NEET 2023 Biology Question Paper with Answer and Solution in Gujarati

(B) મોસના જીવનચક્રમાં પ્રભાવી તબક્કો ગેમેટોફાઇટ (જન્યુજનક) છે,જેમાં બે તબક્કાઓનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રથમ તબક્કો પ્રોટોનેમા તબક્કો છે,જે સીધા જ એકીય બીજાણુ (spore) માંથી વિકસે છે.
આ બીજાણુઓ સ્પોરોફાઇટ (બીજાણુજનક) ના કેપ્સ્યુલની અંદર ઉત્પન્ન થાય છે.
પ્રોટોનેમા એ બીજાણુના અંકુરણનું સીધું પરિણામ હોવાથી,કારણ $R$ એ વિધાન $A$ ની સાચી સમજૂતી આપે છે.

(D) વિકલ્પ $D$ સાચો જવાબ છે.
સેલ્યુલોઝ એ એક રેખીય પોલિસેકેરાઇડ છે જે $\beta-1, 4$-ગ્લાયકોસિડિક બંધ દ્વારા જોડાયેલા ગ્લુકોઝ એકમોની લાંબી શૃંખલા ધરાવે છે.
સ્ટાર્ચથી વિપરીત,જેમાં એમાયલોઝ (એક હેલિકલ બંધારણ જે આયોડિનના અણુઓને ફસાવીને વાદળી રંગ આપે છે) હોય છે,સેલ્યુલોઝ જટિલ હેલિકલ બંધારણો બનાવતું નથી.
તેમાં આવા જટિલ હેલિક્સનો અભાવ હોવાથી,તે આયોડિનના અણુઓને પકડી શકતું નથી અને તેથી,તે આયોડિન સાથે વાદળી રંગ આપતું નથી.

(B) મેંગેનીઝ $(Mn^{2+})$ પાણીના પ્રકાશવિભાજન (photolysis) માં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે,જે પ્રકાશસંશ્લેષણની પ્રકાશ-આધારિત પ્રક્રિયાઓ દરમિયાન ઓક્સિજન,ઇલેક્ટ્રોન અને પ્રોટોન મુક્ત કરવા માટે પાણીના અણુઓને તોડે છે.
કોપર $(Cu)$ હરિતકણમાં ઇલેક્ટ્રોન વહન અને વનસ્પતિના એકંદર ચયાપચય માટે આવશ્યક છે.
મોલિબ્ડેનમ $(Mo)$ મુખ્યત્વે નાઇટ્રોજન ચયાપચયમાં સામેલ છે,ખાસ કરીને નાઇટ્રોજનેઝ અને નાઇટ્રેટ રિડક્ટેઝ ઉત્સેચકોમાં.
મેગ્નેશિયમ $(Mg)$ ક્લોરોફિલના અણુનો બંધારણીય ઘટક છે અને પ્રકાશસંશ્લેષણ તથા શ્વસનમાં સામેલ ઘણા ઉત્સેચકો માટે સક્રિયકર્તા તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) ગ્લાયકોલિસિસમાં $ATP$ બે ચોક્કસ ફોસ્ફોરાયલેશન તબક્કે વપરાય છે:
$1$. ગ્લુકોઝનું ગ્લુકોઝ-$6$-ફોસ્ફેટમાં રૂપાંતર (હેક્સોકાઈનેઝ ઉત્સેચક દ્વારા).
$2$. ફ્રુક્ટોઝ-$6$-ફોસ્ફેટનું ફ્રુક્ટોઝ-$1,6$-બિસફોસ્ફેટમાં રૂપાંતર (ફોસ્ફોફ્રુક્ટોકાઈનેઝ ઉત્સેચક દ્વારા).
આમ,બંને વિધાનો ગ્લાયકોલિસિસમાં ફોસ્ફોરાયલેશનની પ્રક્રિયાનું યોગ્ય વર્ણન કરે છે,તેથી વિધાન $A$ સાચું છે અને કારણ $R$ એ $A$ માટેની સાચી સમજૂતી છે.

(D) સેન્ટ્રોમિયરનું વિભાજન સમભાજનની ભાજનોત્તરાવસ્થા (anaphase) અથવા અર્ધીકરણની ભાજનોત્તરાવસ્થા $II$ (anaphase $II$) દરમિયાન થાય છે.
ભાજનાવસ્થા $I$ અને $II$ દરમિયાન,રંગસૂત્રો વિષુવવૃત્તીય તલ પર ગોઠવાય છે.
અંત્યાવસ્થા દરમિયાન,રંગસૂત્રો તેમના સંબંધિત ધ્રુવો પર પહોંચે છે અને તેનું સંઘનન દૂર થાય છે.

(D) ઈથિલીન એ વાયુરૂપ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ છે જે વનસ્પતિની વૃદ્ધિ અને વિકાસમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
ઊંડા પાણીના ડાંગરના છોડમાં,ઈથિલીન આંતરગાંઠ અને પર્ણદંડની ઝડપી લંબાઈમાં વધારો કરે છે.
આ અનુકૂલન છોડના પાંદડા અને ઉપરના ભાગોને પાણીની સપાટીની ઉપર રહેવા દે છે,જે પૂરની સ્થિતિ દરમિયાન વાયુ વિનિમય અને અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવાની ખાતરી આપે છે.

(C) કેલ્વિન ચક્રમાં પ્રવેશતા દરેક $CO_2$ ના અણુ માટે,$3$ અણુ $ATP$ અને $2$ અણુ $NADPH_2$ ની જરૂર પડે છે.
ગ્લુકોઝ $(C_6H_{12}O_6)$ ના એક અણુના સંશ્લેષણ માટે કેલ્વિન ચક્રના $6$ ચક્ર પૂર્ણ થવા જરૂરી છે,કારણ કે દરેક ચક્ર એક કાર્બન પરમાણુનું સ્થાપન કરે છે.
તેથી,કુલ જરૂરિયાતની ગણતરી નીચે મુજબ છે:
$6 \times (3\,ATP + 2\,NADPH_2) = 18\,ATP$ અને $12\,NADPH_2$.

(B) $Fabaceae$ કુળમાં,પુંકેસર $Diadelphous$ (દ્વિ-સંઘી - બે જૂથમાં ગોઠવાયેલા) હોય છે અને પરાગાશય $Dithecous$ (દ્વિ-કોષ્ઠી) હોય છે.
$Solanaceae$ કુળમાં,પુંકેસર $Polyandrous$ (મુક્ત),$Epipetalous$ (દલપુંજલગ્ન) અને $Dithecous$ હોય છે.
$Liliaceae$ કુળમાં,પુંકેસર $Polyandrous$,$Epiphyllous$ (અધિપરિદલપુંકેસરી) અને $Dithecous$ હોય છે.
તેથી,$Fabaceae$ કુળનું વિશિષ્ટ લક્ષણ $Diadelphous$ (દ્વિ-સંઘી) સ્થિતિ છે.

(C) પુનઃસંયોજનની પ્રક્રિયા અર્ધીકરણની પૂર્વાવસ્થા-$I$ ના પેકીટીન તબક્કે થાય છે.
આ તબક્કો પુનઃસંયોજન ગાંઠોના દેખાવ દ્વારા લાક્ષણિક છે,જે એવા સ્થાનો છે જ્યાં સમજાત રંગસૂત્રોની નોન-સિસ્ટર ક્રોમેટિડ્સ વચ્ચે વ્યતિકરણ (crossing over) થાય છે.

(B) $PS-I$ માં,પ્રતિક્રિયા કેન્દ્ર ક્લોરોફિલ $a$ એ $700\,nm$ પર શોષણ ટોચ (absorption peak) ધરાવે છે.
$PS-II$ માં,પ્રતિક્રિયા કેન્દ્ર ક્લોરોફિલ $a$ એ $680\,nm$ પર મહત્તમ શોષણ ધરાવે છે.

(C) જુવાન શંકુદ્રુમ વનસ્પતિઓ પર $Gibberellic Acid$ $(GA)$ નો છંટકાવ કરવાથી વનસ્પતિનો પરિપક્વતાનો સમયગાળો ઝડપી બને છે.
આ શારીરિક અસરને કારણે આ વનસ્પતિઓમાં વહેલું બીજ ઉત્પાદન થાય છે.
તેથી, વનસંવર્ધનમાં પ્રજનન ચક્રને ટૂંકું કરવા માટે $Gibberellic Acid$ નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.

(C) પેશી સંવર્ધન પ્રયોગોમાં, પર્ણના મધ્યપર્ણ કોષોને કેલસ બનાવવા માટે સંવર્ધન માધ્યમમાં મૂકવામાં આવે છે. આ ઘટનાને $\text{નિર્વિભેદન}$ $(Dedifferentiation)$ કહેવામાં આવે છે。
$\text{નિર્વિભેદન}$ એ એક જૈવિક ઘટના છે જેના દ્વારા જીવંત વિભેદિત વનસ્પતિ કોષો, જેણે વિભાજન કરવાની ક્ષમતા ગુમાવી દીધી હોય છે, તે ચોક્કસ પ્રાયોગિક પરિસ્થિતિઓમાં ફરીથી વિભાજન કરવાની ક્ષમતા પ્રાપ્ત કરે છે。

(B) વિધાન $I$ સાચું છે. માપન દર્શાવે છે કે બાષ્પોત્સર્જન દ્વારા ઉત્પન્ન થતું ખેંચાણ બળ જલવાહક (xylem) કદના પાણીના સ્તંભને $130 \text{ મીટર}$ સુધી ઊંચે લઈ જવા માટે પૂરતું દબાણ પેદા કરી શકે છે.
વિધાન $II$ પણ સાચું છે. બાષ્પોત્સર્જન પર્ણની સપાટી પર ઠંડકની અસર પ્રદાન કરે છે,જે બાષ્પીભવન દ્વારા થતી ઠંડકને કારણે ઘણીવાર તાપમાનમાં $10$ થી $15$ ડિગ્રી સેલ્સિયસનો ઘટાડો કરે છે.

(A) કોષરસપટલની આરપાર આયનોનું તેમની સાંદ્રતા ઢાળની વિરુદ્ધ વહન અને સંચયને સક્રિય વહન તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
સક્રિય વહન માટે અણુઓને ઓછી સાંદ્રતાવાળા વિસ્તારમાંથી વધુ સાંદ્રતાવાળા વિસ્તારમાં ખસેડવા માટે ચયાપચયિક ઉર્જા (સામાન્ય રીતે $ATP$ ના સ્વરૂપમાં) ની જરૂર પડે છે.
નિષ્ક્રિય વહનથી વિપરીત,જે ઉર્જાના વપરાશ વિના સાંદ્રતા ઢાળની દિશામાં પદાર્થોનું વહન કરે છે,સક્રિય વહન એ ઉર્જા-આધારિત પ્રક્રિયા છે.

(A) અક્ષવર્તી જરાયુવિન્યાસમાં,જરાયુ અક્ષીય હોય છે અને અંડકો બહુકોટરવાળા બીજાશયમાં તેની સાથે જોડાયેલા હોય છે.
અક્ષવર્તી જરાયુવિન્યાસ દર્શાવતી વનસ્પતિઓના ઉદાહરણોમાં જાસૂદ,ટામેટા,પેટુનિયા અને લીંબુનો સમાવેશ થાય છે.
ડાયન્થસ અને પ્રિમરોઝ મુક્ત કેન્દ્રસ્થ જરાયુવિન્યાસ દર્શાવે છે,જેમાં અંડકો કોઈ પણ પ્રકારના પડદા વગર કેન્દ્રસ્થ અક્ષ પર ગોઠવાયેલા હોય છે.
વટાણા,લ્યુપિન અને કઠોળ (બીન્સ) સીમાંત જરાયુવિન્યાસ દર્શાવે છે,જેમાં જરાયુ બીજાશયની વક્ષ સીવણ પર એક ધાર બનાવે છે.
કાકડી અને રાઈ ચર્મવર્તી જરાયુવિન્યાસ દર્શાવે છે,જેમાં અંડકો બીજાશયની અંદરની દીવાલ પર અથવા પરિઘવર્તી ભાગો પર વિકાસ પામે છે.

(C) સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,$DNA$ નું પ્રતિકૃતિ કોષચક્રના $S$ તબક્કા (સંશ્લેષણ તબક્કો) દરમિયાન થાય છે.
આ તબક્કા દરમિયાન,કોષમાં $DNA$ નું પ્રમાણ બમણું થાય છે,જોકે રંગસૂત્રોની સંખ્યા સમાન રહે છે.
તેની સરખામણીમાં,$G_1$ તબક્કામાં કોષની વૃદ્ધિ અને મોટાભાગની કોષીય અંગિકાઓનું સ્વયંજનન થાય છે,જ્યારે $G_2$ તબક્કામાં પ્રોટીન સંશ્લેષણ અને ભાજન (mitosis) માટેની તૈયારી થાય છે.

(A) એન્ડાર્ક અને એક્સાર્ક એ પ્રાથમિક જલવાહક પેશીની ગોઠવણીનું વર્ણન કરવા માટે વપરાતા શબ્દો છે,દ્વિતીયક જલવાહક પેશીના નહીં.
પ્રાથમિક જલવાહક પેશી પ્રોટોઝાયલેમ (આદિદારુ) અને મેટાઝાયલેમ (અનુદારુ) ની બનેલી હોય છે. અંગમાં પ્રોટોઝાયલેમ અને મેટાઝાયલેમના સાપેક્ષ સ્થાનના આધારે,ગોઠવણી એન્ડાર્ક અથવા એક્સાર્ક પ્રકારની હોય છે.
એન્ડાર્ક સ્થિતિમાં,પ્રોટોઝાયલેમ કેન્દ્ર (મજ્જા) તરફ હોય છે,જે પ્રકાંડની લાક્ષણિકતા છે. એક્સાર્ક સ્થિતિમાં,પ્રોટોઝાયલેમ પરિઘ તરફ હોય છે,જે મૂળની લાક્ષણિકતા છે.
તેથી,વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે તેમાં પ્રાથમિક જલવાહક પેશીને બદલે દ્વિતીયક જલવાહક પેશીનો ઉલ્લેખ છે,અને વિધાન $II$ સાચું છે.

(C) જે ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓ બે અલગ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જેને લઘુબીજાણુ (microspores) અને ગુરુબીજાણુ (megaspores) કહેવાય છે,તેમને વિષમબીજાણુક કહેવામાં આવે છે.
$Selaginella$ અને $Salvinia$ એ વિષમબીજાણુક ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓના જાણીતા ઉદાહરણો છે.
તેનાથી વિપરીત,$Psilotum$,$Lycopodium$ અને $Equisetum$ એ સમબીજાણુક (homosporous) છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ માત્ર એક જ પ્રકારના બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.

(B) શિયાળાની ઋતુ દરમિયાન,પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓને કારણે વાહક કેમ્બિયમની પ્રવૃત્તિ ઘટી જાય છે.
કેમ્બિયમ ઓછું સક્રિય હોવાથી,તે ઓછા ઝાયલરી તત્વો ઉત્પન્ન કરે છે જેમાં સાંકડી વાહિનીઓ હોય છે.
શિયાળા દરમિયાન બનતા આ પ્રકારના લાકડાને પાનખર લાકડું (Autumn wood) અથવા મોડું લાકડું (Late wood) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,વિધાન $A$ અને કારણ $R$ બંને સાચા છે,અને કારણ $R$ એ વિધાન $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(C) વિધાન $A$ સાચું છે: વાયુરંધ્રો (Lenticels) એ મસૂર આકારના છિદ્રો છે જે બાહ્ય વાતાવરણ અને પ્રકાંડની આંતરિક પેશીઓ વચ્ચે વાયુઓના વિનિમયને મંજૂરી આપે છે.
વિધાન $B$ ખોટું છે: ઋતુની શરૂઆતમાં બનતી છાલને પ્રારંભિક અથવા નરમ છાલ કહેવામાં આવે છે,જ્યારે ઋતુના અંતમાં બનતી છાલને મોડી અથવા સખત છાલ કહેવામાં આવે છે.
વિધાન $C$ ખોટું છે: છાલ એ બિન-તકનીકી શબ્દ છે જે વાહક એધાની બહારની તમામ પેશીઓનો સંદર્ભ આપે છે.
વિધાન $D$ સાચું છે: છાલ એ વિવિધ પ્રકારની પેશીઓનો સંદર્ભ આપે છે,જેમાં પરિચર્મ અને દ્વિતીયક અન્નવાહકનો સમાવેશ થાય છે.
વિધાન $E$ ખોટું છે: ફેલોજન (કોર્ક એધા) સામાન્ય રીતે બે સ્તર જેટલું જાડું હોય છે.
તેથી,વિધાન $A$ અને $D$ સાચા છે.

(C) $M$ તબક્કો (સમભાજન) એવો તબક્કો છે જ્યાં વાસ્તવિક કોષ વિભાજન થાય છે, જેને સમવિભાજન પણ કહેવાય છે $(A-IV)$.
$G_2$ તબક્કા દરમિયાન, કોષ સમભાજન માટે જરૂરી પ્રોટીન અને $RNA$ નું સંશ્લેષણ કરે છે $(B-I)$.
શાંત અવસ્થા $(G_0)$ એ નિષ્ક્રિય તબક્કો છે જેમાં જે કોષો આગળ વિભાજન પામતા નથી તે પ્રવેશ કરે છે $(C-II)$.
$G_1$ તબક્કો એ સમભાજન અને $DNA$ પ્રતિકૃતિની શરૂઆત વચ્ચેનો ગાળો છે $(D-III)$.
તેથી, સાચી જોડ $A-IV, B-I, C-II, D-III$ છે.

(D) વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે અનાવૃત બીજધારીઓમાં પરાગનયન પવન દ્વારા થાય છે,અને પરાગરજ લઘુબીજાણુધાનીમાંથી મુક્ત થઈને હવાના પ્રવાહો દ્વારા વહન પામે છે.
કારણ $R$ ખોટું છે કારણ કે અનાવૃત બીજધારીઓમાં પરાગનલિકાનું નિર્માણ થાય છે. પરાગરજ અંડકના મુખ સુધી પહોંચે છે,જ્યાં તે અંકુરિત થઈને પરાગનલિકા બનાવે છે જે સ્ત્રીજન્યુધાની તરફ વૃદ્ધિ પામે છે અને નર જન્યુઓને મુક્ત કરે છે.

(D) આયર્ન $(Fe)$ કેટલેઝ ઉત્સેચક માટે સક્રિયકારક તરીકે કાર્ય કરે છે.
ઝિંક $(Zn)$ વનસ્પતિ અંતઃસ્ત્રાવ ઓક્સિનના સંશ્લેષણ માટે આવશ્યક છે.
બોરોન $(B)$ કોષ લંબન અને કોષ વિભેદનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
મોલિબ્ડેનમ $(Mo)$ નાઈટ્રોજનેઝ અને નાઈટ્રેટ રિડક્ટેઝ જેવા ઉત્સેચકોનો મહત્વનો ઘટક છે.
આમ, સાચી જોડણી $A-III, B-I, C-IV, D-II$ છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) કેમિયોસ્મોસિસ એ અર્ધ-પ્રવેશશીલ પટલ દ્વારા તેમના વિદ્યુત-રાસાયણિક ઢાળની દિશામાં આયનોનું વહન છે.
પ્રકાશસંશ્લેષણમાં,તે ખાસ કરીને નીચેની બાબતોની માંગ કરે છે:
$1$. એક પટલ (દા.ત.,થાઇલેકોઇડ પટલ).
$2$. એક પ્રોટોન પંપ (પ્રોટોન ઢાળ બનાવવા માટે).
$3$. એક પ્રોટોન ઢાળ (લ્યુમેનમાં $H^+$ આયનોનો સંગ્રહ).
$4$. $ATP$ સિન્થેઝ (એન્ઝાઇમ જે પ્રોટોન ઢાળની ઊર્જાનો ઉપયોગ કરીને $ADP$ અને અકાર્બનિક ફોસ્ફેટમાંથી $ATP$ નું સંશ્લેષણ કરે છે).

(B) રિબોઝોમ એ એક જટિલ કોષીય રચના છે જે રિબોઝોમલ $RNA$ $(rRNA)$ અને વિવિધ પ્રોટીનથી બનેલી હોય છે. સુકોષકેન્દ્રી કોષોમાં,રિબોઝોમ બંધારણીય RNAs અને આશરે $80$ વિવિધ પ્રોટીનનો બનેલો હોય છે,જે પ્રોટીન સંશ્લેષણ (ભાષાંતર) ની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે સાથે મળીને કાર્ય કરે છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. સંસક્તિ: પાણીના અણુઓ વચ્ચે પરસ્પર આકર્ષણ $(II)$.
$B$. આસક્તિ: પાણીના અણુઓનું ધ્રુવીય સપાટીઓ તરફ આકર્ષણ $(IV)$.
$C$. પૃષ્ઠતાણ: પાણીના અણુઓ વાયુ અવસ્થા કરતા પ્રવાહી અવસ્થામાં એકબીજા તરફ વધુ આકર્ષાયેલા હોય છે $(I)$.
$D$. બિંદુત્સવેદન: પ્રવાહી સ્વરૂપે પાણીનો વ્યય $(III)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $A-II, B-IV, C-I, D-III$ છે, જે વિકલ્પ $B$ ને અનુરૂપ છે.

(A) $1$. ઓક્સિડેટિવ ડિકાર્બોક્સિલેશન: કોષરસમાં ગ્લાયકોલિસિસ દ્વારા બનેલ પાયરુવેટ, કણાભસૂત્રના આધારકમાં પ્રવેશે છે અને પાયરુવેટ ડીહાઈડ્રોજનેઝ ઉત્સેચક સંકુલ દ્વારા ઓક્સિડેટિવ ડિકાર્બોક્સિલેશનની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે $(A-II)$.
$2$. ગ્લાયકોલિસિસ: ગ્લાયકોલિસિસની યોજના ગુસ્તાવ એમ્બડેન, ઓટો મેયરહોફ અને જે. પારનાસ દ્વારા આપવામાં આવી હતી, જેને $EMP$ પથ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે $(B-IV)$.
$3$. ઓક્સિડેટિવ ફોસ્ફોરાયલેશન: ઇલેક્ટ્રોન ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમમાં, ઓક્સિડેશન-રિડક્શનની ઉર્જાનો ઉપયોગ પ્રોટોન ગ્રેડિયન્ટ બનાવવા માટે થાય છે, જે ફોસ્ફોરાયલેશન માટે જરૂરી છે $(C-III)$.
$4$. ટ્રાયકાર્બોક્સિલિક એસિડ ચક્ર $(TCA)$: $TCA$ ચક્ર એસિટિલ ગ્રુપના ઓક્સાલોએસેટિક એસિડ $(OAA)$ અને પાણી સાથેના જોડાણથી શરૂ થાય છે, જે સાઇટ્રેટ સિન્થેઝ ઉત્સેચક દ્વારા ઉત્પ્રેરિત થાય છે $(D-I)$.
તેથી, સાચી જોડ $A-II, B-IV, C-III, D-I$ છે.

(B) વિકલ્પ $B$ આ પ્રશ્નનો સાચો જવાબ છે કારણ કે મેલોનેટ એ સક્સિનેટ ડિહાઈડ્રોજીનેઝ ઉત્સેચકનું સ્પર્ધાત્મક અવરોધક (competitive inhibitor) છે.
મેલોનેટ દ્વારા સક્સિનિક ડિહાઈડ્રોજીનેઝનું અવરોધન મેલોનેટ અને સબસ્ટ્રેટ સક્સિનેટ વચ્ચેની બંધારણીય સમાનતાને કારણે થાય છે.
સ્પર્ધાત્મક અવરોધકોનો ઉપયોગ ઘણીવાર બેક્ટેરિયલ રોગકારકોના નિયંત્રણમાં કરવામાં આવે છે.

(C) વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે અસ્થિબંધ એ ઘટ્ટ નિયમિત સંયોજક પેશીનું ઉદાહરણ છે,ઘટ્ટ અનિયમિત પેશીનું નહીં.
વિધાન $II$ ખોટું છે કારણ કે કાસ્થિ એ વિશિષ્ટ સંયોજક પેશીનો એક પ્રકાર છે,ઘટ્ટ નિયમિત પેશી નથી.
તેથી,વિધાન $I$ અને વિધાન $II$ બંને ખોટા છે.

(C) સાચું જોડાણ નીચે મુજબ છે:
$A$. કાસ્થિમય સાંધો: આ સાંધા કરોડસ્તંભમાં પાસ-પાસેના કરોડરજ્જુના મણકા વચ્ચે જોવા મળે છે $(A-II)$.
$B$. ઉખલ સાંધો: આ સાંધો હ્યુમરસ અને પેક્ટોરલ ગર્ડલ વચ્ચે જોવા મળે છે,જે પરિભ્રમણ ગતિમાં મદદ કરે છે $(B-IV)$.
$C$. તંતુમય સાંધો: આ સાંધા કોઈ પણ પ્રકારની હલનચલન થવા દેતા નથી અને ખોપરીના ચપટા અસ્થિઓ વચ્ચે જોવા મળે છે,જે ઘટ્ટ તંતુમય સંયોજક પેશીઓ દ્વારા જોડાયેલા હોય છે $(C-I)$.
$D$. સેડલ સાંધો: આ સાંધો અંગૂઠાના કાર્પલ અને મેટાકાર્પલ વચ્ચે જોવા મળે છે,જે વધુ હલનચલન માટે જવાબદાર છે $(D-III)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $A-II, B-IV, C-I, D-III$ છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
- $CCK$ (કોલેસાઈસ્ટોકાઈનિન) સ્વાદુપિંડ પર કાર્ય કરીને સ્વાદુરસના ઉત્સેચકોના સ્ત્રાવને ઉત્તેજિત કરે છે। તેથી, $A-IV$.
- $GIP$ (ગેસ્ટ્રિક ઈનહિબિટરી પેપ્ટાઈડ) જઠરીય ગ્રંથિઓ પર કાર્ય કરીને જઠરીય સ્ત્રાવ અને ગતિશીલતાને અવરોધે છે। તેથી, $B-III$.
- $ANF$ (એટ્રિયલ નેટ્રિયુરેટિક ફેક્ટર) હૃદયની કર્ણકની દીવાલમાંથી મુક્ત થાય છે। તેથી, $C-II$.
- $ADH$ (એન્ટિ-ડાયયુરેટિક હોર્મોન) મુખ્યત્વે મૂત્રપિંડ પર કાર્ય કરીને પાણી અને ઈલેક્ટ્રોલાઈટ્સના પુનઃશોષણને ઉત્તેજિત કરે છે। તેથી, $D-I$.
આમ, સાચો ક્રમ $A-IV, B-III, C-II, D-I$ છે, જે વિકલ્પ $B$ માં દર્શાવેલ છે।

(A) અંતઃપટલ તંત્રમાં અંતઃકોષરસજાળ $(ER)$, ગોલ્ગી પ્રસાધન, લાયસોઝોમ્સ અને રસધાનીઓનો સમાવેશ થાય છે.
કણાભસૂત્ર, હરિતકણ અને પરોક્સિસોમ્સના કાર્યો ઉપર જણાવેલ ઘટકો સાથે સંકલિત હોતા નથી, તેથી તેમને અંતઃપટલ તંત્રનો ભાગ માનવામાં આવતા નથી.
તેથી, જે અંગિકાઓ અંતઃપટલ તંત્રનો ભાગ $\text{નથી}$, તે કણાભસૂત્ર $(A)$, હરિતકણ $(C)$ અને પરોક્સિસોમ્સ $(E)$ છે.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. $Taenia$ (પૃથુકૃમિ) ઉત્સર્જન માટે જ્યોત કોષો $(III)$ નો ઉપયોગ કરે છે.
$B$. $Paramoecium$ આશૃતિનિયમન અને ઉત્સર્જન માટે આંકુચક રસધાની $(II)$ નો ઉપયોગ કરે છે.
$C$. $Periplaneta$ (વંદો) ઉત્સર્જન માટે યુરિકોઝ ગ્રંથિ $(IV)$ નો ઉપયોગ કરે છે.
$D$. $Pheretima$ (અળસિયું) ઉત્સર્જન માટે ઉત્સર્ગિકાઓ $(I)$ નો ઉપયોગ કરે છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $A-III, B-II, C-IV, D-I$ છે.

(C) વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે કારણ કે અપાચિત અને અશોષિત પદાર્થો (મળ) શેષાંત્ર (ileum) માંથી ઈલિયો-સીકલ વાલ્વ દ્વારા મોટા આંતરડાના અંધાંત્ર (caecum) માં પ્રવેશે છે.
ઈલિયો-સીકલ વાલ્વનું મુખ્ય કાર્ય મળના પદાર્થોને અંધાંત્રમાંથી પાછા શેષાંત્રમાં જતા અટકાવવાનું છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે પાયલોરિક વાલ્વ જઠર અને પકવાશય વચ્ચેના માર્ગનું નિયમન કરે છે.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે ઓડીનો વાલ્વ સામાન્ય યકૃત-સ્વાદુપિંડ નળીના પકવાશયમાં ખુલવાના માર્ગને સુરક્ષિત કરે છે.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે જઠર-અન્નનળી વાલ્વ અન્નનળીના જઠરમાં ખુલવાના માર્ગનું નિયમન કરે છે.

(B) સાચો જવાબ $A-III, B-I, C-IV, D-II$ છે.
$1$. ફોવિયા $(A-III)$: તે મેક્યુલા લ્યુટિયામાં આવેલો મધ્યસ્થ ખાડો છે, જે સૌથી વધુ દ્રષ્ટિની તીવ્રતા અથવા રિઝોલ્યુશન ધરાવતું બિંદુ છે.
$2$. આઈરિસ $(B-I)$: તે આંખનો દૃશ્યમાન રંગીન ભાગ છે જે કીકીના વ્યાસનું નિયમન કરે છે.
$3$. અંધબિંદુ $(C-IV)$: તે નેત્રપટલ પરનું એવું બિંદુ છે જ્યાંથી દ્રષ્ટિચેતા આંખના ડોળામાંથી બહાર નીકળે છે; અહીં પ્રકાશગ્રાહી કોષો ગેરહાજર હોવાથી દ્રષ્ટિ શક્ય નથી.
$4$. શ્વેતપટલ $(D-II)$: તે આંખનું બાહ્ય સ્તર છે જે ઘટ્ટ સંયોજક પેશીઓનું બનેલું છે અને આંખને માળખાકીય આધાર આપે છે.

(B) વિધાન $I$ સાચું છે: ઉત્સેચકો પ્રોટીન છે. નીચા તાપમાને,ઉત્સેચકો નિષ્ક્રિય અવસ્થામાં રહે છે પરંતુ તેનો નાશ થતો નથી; તાપમાન વધતા તેઓ ફરીથી સક્રિય થઈ શકે છે. ઊંચા તાપમાને,પ્રોટીન બંધારણમાં રહેલા હાઇડ્રોજન બંધ અને અન્ય સ્થાયી બળો તૂટી જાય છે,જેના કારણે વિકૃતિકરણ થાય છે અને ઉત્સેચકીય પ્રવૃત્તિ કાયમી ધોરણે નાશ પામે છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: સ્પર્ધાત્મક અવરોધકનું આણ્વીય બંધારણ પ્રક્રિયાર્થી જેવું જ હોય છે. આ બંધારણીય સમાનતાને કારણે,તે ઉત્સેચકના સક્રિય સ્થાન (active site) માટે પ્રક્રિયાર્થી સાથે સ્પર્ધા કરે છે,જેનાથી પ્રક્રિયા અવરોધાય છે.
તેથી,બંને વિધાનો સાચા છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ (અર્ધમેરુદંડી - $Hemichordata$) છે.
$1$. અર્ધમેરુદંડી પ્રાણીઓ દ્વિપાર્શ્વસ્થ સમમિતિ ધરાવે છે.
$2$. શૂળત્વચી $(Echinodermata)$ ના પુખ્ત સજીવો અરીય સમમિતિ દર્શાવે છે (ખાસ કરીને પંચ-અરીય સમમિતિ),જોકે તેમની ડિંભ અવસ્થા દ્વિપાર્શ્વસ્થ સમમિતિ ધરાવે છે.
$3$. કંકતધરા $(Ctenophora)$ અરીય સમમિતિ દર્શાવે છે.
$4$. કોષ્ઠાંત્રી ($Coelenterata$ / $Cnidaria$) અરીય સમમિતિ દર્શાવે છે.
તેથી,અર્ધમેરુદંડીના પુખ્ત સજીવોમાં અરીય સમમિતિ જોવા મળતી નથી.

(D) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. પેપ્ટિક કોષો (મુખ્ય કોષો) પ્રોએન્ઝાઇમ પેપ્સીનોજન $(III)$ નો સ્ત્રાવ કરે છે.
$B$. ગોબ્લેટ કોષો શ્લેષ્મ $(I)$ નો સ્ત્રાવ કરે છે.
$C$. ઓક્સિન્ટિક કોષો (પેરીએટલ કોષો) $HCl$ અને વિટામિન $B_{12}$ ના શોષણ માટે જરૂરી આંતરિક કારક $(IV)$ નો સ્ત્રાવ કરે છે.
$D$. યકૃત કોષો પિત્તરસ $(II)$ નો સ્ત્રાવ કરે છે.
તેથી,સાચો ક્રમ $A-III, B-I, C-IV, D-II$ છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
જીવન ક્ષમતા $(VC)$ એટલે કે બળપૂર્વક ઉચ્છવાસ કર્યા પછી વ્યક્તિ જેટલી મહત્તમ હવા અંદર લઈ શકે છે તે કદ.
તેમાં ઇન્સ્પિરેટરી રિઝર્વ વોલ્યુમ $(IRV)$,ટાઇડલ વોલ્યુમ $(TV)$ અને એક્સપિરેટરી રિઝર્વ વોલ્યુમ $(ERV)$ નો સમાવેશ થાય છે.
ગાણિતિક રીતે,$VC = IRV + TV + ERV$.

(A) વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે,પરંપરાગત રીતે,પ્રોટીનને એક રેખા તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે જેમાં ડાબો છેડો પ્રથમ એમિનો એસિડ ($N$-ટર્મિનલ) છે અને જમણો છેડો છેલ્લો એમિનો એસિડ ($C$-ટર્મિનલ) છે. વિધાનમાં આ ટર્મિનલ્સને ખોટી રીતે બદલી નાખવામાં આવ્યા છે.
વિધાન $II$ સાચું છે કારણ કે પુખ્ત માનવ હિમોગ્લોબિન એ ચતુર્થક બંધારણ છે જે $4$ પોલીપેપ્ટાઈડ સબયુનિટ્સનું બનેલું છે: બે $\alpha$-સબયુનિટ્સ અને બે $\beta$-સબયુનિટ્સ.
તેથી,વિધાન $I$ ખોટું છે અને વિધાન $II$ સાચું છે.

(D) વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે મૂત્રપિંડનલિકાને બાહ્યક અને મજ્જકમાં તેમના સાપેક્ષ સ્થાનના આધારે બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: બાહ્યક મૂત્રપિંડનલિકા અને મજ્જક-સમીપસ્થ મૂત્રપિંડનલિકા.
કારણ $R$ ખોટું છે કારણ કે મજ્જક-સમીપસ્થ મૂત્રપિંડનલિકામાં હેન્લેનો પાશ ખૂબ જ લાંબો હોય છે જે મજ્જકમાં ઊંડે સુધી જાય છે,જે મૂત્રના સાંદ્રણમાં મદદ કરે છે.
તેનાથી વિપરીત,બાહ્યક મૂત્રપિંડનલિકામાં હેન્લેનો પાશ ખૂબ જ ટૂંકો હોય છે જે મજ્જકમાં માત્ર થોડો જ પ્રવેશ કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ એ છે કે $A$ સાચું છે પણ $R$ ખોટું છે.

(D) કોષરસમાં આવેલા સૂક્ષ્મ નલિકાઓ (microtubules),સૂક્ષ્મ તંતુઓ (microfilaments) અને મધ્યવર્તી તંતુઓ (intermediate filaments) થી બનેલી તંતુમય પ્રોટીનયુક્ત રચનાઓના જટિલ નેટવર્કને સામૂહિક રીતે સાયટોસ્કેલેટન (કોષપિંજર) કહેવામાં આવે છે.
તે યાંત્રિક આધાર,પ્રચલન અને કોષના આકારની જાળવણી જેવા ઘણા કાર્યોમાં સામેલ છે.

(B) પ્રમાણિત $ECG$ માં:
- $P$-તરંગ કર્ણકોના વિદ્યુત ઉત્તેજન (અથવા ધ્રુવીકરણ) ને દર્શાવે છે,જે બંને કર્ણકોના સંકોચન તરફ દોરી જાય છે $(A-III)$.
- $Q$-તરંગ ક્ષેપક સિસ્ટોલની શરૂઆત સૂચવે છે $(B-I)$.
- $QRS$ સંકુલ ક્ષેપકોના ધ્રુવીકરણને દર્શાવે છે,જે ક્ષેપકોના સંકોચનની શરૂઆત કરે છે $(C-IV)$.
- $T$-તરંગ ક્ષેપકોની ઉત્તેજિત અવસ્થામાંથી સામાન્ય અવસ્થામાં પાછા ફરવાની પ્રક્રિયા (પુનઃધ્રુવીકરણ) દર્શાવે છે $(D-II)$.
તેથી,સાચી જોડ $A-III, B-I, C-IV, D-II$ છે.

(B) વિકલ્પ $B$ સાચો જવાબ છે કારણ કે લિમ્બિક સિસ્ટમ અને હાયપોથેલેમસ સાથે મળીને જાતીય વર્તણૂક,ઉત્તેજના,આનંદ,ક્રોધ,ભય વગેરેની અભિવ્યક્તિનું નિયમન કરે છે.
વિકલ્પ $A$,$C$,અને $D$ ખોટા છે કારણ કે:
$1$. કોર્પોરા ક્વાડ્રિજેમિના એ મધ્ય મગજનો ભાગ છે જે ચાર ગોળાકાર ઉપસેલા ભાગોનો બનેલો છે.
$2$. કોર્પસ કેલોસમ એ ચેતાતંતુઓનો પટ્ટો છે જે જમણા અને ડાબા મગજના ગોળાર્ધને જોડે છે.
$3$. થેલેમસ એ અગ્ર મગજમાં સંવેદનાત્મક અને મોટર સિગ્નલિંગ માટેનું મુખ્ય સંકલન કેન્દ્ર છે.
$4$. મધ્ય મગજ,પોન્સ અને મેડુલા ઓબ્લોન્ગાટા સાથે મળીને બ્રેઈન સ્ટેમ (મગજનું થડ) બનાવે છે.

(C) વિધાન $A$ ખોટું છે કારણ કે શરીરમાંથી પ્રવાહીનો વધુ પડતો વ્યય ઓસ્મોરિસેપ્ટર્સને ચાલુ (switch on) કરે છે,બંધ કરતું નથી.
વિધાન $B$ સાચું છે કારણ કે $ADH$ (એન્ટિ-ડાય્યુરેટિક હોર્મોન) મૂત્રપિંડ નલિકાના દૂરસ્થ ભાગોમાંથી પાણીના પુનઃશોષણને સરળ બનાવે છે,જેથી ડાય્યુરેસિસ અટકે છે.
વિધાન $C$ સાચું છે કારણ કે $ANF$ (એટ્રિયલ નેટ્રિયૂરેટિક ફેક્ટર) રુધિરના પ્રવાહમાં વધારાના પ્રતિભાવમાં હૃદયની કર્ણકની દીવાલ દ્વારા મુક્ત થાય છે અને રુધિરના દબાણને ઘટાડવા માટે વાસોડિલેશન (રુધિરવાહિનીઓનું વિસ્તરણ) પ્રેરે છે.
વિધાન $D$ સાચું છે કારણ કે $ADH$ પાણીના પુનઃશોષણમાં વધારો કરે છે,જે રુધિરના કદમાં વધારો કરે છે અને પરિણામે રુધિરનું દબાણ વધે છે.
વિધાન $E$ ખોટું છે કારણ કે $ADH$ એ $GFR$ (ગ્લોમેર્યુલર ફિલ્ટરેશન રેટ) માં ઘટાડો કરતું નથી; તે પાણીનું સંતુલન જાળવવામાં મદદ કરે છે.
તેથી,વિધાનો $B, C$ અને $D$ સાચા છે.

(C) મેરુદંડી પ્રાણીઓના મુખ્ય લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
$1$. મેરુદંડની હાજરી.
$2$. પૃષ્ઠ બાજુએ આવેલી,પોલી અને એકલ ચેતા રજ્જુની હાજરી.
$3$. યુગ્મિત કંઠનાલીય ઝાલર ફાટોની હાજરી.
$4$. પશ્ચ-ગુદા પૂંછડીની હાજરી.
$5$. વક્ષ બાજુએ હૃદયની હાજરી.
$6$. બંધ પ્રકારના રુધિરાભિસરણ તંત્રની હાજરી.
આપેલા વિધાનોનું મૂલ્યાંકન:
$A$. ખોટું: મેરુદંડીઓમાં ચેતા રજ્જુ પૃષ્ઠ,પોલી અને એકલ હોય છે,નક્કર અને બેવડી હોતી નથી.
$B$. સાચું: મેરુદંડીઓમાં બંધ પ્રકારનું રુધિરાભિસરણ તંત્ર હોય છે.
$C$. સાચું: મેરુદંડીઓમાં તેમના જીવનચક્રના કોઈક તબક્કે યુગ્મિત કંઠનાલીય ઝાલર ફાટો જોવા મળે છે.
$D$. ખોટું: મેરુદંડીઓમાં હૃદય વક્ષ બાજુએ હોય છે,પૃષ્ઠ બાજુએ નહીં.
$E$. ખોટું: મેરુદંડીઓ ત્રિગર્ભસ્તરીય અને દેહકોષ્ઠી હોય છે,કૂટદેહકોષ્ઠી નહીં.
તેથી,માત્ર વિધાન $B$ અને $C$ સાચા છે.

(C) વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે કારણ કે પુચ્છ શૈલી (anal styles) માત્ર નર વંદામાં જોવા મળે છે અને માદા વંદામાં ગેરહાજર હોય છે.
વિકલ્પ $A$,$B$,અને $D$ ખોટા છે કારણ કે પુચ્છ શૂક (anal cerci),ઘેરો બદામી શરીરનો રંગ અને સ્કલેરાઈટ્સ એ નર અને માદા બંને વંદામાં જોવા મળતા સામાન્ય લક્ષણો છે.

(A) વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે $G_0$ તબક્કા (શાંત અવસ્થા) માં રહેલા કોષો ચયાપચયની દ્રષ્ટિએ સક્રિય રહે છે,જોકે તેઓ સજીવની જરૂરિયાત મુજબ જ્યાં સુધી સંકેત ન મળે ત્યાં સુધી વિભાજન પામતા નથી.
વિધાન $II$ સાચું છે કારણ કે પ્રાણી કોષોમાં,આંતરાવસ્થાના $S$ તબક્કા દરમિયાન કોષકેન્દ્રમાં $DNA$ નું સ્વયંજનન થાય છે અને કોષરસમાં સેન્ટ્રોસોમનું સ્વયંજનન થાય છે.
તેથી,વિધાન $I$ ખોટું છે અને વિધાન $II$ સાચું છે.

(D) થાઈરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવો બેઝલ મેટાબોલિક રેટ $(BMR)$ ના નિયમનમાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેઓ પાણી અને ઈલેક્ટ્રોલાઈટ સંતુલન જાળવવામાં પણ સામેલ છે.
વધુમાં,તેઓ રક્તકણો $(RBC)$ નિર્માણની પ્રક્રિયામાં મદદ કરે છે.
જોકે,ઊંઘ-જાગવાની ચક્રની સામાન્ય લય મુખ્યત્વે મેલાટોનિન (પીનિયલ ગ્રંથિ દ્વારા સ્ત્રવિત) દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે અને રોગપ્રતિકારક તંત્રનો વિકાસ થાઈરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવનું પ્રાથમિક કાર્ય નથી.
તેથી,$C$ અને $D$ થાઈરોઈડ અંતઃસ્ત્રાવના નિયંત્રણ હેઠળ નથી.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે કારણ કે વાળ,કર્ણપલ્લવ અને સ્તન ગ્રંથિઓની હાજરી એ સસ્તન પ્રાણીઓના વિશિષ્ટ લક્ષણો છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે સસ્તન પ્રાણીઓમાં ડાયકોન્ડિલિક (dicondylic) ખોપરી હોય છે,જ્યારે મોનોકોન્ડિલિક ખોપરી સરીસૃપ અને પક્ષીઓમાં જોવા મળે છે.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે કર્ણપટલ ઉભયજીવીઓમાં પણ જોવા મળે છે,તેથી તે સસ્તન પ્રાણીઓનું વિશિષ્ટ લક્ષણ નથી.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે સસ્તન પ્રાણીઓમાં સીધો વિકાસ જોવા મળે છે,પરોક્ષ વિકાસ નહીં.

(B) માનવ જીનોમ પ્રોજેક્ટમાં $RNA$ તરીકે અભિવ્યક્ત થતા તમામ જનીનોને ઓળખવા માટે Expressed Sequence Tags $(ESTs)$ નો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
આ ટેગ્સ $mRNA$ ટ્રાન્સક્રિપ્ટ્સમાંથી મેળવેલ $cDNA$ ના ટૂંકા ક્રમો છે,જે જીનોમમાં અભિવ્યક્ત જનીનોને ઓળખવા માટે માર્કર તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) વાતાવરણમાં જમીનથી લઈને ઉપર સુધીના હવાની સ્તંભમાં ઓઝોન સ્તરની જાડાઈ ડોબ્સન એકમ $(DU)$ માં માપવામાં આવે છે.
એક ડોબ્સન એકમ એટલે પ્રમાણભૂત તાપમાન અને દબાણ $(STP)$ પર ઓઝોનની $0.01 \ mm$ જાડાઈ.
ડેસિબલ $(dB)$ નો ઉપયોગ અવાજની તીવ્રતા માપવા માટે થાય છે,ઓઝોનની જાડાઈ માપવા માટે નહીં.

(A) વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે. રીકોમ્બિનન્ટ $DNA$ ટેકનોલોજીમાં,અલગ થયેલા $DNA$ ટુકડાઓને ઇથિડિયમ બ્રોમાઇડ નામના પદાર્થથી અભિરંજિત કર્યા પછી અને ત્યારબાદ $UV$ કિરણોના સંપર્કમાં લાવ્યા પછી જ જોઈ શકાય છે.
જ્યારે જેલને $UV$ પ્રકાશમાં રાખવામાં આવે છે,ત્યારે ઇથિડિયમ બ્રોમાઇડથી અભિરંજિત $DNA$ ના ટુકડાઓ તેજસ્વી નારંગી રંગના પટ્ટાઓ તરીકે દેખાય છે.

(B) 'The Evil Quartet' (દુષ્ટ ચતુષ્ક) એ જૈવવિવિધતાના નુકસાનના ચાર મુખ્ય કારણોનો ઉલ્લેખ કરે છે: આવાસનું નુકસાન અને વિખંડન,અતિશય શોષણ,વિદેશી જાતિઓનું આક્રમણ અને સહ-વિલુપ્તીકરણ.
આ પૈકી,આવાસનું નુકસાન અને વિખંડન એ પ્રાણીઓ અને વનસ્પતિઓના વિલુપ્તીકરણ માટેનું સૌથી મહત્વનું કારણ માનવામાં આવે છે,કારણ કે તે સીધી રીતે તેમના અસ્તિત્વ માટે જરૂરી રહેઠાણને નષ્ટ કરે છે.

(D) આલ્ફ્રેડ સ્ટર્ટેવેન્ટે એક જ રંગસૂત્ર પર આવેલા જનીન જોડ વચ્ચેના પુનઃસંયોજનની આવૃત્તિને જનીનો વચ્ચેના અંતરના માપ તરીકે ઉપયોગમાં લીધી અને રંગસૂત્ર પર તેમનું 'મેપિંગ' (સ્થાન નક્કી) કર્યું.
સટન અને બોવેરીએ આનુવંશિકતાનો રંગસૂત્રીય વાદ પ્રસ્તાવિત કર્યો હતો.
હેન્કિંગે $X$-રંગસૂત્રની શોધ કરી હતી.
થોમસ હન્ટ મોર્ગને આનુવંશિકતાના રંગસૂત્રીય વાદને સાબિત કર્યો અને સહલગ્નતા (linkage) નો ખ્યાલ આપ્યો હતો.

(C) સુકોષકેન્દ્રીઓમાં પ્રત્યાંકન માટે ત્રણ મુખ્ય પ્રકારના $RNA$ પોલિમરેઝ જવાબદાર છે:
$RNA$ પોલિમરેઝ $I$ એ $rRNA$ ($5.8S, 18S$ અને $28S$) નું પ્રત્યાંકન કરે છે.
$RNA$ પોલિમરેઝ $II$ એ $hnRNA$ ($mRNA$ નો પૂર્વગામી) નું પ્રત્યાંકન કરે છે.
$RNA$ પોલિમરેઝ $III$ એ $tRNA$,$5S$ $rRNA$ અને $snRNA$ (સ્મોલ ન્યુક્લિયર $RNA$) નું પ્રત્યાંકન કરે છે.

(D) $GPP$ નો નોંધપાત્ર જથ્થો વનસ્પતિઓ દ્વારા શ્વસનમાં વપરાય છે. ગ્રોસ પ્રાઈમરી પ્રોડક્ટિવિટીમાંથી શ્વસન દરમિયાન થતો વ્યય $(R)$ બાદ કરતાં નેટ પ્રાઈમરી પ્રોડક્ટિવિટી $(NPP)$ મળે છે.
તેથી,$R$ એ શ્વસન દરમિયાન થતો વ્યય (Respiratory loss) દર્શાવે છે.

(C) $DNA$ આનુવંશિક દ્રવ્ય છે તેનો અસ્પષ્ટ પુરાવો આલ્ફ્રેડ હર્ષી અને માર્થા ચેઝ દ્વારા $1952$ માં બેક્ટેરિયોફેજ પર કરવામાં આવેલા પ્રયોગો દ્વારા મળ્યો હતો.
ફ્રેડરિક ગ્રિફિથે $Streptococcus \text{ } pneumoniae$ (ન્યુમોકોકસ) નો ઉપયોગ કરીને રૂપાંતરણના પ્રયોગો કર્યા હતા.
એવરી,મેકલીઓડ અને મેકકાર્ટીએ ગ્રિફિથ દ્વારા ઓળખવામાં આવેલા 'રૂપાંતરણ સિદ્ધાંત' (Transforming Principle) નું જૈવરાસાયણિક લાક્ષણિકરણ પૂરું પાડ્યું હતું.
વિલ્કિન્સ અને ફ્રેન્કલિન દ્વારા $DNA$ બંધારણનો $X$-ray વિવર્તન ડેટા તૈયાર કરવામાં આવ્યો હતો.

(C) મકાઈના ડોડામાં,ટસેલ્સ એ માદા પુષ્પોના લાંબા પરાગાસન (stigma) અને પરાગવાહિની (style) નું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. આ દોરી જેવી રચનાઓ ડોડાની બહાર લટકે છે અને પવનમાં લહેરાય છે જેથી પવન દ્વારા આવતી પરાગરજને પકડી શકાય અને ફલન થઈ શકે.

(C) જનીન દ્રવ્યના અલગીકરણ દરમિયાન,અંતિમ તબક્કામાં શુદ્ધ મિશ્રણમાં ઠંડું ઇથેનોલ ઉમેરવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયાને કારણે $DNA$ દ્રાવણમાં ઝીણા તંતુઓ તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે.
તેથી,વિકલ્પ $(C)$ સાચો જવાબ છે.
પ્રોટીનને પ્રોટીએઝ ઉત્સેચકો દ્વારા અને $RNA$ ને રાઈબોન્યુક્લિએઝ ઉત્સેચકો દ્વારા દૂર કરવામાં આવે છે.

(D) સહાયક કોષો એ માદા જન્યુજનકના કોષો છે અને તેથી તે એકકીય $(n)$ હોય છે.
યુગ્મનજ એ નર જન્યુ $(n)$ અને અંડકોષ $(n)$ ના જોડાણથી બને છે,તેથી તે દ્વિકીય $(2n)$ હોય છે.
પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર $(PEN)$ એ દ્વિકીય દ્વિતીયક કોષકેન્દ્ર $(2n)$ અને નર જન્યુ $(n)$ ના જોડાણથી બને છે,તેથી તે ત્રિકીય $(3n)$ હોય છે.
આમ,એકકીય,દ્વિકીય અને ત્રિકીય રચનાઓનો ક્રમ સહાયક કોષો,યુગ્મનજ અને પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર છે.

(B) મોટા,રંગીન અને સુગંધિત પુષ્પો જે મધુરસ (nectar) ઉત્પન્ન કરે છે,તે જૈવિક પરાગવાહકો,ખાસ કરીને કીટકોને આકર્ષવા માટેના વિશિષ્ટ અનુકૂલનો છે. આ લક્ષણો સુનિશ્ચિત કરે છે કે કીટકો મધુરસ એકત્રિત કરવા માટે પુષ્પોની મુલાકાત લે,જેનાથી પરાગનયનની પ્રક્રિયા સરળ બને છે. તેથી,આવા પુષ્પો કીટક દ્વારા પરાગિત વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.

(C) જૈવવિવિધતા પરનું ઐતિહાસિક સંમેલન,જેને 'પૃથ્વી સંમેલન' (The Earth Summit) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે $1992$ માં રિયો ડી જાનેરો ખાતે યોજાયું હતું.
આ સંમેલને તમામ રાષ્ટ્રોને જૈવવિવિધતાના સંરક્ષણ અને તેના ફાયદાઓના ટકાઉ ઉપયોગ માટે યોગ્ય પગલાં લેવા માટે આહવાન કર્યું હતું.

(D) વિકલ્પ $D$ સાચો જવાબ છે કારણ કે જીન ગન પદ્ધતિ (બાયોલિસ્ટિક્સ) માં,યજમાન કોષો પર મારો કરવા માટે ટંગસ્ટન અથવા સોનાના સૂક્ષ્મ કણોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
આ ધાતુઓ પસંદ કરવામાં આવે છે કારણ કે તે રાસાયણિક રીતે નિષ્ક્રિય હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તે કોષીય ઘટકો સાથે પ્રતિક્રિયા આપતી નથી અથવા યજમાન કોષોના રાસાયણિક બંધારણમાં ફેરફાર કરતી નથી.

(A) વિધાન $A$ સાચું છે: અપત્યભક્ષીઓ (જેમ કે અળસિયા) અપરદને નાના કણોમાં તોડે છે,જેને ટુકડા કરવાની પ્રક્રિયા (fragmentation) કહેવાય છે.
વિધાન $B$ સાચું છે: ખનીજીકરણ દરમિયાન,કેટલાક સૂક્ષ્મજીવો અકાર્બનિક પોષકતત્વો મુક્ત કરવા માટે હ્યુમસનું વધુ વિઘટન કરે છે.
વિધાન $C$ સાચું છે: પાણીમાં દ્રાવ્ય અકાર્બનિક પોષકતત્વો જમીનના સ્તરોમાં નીચે ઉતરે છે અને નિક્ષાલન (leaching) પ્રક્રિયા દ્વારા અનુપલબ્ધ ક્ષારો તરીકે અવક્ષેપિત થાય છે.
વિધાન $D$ ખોટું છે: અપરદ આહાર શૃંખલા મૃત કાર્બનિક પદાર્થો (અપરદ) થી શરૂ થાય છે,જીવંત સજીવોથી નહીં.
વિધાન $E$ ખોટું છે: અળસિયા અપરદને ટુકડા કરવાની પ્રક્રિયા (fragmentation) દ્વારા નાના કણોમાં તોડે છે,કેટાબોલિઝમ દ્વારા નહીં. કેટાબોલિઝમ એ પ્રક્રિયા છે જેમાં બેક્ટેરિયા અને ફૂગના ઉત્સેચકો અપરદને સરળ અકાર્બનિક પદાર્થોમાં વિઘટિત કરે છે.
તેથી,વિધાનો $A, B,$ અને $C$ સાચા છે.

(D) પ્લિયોટ્રોપિઝમ એ એક આનુવંશિક ઘટના છે જેમાં એક જ જનીન બે કે તેથી વધુ દેખીતી રીતે અસંબંધિત બાહ્ય લક્ષણોને પ્રભાવિત કરે છે.
જ્યારે એક જ જનીન અનેક બાહ્ય સ્વરૂપની અભિવ્યક્તિઓને અસર કરે છે,ત્યારે તે જનીનને પ્લિયોટ્રોપિક જનીન કહેવામાં આવે છે અને આ ઘટનાને પ્લિયોટ્રોપિઝમ કહેવામાં આવે છે.
આનું એક ઉદાહરણ ફિનાઇલકીટોન્યુરિયા (phenylketonuria) માટે જવાબદાર જનીન છે,જે ત્વચાના રંગદ્રવ્ય,વાળનો રંગ અને માનસિક ક્ષમતાને અસર કરે છે.

(B) રિકોમ્બિનન્ટ $DNA$ ટેકનોલોજીની પ્રક્રિયા એક ચોક્કસ ક્રમમાં અનુસરે છે:
$1$. જનીનિક દ્રવ્ય $(DNA)$ નું અલગીકરણ.
$2$. રિસ્ટ્રિક્શન ઉત્સેચકોનો ઉપયોગ કરીને $DNA$ ને ચોક્કસ સ્થાનેથી કાપવું $(B)$.
$3$. ઇચ્છિત $DNA$ ટુકડાનું અલગીકરણ $(C)$.
$4$. $PCR$ નો ઉપયોગ કરીને ઇચ્છિત જનીનનું પ્રવર્ધન $(D)$.
$5$. $DNA$ ટુકડાને વાહક (Vector) માં જોડવું.
$6$. રિકોમ્બિનન્ટ $DNA$ ને યજમાન કોષમાં દાખલ કરવું $(A)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $B, C, D, A$ છે.

(C) શેવાળના ફૂલ (Algal bloom) પોષક તત્વોના સંવર્ધન (સુપોષણ) ને કારણે પ્લેન્કટોનિક શેવાળની અતિશય વૃદ્ધિને લીધે થાય છે.
આ ફૂલ જળાશયોને વિશિષ્ટ રંગ આપે છે અને પાણીની ગુણવત્તામાં ઘટાડો કરે છે.
તે માછલીઓના મૃત્યુનું કારણ પણ બને છે અને મનુષ્યો તેમજ પ્રાણીઓ માટે ઝેરી હોઈ શકે છે.
તેથી,એવું વિધાન કે શેવાળના ફૂલ પાણીની ગુણવત્તામાં સુધારો કરે છે અને મત્સ્યઉદ્યોગને પ્રોત્સાહન આપે છે,તે ખોટું છે.

(D) ક્લાઈનફેલ્ટર સિન્ડ્રોમ એ $X$-રંગસૂત્રની વધારાની નકલની હાજરીને કારણે થતી આનુવંશિક વિકૃતિ છે,જેનું પરિણામ $47, XXY$ કાર્યોટાઇપ છે.
વિધાન $B$ સાચું છે કારણ કે આ સિન્ડ્રોમ ધરાવતી વ્યક્તિઓમાં એકંદરે પુરુષ જેવો વિકાસ જોવા મળે છે,પરંતુ તેઓમાં સ્ત્રી જેવી કેટલીક લાક્ષણિકતાઓ (જેમ કે ગાયનેકોમાસ્ટિયા) પણ જોવા મળે છે.
વિધાન $E$ સાચું છે કારણ કે આવી વ્યક્તિઓ વંધ્ય હોય છે.
વિધાન $A$,$C$ અને $D$ ખોટા છે કારણ કે તે ડાઉન સિન્ડ્રોમ સાથે સંકળાયેલી લાક્ષણિકતાઓનું વર્ણન કરે છે,ક્લાઈનફેલ્ટર સિન્ડ્રોમનું નહીં. ડાઉન સિન્ડ્રોમનું વર્ણન સૌપ્રથમ લેંગ્ડન ડાઉન દ્વારા $1866$ માં કરવામાં આવ્યું હતું,અને અસરગ્રસ્ત વ્યક્તિઓ સામાન્ય રીતે ટૂંકા કદની હોય છે અને તેમનો શારીરિક,મનોપ્રેરક અને માનસિક વિકાસ મંદ હોય છે.
તેથી,વિધાન $B$ અને $E$ સાચા છે.

$(C)$ $(+,+)$ સહજીવન: આ આંતરક્રિયામાં, બંને આંતરક્રિયા કરતી જાતિઓને ફાયદો થાય છે.
$(+, 0)$ સહભોજિતા: માત્ર એક જાતિને ફાયદો થાય છે અને બીજી જાતિ અપ્રભાવિત રહે છે (ન તો નુકસાન થાય છે કે ન તો ફાયદો).
$(-, 0)$ અમિતોપજીવિતા: એક જાતિને નુકસાન થાય છે જ્યારે બીજી જાતિ અપ્રભાવિત રહે છે.
$(+,-)$ પરોપજીવન: એક જાતિને ફાયદો થાય છે અને બીજી જાતિ નકારાત્મક રીતે પ્રભાવિત થાય છે (નુકસાન થાય છે).

(B) પુષ્પને રૂપાંતરિત પ્રરોહ માનવામાં આવે છે કારણ કે પ્રરોહાગ્ર વર્ધનશીલ પેશી પુષ્પીય વર્ધનશીલ પેશીમાં પરિવર્તિત થાય છે.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,આંતરગાંઠો લંબાઈમાં વધતી નથી,જેના કારણે પુષ્પીય ધરી અત્યંત સંકોચાઈ જાય છે.
પર્ણો ઉત્પન્ન કરવાને બદલે,અગ્રભાગ ક્રમિક ગાંઠો પર પાર્શ્વીય રીતે વિવિધ પુષ્પીય અંગો (વજ્રપત્ર,દલપત્ર,પુંકેસર અને સ્ત્રીકેસર) ઉત્પન્ન કરે છે.
આમ,આંતરગાંઠોનું સંકોચન એ પ્રરોહના પુષ્પમાં રૂપાંતરણનું માળખાકીય કારણ હોવાથી,$A$ અને $R$ બંને સાચા છે અને $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી છે.

(D) વિધાન $I$ સાચું છે: ગૌસનો 'સ્પર્ધાત્મક નિષેધનો સિદ્ધાંત' જણાવે છે કે સમાન સંસાધનો માટે સ્પર્ધા કરતી બે નજીકની સંબંધિત જાતિઓ અનિશ્ચિત સમય સુધી સહઅસ્તિત્વ ધરાવી શકતી નથી અને સ્પર્ધામાં નબળી જાતિ અંતે નાશ પામશે.
વિધાન $II$ ખોટું છે: સામાન્ય રીતે,તૃણાહારીઓ અને વનસ્પતિઓ માંસાહારીઓ કરતા સ્પર્ધાથી વધુ પ્રતિકૂળ રીતે પ્રભાવિત થાય છે. તેથી,વિધાન $I$ સાચું છે અને વિધાન $II$ ખોટું છે.

(A) $lac$ ઓપેરોન મોડેલમાં,બંધારણીય જનીનો અને નિયામક જનીન ચોક્કસ કાર્યો ધરાવે છે:
$1$. જનીન $z$: $\beta$-ગેલેક્ટોસિડેઝ ઉત્સેચક માટે સંકેત આપે છે,જે લેક્ટોઝનું ગેલેક્ટોઝ અને ગ્લુકોઝમાં જળવિભાજન કરવા માટે જવાબદાર છે.
$2$. જનીન $y$: પરમીએઝ ઉત્સેચક માટે સંકેત આપે છે,જે કોષની $\beta$-ગેલેક્ટોસાઈડ્સ પ્રત્યેની પારગમ્યતા વધારે છે.
$3$. જનીન $a$: ટ્રાન્સએસીટાઈલેઝ ઉત્સેચક માટે સંકેત આપે છે.
$4$. જનીન $i$: રિપ્રેસર પ્રોટીન માટે સંકેત આપે છે,જે ઇન્ડ્યુસરની ગેરહાજરીમાં ટ્રાન્સક્રિપ્શનને રોકવા માટે ઓપરેટર પ્રદેશ સાથે જોડાય છે.
તેથી,સાચી જોડણી $A-II, B-III, C-IV, D-I$ છે.

(A) વિધાન $A$ ખોટું છે કારણ કે ભારતમાં જાતિ નિર્ધારણ માટે એમ્નિયોસેન્ટેસિસ પર સખત પ્રતિબંધ છે અને તે રિપ્રોડક્ટિવ એન્ડ ચાઇલ્ડ હેલ્થ કેર $(RCH)$ પ્રોગ્રામની વ્યૂહરચના નથી.
$RCH$ પ્રોગ્રામનો ઉદ્દેશ્ય પ્રજનન સંબંધિત પાસાઓ વિશે જાગૃતિ લાવવાનો અને તંદુરસ્ત સમાજ માટે સહાય પૂરી પાડવાનો છે.
કારણ $R$ સાચું છે કારણ કે એમ્નિયોસેન્ટેસિસ પરનો કાયદાકીય પ્રતિબંધ ખાસ કરીને સ્ત્રી ભ્રૂણહત્યા જેવી ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓને રોકવા માટે છે,જે એક મોટી સામાજિક સમસ્યા છે.
તેથી,$A$ ખોટું છે પરંતુ $R$ સાચું છે.

(B) વિધાન $I$ સાચું છે: શુક્રવાહિની અધિવૃષણમાંથી નીકળે છે અને ઉદરીય ગુહામાં પ્રવેશે છે. તે મૂત્રાશય પર લૂપ બનાવે છે અને શુક્રાશયમાંથી એક નલિકા મેળવીને સ્ખલન નલિકા બનાવે છે,જે પછી મૂત્રમાર્ગમાં ખુલે છે.
વિધાન $II$ સાચું છે: ગ્રીવાની ગુહાને ગ્રીવા નહેર કહેવામાં આવે છે. ગ્રીવા નહેર યોનિમાર્ગ સાથે મળીને જન્મ નહેર બનાવે છે.

(C) સાચો જવાબ વિકલ્પ $C$ છે કારણ કે નિદાનની પરંપરાગત પદ્ધતિઓ,જેમ કે સીરમ અને પેશાબનું વિશ્લેષણ,ખૂબ જ ઓછી સાંદ્રતામાં રોગકારક જીવો અથવા રોગોને શોધવા માટે પૂરતી સંવેદનશીલ નથી,તેથી તે વહેલા નિદાનમાં મદદ કરવામાં નિષ્ફળ જાય છે.
તેનાથી વિપરીત,આધુનિક મોલેક્યુલર ડાયગ્નોસ્ટિક તકનીકો જેવી કે રિકોમ્બિનન્ટ $DNA$ ટેકનોલોજી,પોલિમરેઝ ચેઈન રિએક્શન $(PCR)$ અને એન્ઝાઇમ લિંક્ડ ઇમ્યુનો-સોર્બન્ટ એસે $(ELISA)$ અત્યંત સંવેદનશીલ અને વિશિષ્ટ છે,જે લક્ષણો દેખાય તે પહેલાં જ રોગોને શોધવાની મંજૂરી આપે છે,જે વહેલા ઉપચાર માટે ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે.

(C) સાચો જવાબ વિકલ્પ $C$ છે કારણ કે,આપેલા વિકલ્પોમાંથી $HIV$ ચેપ,જનન અંગોનો હર્પીસ અને હિપેટાઇટિસ-$B$ એ વાયરલ ચેપ છે જે સામાન્ય રીતે અસાધ્ય અથવા લાંબા ગાળાના ગણવામાં આવે છે.
ગોનોરિયા એ $Neisseria$ $gonorrhoeae$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થતો બેક્ટેરિયલ ચેપ છે. જો તેની વહેલી તપાસ કરવામાં આવે અને યોગ્ય એન્ટિબાયોટિક્સ દ્વારા યોગ્ય સારવાર કરવામાં આવે તો તેને સંપૂર્ણપણે મટાડી શકાય છે.

(A) વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે કારણ કે રેડિયોએક્ટિવ આઇસોટોપ સાથે જોડાયેલ સિંગલ-સ્ટ્રેન્ડેડ $DNA$ અથવા $RNA$ અણુને પ્રોબ કહેવામાં આવે છે,અને તેનો ઉપયોગ ચોક્કસ જનીન ક્રમ અથવા વિકૃત જનીનોને શોધવા માટે થાય છે.
વિકલ્પ $B$,$C$,અને $D$ ખોટા છે કારણ કે $BAC$ (બેક્ટેરિયલ આર્ટિફિશિયલ ક્રોમોઝોમ),$YAC$ (યીસ્ટ આર્ટિફિશિયલ ક્રોમોઝોમ),અને $pBR322$ એ રીકોમ્બિનન્ટ $DNA$ ટેકનોલોજીમાં વપરાતા જાણીતા ક્લોનિંગ વેક્ટર છે.

(B) જંગલ કે ઘાસના મેદાનમાં દીપડો અને સિંહ સ્પર્ધાનું ઉદાહરણ છે,જ્યાં બંને જાતિઓ સમાન સંસાધનો માટે સ્પર્ધા કરે છે $(A-I)$.
કાગડાના માળામાં કોયલ દ્વારા ઈંડા મૂકવા એ બ્રૂડ પરોપજીવનનું ઉદાહરણ છે,જેમાં કોયલ (પરોપજીવી) કાગડાના (યજમાન) માળામાં ઈંડા મૂકે છે $(B-II)$.
માયકોરાઈઝામાં ફૂગ અને ઉચ્ચ કક્ષાની વનસ્પતિના મૂળ સહજીવન (Mutualism) દર્શાવે છે,જેમાં બંને જાતિઓને ફાયદો થાય છે. ફૂગ વનસ્પતિને પોષક તત્વોના શોષણમાં મદદ કરે છે,જ્યારે વનસ્પતિ ફૂગને કાર્બોદિત પૂરા પાડે છે $(C-III)$.
ખેતરમાં ઢોર અને બગલો સહભોજિત્વનું ઉદાહરણ છે,જેમાં બગલાને ઢોર દ્વારા ઘાસમાંથી બહાર નીકળતા કીટકો ખાવા મળે છે,જ્યારે ઢોરને કોઈ અસર થતી નથી $(D-IV)$.
તેથી,સાચી જોડ $A-I, B-II, C-III, D-IV$ છે.

(A) વિધાન $A$ સાચું છે: બિન-પ્રાઈમેટ સસ્તન પ્રાણીઓ જેવા કે ગાય,ઘેટાં,ઉંદર,હરણ,કૂતરા અને વાઘમાં પ્રજનન દરમિયાન થતા ચક્રીય ફેરફારોને ઋતુચક્ર (oestrus cycle) કહેવામાં આવે છે.
વિધાન $B$ ખોટું છે: પ્યુબર્ટી (પુખ્તાવસ્થા) સમયે શરૂ થતા પ્રથમ માસિક ચક્રને રજોદર્શન (menarche) કહેવામાં આવે છે,મેનોપોઝ નહીં. મેનોપોઝ એટલે પ્રજનન તબક્કાના અંતે માસિક ચક્રનું બંધ થવું.
વિધાન $C$ સાચું છે: માસિક ધર્મનો અભાવ એ ગર્ભાવસ્થાના સૌથી મહત્વપૂર્ણ સૂચકોમાંનું એક છે,જોકે તે તણાવ અથવા નબળા સ્વાસ્થ્યને કારણે પણ હોઈ શકે છે.
વિધાન $D$ સાચું છે: ચક્રીય માસિક ધર્મ એ માનવ સ્ત્રીઓમાં પ્રજનન તબક્કાની લાક્ષણિકતા છે,જે રજોદર્શનથી રજોનિવૃત્તિ સુધી ચાલે છે.
તેથી,વિધાન $A, C$ અને $D$ સાચા છે.

(C) સાચો જવાબ $A-III, B-IV, C-II, D-I$ છે.
$(i)$ વાસેક્ટોમી એ ગર્ભનિરોધનની એક શસ્ત્રક્રિયા પદ્ધતિ છે જેમાં શુક્રવાહિનીને કાપીને બાંધવામાં આવે છે.
(ii) સંભોગ દરમિયાન સ્ખલન અટકાવવું (Coitus interruptus) એ ગર્ભનિરોધનની એક કુદરતી પદ્ધતિ છે જેમાં પુરુષ સ્ખલન પહેલાં શિશ્નને યોનિમાંથી બહાર કાઢી લે છે.
(iii) સર્વાઇકલ કેપ્સ એ ગર્ભનિરોધનની એક અવરોધક પદ્ધતિ છે જે શુક્રકોષોને ગર્ભાશયમાં પ્રવેશતા અટકાવે છે.
(iv) સહેલી એ ગર્ભનિરોધનની મુખ દ્વારા લેવાતી પદ્ધતિ છે,જે એક અઠવાડિયામાં એકવાર લેવાતી નોન-સ્ટીરોઇડલ ગોળી છે.

(B) સાચો જવાબ વિકલ્પ $B$ છે કારણ કે $HIV$ વ્યક્તિના શરીરમાં પ્રવેશ્યા પછી હેલ્પર $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સ ($T_H$ કોષો) માં પ્રવેશ કરે છે.
આ કોષોની અંદર,વાયરલ $RNA$ જિનોમ રિવર્સ ટ્રાન્સક્રિપ્ટેઝ ઉત્સેચકની મદદથી વાયરલ $DNA$ બનાવવા માટે પ્રતિકૃતિ પામે છે.
આ વાયરલ $DNA$ યજમાન કોષના $DNA$ માં દાખલ થાય છે અને ચેપગ્રસ્ત કોષોને વાયરસના કણો ઉત્પન્ન કરવા માટે નિર્દેશિત કરે છે.
$T_H$ કોષો વાયરસની સંતતિ ઉત્પન્ન કરવા માટે ફેક્ટરી તરીકે કામ કરે છે,જે પછી રુધિરમાં મુક્ત થાય છે અને અન્ય હેલ્પર $T$-લિમ્ફોસાઇટ્સ પર હુમલો કરે છે.

(C) વિધાન $A$ અને કારણ $R$ બંને સાચા છે,પરંતુ $R$ એ $A$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે એન્ડોમેટ્રિયમ એ ગર્ભાશયનું અંદરનું સ્તર છે જ્યાં ગર્ભાવસ્થા સ્થાપિત કરવા માટે બ્લાસ્ટોસિસ્ટનું સ્થાપન થાય છે.
કારણ $R$ પણ સાચું છે કારણ કે કોર્પસ લ્યુટિયમ પ્રોજેસ્ટેરોનનો સ્ત્રાવ કરે છે,જે એન્ડોમેટ્રિયમને જાળવી રાખે છે. જો ફલન ન થાય,તો કોર્પસ લ્યુટિયમનું વિઘટન થાય છે,જેનાથી પ્રોજેસ્ટેરોનનું સ્તર ઘટે છે,જે એન્ડોમેટ્રિયમના વિઘટન (માસિક સ્રાવ) તરફ દોરી જાય છે.
જોકે,કારણ $R$ એ સમજાવે છે કે માસિક ચક્ર દરમિયાન એન્ડોમેટ્રિયમ શા માટે દૂર થાય છે,તે નહીં કે સ્થાપન માટે એન્ડોમેટ્રિયમ શા માટે જરૂરી છે. તેથી,$R$ એ $A$ માટે સાચી સમજૂતી નથી.

(C) વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે કારણ કે નમ્બેટ,સ્પોટેડ કસકસ અને ફ્લાઈંગ ફેલેન્જર એ તમામ ઓસ્ટ્રેલિયન માર્સુપિયલ્સ છે જે અનુકૂલિત પ્રસરણ દર્શાવે છે.
અનુકૂલિત પ્રસરણ એ એક ભૌગોલિક વિસ્તારમાં વિવિધ જાતિઓના ઉદવિકાસની પ્રક્રિયા છે,જે એક બિંદુથી શરૂ થઈને ભૌગોલિક રીતે અન્ય વિસ્તારો (નિવાસસ્થાનો) માં ફેલાય છે.
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે લીમર,કીડીખાઉ અને વરુ એ જરાયુજ (placental) સસ્તન પ્રાણીઓ છે.
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે બોબકેટ એ જરાયુજ સસ્તન પ્રાણી છે.
વિકલ્પ $D$ ખોટો છે કારણ કે મોલ અને ફ્લાઈંગ સ્કવિરલ એ જરાયુજ સસ્તન પ્રાણીઓ છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
- $A$. હેરોઈન: તે એક ડિપ્રેસન્ટ (અવસાદક) છે જે શારીરિક કાર્યોને ધીમા પાડે છે $(A-II)$.
- $B$. મેરિજુઆના: તે હૃદય-રુધિરવાહિની તંત્ર (cardiovascular system) પર તેની નોંધપાત્ર અસર માટે જાણીતું છે $(B-I)$.
- $C$. કોકેઈન: તે ન્યુરોટ્રાન્સમીટર ડોપામાઈનના વહનમાં દખલ કરે છે $(C-IV)$.
- $D$. મોર્ફિન: તે એક શક્તિશાળી શામક અને પીડાનાશક છે $(D-III)$.
તેથી, સાચો ક્રમ $A-II, B-I, C-IV, D-III$ છે, જે વિકલ્પ $B$ ને અનુરૂપ છે.

(B) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$A$. દાદર (Ringworm) એ $Trichophyton$ નામની ફૂગ દ્વારા થાય છે.
$B$. ફાઈલેરિયાસિસ એ $Wuchereria \text{ } bancrofti$ નામના કૃમિ દ્વારા થાય છે.
$C$. મેલેરિયા એ $Plasmodium \text{ } vivax$ નામના પ્રજીવ દ્વારા થાય છે.
$D$. ન્યુમોનિયા એ $Haemophilus \text{ } influenzae$ નામના બેક્ટેરિયા દ્વારા થાય છે.
તેથી, સાચો ક્રમ $A-II, B-III, C-IV, D-I$ છે.

(D) વિધાન $I$ સાચું છે કારણ કે થર્મલ પાવર પ્લાન્ટના ઉત્સર્જનમાંથી રજકણો (particulate matter) દૂર કરવા માટે ઇલેક્ટ્રોસ્ટેટિક પ્રેસિપિટેટર સૌથી વધુ વપરાતું સાધન છે.
વિધાન $II$ ખોટું છે કારણ કે ઇલેક્ટ્રોસ્ટેટિક પ્રેસિપિટેટર રજકણો (ધૂળ,ધુમાડો વગેરે) દૂર કરવા માટે રચાયેલ છે,આયનાઇઝિંગ રેડિયેશન દૂર કરવા માટે નહીં. આયનાઇઝિંગ રેડિયેશનનું સંચાલન સામાન્ય રીતે શીલ્ડિંગ અને કન્ટેનમેન્ટ દ્વારા કરવામાં આવે છે,ઇલેક્ટ્રોસ્ટેટિક પ્રેસિપિટેશન દ્વારા નહીં.

(B) ડાઉન્સ સિન્ડ્રોમ એ રંગસૂત્રીય અનિયમિતતા છે જે રંગસૂત્ર નંબર $21$ ની વધારાની નકલ (ટ્રાયસોમી $21$) ને કારણે થાય છે.
ડાઉન્સ સિન્ડ્રોમના મુખ્ય લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
$a.$ હથેળીમાં એકમાત્ર રેખા સાથેની પહોળી હથેળી.
$b.$ ટૂંકી કાયા અને નાનું ગોળ માથું.
$c.$ ખાંચાવાળી જીભ અને આંશિક રીતે ખુલ્લું મોઢું.
$d.$ શારીરિક,માનસિક અને મનોવૈજ્ઞાનિક વિકાસમાં અવરોધ.

(A) વિધાન $I$ ખોટું છે કારણ કે ફોસ્ફેટ જૂથોની હાજરીને કારણે $DNA$ ઋણ વીજભારિત હોય છે,અને આદિકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં તે ધન વીજભારિત પ્રોટીન દ્વારા જકડી રાખવામાં આવે છે.
વિધાન $II$ સાચું છે કારણ કે સુકોષકેન્દ્રી સજીવોમાં,ઋણ વીજભારિત $DNA$ ન્યુક્લિયોઝોમ બનાવવા માટે ધન વીજભારિત હિસ્ટોન ઓક્ટામરની આસપાસ વીંટળાયેલું હોય છે.
તેથી,વિધાન $I$ ખોટું છે અને વિધાન $II$ સાચું છે.

(C) ક્રમિક પોષક સ્તરો પર ઝેરી પદાર્થોની સાંદ્રતામાં થતા વધારાને જૈવિક વિશાલન (Biomagnification) કહેવામાં આવે છે.
પાણીમાં પોષક તત્વોની મોટી માત્રા શેવાળના ઉભરા (Algal bloom) ની વૃદ્ધિને પ્રોત્સાહન આપે છે,જે ઓક્સિજનમાં ઘટાડો કરે છે અને માછલીઓના મૃત્યુદરમાં વધારો કરે છે.
સુપોષકતાકરણ (Eutrophication) એ પાણીમાં પોષક તત્વોના સંવર્ધન દ્વારા સરોવરનું કુદરતી વૃદ્ધત્વ છે.

(B) $RNA$ તેના રાઈબોઝ શર્કરામાં $2'$-$OH$ જૂથની હાજરીને કારણે $DNA$ કરતા રાસાયણિક રીતે વધુ સક્રિય અને બંધારણીય રીતે ઓછું સ્થાયી છે.
આ અસ્થિરતાને કારણે,$RNA$ એ $DNA$ ની તુલનામાં ખૂબ જ ઝડપી દરે ઉત્પરિવર્તન પામે છે.
જે વાયરસ $RNA$ જિનોમ ધરાવે છે અને ટૂંકું જીવનચક્ર ધરાવે છે,તેઓ ઝડપથી પ્રતિકૃતિ બનાવે છે,જે તેમને ઝડપથી ઉત્પરિવર્તન એકત્રિત કરવા અને ઝડપી દરે ઉત્ક્રાંતિ પામવાની ક્ષમતા આપે છે.

(C) માનવ વંશાવળી વિશ્લેષણમાં,વિવિધ પારિવારિક સંબંધો અને લક્ષણોને દર્શાવવા માટે પ્રમાણિત પ્રતીકોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે.
- ચોરસ (નર) અને વર્તુળ (માદા) વચ્ચેની એક આડી રેખા પ્રજનન (mating) દર્શાવે છે.
- ચોરસ અને વર્તુળ વચ્ચેની બે આડી રેખાઓ સંબંધીઓ વચ્ચેના પ્રજનનને દર્શાવે છે,જેને સગોત્રીય પ્રજનન (consanguineous mating) પણ કહેવામાં આવે છે.
- તેથી,વિકલ્પ $C$ માં દર્શાવેલ પ્રતીક સંબંધીઓ વચ્ચેના પ્રજનનને દર્શાવે છે.

(B) લોજિસ્ટિક વૃદ્ધિ ત્યારે થાય છે જ્યારે સંસાધનોની ઉપલબ્ધતા મર્યાદિત હોય છે, જે સિગ્મોઇડ વળાંક તરફ દોરી જાય છે.
ઘાતાંકીય વૃદ્ધિ ત્યારે થાય છે જ્યારે સંસાધનોની ઉપલબ્ધતા અમર્યાદિત હોય છે, જે $J$-આકારના વળાંક તરફ દોરી જાય છે.
વિસ્તરતું વય પિરામિડ વધતી જતી વસ્તીનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે જ્યાં પ્રજનન પૂર્વેની વયના વ્યક્તિઓની ટકાવારી સૌથી વધુ હોય છે, ત્યારબાદ પ્રજનન અને પ્રજનન પછીની વયના જૂથો આવે છે.
સ્થિર વય પિરામિડ સ્થિર વસ્તી દર્શાવે છે જ્યાં પ્રજનન પૂર્વેના અને પ્રજનન વય જૂથના વ્યક્તિઓની ટકાવારી લગભગ સમાન હોય છે.
તેથી, સાચી જોડ $A-II, B-I, C-III, D-IV$ છે.

(D) પ્રત્યાંકન (transcription) ની પ્રક્રિયામાં,$DNA$ ના કોડિંગ સ્ટ્રેન્ડનો ક્રમ mRNA જેવો જ હોય છે,માત્ર તફાવત એ છે કે $RNA$ માં યુરેસિલ $(U)$ હોય છે,જ્યારે $DNA$ માં તેના સ્થાને થાઇમિન $(T)$ હોય છે.
આપેલ mRNA ક્રમ: $5' AUCGAUCGAUCGAUCGAUCGAUCGAUCG 3'$
યુરેસિલ $(U)$ ને થાઇમિન $(T)$ દ્વારા બદલતા,આપણને કોડિંગ સ્ટ્રેન્ડનો ક્રમ મળે છે:
કોડિંગ સ્ટ્રેન્ડનો ક્રમ: $5' ATCGATCGATCGATCGATCGATCGATCG 3'$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) અંતઃસંવર્ધન એટલે એક જ જાતિના વધુ નજીકના સંબંધિત સજીવો વચ્ચે $4-6$ પેઢી સુધી પ્રજનન કરાવવું.
$1$. અંતઃસંવર્ધન સમયુગ્મજતા વધારે છે,જે કોઈપણ પ્રાણીમાં શુદ્ધ વંશાવલિ (pure line) વિકસાવવા માટે જરૂરી છે.
$2$. તે હાનિકારક પ્રચ્છન્ન જનીનોને ખુલ્લા પાડે છે,જે પછી પસંદગી દ્વારા દૂર કરવામાં આવે છે.
$3$. તે શ્રેષ્ઠ જનીનોના સંગ્રહ અને ઓછા ઇચ્છનીય જનીનોને દૂર કરવામાં મદદ કરે છે.
$4$. જોકે,સતત અંતઃસંવર્ધન,ખાસ કરીને નજીકનું અંતઃસંવર્ધન,સામાન્ય રીતે પ્રજનન ક્ષમતા અને ઉત્પાદકતા ઘટાડે છે,જેને અંતઃસંવર્ધન દબાણ (inbreeding depression) કહેવામાં આવે છે. તેથી,અંતઃસંવર્ધિત વસ્તીની ઉત્પાદકતા ઘટાડવી એ ગેરફાયદો છે,ફાયદો નથી.
આમ,વિકલ્પ $B$ સાચો જવાબ છે કારણ કે તે ખોટી રીતે જણાવે છે કે અંતઃસંવર્ધન સમયુગ્મજતા ઘટાડે છે (વાસ્તવમાં તે તેને વધારે છે).