MHT CET 2021 Mathematics Question Paper with Answer and Solution in Gujarati

(B) અહીં આપણને $f(x) = \frac{x}{2x+1}$ અને $g(x) = \frac{x}{x+1}$ આપેલ છે.
$(f \circ g)(x)$ શોધવા માટે,આપણે $f(g(x))$ ની ગણતરી કરીશું:
$(f \circ g)(x) = f\left(\frac{x}{x+1}\right)$
$f(x)$ વિધેયમાં $\frac{x}{x+1}$ મૂકતા:
$(f \circ g)(x) = \frac{\left(\frac{x}{x+1}\right)}{2\left(\frac{x}{x+1}\right) + 1}$
સાદું રૂપ આપવા માટે અંશ અને છેદને $(x+1)$ વડે ગુણતા:
$(f \circ g)(x) = \frac{x}{2x + 1(x+1)}$
$(f \circ g)(x) = \frac{x}{2x + x + 1}$
$(f \circ g)(x) = \frac{x}{3x + 1}$

(A) આપેલ સમીકરણ $2 f(x)-3 f\left(\frac{1}{x}\right)=x$ છે ---$(1)$
સમીકરણ $(1)$ માં $x$ ને બદલે $\frac{1}{x}$ મૂકતા,આપણને મળે:
$2 f\left(\frac{1}{x}\right)-3 f(x)=\frac{1}{x}$ ---$(2)$
$f\left(\frac{1}{x}\right)$ નો લોપ કરવા માટે,સમીકરણ $(1)$ ને $2$ વડે અને સમીકરણ $(2)$ ને $3$ વડે ગુણીને તેમનો સરવાળો કરતા:
$4 f(x)-6 f\left(\frac{1}{x}\right)=2 x$
$6 f\left(\frac{1}{x}\right)-9 f(x)=\frac{3}{x}$
આ બંને સમીકરણોનો સરવાળો કરતા:
$-5 f(x)=2 x+\frac{3}{x} \implies f(x)=-\frac{2}{5} x-\frac{3}{5 x}$
હવે,સંકલન મેળવીએ:
$\int_1^e f(x) d x = \int_1^e \left(-\frac{2}{5} x-\frac{3}{5 x}\right) d x$
$= -\frac{2}{5} \int_1^e x d x - \frac{3}{5} \int_1^e \frac{1}{x} d x$
$= -\frac{2}{5} \left[\frac{x^2}{2}\right]_1^e - \frac{3}{5} [\ln x]_1^e$
$= -\frac{1}{5} (e^2-1) - \frac{3}{5} (\ln e - \ln 1)$
$= -\frac{e^2}{5} + \frac{1}{5} - \frac{3}{5} (1 - 0)$
$= -\frac{e^2}{5} - \frac{2}{5} = -\left(\frac{2+e^2}{5}\right)$

(B) આપેલ છે કે $f(x)=3[x]+5\{x+1\}$.
$x=-1.32$ માટે,$[x]=[-1.32]=-2$ થાય.
વળી,$x+1=-1.32+1=-0.32$ થાય.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\{x+1\} = (x+1) - [x+1] = -0.32 - [-0.32] = -0.32 - (-1) = 0.68$.
હવે,વિધેયમાં કિંમતો મૂકતા:
$f(-1.32) = 3(-2) + 5(0.68)$
$f(-1.32) = -6 + 3.4 = -2.6$.

(D) આપેલ વિધેય $f(x) = [8x] - 3$ છે.
$f(\pi)$ શોધવા માટે,આપણે વિધેયમાં $x = \pi$ મૂકીશું.
કારણ કે $\pi \approx 3.14159$,તેથી $8\pi \approx 8 \times 3.14159 = 25.1327$ થાય.
તેથી,$f(\pi) = [8\pi] - 3 = [25.1327] - 3$.
મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય $[25.1327]$ ની કિંમત $25$ છે.
આમ,$f(\pi) = 25 - 3 = 22$.

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે કોઈપણ વાસ્તવિક સંખ્યા $x$ માટે,$x = [x] + \{x\}$,જ્યાં $[x]$ એ મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય છે અને $\{x\}$ એ અપૂર્ણાંક ભાગ વિધેય છે.
$x = -1.4$ માટે,મહત્તમ પૂર્ણાંક $[x] = [-1.4] = -2$ થાય.
તેથી,અપૂર્ણાંક ભાગ $\{x\} = x - [x] = -1.4 - (-2) = 0.6$ થાય.
આપેલ વિધેય $f(x) = 2\{x\} + 5x$ છે.
વિધેયમાં $x = -1.4$ અને $\{x\} = 0.6$ મૂકતા:
$f(-1.4) = 2(0.6) + 5(-1.4)$
$f(-1.4) = 1.2 - 7.0$
$f(-1.4) = -5.8$.

(C) ધારો કે $I = \int [1+2 \tan^2 x + 2 \tan x \sec x]^{1/2} dx$.
$1 + \tan^2 x = \sec^2 x$ હોવાથી,આપણે વર્ગમૂળની અંદરના પદને આ રીતે લખી શકીએ:
$I = \int [\sec^2 x + \tan^2 x + 2 \sec x \tan x]^{1/2} dx$.
આ એક પૂર્ણવર્ગ છે:
$I = \int [(\sec x + \tan x)^2]^{1/2} dx = \int (\sec x + \tan x) dx$.
દરેક પદનું સંકલન કરતા:
$I = \int \sec x dx + \int \tan x dx$.
$I = \log |\sec x + \tan x| + \log |\sec x| + c$.
ગુણધર્મ $\log a + \log b = \log(ab)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \log |\sec x(\sec x + \tan x)| + c$.

(D) આપણે જાણીએ છીએ કે $\int e^x [f(x) + f'(x)] dx = e^x f(x) + c$ સ્વરૂપનું સંકલન.
અહીં,ધારો કે $f(x) = \frac{1}{x}$.
તેથી,$f'(x) = -\frac{1}{x^2}$.
આ કિંમતોને સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int e^x \left( \frac{1}{x} - \frac{1}{x^2} \right) dx = \int e^x \left( f(x) + f'(x) \right) dx$.
સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,આપણને $I = e^x f(x) + c = \frac{e^x}{x} + c$ મળે છે.

(A) સંકલન $I = \int \frac{1}{\cos x+\sqrt{3} \sin x} dx$ ની ગણતરી કરવા માટે,છેદને $2$ વડે ગુણી અને ભાગતા:
$I = \int \frac{1}{2(\frac{1}{2} \cos x + \frac{\sqrt{3}}{2} \sin x)} dx$
નિત્યસમ $\sin(A+B) = \sin A \cos B + \cos A \sin B$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણે લખી શકીએ કે $\frac{1}{2} \cos x + \frac{\sqrt{3}}{2} \sin x = \sin(x + \frac{\pi}{6})$:
$I = \frac{1}{2} \int \frac{1}{\sin(x + \frac{\pi}{6})} dx$
$I = \frac{1}{2} \int \csc(x + \frac{\pi}{6}) dx$
પ્રમાણિત સંકલન સૂત્ર $\int \csc \theta d\theta = \log |\tan(\frac{\theta}{2})| + C$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \frac{1}{2} \log |\tan(\frac{x}{2} + \frac{\pi}{12})| + C$

(A) ધારો કે $I = \int \frac{\sin x}{\sin (x-\alpha)} dx$.
અંશને $\sin x = \sin ((x-\alpha) + \alpha)$ તરીકે લખી શકાય.
$\sin (A+B) = \sin A \cos B + \cos A \sin B$ નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા:
$\sin ((x-\alpha) + \alpha) = \sin (x-\alpha) \cos \alpha + \cos (x-\alpha) \sin \alpha$.
આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int \frac{\sin (x-\alpha) \cos \alpha + \cos (x-\alpha) \sin \alpha}{\sin (x-\alpha)} dx$.
$I = \int \cos \alpha dx + \int \sin \alpha \frac{\cos (x-\alpha)}{\sin (x-\alpha)} dx$.
$I = \cos \alpha \int dx + \sin \alpha \int \cot (x-\alpha) dx$.
સંકલન કરતા,$I = x \cos \alpha + \sin \alpha \log |\sin (x-\alpha)| + c$ મળે.
આપેલ સ્વરૂપ $Ax + B \log |\sin (x-\alpha)| + c$ સાથે સરખાવતા,$A = \cos \alpha$ અને $B = \sin \alpha$ મળે છે.

(A) ધારો કે $I = \int \frac{x+\sin x}{1+\cos x} dx$.
નિત્યસમ $1+\cos x = 2\cos^2 \frac{x}{2}$ અને $\sin x = 2\sin \frac{x}{2} \cos \frac{x}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int \frac{x + 2\sin \frac{x}{2} \cos \frac{x}{2}}{2\cos^2 \frac{x}{2}} dx$
$I = \int \frac{x}{2\cos^2 \frac{x}{2}} dx + \int \frac{2\sin \frac{x}{2} \cos \frac{x}{2}}{2\cos^2 \frac{x}{2}} dx$
$I = \frac{1}{2} \int x \sec^2 \frac{x}{2} dx + \int \tan \frac{x}{2} dx$
પ્રથમ પદ $\int x \sec^2 \frac{x}{2} dx$ માટે ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા ($u=x$ અને $dv=\sec^2 \frac{x}{2} dx$ લેતા):
$\int x \sec^2 \frac{x}{2} dx = x(2\tan \frac{x}{2}) - \int 2\tan \frac{x}{2} dx = 2x\tan \frac{x}{2} - 2 \int \tan \frac{x}{2} dx$
આ કિંમત $I$ માં મૂકતા:
$I = \frac{1}{2} [2x\tan \frac{x}{2} - 2 \int \tan \frac{x}{2} dx] + \int \tan \frac{x}{2} dx$
$I = x\tan \frac{x}{2} - \int \tan \frac{x}{2} dx + \int \tan \frac{x}{2} dx$
$I = x\tan \frac{x}{2} + c$.

(D) ધારો કે $I = \int \frac{1+x^2}{1+x^4} dx$.
અંશ અને છેદને $x^2$ વડે ભાગતા:
$I = \int \frac{\frac{1}{x^2} + 1}{\frac{1}{x^2} + x^2} dx = \int \frac{1 + \frac{1}{x^2}}{x^2 + \frac{1}{x^2}} dx$.
આપણે છેદને $(x - \frac{1}{x})^2 + 2$ તરીકે લખી શકીએ છીએ:
$I = \int \frac{1 + \frac{1}{x^2}}{(x - \frac{1}{x})^2 + 2} dx$.
ધારો કે $t = x - \frac{1}{x}$. તો $dt = (1 + \frac{1}{x^2}) dx$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int \frac{dt}{t^2 + 2} = \int \frac{dt}{t^2 + (\sqrt{2})^2}$.
સૂત્ર $\int \frac{dx}{x^2 + a^2} = \frac{1}{a} \tan^{-1}(\frac{x}{a}) + c$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \frac{1}{\sqrt{2}} \tan^{-1}(\frac{t}{\sqrt{2}}) + c$.
$t = x - \frac{1}{x}$ પાછા મૂકતા:
$I = \frac{1}{\sqrt{2}} \tan^{-1}\left[\frac{x - \frac{1}{x}}{\sqrt{2}}\right] + c$.
આને આપેલ પદ $\frac{1}{\sqrt{2}} \tan^{-1}\left[\frac{f(x)}{\sqrt{2}}\right] + c$ સાથે સરખાવતા,આપણને $f(x) = x - \frac{1}{x}$ મળે છે.

(A) ધારો કે $I = \int \frac{x^3}{\sqrt{1+x^2}} dx = \int \frac{x^2 \cdot x}{\sqrt{1+x^2}} dx$.
$t = \sqrt{1+x^2}$ આદેશ લેતા,$t^2 = 1+x^2$ અને $x^2 = t^2 - 1$.
વિકલન કરતા,$2t dt = 2x dx$,એટલે કે $x dx = t dt$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા: $I = \int \frac{(t^2 - 1) t dt}{t} = \int (t^2 - 1) dt$.
સંકલન કરતા,$I = \frac{t^3}{3} - t + c$.
$t = \sqrt{1+x^2}$ પાછા મૂકતા,$I = \frac{(1+x^2)^{\frac{3}{2}}}{3} - \sqrt{1+x^2} + c$.
આપેલ પદ $a(1+x^2)^{\frac{3}{2}} + b \sqrt{1+x^2} + c$ સાથે સરખાવતા,$a = \frac{1}{3}$ અને $b = -1$ મળે છે.
તેથી,$a+b = \frac{1}{3} - 1 = \frac{-2}{3}$.

(A) આપણી પાસે સંકલન $I = \int e^{\tan x}(\sec^2 x + \sec^3 x \sin x) dx$ છે.
કારણ કે $\sec^3 x \sin x = \sec^2 x \cdot \sec x \sin x = \sec^2 x \tan x$,તેથી આપણે સંકલનને આ રીતે ફરીથી લખી શકીએ:
$I = \int e^{\tan x}(\sec^2 x + \sec^2 x \tan x) dx = \int e^{\tan x} \sec^2 x (1 + \tan x) dx$.
ધારો કે $u = \tan x$,તો $du = \sec^2 x dx$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા,આપણને મળે છે:
$I = \int e^u (1 + u) du = \int (e^u + u e^u) du$.
પ્રમાણિત સંકલન સ્વરૂપ $\int e^u (f(u) + f'(u)) du = e^u f(u) + c$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $f(u) = u$ અને $f'(u) = 1$:
$I = e^u \cdot u + c = e^{\tan x} \tan x + c$.

(B) ધારો કે $I = \int \frac{dx}{x^{\frac{1}{2}} + x^{\frac{1}{3}}}$.
$x^{\frac{1}{6}} = t$ આદેશ લેતા,$x = t^6$ અને $dx = 6t^5 \, dt$ મળે.
વળી,$x^{\frac{1}{2}} = t^3$ અને $x^{\frac{1}{3}} = t^2$ થાય.
આ કિંમતો સંકલનમાં મુકતા:
$I = \int \frac{6t^5 \, dt}{t^3 + t^2} = 6 \int \frac{t^5}{t^2(t+1)} \, dt = 6 \int \frac{t^3}{t+1} \, dt$.
બહુપદીના ભાગાકાર અથવા બીજગણિતીય સાદુરૂપનો ઉપયોગ કરતા:
$I = 6 \int \frac{(t^3 + 1) - 1}{t+1} \, dt = 6 \int \left( \frac{(t+1)(t^2 - t + 1)}{t+1} - \frac{1}{t+1} \right) \, dt$.
$I = 6 \int (t^2 - t + 1) \, dt - 6 \int \frac{1}{t+1} \, dt$.
$I = 6 \left( \frac{t^3}{3} - \frac{t^2}{2} + t \right) - 6 \log |t+1| + c$.
$I = 2t^3 - 3t^2 + 6t - 6 \log |t+1| + c$.
$t = x^{\frac{1}{6}}$ પાછું મુકતા:
$I = 2 \sqrt{x} - 3 \sqrt[3]{x} + 6 \sqrt[6]{x} - 6 \log |\sqrt[6]{x} + 1| + c$.

(D) ધારો કે $I = \int [\sin(\log x) + \cos(\log x)] dx$.
$\log x = t$ આદેશ લેતા,$x = e^t$ અને $dx = e^t dt$ મળે.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int (\sin t + \cos t) e^t dt$.
પ્રમાણિત સંકલન સૂત્ર $\int e^t [f(t) + f'(t)] dt = e^t f(t) + c$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $f(t) = \sin t$ અને $f'(t) = \cos t$ છે.
તેથી,$I = e^t \sin t + c$.
$t = \log x$ પાછું મૂકતા,આપણને $I = x \sin(\log x) + c$ મળે છે.

(D) ધારો કે $I = \int \sin ^{-1}\left(\frac{2 x}{1+x^2}\right) d x$.
$x = \tan \theta$ આદેશ લેતા,$dx = \sec ^2 \theta d \theta$ મળે.
$|x| < 1$ હોવાથી,$\sin ^{-1}\left(\frac{2 x}{1+x^2}\right) = \sin ^{-1}(\sin 2 \theta) = 2 \theta$ થાય.
તેથી,$I = \int 2 \theta \sec ^2 \theta d \theta = 2 \int \theta \sec ^2 \theta d \theta$.
ખંડશઃ સંકલન (Integration by parts) નો ઉપયોગ કરતા,$\int u dv = uv - \int v du$,જ્યાં $u = \theta$ અને $dv = \sec ^2 \theta d \theta$:
$I = 2 [\theta \tan \theta - \int \tan \theta d \theta] = 2 [\theta \tan \theta - \log |\sec \theta|] + c$.
અહીં $\tan \theta = x$ અને $\sec \theta = \sqrt{1+x^2}$ હોવાથી,$\theta = \tan ^{-1} x$ થાય.
$I = 2 [x \tan ^{-1} x - \log |\sqrt{1+x^2}|] + c = 2 x \tan ^{-1} x - 2 \log (1+x^2)^{1/2} + c$.
$I = 2 x \tan ^{-1} x - \log |1+x^2| + c$.

(A) ધારો કે $I = \int \frac{\sec^8 x}{\operatorname{cosec} x} \, dx$.
કારણ કે $\frac{1}{\operatorname{cosec} x} = \sin x$,તેથી:
$I = \int \sec^8 x \cdot \sin x \, dx$.
આને આપણે આ રીતે લખી શકીએ:
$I = \int \sec^7 x \cdot (\sec x \tan x) \, dx$.
ધારો કે $t = \sec x$,તો $dt = \sec x \tan x \, dx$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int t^7 \, dt$.
$t$ ની સાપેક્ષે સંકલન કરતા:
$I = \frac{t^8}{8} + c$.
તેથી,$I = \frac{\sec^8 x}{8} + c$.

(D) ધારો કે $I = \int_{\frac{\pi}{6}}^{\frac{\pi}{2}} \frac{\operatorname{cosec} x \cdot \cot x}{1+\operatorname{cosec}^2 x} d x$.
$t = \operatorname{cosec} x$ આદેશ લેતા,$dt = -\operatorname{cosec} x \cot x \, dx$ મળે,તેથી $\operatorname{cosec} x \cot x \, dx = -dt$.
જ્યારે $x = \frac{\pi}{6}$,ત્યારે $t = \operatorname{cosec}(\frac{\pi}{6}) = 2$.
જ્યારે $x = \frac{\pi}{2}$,ત્યારે $t = \operatorname{cosec}(\frac{\pi}{2}) = 1$.
તેથી,$I = \int_{2}^{1} \frac{-dt}{1+t^2} = \int_{1}^{2} \frac{dt}{1+t^2}$.
સંકલન કરતા,$I = [\tan^{-1} t]_{1}^{2} = \tan^{-1}(2) - \tan^{-1}(1)$.
સૂત્ર $\tan^{-1} x - \tan^{-1} y = \tan^{-1}(\frac{x-y}{1+xy})$ નો ઉપયોગ કરતા,$I = \tan^{-1}(\frac{2-1}{1+2 \cdot 1}) = \tan^{-1}(\frac{1}{3})$.

(C) ધારો કે $I = \int \frac{\tan ^4 \sqrt{x} \cdot \sec ^2 \sqrt{x}}{\sqrt{x}} d x$.
$\sqrt{x} = t$ આદેશ લેતા,$\frac{1}{2\sqrt{x}} dx = dt$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dx}{\sqrt{x}} = 2 dt$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા,$I = 2 \int \tan ^4 t \cdot \sec ^2 t dt$ મળે.
હવે,$u = \tan t$ લેતા,$du = \sec ^2 t dt$ મળે.
$u$ ની કિંમત સંકલનમાં મૂકતા,$I = 2 \int u^4 du$ મળે.
$u^4$ નું $u$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા,$I = 2 \cdot \frac{u^5}{5} + c = \frac{2}{5} u^5 + c$ મળે.
છેલ્લે $u = \tan t$ અને $t = \sqrt{x}$ પાછા મૂકતા,$I = \frac{2}{5} \tan ^5 \sqrt{x} + c$ મળે.

(A) આપેલ સંકલન $I = \int \cos ^3 x \cdot e^{\log (\sin x)} d x$ છે.
$e^{\log (f(x))} = f(x)$ હોવાથી,સંકલન નીચે મુજબ સરળ બને છે:
$I = \int \cos ^3 x \cdot \sin x d x$.
ધારો કે $u = \cos x$.
તેથી $du = -\sin x d x$,જેનો અર્થ છે કે $\sin x d x = -du$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int u^3 (-du) = -\int u^3 du$.
$u^3$ નું સંકલન $\frac{u^4}{4}$ થાય છે.
આમ,$I = -\frac{u^4}{4} + c$.
$u = \cos x$ પાછું મૂકતા,આપણને મળે છે:
$I = -\frac{\cos ^4 x}{4} + c$.

(C) ધારો કે $I = \int \frac{\cos x - \sin x}{8 - \sin 2x} dx$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $8 - \sin 2x = 9 - (1 + \sin 2x) = 9 - (\sin x + \cos x)^2$.
તેથી,$I = \int \frac{\cos x - \sin x}{3^2 - (\sin x + \cos x)^2} dx$.
ધારો કે $t = \sin x + \cos x$. તો $dt = (\cos x - \sin x) dx$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા,આપણને મળે $I = \int \frac{dt}{3^2 - t^2}$.
પ્રમાણિત સૂત્ર $\int \frac{dx}{a^2 - x^2} = \frac{1}{2a} \log \left| \frac{a+x}{a-x} \right| + c$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \frac{1}{2(3)} \log \left| \frac{3+t}{3-t} \right| + c = \frac{1}{6} \log \left| \frac{3 + \sin x + \cos x}{3 - (\sin x + \cos x)} \right| + c$.
આપેલ પદ સાથે સરખાવતા,$\frac{1}{p} \log \left[ \frac{3 + \sin x + \cos x}{3 - \sin x - \cos x} \right] + c$,આપણને $p = 6$ મળે છે.

(D) ધારો કે $I = \int_0^{\pi / 2} \frac{\cos x}{3 \cos x + \sin x} dx$.
અંશને આ રીતે દર્શાવીએ: $\cos x = A(3 \cos x + \sin x) + B \frac{d}{dx}(3 \cos x + \sin x)$.
$\cos x = A(3 \cos x + \sin x) + B(-3 \sin x + \cos x)$.
$\cos x$ અને $\sin x$ ના સહગુણકોની સરખામણી કરતા:
$3A + B = 1$ અને $A - 3B = 0$.
બીજા સમીકરણ પરથી,$A = 3B$. પ્રથમ સમીકરણમાં મૂકતા: $3(3B) + B = 1 \implies 10B = 1 \implies B = \frac{1}{10}$.
તેથી $A = 3(\frac{1}{10}) = \frac{3}{10}$.
હવે,$I = \int_0^{\pi / 2} \left( \frac{3}{10} \frac{3 \cos x + \sin x}{3 \cos x + \sin x} + \frac{1}{10} \frac{-3 \sin x + \cos x}{3 \cos x + \sin x} \right) dx$.
$I = \frac{3}{10} \int_0^{\pi / 2} dx + \frac{1}{10} \int_0^{\pi / 2} \frac{d(3 \cos x + \sin x)}{3 \cos x + \sin x}$.
$I = \frac{3}{10} [x]_0^{\pi / 2} + \frac{1}{10} [\log |3 \cos x + \sin x|]_0^{\pi / 2}$.
$I = \frac{3}{10} (\frac{\pi}{2} - 0) + \frac{1}{10} (\log |3(0) + 1| - \log |3(1) + 0|)$.
$I = \frac{3 \pi}{20} + \frac{1}{10} (\log 1 - \log 3) = \frac{3 \pi}{20} - \frac{\log 3}{10}$.

(B) ધારો કે $I = \int \frac{10^{\frac{x}{2}}}{\sqrt{10^{-x}-10^x}} dx$
છેદને આ રીતે લખી શકાય:
$\sqrt{10^{-x}-10^x} = \sqrt{\frac{1}{10^x} - 10^x} = \sqrt{\frac{1-(10^x)^2}{10^x}} = \frac{\sqrt{1-(10^x)^2}}{10^{\frac{x}{2}}}$
આ કિંમત સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int \frac{10^{\frac{x}{2}}}{\frac{\sqrt{1-(10^x)^2}}{10^{\frac{x}{2}}}} dx = \int \frac{10^x}{\sqrt{1-(10^x)^2}} dx$
ધારો કે $t = 10^x$. તેથી $dt = 10^x (\log 10) dx$,જેનો અર્થ છે કે $10^x dx = \frac{dt}{\log 10}$.
સંકલનમાં $t$ ની કિંમત મૂકતા:
$I = \frac{1}{\log 10} \int \frac{dt}{\sqrt{1-t^2}} = \frac{1}{\log 10} \sin^{-1}(t) + c$
$t$ ની જગ્યાએ $10^x$ મૂકતા:
$I = \frac{1}{\log 10} \sin^{-1}(10^x) + c$

(C) અમને સંકલન $I = \int e^{(e^{x}+x)} dx$ આપેલ છે.
ઘાતાંકના નિયમ $e^{a+b} = e^{a} \cdot e^{b}$ નો ઉપયોગ કરીને,આપણે સંકલનને આ રીતે ફરીથી લખી શકીએ:
$I = \int e^{e^{x}} \cdot e^{x} dx$.
હવે,આપણે આદેશની રીતનો ઉપયોગ કરીએ.
ધારો કે $t = e^{x}$.
તેથી,બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $dt = e^{x} dx$ મળે છે.
આ કિંમતોને સંકલનમાં મૂકતા,આપણને મળે છે:
$I = \int e^{t} dt$.
$t$ ની સાપેક્ષમાં $e^{t}$ નું સંકલન $e^{t} + c$ થાય છે.
$t = e^{x}$ પાછું મૂકતા,આપણને મળે છે:
$I = e^{(e^{x})} + c$.

(A) ધારો કે $I = \int \frac{d x}{\cos x \sqrt{\cos 2 x}}$.
અંશ અને છેદને $\cos x$ વડે ભાગતા અથવા પદને ફરીથી લખતા:
$I = \int \frac{d x}{\cos x \sqrt{\cos^2 x - \sin^2 x}} = \int \frac{d x}{\cos x \cdot \cos x \sqrt{1 - \tan^2 x}} = \int \frac{\sec^2 x}{\sqrt{1 - \tan^2 x}} d x$.
$t = \tan x$ આદેશ લેતા,$dt = \sec^2 x d x$ મળે.
તેથી,$I = \int \frac{dt}{\sqrt{1 - t^2}} = \sin^{-1}(t) + c$.
$t = \tan x$ પાછું મૂકતા,આપણને $I = \sin^{-1}(\tan x) + c$ મળે છે.

(B) ધારો કે $I = \int \frac{\sqrt{x}}{x(x+1)} dx$.
$x = t^2$ આદેશ લેતા,$dx = 2t dt$ મળે.
તેથી $I = \int \frac{t}{t^2(t^2+1)} (2t dt) = \int \frac{2t^2}{t^2(t^2+1)} dt$.
$I = \int \frac{2}{t^2+1} dt = 2 \tan^{-1}(t) + c$.
અહીં $t = \sqrt{x}$ હોવાથી,$I = 2 \tan^{-1}(\sqrt{x}) + c$ મળે.
આને $k \tan^{-1} m + c$ સાથે સરખાવતા,$k=2$ અને $m=\sqrt{x}$ મળે છે.

(B) ધારો કે $I = \int \frac{dx}{e^x+e^{-x}+2}$.
છેદને નીચે મુજબ ફરીથી લખી શકાય:
$e^x + \frac{1}{e^x} + 2 = \frac{e^{2x} + 1 + 2e^x}{e^x} = \frac{(e^x+1)^2}{e^x}$.
તેથી,સંકલન આ મુજબ થશે:
$I = \int \frac{e^x}{(e^x+1)^2} dx$.
ધારો કે $u = e^x + 1$. તો $du = e^x dx$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા:
$I = \int \frac{du}{u^2} = \int u^{-2} du$.
$u$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા:
$I = \frac{u^{-1}}{-1} + c = -\frac{1}{u} + c$.
$u = e^x + 1$ પાછા મૂકતા:
$I = -\frac{1}{e^x+1} + c$.

(B) આપેલ સંકલન $I = \int \cos ^3 x e^{\log (\sin x)^2} dx$ છે.
ગુણધર્મ $e^{\log f(x)} = f(x)$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $e^{\log (\sin x)^2} = (\sin x)^2$ મળે છે.
તેથી,$I = \int \cos ^3 x \sin ^2 x dx$.
આને આપણે $I = \int \cos ^2 x \sin ^2 x \cos x dx$ તરીકે લખી શકીએ.
કારણ કે $\cos ^2 x = 1 - \sin ^2 x$,તેથી $I = \int (1 - \sin ^2 x) \sin ^2 x \cos x dx$.
ધારો કે $\sin x = t$,તો $\cos x dx = dt$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા,આપણને $I = \int (1 - t^2) t^2 dt = \int (t^2 - t^4) dt$ મળે છે.
$t$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા,$I = \frac{t^3}{3} - \frac{t^5}{5} + c$ મળે છે.
$t = \sin x$ પાછું મૂકતા,આપણને $I = \frac{\sin ^3 x}{3} - \frac{\sin ^5 x}{5} + c$ મળે છે.

(A) ધારો કે $I = \int \operatorname{cosec}(x-a) \operatorname{cosec} x \, dx = \int \frac{dx}{\sin(x-a) \sin x}$.
$\sin a$ વડે ગુણતા અને ભાગતા:
$I = \frac{1}{\sin a} \int \frac{\sin a}{\sin(x-a) \sin x} \, dx$.
કારણ કે $a = x - (x-a)$,તેથી:
$I = \frac{1}{\sin a} \int \frac{\sin(x - (x-a))}{\sin(x-a) \sin x} \, dx$.
$\sin(A-B) = \sin A \cos B - \cos A \sin B$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$I = \frac{1}{\sin a} \int \frac{\sin x \cos(x-a) - \cos x \sin(x-a)}{\sin(x-a) \sin x} \, dx$.
$I = \frac{1}{\sin a} \left( \int \frac{\cos(x-a)}{\sin(x-a)} \, dx - \int \frac{\cos x}{\sin x} \, dx \right)$.
$I = \frac{1}{\sin a} (\log |\sin(x-a)| - \log |\sin x|) + c$.
$I = \operatorname{cosec} a \cdot \log \left| \frac{\sin(x-a)}{\sin x} \right| + c$.

(D) સંકલન $I = \int \cos^{-1} x \, dx$ ની ગણતરી કરવા માટે,આપણે ખંડશઃ સંકલનની રીતનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
ધારો કે $u = \cos^{-1} x$ અને $dv = dx$.
તેથી $du = -\frac{1}{\sqrt{1-x^2}} \, dx$ અને $v = x$ મળે.
સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $I = x \cos^{-1} x - \int x \left( -\frac{1}{\sqrt{1-x^2}} \right) \, dx$.
$I = x \cos^{-1} x + \int \frac{x}{\sqrt{1-x^2}} \, dx$.
$\int \frac{x}{\sqrt{1-x^2}} \, dx$ ઉકેલવા માટે,ધારો કે $t = 1-x^2$,તેથી $dt = -2x \, dx$ અથવા $x \, dx = -\frac{1}{2} \, dt$.
આ સંકલન $\int \frac{-1/2}{\sqrt{t}} \, dt = -\frac{1}{2} \int t^{-1/2} \, dt = -\frac{1}{2} \left( \frac{t^{1/2}}{1/2} \right) = -\sqrt{t} = -\sqrt{1-x^2}$ બને છે.
તેથી,$I = x \cos^{-1} x - \sqrt{1-x^2} + c$.

(B) સંકલન $I = \int \sec^{-1} x \, dx$ ની ગણતરી કરવા માટે,આપણે ખંડશઃ સંકલનની રીતનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $\int u \, dv = uv - \int v \, du$.
ધારો કે $u = \sec^{-1} x$ અને $dv = dx$.
તેથી $du = \frac{1}{|x| \sqrt{x^2 - 1}} \, dx$ અને $v = x$ મળે.
સૂત્ર લાગુ પાડતા:
$I = x \sec^{-1} x - \int x \cdot \frac{1}{|x| \sqrt{x^2 - 1}} \, dx$.
જો $x > 1$ હોય,તો $|x| = x$ થાય,તેથી:
$I = x \sec^{-1} x - \int \frac{1}{\sqrt{x^2 - 1}} \, dx$.
પ્રમાણિત સંકલન સૂત્ર $\int \frac{1}{\sqrt{x^2 - a^2}} \, dx = \log \left| x + \sqrt{x^2 - a^2} \right| + C$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = x \sec^{-1} x - \log \left| x + \sqrt{x^2 - 1} \right| + C$.

(C) ધારો કે $I = \int \frac{2 x^2-1}{x^4-x^2-20} d x$.
$x^2 = t$ લેતા,સંકલ્ય $\frac{2 t-1}{t^2-t-20} = \frac{2 t-1}{(t-5)(t+4)}$ બને છે.
આંશિક અપૂર્ણાંકની રીતનો ઉપયોગ કરતા,ધારો કે $\frac{2 t-1}{(t-5)(t+4)} = \frac{A}{t-5} + \frac{B}{t+4}$.
તેથી $2t-1 = A(t+4) + B(t-5)$.
$t=5$ માટે,$9 = 9A \implies A=1$.
$t=-4$ માટે,$-9 = -9B \implies B=1$.
આમ,$I = \int \left( \frac{1}{x^2-5} + \frac{1}{x^2+4} \right) d x$.
પ્રમાણિત સંકલન $\int \frac{1}{x^2-a^2} d x = \frac{1}{2a} \log \left| \frac{x-a}{x+a} \right| + c$ અને $\int \frac{1}{x^2+a^2} d x = \frac{1}{a} \tan^{-1} \left( \frac{x}{a} \right) + c$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \frac{1}{2\sqrt{5}} \log \left| \frac{x-\sqrt{5}}{x+\sqrt{5}} \right| + \frac{1}{2} \tan^{-1} \left( \frac{x}{2} \right) + c$.

(B) ધારો કે $I = \int \sec ^4 x \tan ^4 x \, dx$.
આપણે સંકલનને $I = \int \sec ^2 x \cdot \sec ^2 x \cdot \tan ^4 x \, dx$ તરીકે લખી શકીએ છીએ.
નિત્યસમ $\sec ^2 x = 1 + \tan ^2 x$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $I = \int (1 + \tan ^2 x) \tan ^4 x \cdot \sec ^2 x \, dx$ મળે છે.
ધારો કે $\tan x = t$,તો $\sec ^2 x \, dx = dt$.
આ કિંમતો સંકલનમાં મૂકતા,આપણને $I = \int (1 + t^2) t^4 \, dt = \int (t^4 + t^6) \, dt$ મળે છે.
$t$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા,આપણને $I = \frac{t^5}{5} + \frac{t^7}{7} + c$ મળે છે.
$t = \tan x$ પાછા મૂકતા,આપણને $I = \frac{\tan ^5 x}{5} + \frac{\tan ^7 x}{7} + c$ મળે છે.
આને આપેલ સ્વરૂપ $\frac{\tan ^m x}{m} + \frac{\tan ^n x}{n} + c$ સાથે સરખાવતા,આપણને $m = 5$ અને $n = 7$ મળે છે.
તેથી,$m + n = 5 + 7 = 12$.

(D) ધારો કે $I = \int \frac{5 \tan x}{\tan x-2} d x$.
$\sin x$ અને $\cos x$ ના સ્વરૂપમાં લખતા:
$I = \int \frac{5 \sin x}{\sin x-2 \cos x} d x$.
અંશને $5 \sin x = A(\sin x - 2 \cos x) + B \frac{d}{dx}(\sin x - 2 \cos x)$ તરીકે દર્શાવો.
$5 \sin x = A(\sin x - 2 \cos x) + B(\cos x + 2 \sin x)$.
$5 \sin x = (A + 2B) \sin x + (B - 2A) \cos x$.
સહગુણકોની સરખામણી કરતા:
$A + 2B = 5$ અને $B - 2A = 0 \implies B = 2A$.
$B = 2A$ ને પ્રથમ સમીકરણમાં મૂકતા: $A + 2(2A) = 5 \implies 5A = 5 \implies A = 1$.
તેથી,$B = 2(1) = 2$.
આમ,$5 \sin x = 1(\sin x - 2 \cos x) + 2(\cos x + 2 \sin x)$.
$I = \int \frac{1(\sin x - 2 \cos x) + 2(\cos x + 2 \sin x)}{\sin x - 2 \cos x} d x$.
$I = \int 1 d x + 2 \int \frac{\cos x + 2 \sin x}{\sin x - 2 \cos x} d x$.
$I = x + 2 \log |\sin x - 2 \cos x| + c$.
આપેલ સમીકરણ $x + a \log |\sin x - 2 \cos x| + c$ સાથે સરખાવતા,આપણને $a = 2$ મળે છે.

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\int e^x [f(x) + f'(x)] dx = e^x f(x) + c$.
આપેલ સંકલન $I = \int e^x \left( \frac{1+\sin x}{1+\cos x} \right) dx$ છે.
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $1+\cos x = 2 \cos^2 \frac{x}{2}$ અને $\sin x = 2 \sin \frac{x}{2} \cos \frac{x}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$I = \int e^x \left( \frac{1 + 2 \sin \frac{x}{2} \cos \frac{x}{2}}{2 \cos^2 \frac{x}{2}} \right) dx$
$I = \int e^x \left( \frac{1}{2 \cos^2 \frac{x}{2}} + \frac{2 \sin \frac{x}{2} \cos \frac{x}{2}}{2 \cos^2 \frac{x}{2}} \right) dx$
$I = \int e^x \left( \frac{1}{2} \sec^2 \frac{x}{2} + \tan \frac{x}{2} \right) dx$
ધારો કે $f(x) = \tan \frac{x}{2}$. તો $f'(x) = \sec^2 \frac{x}{2} \cdot \frac{1}{2} = \frac{1}{2} \sec^2 \frac{x}{2}$.
કારણ કે સંકલન $\int e^x [f(x) + f'(x)] dx$ સ્વરૂપમાં છે,તેથી પરિણામ $e^x f(x) + c$ મળે છે.
તેથી,$I = e^x \tan \frac{x}{2} + c$.

(B) ધારો કે $\alpha = \cos ^{-1}\left(\frac{4}{5}\right)$ અને $\beta = \cos ^{-1}\left(\frac{12}{13}\right)$.
તેથી $\cos \alpha = \frac{4}{5}$ અને $\cos \beta = \frac{12}{13}$.
નિત્યસમ $\sin \theta = \sqrt{1 - \cos^2 \theta}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે $\sin \alpha = \sqrt{1 - \left(\frac{4}{5}\right)^2} = \frac{3}{5}$ અને $\sin \beta = \sqrt{1 - \left(\frac{12}{13}\right)^2} = \frac{5}{13}$.
સૂત્ર $\cos(\alpha + \beta) = \cos \alpha \cos \beta - \sin \alpha \sin \beta$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\cos(\alpha + \beta) = \left(\frac{4}{5}\right)\left(\frac{12}{13}\right) - \left(\frac{3}{5}\right)\left(\frac{5}{13}\right)$
$= \frac{48}{65} - \frac{15}{65} = \frac{33}{65}$.
તેથી,$\alpha + \beta = \cos ^{-1}\left(\frac{33}{65}\right)$.

(C) આપેલ સમીકરણ: $\tan ^{-1}\left(\frac{x-1}{x-2}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{x+1}{x+2}\right)=\frac{\pi}{4}$
સૂત્ર $\tan ^{-1} A + \tan ^{-1} B = \tan ^{-1} \left( \frac{A+B}{1-AB} \right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan ^{-1} \left[ \frac{\frac{x-1}{x-2} + \frac{x+1}{x+2}}{1 - \left( \frac{x-1}{x-2} \right) \left( \frac{x+1}{x+2} \right)} \right] = \frac{\pi}{4}$
બંને બાજુ $\tan$ લેતા:
$\frac{(x-1)(x+2) + (x+1)(x-2)}{(x-2)(x+2) - (x-1)(x+1)} = \tan \frac{\pi}{4} = 1$
પદોનું વિસ્તરણ કરતા:
$\frac{(x^2+x-2) + (x^2-x-2)}{(x^2-4) - (x^2-1)} = 1$
$\frac{2x^2 - 4}{-4 + 1} = 1$
$\frac{2x^2 - 4}{-3} = 1$
$2x^2 - 4 = -3$
$2x^2 = 1$
$x^2 = \frac{1}{2}$
$x = \pm \frac{1}{\sqrt{2}}$

(A) ધારો કે $\sin ^{-1}\left(\frac{3}{5}\right) = x$ અને $\cos ^{-1}\left(\frac{12}{13}\right) = y$.
તેથી $\sin x = \frac{3}{5} \implies \cos x = \sqrt{1 - (\frac{3}{5})^2} = \frac{4}{5}$.
અને $\cos y = \frac{12}{13} \implies \sin y = \sqrt{1 - (\frac{12}{13})^2} = \frac{5}{13}$.
આપણને $x + y = \sin ^{-1} \alpha$ આપેલ છે,જેનો અર્થ છે કે $\sin(x + y) = \alpha$.
નિત્યસમ $\sin(x + y) = \sin x \cos y + \cos x \sin y$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\alpha = (\frac{3}{5}) \times (\frac{12}{13}) + (\frac{4}{5}) \times (\frac{5}{13})$
$\alpha = \frac{36}{65} + \frac{20}{65} = \frac{56}{65}$.

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan^{-1} x$ ની મુખ્ય કિંમતની શાખા $(-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2})$ છે અને $\cos^{-1} x$ માટે $[0, \pi]$ છે.
પ્રથમ,$\tan^{-1}(\tan \frac{5\pi}{6})$ ની કિંમત શોધો:
$\tan^{-1}(\tan(\pi - \frac{\pi}{6})) = \tan^{-1}(-\tan \frac{\pi}{6}) = \tan^{-1}(\tan(-\frac{\pi}{6})) = -\frac{\pi}{6}$.
ત્યારબાદ,$\cos^{-1}(\cos \frac{13\pi}{6})$ ની કિંમત શોધો:
$\cos^{-1}(\cos(2\pi + \frac{\pi}{6})) = \cos^{-1}(\cos \frac{\pi}{6}) = \frac{\pi}{6}$.
આ પરિણામોનો સરવાળો કરતા:
$-\frac{\pi}{6} + \frac{\pi}{6} = 0$.

(D) આપણે જાણીએ છીએ કે $\sin ^{-1} x$ ની મુખ્ય કિંમતની શાખાનો વિસ્તાર $[-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}]$ છે.
પ્રથમ,$\sin ^{-1}\left(\frac{-1}{2}\right)$ ની કિંમત મેળવો:
કારણ કે $\sin(\frac{-\pi}{6}) = \frac{-1}{2}$,તેથી $\sin ^{-1}\left(\frac{-1}{2}\right) = \frac{-\pi}{6}$ મળે.
ત્યારબાદ,$\sin ^{-1}\left(\frac{-\sqrt{3}}{2}\right)$ ની કિંમત મેળવો:
કારણ કે $\sin(\frac{-\pi}{3}) = \frac{-\sqrt{3}}{2}$,તેથી $\sin ^{-1}\left(\frac{-\sqrt{3}}{2}\right) = \frac{-\pi}{3}$ મળે.
આ કિંમતોનો સરવાળો કરતા:
$\frac{-\pi}{6} + (\frac{-\pi}{3}) = \frac{-\pi - 2\pi}{6} = \frac{-3\pi}{6} = \frac{-\pi}{2}$.

(D) આપેલ સમીકરણ: $4 \sin ^{-1} x + 6 \cos ^{-1} x = 3 \pi$
આપણે જાણીએ છીએ કે: $\sin ^{-1} x + \cos ^{-1} x = \frac{\pi}{2}$
સમીકરણને આ રીતે લખતા: $4(\sin ^{-1} x + \cos ^{-1} x) + 2 \cos ^{-1} x = 3 \pi$
નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા: $4(\frac{\pi}{2}) + 2 \cos ^{-1} x = 3 \pi$
સાદુરૂપ આપતા: $2 \pi + 2 \cos ^{-1} x = 3 \pi$
બંને બાજુથી $2 \pi$ બાદ કરતા: $2 \cos ^{-1} x = \pi$
$2$ વડે ભાગતા: $\cos ^{-1} x = \frac{\pi}{2}$
બંને બાજુ કોસાઇન લેતા: $x = \cos(\frac{\pi}{2})$
તેથી: $x = 0$

(D) આપણે $\sin ^{-1}[\sin (-600^{\circ})] + \cot ^{-1}(-\sqrt{3})$ ની કિંમત શોધવાની છે.
પ્રથમ,$\sin (-600^{\circ})$ ને સરળ બનાવીએ:
$\sin (-600^{\circ}) = -\sin (600^{\circ}) = -\sin (360^{\circ} + 240^{\circ}) = -\sin (240^{\circ}) = -\sin (180^{\circ} + 60^{\circ}) = -(-\sin 60^{\circ}) = \sin 60^{\circ}$.
તેથી,$\sin ^{-1}[\sin (-600^{\circ})] = \sin ^{-1}(\sin 60^{\circ}) = 60^{\circ} = \frac{\pi}{3}$.
હવે,$\cot ^{-1}(-\sqrt{3})$ ની કિંમત શોધીએ:
$\cot ^{-1}(-x) = \pi - \cot ^{-1}(x)$ હોવાથી,$\cot ^{-1}(-\sqrt{3}) = \pi - \cot ^{-1}(\sqrt{3}) = \pi - \frac{\pi}{6} = \frac{5\pi}{6}$.
બંને પરિણામોનો સરવાળો કરતા:
$\frac{\pi}{3} + \frac{5\pi}{6} = \frac{2\pi + 5\pi}{6} = \frac{7\pi}{6}$.

(B) આપેલ સમીકરણ: $2 \tan^{-1}(\cos x) = \tan^{-1}(2 \operatorname{cosec} x)$.
સૂત્ર $2 \tan^{-1}(\theta) = \tan^{-1}\left(\frac{2\theta}{1-\theta^2}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan^{-1}\left(\frac{2 \cos x}{1-\cos^2 x}\right) = \tan^{-1}\left(\frac{2}{\sin x}\right)$.
બંને બાજુ સરખાવતા:
$\frac{2 \cos x}{\sin^2 x} = \frac{2}{\sin x}$.
જો $\sin x \neq 0$ હોય,તો બંને બાજુ $\frac{2}{\sin x}$ વડે ભાગતા:
$\frac{\cos x}{\sin x} = 1$,જેનો અર્થ છે કે $\cot x = 1$.
તેથી,$x = \frac{\pi}{4}$.

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે તમામ $u \in \mathbb{R}$ માટે $\tan^{-1}(u) + \cot^{-1}(u) = \frac{\pi}{2}$ થાય છે.
આપેલ સંકલન $I = \int_1^3 \left[ \tan^{-1} \left( \frac{x}{x^2-1} \right) + \tan^{-1} \left( \frac{x^2-1}{x} \right) \right] dx$ છે.
કારણ કે $\tan^{-1} \left( \frac{x^2-1}{x} \right) = \cot^{-1} \left( \frac{x}{x^2-1} \right)$,તેથી પદાવલિ $\tan^{-1} \left( \frac{x}{x^2-1} \right) + \cot^{-1} \left( \frac{x}{x^2-1} \right)$ બને છે.
આમ,સંકલ્ય $\frac{\pi}{2}$ માં સરળ બને છે.
તેથી,$I = \int_1^3 \frac{\pi}{2} dx = \frac{\pi}{2} [x]_1^3 = \frac{\pi}{2} (3-1) = \frac{\pi}{2} \times 2 = \pi$.

(A) ધારો કે $\theta_1 = \cos^{-1}\left(\frac{4}{5}\right)$. તેથી $\cos \theta_1 = \frac{4}{5}$.
નિત્યસમ $\tan \theta_1 = \frac{\sqrt{1-\cos^2 \theta_1}}{\cos \theta_1} = \frac{\sqrt{1-(16/25)}}{4/5} = \frac{3/5}{4/5} = \frac{3}{4}$ નો ઉપયોગ કરતા.
તેથી,$\cos^{-1}\left(\frac{4}{5}\right) = \tan^{-1}\left(\frac{3}{4}\right)$.
હવે,પદાવલિ $\tan \left(\tan^{-1}\left(\frac{3}{4}\right) + \tan^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)\right)$ બને છે.
સૂત્ર $\tan^{-1} x + \tan^{-1} y = \tan^{-1} \left(\frac{x+y}{1-xy}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= \tan \left(\tan^{-1} \left(\frac{\frac{3}{4} + \frac{2}{3}}{1 - \frac{3}{4} \times \frac{2}{3}}\right)\right)$.
$= \tan \left(\tan^{-1} \left(\frac{\frac{9+8}{12}}{1 - \frac{6}{12}}\right)\right) = \tan \left(\tan^{-1} \left(\frac{17/12}{6/12}\right)\right) = \tan \left(\tan^{-1} \left(\frac{17}{6}\right)\right) = \frac{17}{6}$.

(B) આપેલ સમીકરણ: $\tan ^{-1}(2 x)+\tan ^{-1}(3 x)=\frac{\pi}{4}$
નિત્યસમ $\tan ^{-1}(A)+\tan ^{-1}(B)=\tan ^{-1}\left(\frac{A+B}{1-AB}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan ^{-1}\left(\frac{2 x+3 x}{1-(2 x)(3 x)}\right)=\frac{\pi}{4}$
$\tan ^{-1}\left(\frac{5 x}{1-6 x^2}\right)=\frac{\pi}{4}$
બંને બાજુ $\tan$ લેતા:
$\frac{5 x}{1-6 x^2}=\tan\left(\frac{\pi}{4}\right)=1$
$5 x = 1 - 6 x^2$
$6 x^2 + 5 x - 1 = 0$
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા:
$(6 x - 1)(x + 1) = 0$
આથી $x = \frac{1}{6}$ અથવા $x = -1$ મળે છે.
પ્રશ્નમાં $x > 0$ આપેલ હોવાથી,આપણે $x = -1$ ને અવગણીશું.
તેથી,$x = \frac{1}{6}$.

(A) જ્યારે $xy > 1$ હોય ત્યારે આપણે $\tan ^{-1} x + \tan ^{-1} y = \pi + \tan ^{-1} \left( \frac{x+y}{1-xy} \right)$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
અહીં,$x = 2$ અને $y = 3$ છે,તેથી $xy = 6 > 1$.
તેથી,$\tan ^{-1} 2 + \tan ^{-1} 3 = \pi + \tan ^{-1} \left( \frac{2+3}{1-(2)(3)} \right)$.
$= \pi + \tan ^{-1} \left( \frac{5}{1-6} \right) = \pi + \tan ^{-1} (-1)$.
$= \pi - \frac{\pi}{4} = \frac{3 \pi}{4}$.
આમ,મૂલ્ય $\left( \frac{3 \pi}{4} \right)^c$ છે.

(A) $1$. છાયાંકિત પ્રદેશ રેખાઓ $x=0$ ($Y$-અક્ષ),$y=0$ ($X$-અક્ષ),$x=5$,$y=3$ અને $(0,0)$ તથા $(3,3)$ માંથી પસાર થતી રેખા દ્વારા ઘેરાયેલ છે.
$2$. $(0,0)$ અને $(3,3)$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ $y=x$ છે,જેને $x-y=0$ તરીકે લખી શકાય. છાયાંકિત પ્રદેશ આ રેખાની નીચે આવેલો હોવાથી,અવરોધ $x-y \geq 0$ છે.
$3$. શિરોલંબ રેખા $x=5$ પ્રદેશને જમણી બાજુએ મર્યાદિત કરે છે,તેથી $x \leq 5$.
$4$. આડી રેખા $y=3$ પ્રદેશને ઉપરની બાજુએ મર્યાદિત કરે છે,તેથી $y \leq 3$.
$5$. પ્રદેશ પ્રથમ ચરણમાં હોવાથી,$x \geq 0$ અને $y \geq 0$.
$6$. આ બધાને જોડતા,અવરોધો $x, y \geq 0, x-y \geq 0, x \leq 5, y \leq 3$ મળે છે.

(B) શરતો $2x + y \geq 7$,$2x + 3y \leq 15$,$y \leq 3$,$x \geq 0$ અને $y \geq 0$ છે.
આલેખ પરથી,શક્ય ઉકેલ પ્રદેશના શિરોબિંદુઓ $A(3.5, 0)$,$B(7.5, 0)$,$C(3, 3)$ અને $D(2, 3)$ છે.
આપણે આ શિરોબિંદુઓ પર હેતુ વિધેય $z = 4x + 5y$ ની કિંમત શોધીએ:
$z(A) = 4(3.5) + 5(0) = 14 + 0 = 14$
$z(B) = 4(7.5) + 5(0) = 30 + 0 = 30$
$z(C) = 4(3) + 5(3) = 12 + 15 = 27$
$z(D) = 4(2) + 5(3) = 8 + 15 = 23$
ન્યૂનતમ કિંમત $14$ છે,જે બિંદુ $A(3.5, 0)$ પર મળે છે. બિંદુ $A$ એ $X$-અક્ષ પર આવેલું હોવાથી,ન્યૂનતમ કિંમત $X$-અક્ષ પર મળે છે.

(B) શક્ય ઉકેલનો પ્રદેશ $0 \leq x \leq 3$,$0 \leq y \leq 3$ અને $x + y \leq 5$ શરતો દ્વારા નક્કી થાય છે.
શક્ય ઉકેલના પ્રદેશના શિરોબિંદુઓ છે:
$O(0, 0)$,$A(3, 0)$,$B(3, 2)$,$C(2, 3)$ અને $D(0, 3)$.
દરેક શિરોબિંદુ પર હેતુલક્ષી વિધેય $Z = 10x + 25y$ ની કિંમત મેળવતા:

શિરોબિંદુ	$Z = 10x + 25y$
$O(0, 0)$	$10(0) + 25(0) = 0$
$A(3, 0)$	$10(3) + 25(0) = 30$
$B(3, 2)$	$10(3) + 25(2) = 30 + 50 = 80$
$C(2, 3)$	$10(2) + 25(3) = 20 + 75 = 95$
$D(0, 3)$	$10(0) + 25(3) = 75$

કિંમતોની સરખામણી કરતા,$Z$ ની મહત્તમ કિંમત $95$ છે,જે બિંદુ $(2, 3)$ પર મળે છે.