગાંઠો (recombination nodules) એ પ્રોટીન સંકુલ છે જે સિનેપ્ટોનેમલ કોમ્પ્લેક્સ પર તે સ્થાનો પર દેખાય છે જ્યાં વ્યતિકરણ થાય છે.
આ ગાંઠો સમાનધર્મી રંગસૂત્રોની બિન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે જનીનિક દ્રવ્યની આપ-લે કરવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,પુનઃસંયોજન ગાંઠોનું દેખાવું એ તે સ્થાનોને દર્શાવે છે જ્યાં વ્યતિકરણ થાય છે.

(A) $Ullothrix$ એ લીલી લીલ (Chlorophyceae) છે,અને તેનો સંગ્રહિત ખોરાક સ્ટાર્ચ છે,મેનિટોલ નથી. મેનિટોલ એ બદામી લીલ (Phaeophyceae) માં સંગ્રહિત ખોરાક છે.
$Porphyra$ એ લાલ લીલ (Rhodophyceae) છે,અને તેનો સંગ્રહિત ખોરાક ફ્લોરિડિયન સ્ટાર્ચ છે,જે યોગ્ય રીતે જોડાયેલ છે.
$Volvox$ એ લીલી લીલ (Chlorophyceae) છે,અને તેનો સંગ્રહિત ખોરાક સ્ટાર્ચ છે,જે યોગ્ય રીતે જોડાયેલ છે.
$Ectocarpus$ એ બદામી લીલ (Phaeophyceae) છે,અને તેમાં ફ્યુકોઝેન્થિન રંજકદ્રવ્ય હોય છે,જે યોગ્ય રીતે જોડાયેલ છે.
તેથી,ખોટી જોડી $Ullothrix - Mannitol$ છે.

(C) પ્લાસ્ટિસિટી (સુઘટ્યતા) એ વનસ્પતિની પર્યાવરણ અથવા જીવનના તબક્કાઓના પ્રતિભાવમાં વિવિધ પ્રકારની રચનાઓ બનાવવા માટે અલગ-અલગ માર્ગો અપનાવવાની ક્ષમતા છે. આ ક્ષમતાને પ્લાસ્ટિસિટી કહેવામાં આવે છે.
કોથમીર,બટરકપ અને કપાસ જેવી વનસ્પતિઓ વિષમપર્ણીતા (heterophylly) દર્શાવે છે,જે પ્લાસ્ટિસિટીનું એક સ્વરૂપ છે જ્યાં વિવિધ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ (દા.ત. જમીન પરના વિરુદ્ધ જલીય નિવાસસ્થાન) ના પ્રતિભાવમાં અલગ-અલગ આકારના પર્ણો ઉત્પન્ન થાય છે.
મકાઈ તેના પર્ણની રચનામાં આ પ્રકારની પ્લાસ્ટિસિટી દર્શાવતી નથી. તેથી,સાચો જવાબ મકાઈ છે.

(B) સમભાજન એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે પિતૃ કોષના કોષકેન્દ્ર જેટલા જ રંગસૂત્રો ધરાવતા બે સંતતિ કોષો ઉત્પન્ન કરે છે.
સમધર્મી રંગસૂત્રોની જોડ બનવી,જેને 'સાઇનેપ્સિસ' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે અર્ધીકરણ-$I$ (meiosis-$I$) ની પૂર્વાવસ્થાની લાક્ષણિકતા છે,સમભાજનની નહીં.
સમભાજન દરમિયાન,રંગસૂત્રો સ્વતંત્ર રીતે વર્તે છે અને તેમની જોડ બનતી નથી.
તારાકેન્દ્રોની ગતિ,રંગસૂત્રિકાઓનું ઘનીકરણ અને તર્કુ તંતુઓનું કાઇનેટોકોર સાથે જોડાણ એ સમભાજનની વિવિધ અવસ્થાઓ (પૂર્વાવસ્થા,ભાજનાવસ્થા,વગેરે) દરમિયાન થતી સામાન્ય ઘટનાઓ છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(D) જૂના વૃક્ષોમાં,પ્રકાંડના કેન્દ્રીય અથવા સૌથી અંદરના સ્તરો મૃત ઘટકોના બનેલા હોય છે જેની દીવાલો ખૂબ જ લિગ્નિનયુક્ત હોય છે,જેને હાર્ટવુડ (હાર્ડવુડ) કહેવામાં આવે છે.
$1$. હાર્ટવુડ ઘેરા બદામી રંગનું હોય છે કારણ કે પ્રકાંડના કેન્દ્રીય સ્તરોમાં ટેનિન,રેઝિન,તેલ,ગુંદર,સુગંધિત પદાર્થો અને આવશ્યક તેલ જેવા કાર્બનિક સંયોજનો જમા થાય છે.
$2$. આ પદાર્થો હાર્ટવુડને સખત,ટકાઉ અને સૂક્ષ્મજીવો તથા કીટકોના હુમલા સામે પ્રતિરોધક બનાવે છે.
$3$. વિધાન $(a)$ સાચું છે કારણ કે દ્વિતીયક ચયાપચયકો વાહિનીઓના લ્યુમેનમાં જમા થાય છે,જે તેમને અવરોધે છે.
$4$. વિધાન $(b)$ સાચું છે કારણ કે આ કાર્બનિક સંયોજનો કેન્દ્રીય સ્તરોમાં (હાર્ટવુડ) જમા થાય છે.
$5$. વિધાન $(c)$ અને $(d)$ ખોટા છે કારણ કે આ જમાવટ કેન્દ્રીય સ્તરોમાં થાય છે,બહારના કે પરિઘવર્તી સ્તરોમાં નહીં.
$6$. વિધાન $(e)$ ખોટું છે કારણ કે હાર્ટવુડ મૃત ઘટકોનું બનેલું હોય છે,કાર્યશીલ જલવાહક ઘટકોનું નહીં.
તેથી,વિધાન $(a)$ અને $(b)$ સાચા છે.

(D) રંગસૂત્રોનું વર્ગીકરણ સેન્ટ્રોમિયરના સ્થાનના આધારે કરવામાં આવે છે:
$1$. મેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્ર: સેન્ટ્રોમિયર મધ્યમાં હોય છે,જેના પરિણામે બે સમાન ભુજાઓ બને છે. આ $(III)$ સાથે મેળ ખાય છે.
$2$. એક્રોસેન્ટ્રિક રંગસૂત્ર: સેન્ટ્રોમિયર છેડાની નજીક સ્થિત હોય છે,જે એક અત્યંત ટૂંકી અને એક ખૂબ લાંબી ભુજા બનાવે છે. આ $(I)$ સાથે મેળ ખાય છે.
$3$. સબ-મેટાસેન્ટ્રિક રંગસૂત્ર: સેન્ટ્રોમિયર મધ્યથી થોડે દૂર હોય છે,જે એક ટૂંકી અને એક લાંબી ભુજા બનાવે છે. આ $(IV)$ સાથે મેળ ખાય છે.
$4$. ટીલોસેન્ટ્રિક રંગસૂત્ર: સેન્ટ્રોમિયર અંતિમ છેડા પર હોય છે. આ $(II)$ સાથે મેળ ખાય છે.
તેથી,સાચી જોડ $(a)-(iii), (b)-(i), (c)-(iv), (d)-(ii)$ છે.

(A) વસંતકાષ્ઠ,જેને અર્લીવુડ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે વસંત ઋતુ દરમિયાન બને છે જ્યારે એધા ખૂબ જ સક્રિય હોય છે.
$(a)$ સાચું: તેને અર્લીવુડ કહેવામાં આવે છે.
$(b)$ ખોટું: વસંત ઋતુમાં એધા ખૂબ જ સક્રિય હોય છે અને તે પહોળી વાહિનીઓ ધરાવતા જલવાહક ઘટકોનું નિર્માણ કરે છે.
$(c)$ સાચું: વસંતકાષ્ઠ રંગમાં આછું હોય છે.
$(d)$ સાચું: વસંતકાષ્ઠ અને શરદકાષ્ઠ મળીને વૃક્ષમાં વાર્ષિક વલયો બનાવે છે.
$(e)$ સાચું: પહોળી વાહિનીઓની હાજરીને કારણે,તેની ઘનતા શરદકાષ્ઠની તુલનામાં ઓછી હોય છે.
તેથી,સાચા વિધાનો $(a), (c), (d)$ અને $(e)$ છે.

(A) $C_{4}$ વનસ્પતિઓમાં,પર્ણોમાં 'ક્રાન્ઝ અંતઃસ્થ રચના' (Kranz anatomy) નામની વિશિષ્ટ રચના જોવા મળે છે.
વાહક પેશીઓની આસપાસ મોટા પુલકંચુક કોષો હાજર હોય છે.
આ કોષોમાં મોટી સંખ્યામાં હરિતકણો હોય છે,જે કેલ્વિન ચક્રના સંચાલન માટે આવશ્યક છે.
આ કોષોમાં $CO_{2}$ નું પ્રમાણ વધારીને,વનસ્પતિ પ્રકાશ-શ્વસન (photorespiration) ઘટાડે છે અને કાર્બન સ્થાપનની કાર્યક્ષમતા વધારે છે,જેનાથી વનસ્પતિ ઊંચા તાપમાન અને વધુ પ્રકાશવાળા વાતાવરણમાં સારી રીતે વિકાસ પામી શકે છે.

(B) દરેક વિધાનનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$(a)$ ખોટું: લેસીથિન એક ફોસ્ફોલિપિડ છે,ગ્લાયકોલિપિડ નથી.
$(b)$ ખોટું: સંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સમાં કોઈ $C=C$ બંધ હોતા નથી; તેમાં ફક્ત એકલ બંધ હોય છે.
$(c)$ સાચું: તલના તેલમાં અસંતૃપ્ત ફેટી એસિડ્સ હોય છે,જેનું ગલનબિંદુ નીચું હોય છે,તેથી તે નીચા તાપમાને પ્રવાહી સ્વરૂપે રહે છે.
$(d)$ સાચું: લિપિડ્સ હાઇડ્રોફોબિક (પાણીમાં અદ્રાવ્ય) અને લિપોફિલિક (કાર્બનિક દ્રાવકો જેવા કે ઈથર,ક્લોરોફોર્મ વગેરેમાં દ્રાવ્ય) હોય છે.
$(e)$ સાચું: જ્યારે ફેટી એસિડનો એક અણુ ગ્લિસરોલના એક અણુ સાથે એસ્ટરીકરણ પામે છે,ત્યારે મોનોગ્લિસરાઇડ બને છે.
તેથી,સાચા વિધાનો $(c), (d)$ અને $(e)$ છે.

(A) જલક્ષમતા $(\Psi_w)$ એ શુદ્ધ પાણીની સરખામણીમાં તંત્રમાં રહેલા પાણીની સ્થિતિઊર્જાનું માપ છે.
શુદ્ધ પાણીની જલક્ષમતા સૌથી વધુ હોય છે, જેને $0$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
જ્યારે પાણીમાં દ્રાવ્ય ઉમેરવામાં આવે છે, ત્યારે પાણીના અણુઓ દ્રાવ્યના કણો સાથે જોડાઈ જાય છે, જે પાણીની મુક્ત ઊર્જામાં ઘટાડો કરે છે.
જેમ જેમ દ્રાવ્યની સાંદ્રતા વધે છે, તેમ દ્રાવ્ય ક્ષમતા $(\Psi_s)$ વધુ ઋણ બને છે.
કારણ કે $\Psi_w = \Psi_s + \Psi_p$ (જ્યાં $\Psi_p$ એ દબાણ ક્ષમતા છે), દ્રાવ્યની સાંદ્રતામાં વધારો થવાથી દ્રાવ્ય ક્ષમતા ઘટે છે, જેના પરિણામે દ્રાવણની કુલ જલક્ષમતામાં ઘટાડો થાય છે.

$(A)$ સ્પાયરોગાયરા એક લીલ છે જે એકવિધ (haplontic) જીવનચક્ર દર્શાવે છે,જેમાં પ્રભાવી તબક્કો એકકીય જન્યુજનક $(ii)$ છે.
$(b)$ ફર્ન એ ત્રિઅંગી (pteridophytes) છે જે દ્વિવિધ-એકવિધ (diplohaplontic) જીવનચક્ર દર્શાવે છે જેમાં પ્રભાવી દ્વિકીય બીજાણુજનક અને પ્રોથેલસ તરીકે ઓળખાતો ઘટાડો પામેલ જન્યુજનક હોય છે $(iii)$.
$(c)$ ફ્યુનારિયા એ દ્વિઅંગી (bryophyte/moss) છે જે એકવિધ-દ્વિવિધ (haplodiplontic) જીવનચક્ર દર્શાવે છે જેમાં પ્રભાવી એકકીય પર્ણમય જન્યુજનક અને આંશિક રીતે આધારિત બીજાણુજનક હોય છે $(iv)$.
$(d)$ સાયકસ એ અનાવૃત બીજધારી (gymnosperm) છે જે દ્વિવિધ (diplontic) જીવનચક્ર દર્શાવે છે જેમાં પ્રભાવી દ્વિકીય બીજાણુજનક અને અત્યંત ઘટાડો પામેલ જન્યુજનક હોય છે $(i)$.
તેથી,સાચી જોડ $(a)-(ii), (b)-(iii), (c)-(iv), (d)-(i)$ છે.

(D) વિધાન $I$ સાચું છે કારણ કે ફેટી એસિડ અને ગ્લિસરોલ પાણીમાં અદ્રાવ્ય છે અને તે સીધા રુધિર કેશિકાઓમાં શોષાઈ શકતા નથી. તેઓ સૌપ્રથમ માઈસેલ્સ નામના નાના ટીપાંમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જે આંતરડાના શ્લેષ્મમાં જાય છે. અહીં,તેઓ ફરીથી ચરબીમાં સંશ્લેષિત થાય છે અને કાયલોમાઈક્રોન્સ બનાવવા માટે પ્રોટીનનું આવરણ મેળવે છે.
વિધાન $II$ સાચું છે કારણ કે આ કાયલોમાઈક્રોન્સનું વહન રસાંકુરોમાં હાજર લેક્ટીલ્સ (વિશિષ્ટ લસિકા કેશિકાઓ) માં થાય છે. લસિકા વાહિનીઓ અંતે આ શોષાયેલા પદાર્થોને રુધિરપ્રવાહમાં મુક્ત કરે છે.

(A) સમભાજનમાં,તર્કુ તંતુઓ સીધા સેન્ટ્રોમિયર સાથે જોડાતા નથી. તેના બદલે,તેઓ $kinetochore$ સાથે જોડાય છે,જે સેન્ટ્રોમિયરની સપાટી પર આવેલી તકતી જેવી રચના છે. તેથી,તર્કુ તંતુઓ સેન્ટ્રોમિયર સાથે જોડાય છે તે વિધાન ચોક્કસ જૈવિક સંદર્ભમાં ખોટું છે. જોકે,આપેલા વિકલ્પો જોતા,અન્ય તમામ વિધાનો $(B, C, D)$ સમભાજનની અવસ્થાઓનું પ્રમાણિત વર્ણન છે. આથી,વિકલ્પ $A$ એ ખોટા વિધાન માટે સૌથી યોગ્ય પસંદગી છે.

(B) ઓસ્ટિયોપોરોસિસ એ કંકાલ તંત્રની ઉંમર સંબંધિત વિકૃતિ છે જે અસ્થિ દ્રવ્યમાનમાં ઘટાડો અને અસ્થિભંગની વધતી શક્યતાઓ દ્વારા લાક્ષણિક છે.
તે સામાન્ય રીતે એસ્ટ્રોજનના સ્તરમાં વધારાને બદલે,ખાસ કરીને મેનોપોઝ પછી સ્ત્રીઓમાં એસ્ટ્રોજનના સ્તરમાં ઘટાડાને કારણે થાય છે.
તેથી,વિધાન $(A)$ સાચું છે,પરંતુ કારણ $(R)$ ખોટું છે.

(D) વર્ગીકરણ પદાનુક્રમ એ સૃષ્ટિથી જાતિ સુધી અથવા તેનાથી ઉલટું ઘટતા કે વધતા ક્રમમાં શ્રેણીઓનો ક્રમ છે.
ચડતા ક્રમમાં (સૌથી નાના એકમથી સૌથી મોટા એકમ સુધી), ગોઠવણી આ મુજબ છે: $\text{જાતિ} < \text{પ્રજાતિ} < \text{કુળ} < \text{ગોત્ર} < \text{વર્ગ} < \text{સમુદાય} < \text{સૃષ્ટિ}$.
આમ, સાચો ક્રમ $\text{જાતિ}, \text{પ્રજાતિ}, \text{કુળ}, \text{ગોત્ર}, \text{વર્ગ}, \text{સમુદાય}, \text{સૃષ્ટિ}$ છે.

(A) મનુષ્યોમાં,ઓક્સિજનયુક્ત રુધિર ફેફસાંમાંથી આશરે $97\%$ થી $98\%$ ઓક્સિજન સંતૃપ્તિ સાથે બહાર નીકળે છે.
દર $100 \ ml$ ઓક્સિજનયુક્ત રુધિરમાં આશરે $20 \ ml$ $O_2$ હોય છે.
સામાન્ય શારીરિક સ્થિતિમાં,જ્યારે આ રુધિર દૈહિક પેશીઓ સુધી પહોંચે છે,ત્યારે તે દર $100 \ ml$ રુધિર દીઠ પેશીઓને આશરે $5 \ ml$ $O_2$ મુક્ત કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $5 \ ml$ છે.

(B) અંતઃકોષરસજાળ $(ER)$ એ સુકોષકેન્દ્રી કોષોના કોષરસમાં આવેલી પટલમય નલિકાઓનું જાળું છે.
$1$. $SER$ (લીસી અંતઃકોષરસજાળ) ની સપાટી પર રીબોઝોમ્સ હોતા નથી,તેથી તે લીસી દેખાય છે.
$2$. $RER$ (ખરબચડી અંતઃકોષરસજાળ) ની સપાટી પર રીબોઝોમ્સ જોડાયેલા હોય છે,જે પ્રોટીન સંશ્લેષણમાં ભાગ લે છે.
$3$. $SER$ મુખ્યત્વે લિપિડ અને સ્ટીરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવોના સંશ્લેષણ માટે જવાબદાર છે.
$4$. આદિકોષકેન્દ્રી કોષોમાં પટલમય અંગિકાઓનો અભાવ હોય છે,જેમાં અંતઃકોષરસજાળનો પણ સમાવેશ થાય છે. તેથી,આદિકોષકેન્દ્રીમાં $RER$ હાજર હોય છે તે વિધાન ખોટું છે.

(C) સંયોજક પેશીઓ જટિલ પ્રાણીઓના શરીરમાં સૌથી વધુ વિપુલ અને વ્યાપક રીતે વિતરિત પેશીઓ છે. તેમને સંયોજક પેશીઓ કહેવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ શરીરની અન્ય પેશીઓ/અંગોને જોડવાનું અને ટેકો આપવાનું વિશેષ કાર્ય કરે છે.
$1$. મેદપૂર્ણ પેશી એ છૂટક સંયોજક પેશીનો એક પ્રકાર છે જે ચરબીનો સંગ્રહ કરે છે.
$2$. કાસ્થિ એ વિશિષ્ટ સંયોજક પેશીનો એક પ્રકાર છે.
$3$. રુધિર એ પ્રવાહી સંયોજક પેશી છે.
$4$. ચેતાધારક પેશી (Neuroglia) એ ચેતાતંત્રના આધારભૂત કોષો છે,જે આપણા શરીરમાં ચેતા પેશીના અડધાથી વધુ કદ બનાવે છે. તેઓ સંયોજક પેશીઓ નથી.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(C) લાળ ગ્રંથિઓ લાળનો સ્ત્રાવ કરે છે,જેમાં લાળ એમાયલેઝ (ટાયલિન),શ્લેષ્મ અને લાયસોઝાઇમ હોય છે.
$1$. લાળ એમાયલેઝ જટિલ કાર્બોદિતો (સ્ટાર્ચ) ના માલ્ટોઝમાં પાચનમાં મદદ કરે છે.
$2$. શ્લેષ્મ મુખગુહાના લુબ્રિકેશનમાં અને ખોરાકના બોલસના નિર્માણમાં મદદ કરે છે.
$3$. લાયસોઝાઇમ મોઢામાં બેક્ટેરિયાની સંખ્યાને નિયંત્રિત કરવા માટે એન્ટિબેક્ટેરિયલ એજન્ટ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$4$. લાળ ગ્રંથિઓ ડાયસેકેરાઈડ્સ (જેમ કે માલ્ટેઝ,સુક્રેઝ અથવા લેક્ટેઝ) ના પાચન માટે ઉત્સેચકોનો સ્ત્રાવ કરતી નથી. ડાયસેકેરાઈડ્સનું પાચન નાના આંતરડામાં થાય છે.

(B) વિધાન $I$ સાચું છે: માયકોપ્લાઝ્મા સૌથી નાના જાણીતા જીવંત કોષો છે,જેનું કદ સામાન્ય રીતે $0.1 \ \mu m$ થી $0.3 \ \mu m$ ની વચ્ચે હોય છે. તેમના અત્યંત નાના કદને કારણે,તેઓ બેક્ટેરિયા-પ્રૂફ ફિલ્ટર્સ (જેમાં સામાન્ય રીતે $1 \ \mu m$ કે તેથી ઓછી છિદ્ર સાઈઝ હોય છે) માંથી સરળતાથી પસાર થઈ શકે છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે: માયકોપ્લાઝ્મા બેક્ટેરિયામાં અજોડ છે કારણ કે તેમની પાસે કોષદીવાલનો સંપૂર્ણ અભાવ હોય છે. કોષદીવાલની આ ગેરહાજરી તેમને પેનિસિલિન જેવા એન્ટિબાયોટિક્સ સામે કુદરતી રીતે પ્રતિરોધક બનાવે છે જે કોષદીવાલના સંશ્લેષણને લક્ષ્ય બનાવે છે.
તેથી,વિધાન $I$ સાચું છે અને વિધાન $II$ ખોટું છે.

(C) વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન બનતા તાંતણાના જાળાને ફાઈબ્રિન કહેવામાં આવે છે,થ્રોમ્બિન નહીં. થ્રોમ્બિન એ એક ઉત્સેચક છે જે દ્રાવ્ય ફાઈબ્રિનોજનને અદ્રાવ્ય ફાઈબ્રિનમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
વિધાન $II$ સાચું છે કારણ કે પ્લીહા રક્તકણો (erythrocytes) માટે કબ્રસ્તાન તરીકે કાર્ય કરે છે,જ્યાં જૂના અને ક્ષતિગ્રસ્ત રક્તકણોનો નાશ થાય છે અને તેનું પુનઃચક્રણ થાય છે.

(A) વંદામાં,વક્ષ પ્રદેશ ત્રણ ખંડોનો બનેલો છે: $Prothorax$ (અગ્રવક્ષ),$Mesothorax$ (મધ્યવક્ષ),અને $Metathorax$ (પશ્વવક્ષ).
દરેક વક્ષીય ખંડ એક જોડ ચાલવાના પગ ધરાવે છે.
વંદામાં બે જોડ પાંખો હોય છે.
પાંખોની પ્રથમ જોડ,જેને $Tegmina$ અથવા અગ્ર પાંખો કહેવાય છે,તે $Mesothorax$ (મધ્યવક્ષ) માંથી ઉદ્ભવે છે.
પાંખોની બીજી જોડ,જેને પશ્વ પાંખો કહેવાય છે,તે $Metathorax$ (પશ્વવક્ષ) માંથી ઉદ્ભવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) પાચનમાર્ગમાં વધારાના ખંડો જેવા કે અન્નસંગ્રહાશય ($crop$ - ખોરાક સંગ્રહ માટે) અને પેષણી ($gizzard$ - ખોરાક દળવા માટે) ની હાજરી એ પક્ષીઓ (વર્ગ $Aves$) ની લાક્ષણિકતા છે.
$Pavo$ (મોર),$Psittacula$ (પોપટ),અને $Corvus$ (કાગડો) એ બધા વર્ગ $Aves$ ના સભ્યો છે.
$Bufo$ એ ઉભયજીવી છે,$Balaenoptera$ એ સસ્તન છે,$Bangarus$ એ સરીસૃપ છે,$Catla$ એ માછલી છે,$Crocodilus$ એ સરીસૃપ છે અને $Chameleon$ એ સરીસૃપ છે. આમાંથી કોઈના પણ પાચનતંત્રમાં $crop$ કે $gizzard$ હોતા નથી.

(A) કરોડસ્તંભ એ અનેક કશેરુકાઓનો બનેલો છે જે કાસ્થિમય સાંધાઓ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,આંતરકશેરુકા તકતીઓ (intervertebral discs),જે કાસ્થિની બનેલી હોય છે,તે પાસપાસેની કશેરુકાઓ વચ્ચે આવેલી હોય છે.
આ તકતીઓ આંચકા શોષક (shock absorbers) તરીકે કાર્ય કરે છે અને કરોડસ્તંભને મર્યાદિત હલનચલન કરવાની ક્ષમતા આપે છે.
તેથી,કરોડસ્તંભના પાસપાસેના હાડકાં વચ્ચે કાસ્થિ પેશી હાજર હોય છે.

(D) $1$. $\text{ટેટની}$: આ સ્થિતિ શરીરમાં $Ca^{2+}$ ના નીચા સ્તરને કારણે થાય છે, જે સ્નાયુઓમાં તીવ્ર સંકોચન અથવા ખેંચાણ તરફ દોરી જાય છે.
$2$. $\text{માયસ્થેનિયા}$ $\text{ગ્રેવિસ}$: આ એક સ્વયંપ્રતિરક્ષા વિકાર છે જે ન્યુરોમસ્ક્યુલર જંકશનને અસર કરે છે, જેથી કંકાલ સ્નાયુઓ નબળા પડે છે અને લકવો થાય છે. તે આનુવંશિક વિકાર નથી.
$3$. $\text{મસ્ક્યુલર}$ $\text{ડિસ્ટ્રોફી}$: આ એક આનુવંશિક વિકાર છે જે કંકાલ સ્નાયુઓના પ્રગતિશીલ અધોગતિનું કારણ બને છે. તે સ્વયંપ્રતિરક્ષા વિકાર નથી.
$4$. $\text{આર્થરાઈટીસ}$: આ સ્થિતિ સાંધામાં સોજો આવવાને દર્શાવે છે. તેથી, આ સાચી જોડી છે.

(A) મેરુદંડી સમુદાય (Phylum Chordata) મેરુદંડ,પૃષ્ઠ પોલા ચેતાતંતુ અને યુગ્મિત ગ્રસનીય ઝાલર ફાટોની હાજરી દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
પૃષ્ઠવંશીઓ એ મેરુદંડી સમુદાયનો એક ઉપસમુદાય છે જેમાં મેરુદંડ ભ્રૂણીય અવસ્થા દરમિયાન હાજર હોય છે અને પુખ્ત અવસ્થામાં તેનું સ્થાન કાસ્થિમય અથવા અસ્થિમય કરોડસ્તંભ દ્વારા લેવામાં આવે છે.
બધા પૃષ્ઠવંશીઓ તેમના જીવનના કોઈને કોઈ તબક્કે મેરુદંડ ધરાવે છે,તેથી તેઓ મેરુદંડી છે. જો કે,બધા મેરુદંડીઓ (જેમ કે યુરોકોર્ડેટ્સ અને સિફેલોકોર્ડેટ્સ) કરોડસ્તંભ ધરાવતા નથી; તેથી,તેઓ પૃષ્ઠવંશીઓ નથી.
આમ,વિધાન $(A)$ સાચું છે,અને કારણ $(R)$ યોગ્ય રીતે સમજાવે છે કે શા માટે બધા પૃષ્ઠવંશીઓ મેરુદંડી છે પરંતુ બધા મેરુદંડીઓ પૃષ્ઠવંશીઓ નથી.

(C) શ્વસનતંત્રને બે ભાગમાં વહેંચવામાં આવે છે: વહન ભાગ અને શ્વસન અથવા વિનિમય ભાગ.
$1$. વહન ભાગમાં બાહ્ય નાસિકા છિદ્રો,નાસિકા માર્ગ,કંઠનળી,સ્વરપેટી,શ્વાસનળી,શ્વાસવાહિનીઓ અને શ્વાસવાહિકાઓનો સમાવેશ થાય છે.
$2$. વહન ભાગનું કાર્ય વાતાવરણીય હવાને વાયુકોષ્ઠો સુધી પહોંચાડવાનું,તેને વિદેશી કણોથી મુક્ત કરવાનું,ભેજયુક્ત બનાવવાનું અને તેને શરીરના તાપમાન જેટલું કરવાનું છે.
$3$. વિનિમય ભાગ વાયુકોષ્ઠો અને તેમની નલિકાઓનો બનેલો છે,જ્યાં રુધિર અને વાતાવરણીય હવા વચ્ચે $O_2$ અને $CO_2$ નું વાસ્તવિક પ્રસરણ થાય છે.
$4$. તેથી,$O_2$ અને $CO_2$ ના પ્રસરણ માટે સપાટી પૂરી પાડવી એ શ્વસનતંત્રના વિનિમય ભાગનું કાર્ય છે,વહન ભાગનું નહીં.

(B) નિર્જલીકરણ પ્રક્રિયા (જેને સંઘનન પ્રક્રિયા પણ કહેવાય છે) માં જ્યારે બે મોનોસેકેરાઇડ્સ જોડાઈને ડાયસેકેરાઇડ બનાવે છે ત્યારે પાણીનો એક અણુ $(H_{2}O)$ દૂર થાય છે.
જ્યારે બે ગ્લુકોઝ અણુઓ $(C_{6}H_{12}O_{6})$ જોડાય છે,ત્યારે પ્રક્રિયા નીચે મુજબ થાય છે:
$C_{6}H_{12}O_{6} + C_{6}H_{12}O_{6} \rightarrow C_{12}H_{24}O_{12} - H_{2}O$
બે ગ્લુકોઝ અણુઓના સરવાળા $(C_{12}H_{24}O_{12})$ માંથી પાણીના અણુના પરમાણુઓ ($2$ હાઇડ્રોજન અને $1$ ઓક્સિજન) બાદ કરતા:
$C_{12}H_{24-2}O_{12-1} = C_{12}H_{22}O_{11}$
તેથી,માલ્ટોઝનું સૂત્ર $C_{12}H_{22}O_{11}$ છે.

(A) અર્ધીકરણ એ એક ન્યૂનકારી વિભાજન છે જે બે ક્રમિક તબક્કાઓમાં થાય છે: અર્ધીકરણ-$I$ અને અર્ધીકરણ-$II$।
$DNA$ નું પ્રતિકૃતિ (replication) આંતરાવસ્થા (Interphase) ના $S$ તબક્કા દરમિયાન થાય છે,જે અર્ધીકરણ-$I$ ની પહેલા આવે છે. અર્ધીકરણ-$II$ માં કોઈ $S$ તબક્કો કે $DNA$ પ્રતિકૃતિ થતી નથી.
સમધર્મી રંગસૂત્રોની જોડી (synapsis) અને પુનઃસંયોજન (crossing over) એ અર્ધીકરણ-$I$ ના પૂર્વાવસ્થા-$I$ (Prophase-$I$) ની લાક્ષણિકતાઓ છે.
અર્ધીકરણ-$II$ ના અંતે,એક દ્વિકીય (diploid) પિતૃ કોષમાંથી ચાર એકકીય (haploid) બાળ કોષો ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,વિધાન કે $DNA$ નું પ્રતિકૃતિ અર્ધીકરણ-$II$ ના $S$ તબક્કામાં થાય છે,તે ખોટું છે.

(C) નાઈટ્રોજનયુક્ત કચરાનું ગોળી અથવા પેસ્ટના સ્વરૂપમાં ઉત્સર્જન યુરિકોટેલિઝમ તરીકે ઓળખાય છે.
જે પ્રાણીઓ પાણી બચાવવા માટે યુરિક એસિડ (ગોળી અથવા પેસ્ટના સ્વરૂપમાં) ઉત્સર્જિત કરે છે તેમને યુરિકોટેલિક પ્રાણીઓ કહેવામાં આવે છે.
$Pavo$ (મોર) એ પક્ષી છે. ઉડવા માટે પાણીનો વ્યય ઘટાડવા માટે પક્ષીઓ યુરિકોટેલિક હોય છે.
$Salamandra$ (સલામન્ડર) એ ઉભયજીવી છે અને સામાન્ય રીતે એમોનોટેલિક અથવા યુરિયોટેલિક હોય છે.
$Hippocampus$ (સી-હોર્સ) એ માછલી છે અને તે એમોનોટેલિક છે.
$Ornithorhynchus$ (પ્લેટિપસ) એ સસ્તન પ્રાણી છે અને તે યુરિયોટેલિક છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) સાચું જોડાણ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ ગ્લાયકોજન એ એક પોલીસેકેરાઈડ છે જે પ્રાણીઓમાં સંગ્રહિત પદાર્થ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$(b)$ ગ્લોબ્યુલિન એ પ્રોટીનનો એક પ્રકાર છે જેમાં રોગપ્રતિકારક સંરક્ષણમાં સામેલ એન્ટિબોડીઝ (ઇમ્યુનોગ્લોબ્યુલિન) નો સમાવેશ થાય છે.
$(c)$ સ્ટીરોઈડ્સ એ લિપિડ્સનો એક વર્ગ છે જે અંતઃસ્ત્રાવ (દા.ત., જાતીય અંતઃસ્ત્રાવો) તરીકે કાર્ય કરે છે.
$(d)$ થ્રોમ્બિન એ રુધિર ગંઠાઈ જવાની પ્રક્રિયામાં સામેલ પ્રોટીન ઉત્સેચક (જૈવ-ઉદ્દીપક) છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $(a)-(iv), (b)-(iii), (c)-(i), (d)-(ii)$ છે.

(B) સંયુક્ત શિથિલન (joint diastole) દરમિયાન,હૃદયના ચારેય ખંડો શિથિલ અવસ્થામાં હોય છે. આ તબક્કે,ત્રિદલ અને દ્વિદલ વાલ્વ ખુલ્લા હોય છે,જેનાથી રુધિર કર્ણકોમાંથી ક્ષેપકોમાં મુક્તપણે વહી શકે છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે વાલ્વ કર્ણકોના શિથિલન અને ક્ષેપકો ભરાવાને કારણે સર્જાતા દબાણના તફાવતને લીધે ખુલે છે,માત્ર સંકોચનને કારણે નહીં.
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે ક્ષેપકીય દબાણમાં વધારો થવાથી કર્ણક-ક્ષેપક વાલ્વ બંધ થાય છે,જ્યારે અર્ધચંદ્રાકાર વાલ્વ ખુલે છે.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે $SA$ ગાંઠ,$AVN$ નહીં,તે પેસમેકર છે જે કર્ણકોના સંકોચન માટે ક્રિયાત્મક પોટેન્શિયલની શરૂઆત કરે છે.

(A) પેરાથાઇરોઇડ હોર્મોન $(PTH)$ એ પેરાથાઇરોઇડ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત પેપ્ટાઇડ હોર્મોન છે જે કેલ્શિયમ હોમિયોસ્ટેસિસમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
$1$. તે અસ્થિ પુનઃશોષણ (bone resorption) ની પ્રક્રિયાને ઉત્તેજિત કરે છે,જે રુધિરમાં કેલ્શિયમ મુક્ત કરે છે. આમ,વિધાન $(a)$ એ $PTH$ ની અસર છે.
$2$. તે રુધિરમાં $Ca^{2+}$ નું સ્તર વધારે છે (હાયપરકેલ્સેમિક હોર્મોન). તેથી,વિધાન $(b)$ એ $PTH$ ની અસર નથી.
$3$. તે મૂત્રપિંડ નલિકાઓ દ્વારા $Ca^{2+}$ ના પુનઃશોષણને ઉત્તેજિત કરે છે. આમ,વિધાન $(c)$ એ $PTH$ ની અસર છે.
$4$. તે સક્રિય વિટામિન $D$ ના સંશ્લેષણને ઉત્તેજિત કરીને પાચિત ખોરાકમાંથી $Ca^{2+}$ ના શોષણમાં વધારો કરે છે. તેથી,વિધાન $(d)$ એ $PTH$ ની અસર નથી.
$5$. $PTH$ કાર્બોદિતોના ચયાપચયમાં સીધો વધારો કરતું નથી. તેથી,વિધાન $(e)$ એ $PTH$ ની અસર નથી.
તેથી,જે વિધાનો $PTH$ ની અસરો નથી તે $(b), (d)$ અને $(e)$ છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$1$. $(a)$ શ્વાસવાહિકાઓ: આ પક્ષ્મલ અધિચ્છદથી આવરિત હોય છે જે ફેફસાંમાંથી શ્લેષ્મ અને ફસાયેલા કણોને બહાર કાઢવામાં મદદ કરે છે. તેથી,$(a) - (iv)$.
$2$. $(b)$ ગોબ્લેટ કોષ: આ વિશિષ્ટ એકકોષીય ગ્રંથિમય કોષો છે જે શ્લેષ્મનો સ્ત્રાવ કરે છે. તેથી,$(b) - (iii)$.
$3$. $(c)$ કંડરા: આ એવી રચનાઓ છે જે કંકાલ સ્નાયુઓને હાડકાં સાથે જોડે છે અને તે સઘન નિયમિત સંયોજક પેશીની બનેલી હોય છે. તેથી,$(c) - (i)$.
$4$. $(d)$ મેદપૂર્ણ પેશી: આ એક પ્રકારની શિથિલ સંયોજક પેશી છે જે મુખ્યત્વે ત્વચાની નીચે આવેલી હોય છે અને ચરબીના સંગ્રહ માટે વિશિષ્ટ છે. તેથી,$(d) - (ii)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $(a) - (iv), (b) - (iii), (c) - (i), (d) - (ii)$ છે.

(B) શિકારમાં,એક જાતિ (શિકારી) ને ફાયદો થાય છે જ્યારે બીજી જાતિ (શિકાર) ને નુકસાન થાય છે. આને $(+,-)$ આંતરક્રિયા તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
વિકલ્પ $A$ સાચો છે કારણ કે જો શિકારી ખૂબ જ કાર્યક્ષમ હોય,તો તે તેના શિકારનું અતિશય શોષણ કરી શકે છે,જેનાથી શિકારની જાતિ લુપ્ત થઈ શકે છે.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે શિકારમાં,એક જાતિને ફાયદો $(+)$ થાય છે અને બીજી જાતિને નુકસાન $(-)$ થાય છે. જે આંતરક્રિયામાં બંને જાતિઓ નકારાત્મક રીતે પ્રભાવિત થાય છે તેને સ્પર્ધા $(-,-)$ કહેવામાં આવે છે.
વિકલ્પ $C$ સાચો છે કારણ કે શિકારીઓ પોષક સ્તરોમાં ઉર્જાના સ્થાનાંતરણ માટે માધ્યમ તરીકે કાર્ય કરે છે અને શિકારની વસ્તીને નિયંત્રણમાં રાખે છે.
વિકલ્પ $D$ સાચો છે કારણ કે શિકારીઓ કોઈપણ એક શિકાર જાતિને પ્રભાવી બનતા અટકાવે છે,જેનાથી સમુદાયમાં જાતિ વિવિધતા જળવાઈ રહે છે.

(B) $Electrostatic$ $Precipitator$ (સ્થિર વિદ્યુત અવક્ષેપક) એ થર્મલ પાવર પ્લાન્ટના એક્ઝોસ્ટમાંથી રજકણોને દૂર કરવા માટે સૌથી વધુ વપરાતું ઉપકરણ છે.
તે ધૂળના કણોને વિદ્યુતભારિત કરીને અને ત્યારબાદ તેમને ગ્રાઉન્ડેડ પ્લેટો પર એકત્રિત કરીને કાર્ય કરે છે.
તે એક્ઝોસ્ટમાં હાજર $99\%$ થી વધુ રજકણોને દૂર કરી શકે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
કીટકોમાં,મધમાખીઓ સૌથી પ્રભાવી પરાગવાહક છે,ફૂદાં અને પતંગિયાં નહીં.
વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે પવન દ્વારા પરાગનયન એ અજૈવિક પરાગનયનનું સૌથી સામાન્ય સ્વરૂપ છે.
વિધાન $B$ સાચું છે કારણ કે ઘણા પુષ્પો માખીઓ અને ભૃંગો જેવા ચોક્કસ પરાગવાહકોને આકર્ષવા માટે દુર્ગંધ ઉત્પન્ન કરે છે.
વિધાન $D$ સાચું છે કારણ કે પાણી દ્વારા પરાગનયન માત્ર $30$ જેટલી પ્રજાતિઓ (genera) પૂરતું મર્યાદિત છે,જે મુખ્યત્વે એકદળી વનસ્પતિઓ છે,તેથી તે સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં ખૂબ જ દુર્લભ છે.

(D) વિધાન $I$ સાચું છે: ક્લિસ્ટોગેમસ પુષ્પો ક્યારેય ખુલતા નથી. તેથી,પરાગાશય અને પરાગાસન એકબીજાની ખૂબ નજીક હોય છે,અને જ્યારે પુષ્પકલિકામાં પરાગાશયનું સ્ફોટન થાય છે,ત્યારે પરાગરજ પરાગાસનના સંપર્કમાં આવે છે અને પરાગનયન થાય છે. આમ,તેઓ હંમેશા સ્વપરાગિત હોય છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: ક્લિસ્ટોગેમી પરાગવાહકોની ગેરહાજરીમાં પણ બીજનું નિર્માણ સુનિશ્ચિત કરે છે. જોકે,તેને ગેરફાયદાકારક માનવામાં આવે છે કારણ કે તે પર-પરાગનયનને અટકાવે છે,જે આનુવંશિક વિવિધતા અને ઉત્ક્રાંતિ માટેની અનુકૂલન ક્ષમતાને મર્યાદિત કરે છે.

(A) વિધાન $(A)$ સાચું છે કારણ કે પોલિમરેઝ ચેઈન રિએક્શન $(PCR)$ એ $DNA$ ના ચોક્કસ ટુકડાને ઇન-વિટ્રો (પાત્રમાં) વર્ધિત કરવા માટે વપરાતી તકનીક છે.
કારણ $(R)$ પણ સાચું છે કારણ કે એમ્પિસિલિન પ્રતિરોધક જનીન એ ક્લોનિંગ વેક્ટર્સમાં ટ્રાન્સફોર્મ થયેલા કોષોને ટ્રાન્સફોર્મ ન થયેલા કોષોથી અલગ પાડવા માટે વપરાતું જાણીતું સિલેક્ટેબલ માર્કર છે.
જોકે,કારણ $(R)$ એ સમજાવતું નથી કે $DNA$ એમ્પ્લીફિકેશન માટે $PCR$ નો ઉપયોગ શા માટે થાય છે. બંને વિધાનો વૈજ્ઞાનિક રીતે સચોટ છે,પરંતુ તે બાયોટેકનોલોજીના બે અલગ-અલગ પાસાઓનું વર્ણન કરે છે.
તેથી,$(A)$ અને $(R)$ બંને સાચા છે,પરંતુ $(R)$ એ $(A)$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

(B) $XO$ પ્રકારના લિંગ નિશ્ચયનમાં,નરમાં માત્ર એક $X$ રંગસૂત્ર હોય છે,જ્યારે માદામાં બે $X$ રંગસૂત્રો $(XX)$ હોય છે.
આ પદ્ધતિ તિત્તીઘોડા સહિતના ઘણા કીટકોમાં જોવા મળે છે.
તિત્તીઘોડામાં,નર બે પ્રકારના જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે: $50\%$ $X$ રંગસૂત્ર ધરાવતા અને $50\%$ $X$ રંગસૂત્ર વગરના.
પક્ષીઓમાં $ZW-ZZ$ પ્રકારનું લિંગ નિશ્ચયન જોવા મળે છે,જ્યારે $Drosophila$ અને મનુષ્યોમાં $XY$ પ્રકારનું લિંગ નિશ્ચયન જોવા મળે છે.

(A) વિધાન $(a)$ સાચું છે: યુક્રોમેટિન છૂટક રીતે ગોઠવાયેલું હોય છે અને આછું અભિરંજિત થાય છે.
વિધાન $(b)$ ખોટું છે: હેટરોક્રોમેટિન ઘટ્ટ રીતે ગોઠવાયેલું અને ટ્રાન્સક્રિપ્શનની દ્રષ્ટિએ નિષ્ક્રિય હોય છે,જ્યારે યુક્રોમેટિન ટ્રાન્સક્રિપ્શનની દ્રષ્ટિએ સક્રિય હોય છે.
વિધાન $(c)$ સાચું છે: ઋણ વીજભારિત $DNA$ એ ધન વીજભારિત હિસ્ટોન ઓક્ટામરની આસપાસ વીંટળાઈને ન્યુક્લિયોસોમ બનાવે છે.
વિધાન $(d)$ સાચું છે: હિસ્ટોન પ્રોટીન એ બેઝિક પ્રોટીન છે જે લાયસિન અને આર્જિનિન જેવા બેઝિક એમિનો એસિડથી સમૃદ્ધ હોય છે.
વિધાન $(e)$ ખોટું છે: એક લાક્ષણિક ન્યુક્લિયોસોમમાં $200 \ bp$ $DNA$ હેલિક્સ હોય છે,$400 \ bp$ નહીં.
તેથી,સાચા વિધાનો $(a), (c)$ અને $(d)$ છે.

(B) જેલ ઇલેક્ટ્રોફોરેસિસમાં,$DNA$ ના ટુકડાઓને એગરોઝ જેલ દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવતી ચાળણી જેવી અસર દ્વારા તેમના કદના આધારે અલગ કરવામાં આવે છે.
$DNA$ ને જોવા માટે,જેલને ઇથિડિયમ બ્રોમાઇડ $(EtBr)$ વડે અભિરંજિત કરવામાં આવે છે.
જ્યારે અભિરંજિત જેલને $UV$ કિરણોત્સર્ગના સંપર્કમાં લાવવામાં આવે છે,ત્યારે $DNA$ ના ટુકડાઓ તેજસ્વી નારંગી રંગના બેન્ડ તરીકે દેખાય છે.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે ક્રોમોજેનિક સબસ્ટ્રેટનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે રિકોમ્બિનન્ટ કોલોનીઝ માટે બ્લુ-વ્હાઇટ સ્ક્રીનિંગમાં થાય છે,જેલ ઇલેક્ટ્રોફોરેસિસમાં $DNA$ બેન્ડ જોવા માટે નહીં.
એગરોઝ જેલમાંથી $DNA$ બેન્ડને બહાર કાઢવાની પ્રક્રિયાને ખરેખર ઇલ્યુશન કહેવામાં આવે છે.

(B) વિધાન $I$ સાચું છે કારણ કે વિઘટન એ જટિલ કાર્બનિક પદાર્થો (મૃત અવશેષો) ને બેક્ટેરિયા અને ફૂગ જેવા વિઘટકો દ્વારા સરળ અકાર્બનિક પદાર્થોમાં તોડવાની પ્રક્રિયા છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે કારણ કે જો મૃત અવશેષોમાં લિગ્નિન અને કાઈટિનનું પ્રમાણ વધુ હોય તો વિઘટન ધીમું થાય છે. આ પદાર્થો જટિલ હોય છે અને સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા થતા વિઘટન સામે અવરોધ પેદા કરે છે,જેનાથી વિઘટનનો દર ઘટે છે. તેનાથી વિપરીત,જ્યારે મૃત અવશેષોમાં નાઈટ્રોજન અને પાણીમાં દ્રાવ્ય પદાર્થો જેવા કે શર્કરાનું પ્રમાણ વધુ હોય ત્યારે વિઘટન ઝડપી થાય છે.

(B) જૈવવિવિધતાના નુકસાનના ચાર મુખ્ય કારણોને સામૂહિક રીતે '$Evil \text{ } Quartet$' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$1$. નિવાસસ્થાનનો નાશ અને વિખંડન: આ પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓના વિલુપ્તીકરણ માટેનું સૌથી મહત્વનું કારણ છે.
$2$. અતિ-શોષણ: મનુષ્યોએ ખોરાક અથવા વ્યાપારી જરૂરિયાતો માટે ઘણી જાતિઓનું (દા.ત., સ્ટેલરની સી કાઉ, પેસેન્જર પીજન) અતિ-શોષણ કર્યું છે.
$3$. વિદેશી જાતિઓનું આક્રમણ: જ્યારે વિદેશી જાતિઓ અજાણતા અથવા જાણીજોઈને દાખલ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તેમાંની કેટલીક આક્રમક બની જાય છે અને સ્થાનિક જાતિઓના ઘટાડા અથવા વિલુપ્તીકરણનું કારણ બને છે.
$4$. સહ-વિલુપ્તી: જ્યારે કોઈ જાતિ લુપ્ત થાય છે, ત્યારે તેની સાથે અનિવાર્ય રીતે જોડાયેલી વનસ્પતિ અને પ્રાણીઓની જાતિઓ પણ લુપ્ત થઈ જાય છે.
તેથી, આ પરિબળો જૈવવિવિધતાના નુકસાનના મુખ્ય કારણો છે.

(A) 'એક્સ-સિટુ' (ex situ) સંરક્ષણમાં સજીવોનું તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનની બહાર સંરક્ષણ કરવામાં આવે છે.
$A$. રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો એ 'ઇન-સિટુ' (in situ) સંરક્ષણનું એક સ્વરૂપ છે, જ્યાં સજીવોને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં સુરક્ષિત રાખવામાં આવે છે.
$B$. માઈક્રોપ્રોપેગેશન એ એક 'એક્સ-સિટુ' પદ્ધતિ છે જેમાં પ્રયોગશાળામાં છોડનું ઝડપી ગુણન કરવામાં આવે છે.
$C$. ક્રાયોપ્રિઝર્વેશન એ એક 'એક્સ-સિટુ' પદ્ધતિ છે જેમાં જનનકોષો અથવા પેશીઓને અત્યંત નીચા તાપમાને (પ્રવાહી નાઈટ્રોજનમાં $-196^{\circ}C$) સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે.
$D$. ઇન-વિટ્રો ફર્ટિલાઇઝેશન એ એક 'એક્સ-સિટુ' તકનીક છે જેનો ઉપયોગ જીવંત સજીવની બહાર પ્રજનનમાં મદદ કરવા માટે થાય છે.
તેથી, રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો સાચો જવાબ છે કારણ કે તે 'ઇન-સિટુ' સંરક્ષણ પદ્ધતિ છે.

(D) ભાષાંતર (translation) ની પ્રક્રિયામાં $mRNA$ ટેમ્પલેટ પરથી પોલીપેપ્ટાઈડ શૃંખલાનું સંશ્લેષણ થાય છે.
ભાષાંતરની શરૂઆત ત્યારે થાય છે જ્યારે રિબોઝોમનો નાનો સબયુનિટ $mRNA$ ના પ્રારંભિક સંકેત (start codon - $AUG$) સાથે જોડાય છે.
એકવાર નાનો સબયુનિટ $mRNA$ સાથે જોડાઈ જાય,પછી પ્રારંભિક $tRNA$ (જે મિથિઓનાઈન વહન કરે છે) પ્રારંભિક સંકેત સાથે જોડાય છે.
ત્યારબાદ,રિબોઝોમનો મોટો સબયુનિટ આ સંકુલ સાથે જોડાઈને કાર્યશીલ $70S$ (પ્રોકેરિયોટ્સમાં) અથવા $80S$ (યુકેરિયોટ્સમાં) રિબોઝોમ બનાવે છે,જેનાથી લંબાઈ વધવાની (elongation) પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે.
આમ,ભાષાંતરની શરૂઆત રિબોઝોમના નાના સબયુનિટના $mRNA$ સાથે જોડાવાથી થાય છે.

(B) $DNA$ બહુરૂપતા (polymorphism) એ આનુવંશિક સ્તરે જોવા મળતી વિવિધતા છે,જેમાં વસ્તીમાં કોઈ ચોક્કસ સ્થાન પર એક કરતા વધુ વિકલ્પો (alleles) અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
$1$. $DNA$ ફિંગરપ્રિન્ટિંગમાં,આ વિવિધતાઓ (ખાસ કરીને $VNTRs$ - Variable Number Tandem Repeats) નો ઉપયોગ વ્યક્તિઓની ઓળખ કરવા માટે થાય છે કારણ કે આ પુનરાવર્તિત ભાતો દરેક વ્યક્તિ માટે અનન્ય હોય છે.
$2$. જિનેટિક મેપિંગમાં,બહુરૂપતાનો ઉપયોગ રંગસૂત્રો પર જનીનોનું સ્થાન નક્કી કરવા અને લક્ષણોના વારસાનો અભ્યાસ કરવા માટે થાય છે.
તેથી,$DNA$ બહુરૂપતા એ $DNA$ ફિંગરપ્રિન્ટિંગ અને જિનેટિક મેપિંગ બંનેનો પાયો છે.

(D) વિધાન $I$ સાચું છે: ગ્રેગર મેન્ડલે સાત વર્ષ સુધી વટાણાના છોડ ($Pisum$ $sativum$) પર સંકરણના પ્રયોગો કર્યા અને આનુવંશિકતાના નિયમો પ્રસ્તાવિત કરવા માટે સાત જોડી વિરોધાભાસી લક્ષણો પસંદ કર્યા હતા.
વિધાન $II$ સાચું છે: મેન્ડલ દ્વારા અભ્યાસ કરાયેલા સાત લક્ષણો નીચે મુજબ હતા:
$1$. બીજનો આકાર (ગોળ/ખરબચડા)
$2$. બીજનો રંગ (પીળો/લીલો)
$3$. પુષ્પનો રંગ (જાંબલી/સફેદ)
$4$. સીંગનો આકાર (ફુલેલી/ખાંચાવાળી)
$5$. સીંગનો રંગ (લીલો/પીળો)
$6$. પુષ્પનું સ્થાન (કક્ષીય/અંતસ્થ)
$7$. પ્રકાંડની ઊંચાઈ (ઊંચા/વામન)
આમ,બંને વિધાનો તથ્યપૂર્ણ રીતે સાચા હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) રિસ્ટ્રિક્શન એન્ઝાઇમ $DNA$ માં ચોક્કસ પેલિન્ડ્રોમિક ન્યુક્લિયોટાઇડ સિક્વન્સને ઓળખીને તેને કાપે છે.
$DNA$ માં પેલિન્ડ્રોમિક સિક્વન્સ એટલે એવી બેઝ જોડીઓની સિક્વન્સ કે જે બંને સ્ટ્રેન્ડ પર વાંચતી વખતે સમાન દિશામાં (દા.ત.,$5' \rightarrow 3'$) એકસરખી વંચાય છે.
વિકલ્પ $A$ $(5'-GAATTC-3'; 3'-CTTAAG-5')$ એ રિસ્ટ્રિક્શન એન્ઝાઇમ $EcoRI$ માટેની ઓળખ સિક્વન્સ છે.
આ સિક્વન્સ એક સંપૂર્ણ પેલિન્ડ્રોમ છે કારણ કે એક સ્ટ્રેન્ડ પર $5' \rightarrow 3'$ દિશામાં વાંચતા મળતી $GAATTC$ સિક્વન્સ,તેની પૂરક સ્ટ્રેન્ડ પર પણ $5' \rightarrow 3'$ દિશામાં વાંચતા સમાન જ મળે છે.
વિકલ્પો $B$,$C$,અને $D$ એ સામાન્ય રિસ્ટ્રિક્શન એન્ઝાઇમ દ્વારા ઓળખાતી પ્રમાણભૂત પેલિન્ડ્રોમિક સિક્વન્સ નથી.

(B) અસત્ય ફળ એવું ફળ છે જેમાં અંડાશય સિવાય વનસ્પતિનો અન્ય કોઈ ભાગ ફળના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે.
આપેલ આકૃતિમાં,જે સફરજન દર્શાવે છે,તેનો ખાવાલાયક ભાગ માંસલ પુષ્પાસન છે.
લેબલ $C$ પુષ્પાસન તરફ નિર્દેશ કરે છે,જે ફળના માંસલ ભાગમાં વિકસે છે,જે તેને અસત્ય ફળ બનાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(A) ટ્રાન્સપોઝોન્સ,જેને 'જમ્પિંગ જીન્સ' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે $DNA$ ના એવા ટુકડાઓ છે જે જીનોમમાં પોતાનું સ્થાન બદલી શકે છે.
તેનો ઉપયોગ મોલેક્યુલર બાયોલોજીમાં 'ટ્રાન્સપોઝોન ટેગિંગ' અથવા 'ટ્રાન્સપોઝોન-મધ્યસ્થી મ્યુટાજેનેસિસ' માટે વ્યાપકપણે થાય છે.
જનીન કાર્યના વિશ્લેષણના સંદર્ભમાં,ટ્રાન્સપોઝોન્સનો ઉપયોગ ચોક્કસ જનીનોને વિક્ષેપિત કરવા માટે થાય છે જેથી તેમની અસરોનો અભ્યાસ કરી શકાય,જે જનીન સાયલેન્સિંગમાં એક પાયાની તકનીક છે (ખાસ કરીને,ઇન્સર્શનલ મ્યુટાજેનેસિસ જે કાર્યના નુકસાન તરફ દોરી જાય છે).
તેથી,અજ્ઞાત જનીનોના કાર્યને નિર્ધારિત કરવા માટે જનીન સાયલેન્સિંગના અભ્યાસમાં તેનો અસરકારક રીતે ઉપયોગ થાય છે.

(A) $1$. માયોટોનિક ડિસ્ટ્રોફી એ ઓટોસોમ-લિંક્ડ પ્રભાવી લક્ષણનું ઉદાહરણ છે.
$2$. હિમોફિલિયા એ $X$-લિંક્ડ પ્રચ્છન્ન વિકાર છે.
$3$. થેલેસેમિયા એ ઓટોસોમ-લિંક્ડ પ્રચ્છન્ન રક્ત વિકાર છે.
$4$. સિકલ સેલ એનિમિયા એ ઓટોસોમ-લિંક્ડ પ્રચ્છન્ન વિકાર છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) ફોસ્ફરસ ચક્ર એ એક અવસાદી (sedimentary) ચક્ર છે,જેનો અર્થ છે કે તેનો મુખ્ય સંગ્રહ પૃથ્વીના પોપડામાં છે.
ખડકોનું ધોવાણ (Weathering of rocks) એ કુદરતી પ્રક્રિયા છે જે ફોસ્ફેટ ખનિજોમાંથી ફોસ્ફરસને મુક્ત કરીને જમીન અને પાણીમાં ઉમેરે છે,જેથી તે વનસ્પતિઓ દ્વારા શોષણ માટે ઉપલબ્ધ બને છે.
આ પ્રક્રિયા ફોસ્ફરસને જૈવિક ચક્રમાં દાખલ કરનાર મુખ્ય પરિબળ છે,જે ઇકોસિસ્ટમમાં ફોસ્ફરસના વહનને વેગ આપે છે.
જ્વાળામુખી પ્રવૃત્તિ,વરસાદ અને અશ્મિભૂત બળતણનું દહન એ ખડકોના ધોવાણની તુલનામાં ફોસ્ફરસ ચક્ર પર નહિવત અથવા પરોક્ષ અસર કરે છે.

(D) વર્ણવેલ પદ્ધતિને $Sequence \ annotation$ (સિક્વન્સ એનોટેશન) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ અભિગમમાં,સજીવના સંપૂર્ણ જિનોમનું સિક્વન્સિંગ જનીનોના સ્થાનના અગાઉના જ્ઞાન વિના કરવામાં આવે છે (બ્લાઇન્ડ એપ્રોચ).
સંપૂર્ણ સિક્વન્સ મેળવ્યા પછી,આનુવંશિકશાસ્ત્રી વિવિધ ખંડો જેવા કે જનીનો,નિયમનકારી સિક્વન્સ અને નોન-કોડિંગ પ્રદેશોને ઓળખે છે અને તેમને કાર્યો સોંપે છે.
આ પ્રક્રિયા $Human \ Genome \ Project$ $(HGP)$ માં ડિકોડ કરેલી $DNA$ સિક્વન્સના જૈવિક મહત્વને સમજવા માટેનું એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે.

(D) વસ્તી પરિસ્થિતિવિદ્યામાં,આંતરજાતીય આંતરક્રિયાઓને તેમાં સામેલ જાતિઓ પર થતી અસરના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે:
$1$. સહજીવન (Mutualism) $(+, +)$: બંને જાતિઓને ફાયદો થાય છે.
$2$. સ્પર્ધા (Competition) $(-, -)$: બંને જાતિઓને નુકસાન થાય છે.
$3$. શિકાર (Predation) $(+, -)$: એક જાતિ (શિકારી) ને ફાયદો થાય છે,જ્યારે બીજી જાતિ (શિકાર) ને નુકસાન થાય છે.
$4$. પરોપજીવન (Parasitism) $(+, -)$: એક જાતિ (પરોપજીવી) ને ફાયદો થાય છે,જ્યારે બીજી જાતિ (યજમાન) ને નુકસાન થાય છે.
$5$. સહભોજિતા (Commensalism) $(+, 0)$: એક જાતિને ફાયદો થાય છે,જ્યારે બીજી જાતિને કોઈ અસર થતી નથી.
$6$. એમેન્સાલિઝમ (Amensalism) $(-, 0)$: એક જાતિને નુકસાન થાય છે,જ્યારે બીજી જાતિને કોઈ અસર થતી નથી.
પ્રશ્નમાં એવી આંતરક્રિયા વિશે પૂછવામાં આવ્યું છે જેમાં એક જાતિને ફાયદો $(+)$ અને બીજી જાતિને નુકસાન $(-)$ થાય છે,તેથી શિકાર (Predation) અને પરોપજીવન (Parasitism) બંને આ વર્ણનમાં બંધ બેસે છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,શિકાર (Predation) એ સાચો વિકલ્પ છે.

(B) મેન્ડલનો મુક્ત વિશ્લેષણનો નિયમ જણાવે છે કે બે (અથવા વધુ) અલગ-અલગ જનીનોના વિકલ્પી કારકો (alleles) એકબીજાથી સ્વતંત્ર રીતે જન્યુઓમાં વિભાજિત થાય છે.
જો કે,આ નિયમ ફક્ત એવા જનીનોને લાગુ પડે છે જે અલગ-અલગ રંગસૂત્રો પર આવેલા હોય અથવા એક જ રંગસૂત્ર પર ખૂબ દૂર આવેલા હોય.
જ્યારે જનીનો એક જ રંગસૂત્ર પર નજીક આવેલા હોય,ત્યારે તેઓ 'સહલગ્નતા' (linkage) ની ઘટના દર્શાવે છે.
સહલગ્ન જનીનો સાથે વારસામાં ઉતરે છે અને મુક્ત રીતે વિશ્લેષણ પામતા નથી,આમ તેઓ મેન્ડલના મુક્ત વિશ્લેષણના નિયમનું ઉલ્લંઘન કરે છે.
તેથી,વિધાન $(A)$ સાચું છે.
કારણ $(R)$ જણાવે છે કે નજીક આવેલા જનીનો મુક્ત રીતે વિશ્લેષણ પામે છે,જે ખોટું છે કારણ કે નજીક આવેલા જનીનો સહલગ્નતા દર્શાવે છે અને મુક્ત રીતે વિશ્લેષણ પામતા નથી.
આમ,$(A)$ સાચું છે પરંતુ $(R)$ ખોટું છે.

(A) દિલ્હીના બસ કાફલાને $CNG$ (કોમ્પ્રેસ્ડ નેચરલ ગેસ) માં રૂપાંતરિત કરવું એ વાયુ પ્રદૂષણ ઘટાડવા માટેનું એક મોટું પગલું હતું.
$CNG$ એ ડીઝલની સરખામણીમાં સ્વચ્છ બળતણ છે.
વિધાન $A$ ખોટું છે કારણ કે $CNG$ ને ડીઝલ એન્જિનની સરખામણીમાં અલગ એન્જિન ડિઝાઇનની જરૂર હોય છે; નોંધપાત્ર ફેરફારો કર્યા વિના તેનો એકબીજાના બદલે ઉપયોગ કરી શકાતો નથી.
વિધાન $B$ સાચું છે કારણ કે $CNG$ સામાન્ય રીતે ડીઝલ કરતા સસ્તું હોય છે.
વિધાન $C$ સાચું છે કારણ કે $CNG$ એક વાયુરૂપ બળતણ છે અને તેમાં પ્રવાહી ડીઝલની જેમ સરળતાથી ભેળસેળ કરી શકાતી નથી.
વિધાન $D$ સાચું છે કારણ કે $CNG$ વધુ કાર્યક્ષમ રીતે બળે છે અને ખૂબ જ ઓછું ન બળેલું બળતણ છોડે છે,જેનાથી પ્રદૂષણ ઓછું થાય છે.

(A) વિઘટનની પ્રક્રિયામાં વિવિધ તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે: વિખંડન,નિક્ષાલન,કેટાબોલિઝમ,હ્યુમિફિકેશન અને ખનીજીકરણ.
$1$. વિખંડન: ડેટ્રિટિવોર્સ (જેમ કે અળસિયા) ડેટ્રિટસને નાના કણોમાં તોડે છે.
$2$. નિક્ષાલન: પાણીમાં દ્રાવ્ય અકાર્બનિક પોષકતત્વો જમીનના સ્તરોમાં નીચે ઉતરે છે અને અનુપલબ્ધ ક્ષાર તરીકે જમા થાય છે.
$3$. કેટાબોલિઝમ: બેક્ટેરિયલ અને ફૂગના ઉત્સેચકો ડેટ્રિટસને સરળ અકાર્બનિક પદાર્થોમાં વિઘટિત કરે છે.
$4$. હ્યુમિફિકેશન: આ પ્રક્રિયા હ્યુમસ નામના ઘેરા રંગના અસ્ફટિકમય પદાર્થનો સંગ્રહ કરે છે.
$5$. ખનીજીકરણ: કેટલાક સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા હ્યુમસનું વધુ વિઘટન થવાથી અકાર્બનિક પોષકતત્વો મુક્ત થાય છે.
તેથી,ડેટ્રિટિવોર્સ દ્વારા ડેટ્રિટસનું નાના કણોમાં વિભાજન થવાની પ્રક્રિયાને વિખંડન (Fragmentation) કહેવામાં આવે છે.

(D) મૃત્યુદરની ગણતરી એકમ સમય દીઠ વ્યક્તિ દીઠ મૃત્યુની સંખ્યા તરીકે કરવામાં આવે છે.
સૂત્ર: $\text{મૃત્યુદર} = \frac{\text{મૃત્યુ પામેલા સજીવોની સંખ્યા}}{\text{શરૂઆતની વસ્તીનું કદ}}$
આપેલ છે:
મૃત્યુ પામેલા સજીવોની સંખ્યા = $8$
શરૂઆતની વસ્તીનું કદ = $80$
$\text{મૃત્યુદર} = \frac{8}{80} = 0.1 \text{ વ્યક્તિ દીઠ ડ્રોસોફિલા પ્રતિ અઠવાડિયે}$。
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે。

(B) વિધાન $I$ સાચું છે: શુક્રઉત્પાદક નલિકાઓમાંથી શુક્રકોષો મુક્ત થવાની પ્રક્રિયાને સ્પર્મિએશન કહેવામાં આવે છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે: શુક્રકોષોના પ્રારંભિક સ્વરૂપ (spermatids) નું પરિપક્વ શુક્રકોષોમાં રૂપાંતર થવાની પ્રક્રિયાને સ્પર્મિયોજેનેસિસ કહે છે. શુક્રમાતૃકોષોમાંથી શુક્રકોષો બનવાની સમગ્ર પ્રક્રિયાને શુક્રકોષજનન (spermatogenesis) કહેવાય છે,જેમાં સ્પર્મિયોજેનેસિસ એ તેનો એક ભાગ છે.

(D) વિધાન $I$ સાચું છે: રિસ્ટ્રિક્શન એન્ડોન્યુક્લિએઝ $DNA$ અણુમાં ચોક્કસ ઓળખ ક્રમ શોધે છે,જે પેલિન્ડ્રોમિક ન્યુક્લિયોટાઇડ ક્રમ હોય છે (જે બંને શૃંખલાઓ પર આગળ અને પાછળથી સમાન વંચાય છે).
વિધાન $II$ સાચું છે: મોટાભાગના રિસ્ટ્રિક્શન ઉત્સેચકો પેલિન્ડ્રોમિક સાઇટની બરાબર મધ્યમાં કાપતા નથી; તેના બદલે,તેઓ $DNA$ શૃંખલાઓને કેન્દ્રથી થોડે દૂરથી કાપે છે,જે ઘણીવાર વિરુદ્ધ શૃંખલાઓ પર સમાન બે બેઝ વચ્ચે હોય છે,જેનાથી છેડા પર એકલ-શૃંખલાયુક્ત ભાગો રહે છે જેને સ્ટીકી એન્ડ્સ (ચીપકું છેડા) કહેવાય છે.

(B) $lac$ ઓપેરોનમાં,$i$ જનીન રિપ્રેસર પ્રોટીન માટે સંકેત આપે છે.
સામાન્ય રીતે,રિપ્રેસર પ્રોટીન ઓપરેટર વિસ્તાર સાથે જોડાય છે અને $RNA$ પોલીમરેઝને બંધારણીય જનીનો $(z, y, a)$ નું પ્રત્યાંકન કરતા અટકાવે છે.
જ્યારે લેક્ટોઝ (પ્રેરક) હાજર હોય છે,ત્યારે તે રિપ્રેસર પ્રોટીન સાથે જોડાય છે,જેના કારણે બંધારણીય ફેરફાર થાય છે જે રિપ્રેસરને ઓપરેટર સાથે જોડાતા અટકાવે છે.
આ કિસ્સામાં,વિકૃત $i$ જનીન એવું રિપ્રેસર ઉત્પન્ન કરે છે જે પ્રેરક (લેક્ટોઝ) સાથે જોડાઈ શકતું નથી.
તેથી,લેક્ટોઝની હાજરી હોવા છતાં રિપ્રેસર ઓપરેટર સાથે જોડાયેલું રહે છે.
પરિણામે,$RNA$ પોલીમરેઝ બંધારણીય જનીનો $(z, y, a)$ નું પ્રત્યાંકન કરી શકતું નથી.
પ્રત્યાંકન ન થતું હોવાથી,આ જનીનોનું પ્રોટીનમાં ભાષાંતર થશે નહીં.

(C) $ADA$ ની ઉણપ માટેની જનીન થેરાપીમાં,કાર્યકારી $ADA$ જનીનોને દર્દીના લિમ્ફોસાઇટ્સમાં દાખલ કરવામાં આવે છે.
આ લિમ્ફોસાઇટ્સને શરીરની બહાર સંવર્ધિત કરવામાં આવે છે અને ત્યારબાદ દર્દીના શરીરમાં ફરીથી દાખલ કરવામાં આવે છે.
જો કે,આ જનીનિક રીતે એન્જિનિયર્ડ લિમ્ફોસાઇટ્સ અમર હોતા નથી; તેમનું આયુષ્ય મર્યાદિત હોય છે અને અંતે તેઓ મૃત્યુ પામે છે.
તેથી,$ADA$ ઉત્સેચકનું ઉત્પાદન જાળવી રાખવા માટે દર્દીને આ કોષોના સમયાંતરે ઇન્ફ્યુઝનની જરૂર પડે છે.

(A) દરેક વિધાનનું વિશ્લેષણ કરીએ:
$(a)$ શુક્રકોષજનન અને અંડકોષજનન બંને એકકીય જનનકોષોના નિર્માણમાં પરિણમે છે. આ બંને માટે સાચું છે.
$(b)$ શુક્રકોષજનનમાં,શુક્રકોષો (અર્ધીકરણ પછી બનેલા) શુક્રકાયાંતરણ (વિભેદન) દ્વારા શુક્રકોષોમાં ફેરવાય છે. અંડકોષજનનમાં,અંડકોષ અર્ધીકરણ પૂર્ણ થયા પછી સીધો જ બને છે,જેમાં શુક્રકાયાંતરણ જેવો અલગ વિભેદન તબક્કો હોતો નથી. આ શુક્રકોષજનન માટે સાચું છે પણ અંડકોષજનન માટે નથી.
$(c)$ શુક્રકોષજનન પ્યુબર્ટીથી જીવનભર વૃષણમાં સમભાજન પામતી સ્ટેમ સેલ વસ્તી (શુક્રકોષમાતૃકોષો) માં સતત થાય છે. અંડકોષજનન એક અસતત પ્રક્રિયા છે; પ્રાથમિક અંડકોષો ગર્ભ વિકાસ દરમિયાન બને છે અને અર્ધીકરણ પ્યુબર્ટી સુધી અટકી જાય છે. આ શુક્રકોષજનન માટે સાચું છે પણ અંડકોષજનન માટે નથી.
$(d)$ બંને પ્રક્રિયાઓ અગ્ર પિટ્યુટરીના $LH$ અને $FSH$ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે. આ બંને માટે સાચું છે.
$(e)$ શુક્રકોષજનન પ્યુબર્ટી સમયે શરૂ થાય છે. અંડકોષજનન ગર્ભ વિકાસ દરમિયાન શરૂ થાય છે,જોકે તે પ્યુબર્ટી સમયે ફરી શરૂ થાય છે. આમ,આ વિધાન માત્ર શુક્રકોષજનન માટે સાચું નથી.
તેથી,વિધાનો $(b)$ અને $(c)$ એવા છે જે ખાસ કરીને શુક્રકોષજનન માટે લાગુ પડે છે અને અંડકોષજનન માટે નહીં.

(D) ઇન-સિટુ (In-situ) સંરક્ષણ,જેને 'સ્થળ પર' સંરક્ષણ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ભયંકર રીતે લુપ્તપ્રાય વનસ્પતિ અથવા પ્રાણીઓની પ્રજાતિઓને તેમના કુદરતી નિવાસસ્થાનમાં સુરક્ષિત રાખવાની પ્રક્રિયા છે.
આ અભિગમમાં સમગ્ર નિવસનતંત્રનું રક્ષણ અને સંરક્ષણ કરવામાં આવે છે,જેમાં પ્રજાતિઓના કુદરતી પર્યાવરણનો સમાવેશ થાય છે,જેથી તેમની અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની ક્ષમતા અને ઉત્ક્રાંતિની પ્રક્રિયાઓ જળવાઈ રહે.
તેના ઉદાહરણોમાં રાષ્ટ્રીય ઉદ્યાનો,વન્યજીવ અભયારણ્યો અને જૈવવિવિધતા આરક્ષિત વિસ્તારોનો સમાવેશ થાય છે.

(D) $DNA$ અણુમાં બે ક્રમિક બેઝ જોડીઓ વચ્ચેનું અંતર $0.34 \text{ nm}$ અથવા $0.34 \times 10^{-9} \text{ m}$ હોય છે.
અહીં $DNA$ અણુની કુલ લંબાઈ $1.1 \text{ m}$ આપેલી છે.
બેઝ જોડીઓની સંખ્યા શોધવા માટે કુલ લંબાઈને બે ક્રમિક બેઝ જોડીઓ વચ્ચેના અંતર વડે ભાગવામાં આવે છે:
$\text{બેઝ જોડીઓની સંખ્યા} = \frac{\text{કુલ લંબાઈ}}{\text{બે બેઝ જોડીઓ વચ્ચેનું અંતર}}$
$\text{બેઝ જોડીઓની સંખ્યા} = \frac{1.1 \text{ m}}{0.34 \times 10^{-9} \text{ m}}$
$\text{બેઝ જોડીઓની સંખ્યા} \approx 3.235 \times 10^{9} \text{ bp}$.
આને નજીકના વિકલ્પમાં ફેરવતા,આપણને $3.3 \times 10^{9} \text{ bp}$ મળે છે.

(A) કુદરતી પસંદગીમાં,જ્યારે સરેરાશ લક્ષણ મૂલ્ય સિવાયના મૂલ્યને વધુ વ્યક્તિઓ પ્રાપ્ત કરે છે,ત્યારે વસ્તી એક અંતિમ સીમા તરફ સ્થળાંતર કરે છે. આને દિશાત્મક પસંદગી (Directional selection) અથવા દિશાત્મક ફેરફાર કહેવામાં આવે છે.
$1$. સ્થાયીકરણ પસંદગી: સરેરાશ લક્ષણ મૂલ્ય ધરાવતી વ્યક્તિઓને પસંદ કરવામાં આવે છે.
$2$. દિશાત્મક પસંદગી: લક્ષણ શ્રેણીના એક છેડા પરની વ્યક્તિઓને પસંદ કરવામાં આવે છે,જેના કારણે સરેરાશ બદલાય છે.
$3$. વિક્ષેપકારક પસંદગી: લક્ષણ શ્રેણીના બંને છેડા પરની વ્યક્તિઓને પસંદ કરવામાં આવે છે,જેનાથી વિતરણમાં બે શિખરો બને છે.

(A) $Penicillium$ એ ફૂગનો એક પ્રકાર છે જે કોનિડિયા નામની વિશિષ્ટ રચનાઓ દ્વારા અલિંગી પ્રજનન કરે છે.
કોનિડિયા એ અચલિત બીજાણુઓ છે જે કોનિડિયોફોર્સ તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ કવકતંતુઓની ટોચ પર બાહ્ય રીતે ઉત્પન્ન થાય છે.
જેમ્યુલ્સ એ વાદળી (sponges) માં જોવા મળતી આંતરિક કલિકાઓ છે.
કલિકાઓ $Hydra$ અને ઈસ્ટ જેવા સજીવોમાં જોવા મળે છે.
ચલ બીજાણુઓ એ $Chlamydomonas$ જેવી લીલમાં જોવા મળતા ચલિત,કશાધારી બીજાણુઓ છે.

(B) વિધાન $I$ સાચું છે કારણ કે સ્વયંપ્રતિરક્ષા વિકારો ત્યારે થાય છે જ્યારે રોગપ્રતિકારક શક્તિ 'પોતાના' અને 'પરકા' કોષો વચ્ચેનો તફાવત પારખવાની ક્ષમતા ગુમાવે છે,જેના કારણે તે શરીરના પોતાના સ્વસ્થ પેશીઓ પર હુમલો કરે છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે કારણ કે સંધિવા (Rheumatoid arthritis) એ સ્વયંપ્રતિરક્ષા રોગનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે જેમાં શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ તેના પોતાના કોષો પર,ખાસ કરીને સાંધામાં રહેલી સાયનોવિયલ પટલ પર હુમલો કરે છે.
તેથી,વિધાન $I$ સાચું છે અને વિધાન $II$ ખોટું છે.

(B) બાયો-ફોર્ટિફિકેશન એ પાકોના પોષક મૂલ્યમાં વધારો કરવા માટે કરવામાં આવતી સંવર્ધન પ્રક્રિયા છે. આ પ્રક્રિયા દ્વારા પાકોમાં વિટામિન્સ,ખનિજો,પ્રોટીન અને તંદુરસ્ત ચરબીનું પ્રમાણ વધારવા માટે પસંદગીયુક્ત સંવર્ધન અથવા જિનેટિક એન્જિનિયરિંગનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. આ વ્યૂહરચના વસ્તીમાં જોવા મળતી છુપી ભૂખ અને કુપોષણની સમસ્યાને દૂર કરવા માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

(A) અંડકોષજનન એ પરિપક્વ માદા જન્યુના નિર્માણની પ્રક્રિયા છે.
શુક્રકોષજનનથી વિપરીત,જે યુવાવસ્થામાં શરૂ થાય છે,અંડકોષજનન ભ્રૂણીય વિકાસના તબક્કે શરૂ થાય છે.
ગર્ભના વિકાસ દરમિયાન,દરેક ગર્ભીય અંડાશયમાં લાખો જનન માતૃકોષો $(oogonia)$ બને છે.
જન્મ પછી કોઈ નવા અંડમાતૃકોષો ઉમેરાતા નથી.
આ કોષો વિભાજન શરૂ કરે છે અને અર્ધીકરણના $Prophase-I$ માં પ્રવેશ કરે છે અને તે તબક્કે કામચલાઉ રીતે અટકી જાય છે,જેને પ્રાથમિક પૂર્વ અંડકોષ (primary oocytes) કહેવામાં આવે છે.

(B) લિપ્સ લૂપ એ એક પ્રકારનું $IUD$ (ગર્ભાશયની અંદરનું સાધન) છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,તેને બિન-ઔષધીય $IUD$ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે કારણ કે તે કોઈ પણ અંતઃસ્ત્રાવ કે ધાતુના આયનો મુક્ત કરતું નથી.
તે ગર્ભાશયની અંદર શુક્રકોષોના ભક્ષણ (phagocytosis) ની પ્રક્રિયામાં વધારો કરીને કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઘટાડતું એજન્ટ સાયક્લોસ્પોરિન $A$ એ ફૂગ $Trichoderma$ $polysporum$ દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.
તેનો ઉપયોગ અંગ પ્રત્યારોપણના દર્દીઓમાં રોગપ્રતિકારક તંત્ર દ્વારા અંગનો અસ્વીકાર અટકાવવા માટે રોગપ્રતિકારક શક્તિ ઘટાડતા એજન્ટ તરીકે વ્યાપકપણે થાય છે.
$Clostridium$ $butylicum$ નો ઉપયોગ બ્યુટીરિક એસિડના ઉત્પાદન માટે થાય છે.
$Aspergillus$ $niger$ નો ઉપયોગ સાઇટ્રિક એસિડના ઉત્પાદન માટે થાય છે.
$Saccharomyces$ $cerevisiae$ નો ઉપયોગ ઇથેનોલના ઉત્પાદન માટે થાય છે (બ્રુઅર્સ યીસ્ટ).
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) $E. coli$ દર $20$ મિનિટે પ્રજનન કરે છે। $60$ મિનિટમાં, કોષો $3$ વખત પ્રતિકૃતિ (replication) પામશે $(60/20 = 3)$.
શરૂઆતમાં $10$ કોષો હોવાથી, $3$ પેઢી પછી કુલ કોષોની સંખ્યા $10 \times 2^3 = 80$ થશે.
$DNA$ પ્રતિકૃતિમાં, દરેક શૃંખલા ટેમ્પલેટ તરીકે કાર્ય કરે છે। $3$ પેઢી પછી, મૂળ $^{15}N$ શૃંખલા ધરાવતા $DNA$ અણુઓની સંખ્યા $20$ રહેશે.
કુલ $DNA$ અણુઓ = $80 \times 2 = 160$.
$^{15}N$ ધરાવતા $DNA$ અણુઓ = $20$.
$^{15}N$ થી સંપૂર્ણ મુક્ત $DNA$ અણુઓ = $160 - 20 = 140$.
દરેક કોષમાં $2$ $DNA$ શૃંખલાઓ હોય છે, તેથી $^{15}N$ થી સંપૂર્ણ મુક્ત $DNA$ ધરાવતા કોષોની સંખ્યા $140 / 2 = 70$ થવી જોઈએ, પરંતુ આ પ્રકારના પ્રશ્નો માટે પ્રમાણિત ગણતરી મુજબ: $n$ પેઢી પછી, ફક્ત $^{14}N$ $DNA$ ધરાવતા કોષોની સંખ્યા $N(2^n - 2)$ છે.
$N=10$ અને $n=3$ માટે: $10 \times (2^3 - 2) = 10 \times (8 - 2) = 10 \times 6 = 60$ કોષો.

(C) રંગઅંધતા એ $X$-લિંક્ડ પ્રચ્છન્ન જનીનિક ખામી છે.
ધારો કે $X^c$ એ રંગઅંધતા માટેનું જનીન છે અને $X$ એ સામાન્ય જનીન છે.
રંગઅંધ સ્ત્રીનું જનીન પ્રકાર $X^c X^c$ છે.
જે પુરુષની માતા રંગઅંધ હતી,તેણે તેની માતા પાસેથી $X^c$ જનીન મેળવ્યું હશે,તેથી તેનો જનીન પ્રકાર $X^c Y$ છે.
જ્યારે તેઓ લગ્ન કરે છે $(X^c X^c \times X^c Y)$:
- સંતાનોના જનીન પ્રકાર: $X^c X^c$ (રંગઅંધ પુત્રી),$X^c Y$ (રંગઅંધ પુત્ર),$X^c X^c$ (રંગઅંધ પુત્રી),$X^c Y$ (રંગઅંધ પુત્ર).
આમ,તમામ સંતાનો $(100 \%)$ રંગઅંધ હશે.

(C) વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે સ્ક્રબરનો ઉપયોગ ઔદ્યોગિક ધુમાડામાંથી $SO_2$ જેવા વાયુઓને દૂર કરવા માટે થાય છે,જેમાં તેને પાણી અથવા ચૂનાના ફુવારામાંથી પસાર કરવામાં આવે છે. ધુમાડાને ઇલેક્ટ્રિક વાયર દ્વારા પસાર કરીને રજકણોને વીજભારિત કરવાની પ્રક્રિયા એ ઇલેક્ટ્રોસ્ટેટિક પ્રેસિપિટેટરનો કાર્યકારી સિદ્ધાંત છે,સ્ક્રબરનો નહીં.
વિધાન $II$ સાચું છે કારણ કે સ્ક્રબર મુખ્યત્વે વાયુરૂપ પ્રદૂષકોને દૂર કરવા માટે રચાયેલ છે. રજકણો,ખાસ કરીને $PM\,2.5$ જેવા સૂક્ષ્મ કણો,સ્ક્રબર દ્વારા અસરકારક રીતે દૂર કરવા માટે ખૂબ નાના હોય છે અને તેને ઇલેક્ટ્રોસ્ટેટિક પ્રેસિપિટેટર દ્વારા શ્રેષ્ઠ રીતે દૂર કરી શકાય છે,જે આ કણોને વીજભારિત કરીને એકત્રિત કરવા માટે ઉચ્ચ વોલ્ટેજ ઇલેક્ટ્રોડનો ઉપયોગ કરે છે.

(C) ક્લોનિંગ વેક્ટરમાં સ્વતંત્ર રીતે સ્વયંજનન (replication) કરવા માટે રિપ્લિકેશનનું ઉદ્ભવસ્થાન $(ori)$ હોવું આવશ્યક છે.
તેમાં રૂપાંતરિત કોષોને ઓળખવા માટે પસંદગીમાન માર્કર જનીન હોવું જોઈએ.
વિદેશી $DNA$ ના પ્રવેશ માટે ચોક્કસ રિસ્ટ્રિક્શન ઉત્સેચક માટે માત્ર એક જ ઓળખ સાઈટ હોવી જોઈએ.
જો એક જ રિસ્ટ્રિક્શન ઉત્સેચક માટે બે કે તેથી વધુ ઓળખ સાઈટ હોય,તો વેક્ટરના ટુકડા થઈ જાય છે,જે ક્લોનિંગ પ્રક્રિયાને જટિલ બનાવે છે અને તેથી તે ઈચ્છનીય નથી.

(C) $1$. સમમૂલક અંગો એવા અંગો છે જે સમાન રચનાત્મક મૂળ અને વિકાસલક્ષી ભાત ધરાવે છે પરંતુ અલગ કાર્યો કરી શકે છે. તેઓ સામાન્ય પૂર્વજો સૂચવે છે.
$2$. કાર્યસદ્રશ અંગો એવા અંગો છે જે સમાન કાર્યો કરે છે પરંતુ અલગ રચનાત્મક મૂળ ધરાવે છે. તેઓ અભિસારી ઉત્ક્રાંતિનું પરિણામ છે.
$3$. શક્કરિયાં (મૂળનું રૂપાંતરણ) અને બટાકા (પ્રકાંડનું રૂપાંતરણ) ખોરાક સંગ્રહનું સમાન કાર્ય કરે છે પરંતુ તેમના મૂળ અલગ છે,જે તેમને કાર્યસદ્રશ બનાવે છે.
$4$. પેંગ્વિન (પક્ષી) અને ડોલ્ફિન (સસ્તન) ના ફ્લિપર્સ એ કાર્યસદ્રશ રચનાઓ છે કારણ કે તેઓ સમાન કાર્ય (તરવું) કરે છે પરંતુ તેમની શરીરરચના અલગ છે. તેથી,તેઓ સમમૂલક છે તે વિધાન ખોટું છે.

(C) ઉપાર્જિત રોગપ્રતિકારક શક્તિ રોગકારક-વિશિષ્ટ હોય છે અને તે સ્મૃતિ (memory) દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે. તે જન્મ સમયે હાજર હોતી નથી પરંતુ રોગકારકો અથવા રસીઓના સંપર્ક પછી વ્યક્તિના જીવનકાળ દરમિયાન વિકસે છે.
તેનાથી વિપરીત,જન્મજાત રોગપ્રતિકારક શક્તિ (innate immunity) બિન-વિશિષ્ટ હોય છે અને તે જન્મ સમયે હાજર હોય છે.
તેથી,વિધાન 'ઉપાર્જિત રોગપ્રતિકારક શક્તિ એ જન્મ સમયે હાજર બિન-વિશિષ્ટ પ્રકારનો બચાવ છે' તે ખોટું છે.

(C) પુનઃસંયોજન આવૃત્તિ એ રંગસૂત્ર પરના જનીનો વચ્ચેના અંતરના સીધા પ્રમાણમાં હોય છે. તેથી,$1\% \text{ પુનઃસંયોજન આવૃત્તિ} = 1 \text{ મેપ યુનિટ (cM)}$.
આપેલ અંતર:
$a-c = 5 \text{ cM}$
$b-c = 15 \text{ cM}$
$b-d = 9 \text{ cM}$
$a-b = 20 \text{ cM}$
$c-d = 24 \text{ cM}$
$a-d = 29 \text{ cM}$
પગલું $1$: $a$ અને $c$ ને $5 \text{ cM}$ ના અંતરે મૂકો.
પગલું $2$: $a-b = 20 \text{ cM}$ અને $c-b = 15 \text{ cM}$ હોવાથી,$b$ ને એવી રીતે મૂકવું જોઈએ કે જેથી $c$ એ $a$ અને $b$ ની વચ્ચે આવે $(a-c-b = 5 + 15 = 20 \text{ cM})$.
પગલું $3$: $d$ માટે તપાસો. આપણી પાસે $b-d = 9 \text{ cM}$ અને $c-d = 24 \text{ cM}$ છે. $c-b = 15 \text{ cM}$ અને $b-d = 9 \text{ cM}$ હોવાથી,$d$ ને $b$ ની બીજી બાજુએ એવી રીતે મૂકવું જોઈએ કે જેથી $c-b-d = 15 + 9 = 24 \text{ cM}$ થાય.
પગલું $4$: $a-d = 29 \text{ cM}$ સાથે ચકાસો. ક્રમ $a-c-b-d$ છે. અંતર $a-d = a-c + c-b + b-d = 5 + 15 + 9 = 29 \text{ cM}$.
આ આપેલ ડેટા સાથે મેળ ખાય છે. આમ,ક્રમ $a, c, b, d$ છે.

(D) સાચો જવાબ $(d)$ છે.
$(a)$ પ્રો-ઇન્સ્યુલિન $A$ અને $B$ શૃંખલાઓનું બનેલું છે જે $C$-પેપ્ટાઇડ દ્વારા જોડાયેલ હોય છે. આ વિધાન સાચું છે.
$(b)$ જનીનિક રીતે એન્જિનિયર્ડ ઇન્સ્યુલિન (હ્યુમ્યુલિન) માં,$A$ અને $B$ શૃંખલાઓ $E. coli$ માં અલગથી ઉત્પન્ન કરવામાં આવે છે અને ડાયસલ્ફાઇડ બંધ દ્વારા જોડવામાં આવે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$(c)$ આ વિધાન ઇન્સ્યુલિનના ઐતિહાસિક સ્ત્રોતનું વર્ણન કરે છે,જનીનિક રીતે એન્જિનિયર્ડ ઇન્સ્યુલિનની પ્રકૃતિનું નહીં.
$(d)$ પ્રો-ઇન્સ્યુલિનને પરિપક્વ ઇન્સ્યુલિન બનવા માટે પ્રોસેસિંગ ($C$-પેપ્ટાઇડ દૂર કરવું) માંથી પસાર થવું પડે છે. આ વિધાન સાચું છે.
$(e)$ આ પ્રાણી-જન્ય ઇન્સ્યુલિનની આડઅસરોનો સંદર્ભ આપે છે,જનીનિક રીતે એન્જિનિયર્ડ ઇન્સ્યુલિનની પ્રકૃતિનો નહીં.
તેથી,વિધાનો $(a), (b)$ અને $(d)$ જનીનિક રીતે એન્જિનિયર્ડ ઇન્સ્યુલિનના ઉત્પાદન અને પ્રકૃતિ અંગે સાચા વર્ણનો છે.

(A) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ ડાયાફ્રામ એ અવરોધક પદ્ધતિઓ છે જે ગ્રીવાને ઢાંકે છે,જેનાથી શુક્રકોષોનો ગર્ભાશયમાં પ્રવેશ અટકે છે. તેથી,$(a)-(iv)$.
$(b)$ ગર્ભનિરોધક ગોળીઓમાં અંતઃસ્ત્રાવો (પ્રોજેસ્ટોજેન્સ અથવા પ્રોજેસ્ટોજેન-એસ્ટ્રોજનનું મિશ્રણ) હોય છે જે અંડપાત અને ગર્ભસ્થાપનને અટકાવે છે,અને શુક્રકોષોના પ્રવેશને રોકવા માટે ગ્રીવા શ્લેષ્મની ગુણવત્તામાં પણ ફેરફાર કરે છે. તેથી,$(b)-(i)$.
$(c)$ ઇન્ટ્રા યુટેરાઇન ડિવાઇસ (IUDs) જેમ કે કોપર-$T$,ગર્ભાશયમાં શુક્રકોષોનું ભક્ષણ (phagocytosis) વધારે છે,જે શુક્રકોષોની સંખ્યા અને ગતિશીલતા ઘટાડે છે. તેથી,$(c)-(ii)$.
$(d)$ લેક્ટેશનલ એમેનોરિયા એ એક કુદરતી પદ્ધતિ છે જે આ હકીકત પર આધારિત છે કે પ્રસૂતિ પછીના સમયગાળામાં જ્યારે સ્તનપાન કરાવવામાં આવે છે ત્યારે અંડપાત અને માસિક ચક્ર થતું નથી. તેથી,$(d)-(iii)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $(a)-(iv), (b)-(i), (c)-(ii), (d)-(iii)$ છે.

(A) $lac$ ઓપેરોનમાં,બંધારણીય જનીનો $z$,$y$ અને $a$ છે.
$1$. $z$ જનીન $\beta$-ગેલેક્ટોસિડેઝ માટે કોડ કરે છે,જે લેક્ટોઝનું ગેલેક્ટોઝ અને ગ્લુકોઝમાં જળવિભાજન કરવા માટે જવાબદાર છે.
$2$. $y$ જનીન પરમીએઝ માટે કોડ કરે છે,જે કોષની $\beta$-ગેલેક્ટોસાઈડ્સ પ્રત્યેની પારગમ્યતા વધારે છે.
$3$. $a$ જનીન ટ્રાન્સએસીટાઈલેઝ માટે કોડ કરે છે.
તેથી,$z$ જનીન $\beta$-ગેલેક્ટોસિડેઝ માટે કોડ કરે છે.

(B) lac ઓપેરોન મોડેલમાં, જનીનો ચોક્કસ કાર્યો ધરાવે છે:
$1$. $i$ જનીન રિપ્રેસર પ્રોટીન માટે સંકેત આપે છે, જે ઓપેરોનનું નિયમન કરે છે.
$2$. $z$ જનીન $\beta$-ગેલેક્ટોસીડેઝ માટે સંકેત આપે છે, જે લેક્ટોઝના ગેલેક્ટોઝ અને ગ્લુકોઝમાં જળવિભાજન માટે જવાબદાર છે.
$3$. $y$ જનીન પરમીએઝ માટે સંકેત આપે છે, જે કોષની $\beta$-ગેલેક્ટોસાઈડ્સ પ્રત્યે પારગમ્યતા વધારે છે.
$4$. $a$ જનીન ટ્રાન્સએસીટાઈલેઝ માટે સંકેત આપે છે, જે $\beta$-ગેલેક્ટોસાઈડ્સમાં એસીટાઈલ જૂથનું સ્થળાંતર કરે છે.
તેથી, સાચી જોડ છે: $a-iv, b-iii, c-ii, d-i$.