Gujarati

Maxima and Minima Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Applications of Derivatives · Maxima and Minima

760+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 760 questions in Gujarati

551
MediumMCQ
અંતરાલ $[0,1]$ પર,વિધેય $f(x) = x^{25}(1-x)^{75}$ તેની મહત્તમ કિંમત કયા બિંદુએ ધારણ કરે છે?
A
$0$
B
$1/4$
C
$1/2$
D
$1/3$

Solution

(B) આપેલ છે,$f(x) = x^{25}(1-x)^{75}$.
મહત્તમ કિંમત શોધવા માટે,આપણે ગુણાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને વિકલન $f'(x)$ મેળવીએ:
$f'(x) = 25x^{24}(1-x)^{75} - 75x^{25}(1-x)^{74}$.
સામાન્ય પદો બહાર કાઢતા:
$f'(x) = 25x^{24}(1-x)^{74} [ (1-x) - 3x ]$.
$f'(x) = 25x^{24}(1-x)^{74} (1-4x)$.
$f'(x) = 0$ લેતા,આપણને ક્રાંતિક બિંદુઓ $x = 0, 1, 1/4$ મળે છે.
$x \in (0, 1/4)$ માટે,$f'(x) > 0$ (વિધેય વધતું વિધેય છે).
$x \in (1/4, 1)$ માટે,$f'(x) < 0$ (વિધેય ઘટતું વિધેય છે).
જેથી,$x = 1/4$ આગળ વિકલિતની નિશાની ધનમાંથી ઋણ થાય છે,તેથી વિધેય $x = 1/4$ આગળ તેની મહત્તમ કિંમત ધારણ કરે છે.
552
MediumMCQ
જો વિધેય $f(x)=2 x^{3}-9 a x^{2}+12 a^{2} x+1$ એ અનુક્રમે $p$ અને $q$ આગળ મહત્તમ અને ન્યૂનતમ મૂલ્ય પ્રાપ્ત કરે છે,જેથી $p^{2}=q$ થાય,તો $a$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) આપેલ છે,$f(x)=2 x^{3}-9 a x^{2}+12 a^{2} x+1$. વિકલન કરીને ક્રાંતિક બિંદુઓ મેળવીએ: $f^{\prime}(x) = 6x^{2} - 18ax + 12a^{2} = 6(x-a)(x-2a) = 0$.
તેથી,ક્રાંતિક બિંદુઓ $x=a$ અને $x=2a$ છે.
દ્વિતીય વિકલન $f^{\prime \prime}(x) = 12x - 18a$ છે.
$p$ આગળ મહત્તમ મૂલ્ય માટે,$f^{\prime \prime}(p) < 0 \Rightarrow 12p - 18a < 0 \Rightarrow p < \frac{3}{2}a$.
$q$ આગળ ન્યૂનતમ મૂલ્ય માટે,$f^{\prime \prime}(q) > 0 \Rightarrow 12q - 18a > 0 \Rightarrow q > \frac{3}{2}a$.
આ શરતો મુજબ,$p=a$ અને $q=2a$ મળે.
આપેલ છે કે $p^{2}=q$,તેથી $a^{2} = 2a$.
$a^{2} - 2a = 0 \Rightarrow a(a-2) = 0$.
આમ,$a=0$ અથવા $a=2$.
જો $a=0$ હોય,તો $f(x)=2x^{3}+1$ એ વધતું વિધેય છે અને તેને કોઈ મહત્તમ કે ન્યૂનતમ બિંદુ નથી.
તેથી,$a=2$ એ સાચો જવાબ છે.
553
MediumMCQ
જો વિધેય $f(x)=x^3-3(a-2)x^2+3ax+7$,કોઈ $a \in R$ માટે,$(0,1]$ માં વધતું અને $[1,5)$ માં ઘટતું હોય,તો સમીકરણ $\frac{f(x)-14}{(x-1)^2}=0$ $(x \neq 1)$ નું એક બીજ શું છે?
A
$-7$
B
$6$
C
$7$
D
$5$

Solution

(C) આપેલ છે $f(x)=x^3-3(a-2)x^2+3ax+7$.
જેহেতু $f(x)$ એ $(0,1]$ માં વધતું અને $[1,5)$ માં ઘટતું વિધેય છે,તેથી $x=1$ આગળ $f(x)$ ને સ્થાનીય મહત્તમ મૂલ્ય મળે છે.
તેથી,$f'(1)=0$.
$f'(x)=3x^2-6(a-2)x+3a$.
$x=1$ મૂકતા: $3(1)^2-6(a-2)(1)+3a=0$.
$3-6a+12+3a=0 \Rightarrow -3a+15=0 \Rightarrow a=5$.
હવે,$f(x)$ માં $a=5$ મૂકતા: $f(x)=x^3-3(5-2)x^2+3(5)x+7 = x^3-9x^2+15x+7$.
આપણે $\frac{f(x)-14}{(x-1)^2}=0$ ઉકેલવાનું છે.
$f(x)-14 = x^3-9x^2+15x+7-14 = x^3-9x^2+15x-7$.
બહુપદીના ભાગાકાર દ્વારા,$x^3-9x^2+15x-7 = (x-1)^2(x-7)$.
તેથી,$\frac{(x-1)^2(x-7)}{(x-1)^2} = 0 \Rightarrow x-7=0 \Rightarrow x=7$.
554
MediumMCQ
બે ધન સંખ્યાઓ $x$ અને $y$ એવી છે કે $(x+y)=60$ અને $x y^3$ મહત્તમ છે. તો તે સંખ્યાઓ અનુક્રમે કઈ છે?
A
$15, 45$
B
$30, 30$
C
$20, 40$
D
$40, 20$

Solution

(A) આપેલ છે કે $x+y=60$,તેથી $x=60-y$.
ધારો કે $f(y) = x y^3 = (60-y) y^3 = 60 y^3 - y^4$.
મહત્તમ કિંમત શોધવા માટે,આપણે $f(y)$ નું $y$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$f'(y) = \frac{d}{dy}(60 y^3 - y^4) = 180 y^2 - 4 y^3$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ માટે $f'(y) = 0$ લેતા:
$4 y^2(45 - y) = 0$.
$y$ એ ધન સંખ્યા હોવાથી,$y=45$.
હવે,આપણે દ્વિતીય વિકલન ચકાસીએ:
$f''(y) = 360 y - 12 y^2$.
$y=45$ આગળ,$f''(45) = 360(45) - 12(45)^2 = 45(360 - 540) = 45(-180) < 0$.
દ્વિતીય વિકલન ઋણ હોવાથી,વિધેય $y=45$ આગળ મહત્તમ છે.
તેથી $x = 60 - 45 = 15$.
આમ,સંખ્યાઓ $x=15$ અને $y=45$ છે.
Solution diagram
555
DifficultMCQ
બધા જ વાસ્તવિક $x$ માટે,$\frac{1-x+x^{2}}{1+x+x^{2}}$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$1/3$
C
$1$
D
$3$

Solution

(B) ધારો કે $y = \frac{1-x+x^{2}}{1+x+x^{2}}$.
આ પદને $y = \frac{(x^{2}+x+1) - 2x}{x^{2}+x+1} = 1 - \frac{2x}{x^{2}+x+1}$ તરીકે લખી શકાય.
$y$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધવા માટે,આપણે $\frac{2x}{x^{2}+x+1}$ પદને મહત્તમ બનાવવું પડશે.
ધારો કે $f(x) = \frac{x}{x^{2}+x+1}$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા અને તેને $0$ લેતા:
$f'(x) = \frac{(x^{2}+x+1)(1) - x(2x+1)}{(x^{2}+x+1)^{2}} = \frac{x^{2}+x+1-2x^{2}-x}{(x^{2}+x+1)^{2}} = \frac{1-x^{2}}{(x^{2}+x+1)^{2}}$.
$f'(x) = 0$ લેતા $1-x^{2} = 0$ મળે,તેથી $x = 1$ અથવા $x = -1$.
$x = 1$ માટે,$f(1) = \frac{1}{1+1+1} = \frac{1}{3}$.
$x = -1$ માટે,$f(-1) = \frac{-1}{1-1+1} = -1$.
આપણે $y = 1 - 2f(x)$ ને ન્યૂનતમ કરવા માંગીએ છીએ,તેથી આપણે $f(x)$ ની મહત્તમ કિંમત $1/3$ પસંદ કરીશું.
આમ,$y$ ની ન્યૂનતમ કિંમત $1 - 2(1/3) = 1 - 2/3 = 1/3$ છે.
556
EasyMCQ
જો $y=a \log x+b x^2+x$ નું અંતિમ મૂલ્ય $x=-1$ અને $x=2$ આગળ હોય,તો $a+b$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{3}{2}$
B
$\frac{1}{2}$
C
$\frac{5}{2}$
D
$\frac{3}{4}$

Solution

(A) આપેલ વિધેય $y=a \log x+b x^2+x$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $\frac{d y}{d x}=\frac{a}{x}+2 b x+1$.
વિધેયના અંતિમ મૂલ્યો $x=-1$ અને $x=2$ આગળ હોવાથી,આ બિંદુઓ પર વિકલન શૂન્ય થાય.
$x=-1$ માટે: $\frac{a}{-1}+2 b(-1)+1=0 \Rightarrow -a-2 b+1=0 \Rightarrow a+2 b=1$ (સમીકરણ $i$).
$x=2$ માટે: $\frac{a}{2}+2 b(2)+1=0 \Rightarrow \frac{a}{2}+4 b+1=0 \Rightarrow a+8 b=-2$ (સમીકરણ $ii$).
સમીકરણ $ii$ માંથી સમીકરણ $i$ બાદ કરતા: $(a+8 b)-(a+2 b)=-2-1 \Rightarrow 6 b=-3 \Rightarrow b=-\frac{1}{2}$.
$b=-\frac{1}{2}$ ને સમીકરણ $i$ માં મૂકતા: $a+2(-\frac{1}{2})=1 \Rightarrow a-1=1 \Rightarrow a=2$.
તેથી,$a+b=2+(-\frac{1}{2})=\frac{3}{2}$.
557
EasyMCQ
બધા જ વાસ્તવિક $x$ માટે,$\frac{1-x+x^2}{1+x+x^2}$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શું છે?
A
$0$
B
$1$
C
$\frac{1}{3}$
D
$3$

Solution

(C) ધારો કે $f(x) = \frac{1-x+x^2}{1+x+x^2}$.
ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$f'(x) = \frac{(1+x+x^2)(-1+2x) - (1-x+x^2)(1+2x)}{(1+x+x^2)^2}$.
અંશનું વિસ્તરણ કરતા: $(1+x+x^2)(-1+2x) = 2x^3+x^2+x-1$.
$(1-x+x^2)(1+2x) = 2x^3-x^2+x+1$.
બાદબાકી કરતા: $(2x^3+x^2+x-1) - (2x^3-x^2+x+1) = 2x^2-2$.
આમ,$f'(x) = \frac{2x^2-2}{(1+x+x^2)^2}$.
$f'(x) = 0$ લેતા $2x^2-2 = 0$,તેથી $x^2 = 1$,એટલે કે $x = 1$ અથવા $x = -1$.
આ બિંદુઓ પર $f(x)$ ની કિંમત શોધતા:
$f(1) = \frac{1-1+1}{1+1+1} = \frac{1}{3}$.
$f(-1) = \frac{1-(-1)+(-1)^2}{1+(-1)+(-1)^2} = \frac{3}{1} = 3$.
તેથી,$f(x)$ ની ન્યૂનતમ કિંમત $\frac{1}{3}$ છે.
558
DifficultMCQ
જો વિધેય $f(x) = x^3 - 3(a - 2)x^2 + 3ax + 7$,કોઈ $a \in R$ માટે $(0, 1]$ માં વધતું અને $[1, 5)$ માં ઘટતું હોય,તો સમીકરણ $\frac{f(x) - 14}{(x - 1)^2} = 0$ $(x \neq 1)$ નું એક બીજ શું છે?
A
$-7$
B
$-14$
C
$7$
D
$14$

Solution

(C) આપેલ છે $f(x) = x^3 - 3(a - 2)x^2 + 3ax + 7$.
વિકલન $f'(x) = 3x^2 - 6(a - 2)x + 3a$ છે.
વિધેય $x = 1$ આગળ વર્તણૂક બદલે છે,તેથી $f'(1) = 0$.
$3(1)^2 - 6(a - 2)(1) + 3a = 0$
$3 - 6a + 12 + 3a = 0$
$-3a + 15 = 0 \Rightarrow a = 5$.
$a = 5$ મૂકતા,$f(x) = x^3 - 9x^2 + 15x + 7$.
હવે,$\frac{f(x) - 14}{(x - 1)^2} = 0$ ઉકેલતા,$x \neq 1$.
$f(x) - 14 = 0 \Rightarrow x^3 - 9x^2 + 15x - 7 = 0$.
અવયવ પાડતા $(x - 1)^2(x - 7) = 0$.
બીજ $x = 1$ અને $x = 7$ મળે છે.
$x \neq 1$ હોવાથી,બીજ $x = 7$ છે.
559
MediumMCQ
જો $a$ અને $b$ ધન સંખ્યાઓ હોય કે જેથી $a > b$,તો $0 < \theta < \frac{\pi}{2}$ માટે $a \sec \theta - b \tan \theta$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શું થાય?
A
$\frac{1}{\sqrt{a^2 - b^2}}$
B
$\frac{1}{\sqrt{a^2 + b^2}}$
C
$\sqrt{a^2 + b^2}$
D
$\sqrt{a^2 - b^2}$

Solution

(D) ધારો કે $f(\theta) = a \sec \theta - b \tan \theta$.
તેથી $f'(\theta) = a \sec \theta \tan \theta - b \sec^2 \theta = \sec \theta (a \tan \theta - b \sec \theta)$.
$f'(\theta) = 0$ લેતા,$a \tan \theta - b \sec \theta = 0$ મળે (કારણ કે $0 < \theta < \frac{\pi}{2}$ માટે $\sec \theta \neq 0$).
આથી $a \sin \theta = b$,એટલે કે $\sin \theta = \frac{b}{a}$.
$\sin \theta = \frac{b}{a}$ હોવાથી,$\cos \theta = \frac{\sqrt{a^2 - b^2}}{a}$ મળે.
તેથી $\sec \theta = \frac{a}{\sqrt{a^2 - b^2}}$ અને $\tan \theta = \frac{b}{\sqrt{a^2 - b^2}}$.
દ્વિતીય વિકલન $f''(\theta) > 0$ હોવાથી,$\sin \theta = \frac{b}{a}$ આગળ ન્યૂનતમ કિંમત મળે છે.
ન્યૂનતમ કિંમત $f(\theta) = a \left( \frac{a}{\sqrt{a^2 - b^2}} \right) - b \left( \frac{b}{\sqrt{a^2 - b^2}} \right) = \frac{a^2 - b^2}{\sqrt{a^2 - b^2}} = \sqrt{a^2 - b^2}$.
560
DifficultMCQ
જો $x_0$ એ $f(x) = \bar{a} \cdot (\bar{b} \times \bar{c})$ નું સ્થાનિક ન્યૂનતમ બિંદુ હોય,જ્યાં $\bar{a} = x \hat{i} - 2 \hat{j} + 3 \hat{k}$,$\bar{b} = -2 \hat{i} + x \hat{j} - \hat{k}$,$\bar{c} = 7 \hat{i} - 2 \hat{j} + x \hat{k}$ હોય,તો $x = x_0$ આગળ $\bar{a} \cdot \bar{b}$ ની કિંમત શોધો.
A
$-3$
B
$-15$
C
$-12$
D
$-9$

Solution

(B) $f(x) = \bar{a} \cdot (\bar{b} \times \bar{c}) = \begin{vmatrix} x & -2 & 3 \\ -2 & x & -1 \\ 7 & -2 & x \end{vmatrix}$
નિશ્ચાયકનું વિસ્તરણ કરતા:
$f(x) = x(x^2 - 2) + 2(-2x + 7) + 3(4 - 7x)$
$f(x) = x^3 - 2x - 4x + 14 + 12 - 21x$
$f(x) = x^3 - 27x + 26$
સ્થાનિક ન્યૂનતમ કિંમત શોધવા માટે,$f'(x) = 0$ લેતા:
$f'(x) = 3x^2 - 27 = 0$
$3(x^2 - 9) = 0 \Rightarrow x = \pm 3$
દ્વિતીય વિકલિત કસોટીનો ઉપયોગ કરતા:
$f''(x) = 6x$
$f''(3) = 18 > 0$,તેથી $x_0 = 3$ એ સ્થાનિક ન્યૂનતમ બિંદુ છે.
$x = 3$ આગળ:
$\bar{a} = 3 \hat{i} - 2 \hat{j} + 3 \hat{k}$
$\bar{b} = -2 \hat{i} + 3 \hat{j} - \hat{k}$
$\bar{a} \cdot \bar{b} = (3)(-2) + (-2)(3) + (3)(-1)$
$\bar{a} \cdot \bar{b} = -6 - 6 - 3 = -15$
561
EasyMCQ
ધારો કે $x_0$ એ $f(x) = \overline{a} \cdot (\overline{b} \times \overline{c})$ નું સ્થાનિક ન્યૂનતમ બિંદુ છે,જ્યાં $\overline{a} = x \hat{i} - 2 \hat{j} + 3 \hat{k}$,$\overline{b} = -2 \hat{i} + x \hat{j} - \hat{k}$,અને $\overline{c} = 7 \hat{i} - 2 \hat{j} + x \hat{k}$ છે. તો $x = x_0$ આગળ $\overline{a} \cdot \overline{b}$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$15$
B
$-15$
C
$12$
D
$-12$

Solution

(B) વિધેય $f(x)$ એ સદિશો $\overline{a}, \overline{b}, \text{ અને } \overline{c}$ નો અદિશ ત્રિગુણિત ગુણાકાર છે:
$f(x) = \begin{vmatrix} x & -2 & 3 \\ -2 & x & -1 \\ 7 & -2 & x \end{vmatrix}$
નિશ્ચાયકનું પ્રથમ હાર મુજબ વિસ્તરણ કરતા:
$f(x) = x(x^2 - 2) + 2(-2x + 7) + 3(4 - 7x)$
$f(x) = x^3 - 2x - 4x + 14 + 12 - 21x$
$f(x) = x^3 - 27x + 26$
સ્થાનિક ન્યૂનતમ બિંદુ શોધવા માટે,$f'(x) = 0$ લેતા:
$f'(x) = 3x^2 - 27 = 0$
$3(x^2 - 9) = 0 \Rightarrow x = \pm 3$
દ્વિતીય વિકલિત કસોટી મુજબ,$f''(x) = 6x$:
$x = 3$ આગળ,$f''(3) = 18 > 0$,તેથી $x_0 = 3$ એ સ્થાનિક ન્યૂનતમ બિંદુ છે.
$x = 3$ આગળ,$\overline{a} = 3 \hat{i} - 2 \hat{j} + 3 \hat{k}$ અને $\overline{b} = -2 \hat{i} + 3 \hat{j} - \hat{k}$ થાય.
અદિશ ગુણાકાર $\overline{a} \cdot \overline{b}$ શોધતા:
$\overline{a} \cdot \overline{b} = (3)(-2) + (-2)(3) + (3)(-1) = -6 - 6 - 3 = -15$.
562
EasyMCQ
અંતરાલ $x \in [0, \pi]$ માટે $f(x) = \sin x + \cos x$ ની નિરપેક્ષ મહત્તમ કિંમત . . . . . . છે.
A
$1/\sqrt{2}$
B
$0$
C
$1$
D
$\sqrt{2}$

Solution

(D) અંતરાલ $[0, \pi]$ પર $f(x) = \sin x + \cos x$ ની નિરપેક્ષ મહત્તમ કિંમત શોધવા માટે,આપણે વિકલન શૂન્ય કરીને ક્રાંતિક બિંદુઓ શોધીએ.
$f'(x) = \cos x - \sin x$.
$f'(x) = 0$ લેતા,આપણને $\cos x = \sin x$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\tan x = 1$.
$x \in [0, \pi]$ માટે,ઉકેલ $x = \pi/4$ છે.
હવે,આપણે ક્રાંતિક બિંદુ અને અંતરાલના અંતિમ બિંદુઓ પર $f(x)$ ની કિંમત શોધીએ:
$1$. $x = 0$ પર: $f(0) = \sin(0) + \cos(0) = 0 + 1 = 1$.
$2$. $x = \pi/4$ પર: $f(\pi/4) = \sin(\pi/4) + \cos(\pi/4) = 1/\sqrt{2} + 1/\sqrt{2} = 2/\sqrt{2} = \sqrt{2}$.
$3$. $x = \pi$ પર: $f(\pi) = \sin(\pi) + \cos(\pi) = 0 - 1 = -1$.
આ કિંમતોની સરખામણી કરતા,નિરપેક્ષ મહત્તમ કિંમત $\sqrt{2}$ છે.
563
EasyMCQ
વિધેય $f(x) = [x(x-1) + 1]^{\frac{1}{3}}$ માટે $0 \leq x \leq 1$ અંતરાલમાં મહત્તમ કિંમત . . . . . . છે.
A
$(\frac{1}{3})^{\frac{1}{3}}$
B
$1$
C
$\frac{1}{2}$
D
$0$

Solution

(B) અંતરાલ $[0, 1]$ પર વિધેય $f(x) = [x(x-1) + 1]^{\frac{1}{3}}$ ની મહત્તમ કિંમત શોધવા માટે,આપણે પ્રથમ વિકલિત $f'(x)$ શોધીએ.
ધારો કે $g(x) = x(x-1) + 1 = x^2 - x + 1$.
તેથી $f(x) = [g(x)]^{\frac{1}{3}}$.
$f'(x) = \frac{1}{3} [g(x)]^{-\frac{2}{3}} \cdot g'(x) = \frac{1}{3} [x^2 - x + 1]^{-\frac{2}{3}} (2x - 1)$.
$f'(x) = 0$ લેતા,આપણને $2x - 1 = 0$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $x = \frac{1}{2}$.
હવે,આપણે ક્રાંતિક બિંદુ અને અંતિમ બિંદુઓ પર $f(x)$ ની કિંમત શોધીએ:
$f(0) = [0(0-1) + 1]^{\frac{1}{3}} = 1^{\frac{1}{3}} = 1$.
$f(1) = [1(1-1) + 1]^{\frac{1}{3}} = 1^{\frac{1}{3}} = 1$.
$f(\frac{1}{2}) = [\frac{1}{2}(\frac{1}{2}-1) + 1]^{\frac{1}{3}} = [-\frac{1}{4} + 1]^{\frac{1}{3}} = (\frac{3}{4})^{\frac{1}{3}}$.
કિંમતો $1$,$1$,અને $(\frac{3}{4})^{\frac{1}{3}}$ ની સરખામણી કરતા,મહત્તમ કિંમત $1$ છે.
564
EasyMCQ
$x < 0$ માટે $f(x) = x + \frac{1}{x}$ ની સ્થાનિક મહત્તમ કિંમત કેટલી થાય?
A
-$2$
B
$2$
C
-$4$
D
$4$

Solution

(A) $f(x) = x + \frac{1}{x}$ ની સ્થાનિક મહત્તમ કિંમત શોધવા માટે,આપણે પ્રથમ વિકલન $f'(x) = 1 - \frac{1}{x^2}$ મેળવીએ છીએ.
$f'(x) = 0$ લેતા,આપણને $1 = \frac{1}{x^2}$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $x^2 = 1$,તેથી $x = 1$ અથવા $x = -1$.
આપણે દ્વિતીય વિકલન કસોટીનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $f''(x) = \frac{2}{x^3}$.
$x = 1$ માટે,$f''(1) = 2 > 0$,તેથી $x = 1$ એ સ્થાનિક ન્યૂનતમ બિંદુ છે.
$x = -1$ માટે,$f''(-1) = \frac{2}{(-1)^3} = -2 < 0$,તેથી $x = -1$ એ સ્થાનિક મહત્તમ બિંદુ છે.
સ્થાનિક મહત્તમ કિંમત $f(-1) = -1 + \frac{1}{-1} = -1 - 1 = -2$ છે.
565
EasyMCQ
વક્ર $x^2 = 2y$ પરનું બિંદુ જે $(0, 5)$ થી સૌથી નજીક હોય તે . . . . . . છે.
A
$(2 \sqrt{2}, 4)$
B
$(2 \sqrt{2}, 0)$
C
$(-2 \sqrt{2}, 4)$
D
$(0, 0)$

Solution

(A) ધારો કે વક્ર $x^2 = 2y$ પરનું બિંદુ $(x, y)$ છે. તેથી $y = \frac{x^2}{2}$.
બિંદુ $(x, y)$ અને $(0, 5)$ વચ્ચેનું અંતર $D$ માટે $D^2 = (x - 0)^2 + (y - 5)^2$ થાય.
$y = \frac{x^2}{2}$ મૂકતા,$f(x) = D^2 = x^2 + (\frac{x^2}{2} - 5)^2$ મળે.
$f(x) = x^2 + \frac{x^4}{4} - 5x^2 + 25 = \frac{x^4}{4} - 4x^2 + 25$.
ન્યૂનતમ અંતર શોધવા માટે,$f(x)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીને તેને શૂન્ય સાથે સરખાવો:
$f'(x) = x^3 - 8x = 0$.
$x(x^2 - 8) = 0$,તેથી $x = 0$ અથવા $x^2 = 8$ (એટલે કે $x = \pm 2\sqrt{2}$).
જો $x = 0$ હોય,તો $y = 0$. અંતરનો વર્ગ $(0-0)^2 + (0-5)^2 = 25$ થાય.
જો $x^2 = 8$ હોય,તો $y = \frac{8}{2} = 4$. અંતરનો વર્ગ $8 + (4-5)^2 = 8 + 1 = 9$ થાય.
$9 < 25$ હોવાથી,બિંદુઓ $(\pm 2\sqrt{2}, 4)$ સૌથી નજીકના બિંદુઓ છે.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,$(2\sqrt{2}, 4)$ એ સાચો વિકલ્પ છે.
566
DifficultMCQ
બે ધન સંખ્યાઓનો સરવાળો આપેલો છે. જો તેમના ઘનનો સરવાળો ન્યૂનતમ હોય,તો
A
તેઓ સમાન છે
B
એક સંખ્યા બીજી સંખ્યા કરતા બમણી છે
C
તેઓ અસમાન છે
D
એક સંખ્યા બીજી સંખ્યા કરતા ત્રણ ગણી છે

Solution

(A) ધારો કે $x$ અને $y$ બે ધન સંખ્યાઓ છે.
આપેલ છે કે તેમનો સરવાળો અચળ છે,$x + y = a$.
ધારો કે $z = x^3 + y^3$.
$y = a - x$ મૂકતા,આપણને $z = x^3 + (a - x)^3$ મળે છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $\frac{dz}{dx} = 3x^2 - 3(a - x)^2 = 3(x^2 - (a^2 - 2ax + x^2)) = 3(2ax - a^2) = 3a(2x - a)$.
$\frac{dz}{dx} = 0$ લેતા,આપણને $2x - a = 0$ મળે છે,જેનો અર્થ છે $x = \frac{a}{2}$.
$y = a - x$ હોવાથી,$y = a - \frac{a}{2} = \frac{a}{2}$ મળે છે.
દ્વિતીય વિકલન ચકાસતા: $\frac{d^2z}{dx^2} = 6a$. $a > 0$ હોવાથી,$\frac{d^2z}{dx^2} > 0$,જે $x = \frac{a}{2}$ પર ન્યૂનતમ મૂલ્ય દર્શાવે છે.
આમ,$x = y$,એટલે કે બંને સંખ્યાઓ સમાન છે.
567
DifficultMCQ
એક સેક્ટરની પરિમિતિ અચળ છે. જો તેનું ક્ષેત્રફળ મહત્તમ હોય,તો સેક્ટરનો ખૂણો કેટલો હશે?
A
$ \frac{\pi^{c}}{6} $
B
$ \frac{\pi^{c}}{4} $
C
$ 4^{c} $
D
$ 2^{c} $

Solution

(D) ધારો કે $r$ ત્રિજ્યા છે અને $\theta$ રેડિયનમાં સેક્ટરનો ખૂણો છે. પરિમિતિ $P = 2r + r\theta = k$ (અચળ).
તેથી,$r = \frac{k}{2+\theta}$.
સેક્ટરનું ક્ષેત્રફળ $A = \frac{1}{2}r^{2}\theta$.
$r$ ની કિંમત મૂકતા,$A = \frac{1}{2} \left( \frac{k}{2+\theta} \right)^{2} \theta = \frac{k^{2}}{2} \frac{\theta}{(2+\theta)^{2}}$.
$A$ ને મહત્તમ કરવા માટે,$\theta$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dA}{d\theta} = \frac{k^{2}}{2} \left[ \frac{(2+\theta)^{2}(1) - \theta(2)(2+\theta)}{(2+\theta)^{4}} \right] = \frac{k^{2}}{2} \frac{2-\theta}{(2+\theta)^{3}}$.
$\frac{dA}{d\theta} = 0$ લેતા,$2-\theta = 0$,તેથી $\theta = 2^{c}$.
દ્વિતીય વિકલન $\theta = 2$ પર ઋણ હોવાથી,ક્ષેત્રફળ મહત્તમ છે.
568
DifficultMCQ
$20 \text{ cm}$ લંબાઈના તારને વર્તુળના વૃતાંશના સ્વરૂપમાં વાળવામાં આવે છે. તાર દ્વારા ઘેરાયેલું મહત્તમ ક્ષેત્રફળ કેટલું હશે ($\text{ cm}^2$ માં)?
A
$20$
B
$25$
C
$10$
D
$30$

Solution

(B) ધારો કે વૃતાંશની ત્રિજ્યા $r$ છે અને ચાપની લંબાઈ $s$ છે. વૃતાંશની પરિમિતિ $P = 2r + s = 20 \text{ cm}$ છે.
તેથી,$s = 20 - 2r$.
વૃતાંશનું ક્ષેત્રફળ $A = \frac{1}{2} s r$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$s$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $A = \frac{1}{2} (20 - 2r) r = 10r - r^2$ મળે છે.
મહત્તમ ક્ષેત્રફળ શોધવા માટે,આપણે $A$ નું $r$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ અને તેને શૂન્ય સાથે સરખાવીએ:
$\frac{dA}{dr} = 10 - 2r = 0 \Rightarrow r = 5 \text{ cm}$.
$r = 5$ ની કિંમત ક્ષેત્રફળના સમીકરણમાં મૂકતા:
$A = 10(5) - (5)^2 = 50 - 25 = 25 \text{ cm}^2$.
569
EasyMCQ
જો એક દડાને શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે અને સમય $t$ માં કાપેલું અંતર $s$ એ $s = 22t - 11t^{2}$ દ્વારા આપવામાં આવે, તો દડા દ્વારા કાપવામાં આવેલું કુલ અંતર કેટલું છે ($\text{ એકમ}$ માં)?
A
$44$
B
$33$
C
$11$
D
$22$

Solution

(C) આપેલ સ્થાનાંતર સમીકરણ: $s = 22t - 11t^{2}$.
મહત્તમ ઊંચાઈ શોધવા માટે, આપણે $s$ નું $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીને વેગ $v = \frac{ds}{dt}$ શોધીએ છીએ.
$\frac{ds}{dt} = 22 - 22t$.
મહત્તમ ઊંચાઈએ વેગ શૂન્ય હોય છે, તેથી $22 - 22t = 0$, જે $t = 1 \text{ સેકન્ડ}$ આપે છે.
$t = 1$ ને સ્થાનાંતર સમીકરણમાં મૂકતા:
$s = 22(1) - 11(1)^{2} = 22 - 11 = 11 \text{ એકમ}$.
દડો $s=0$ થી શરૂ થાય છે અને $11 \text{ એકમ}$ ની મહત્તમ ઊંચાઈ પ્રાપ્ત કરે છે, તેથી દડા દ્વારા કાપવામાં આવેલું કુલ અંતર $11 \text{ એકમ}$ છે.
570
EasyMCQ
$64 \ m$ ઊંચા ટાવરની ટોચ પરથી એક પથ્થરને $s=48t-16t^{2}$ ના નિયમ મુજબ શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. પથ્થર દ્વારા જમીનથી પ્રાપ્ત કરેલી મહત્તમ ઊંચાઈ કેટલી છે ($m$ માં)?
A
$36$
B
$32$
C
$100$
D
$64$

Solution

(C) આપેલ છે કે ટાવરની ટોચથી સ્થાનાંતર $s=48t-16t^{2}$ છે.
વેગ $v = \frac{ds}{dt} = 48-32t$ દ્વારા મળે છે.
મહત્તમ ઊંચાઈએ,વેગ $v=0$ થાય છે.
$48-32t=0 \Rightarrow t = \frac{48}{32} = 1.5 \ s$.
ટાવરની ટોચથી મહત્તમ સ્થાનાંતર $s = 48(1.5) - 16(1.5)^{2} = 72 - 36 = 36 \ m$ છે.
જમીનથી કુલ ઊંચાઈ એ ટાવરની ઊંચાઈ વત્તા મહત્તમ સ્થાનાંતર છે: $H = 64 + 36 = 100 \ m$.
571
EasyMCQ
એક પથ્થરને શિરોલંબ ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે અને $t$ સેકન્ડમાં પથ્થર દ્વારા પ્રાપ્ત ઊંચાઈ $x \text{ ft}$ એ $x = 80t - 16t^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. પથ્થર મહત્તમ ઊંચાઈએ કેટલા સમયમાં પહોંચશે ($\text{ s}$ માં)?
A
$2$
B
$2.5$
C
$3$
D
$1.5$

Solution

(B) આપેલ ઊંચાઈ વિધેય: $x = 80t - 16t^2$.
મહત્તમ ઊંચાઈએ પહોંચવા માટેનો સમય શોધવા માટે,આપણે $x$ નું $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$\frac{dx}{dt} = 80 - 32t$.
મહત્તમ ઊંચાઈએ,પથ્થરનો વેગ શૂન્ય હોય છે,તેથી $\frac{dx}{dt} = 0$.
વિકલનને શૂન્ય સાથે સરખાવતા: $80 - 32t = 0$.
$32t = 80$.
$t = \frac{80}{32} = 2.5 \text{ s}$.
572
EasyMCQ
વિધેય $f(x)=x^3-6x^2+12x-3$ માટે,બિંદુ $x=2$ એ
A
ન્યૂનતમ બિંદુ છે
B
નતિપરિવર્તન બિંદુ છે
C
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ નથી
D
મહત્તમ બિંદુ છે

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x)=x^3-6x^2+12x-3$ છે. \\ પ્રથમ,પ્રથમ વિકલિત શોધો: $f'(x)=3x^2-12x+12$. \\ ક્રિટિકલ પોઈન્ટ શોધવા માટે $f'(x)=0$ લો: $3(x^2-4x+4)=0 \Rightarrow 3(x-2)^2=0 \Rightarrow x=2$. \\ હવે,દ્વિતીય વિકલિત શોધો: $f''(x)=6x-12$. \\ $x=2$ આગળ દ્વિતીય વિકલિતની કિંમત શોધો: $f''(2)=6(2)-12=0$. \\ કારણ કે $f''(2)=0$ છે,આપણે તૃતીય વિકલિત તપાસીએ: $f'''(x)=6$. \\ કારણ કે $f'''(2)=6 \neq 0$,તેથી $x=2$ આગળ વક્રતા બદલાય છે. \\ તેથી,$x=2$ એ નતિપરિવર્તન બિંદુ (point of inflexion) છે.
573
MediumMCQ
$6$ એકમ ત્રાંસી ઊંચાઈ ધરાવતા લંબવૃત્તીય શંકુનું મહત્તમ ઘનફળ કેટલું થાય?
A
$4 \sqrt{3} \pi$ ઘન એકમ
B
$16 \sqrt{3} \pi$ ઘન એકમ
C
$3 \sqrt{3} \pi$ ઘન એકમ
D
$6 \sqrt{3} \pi$ ઘન એકમ

Solution

(B) $\because$ શંકુની ત્રાંસી ઊંચાઈ $L = 6$ એકમ છે.
ધારો કે ત્રિજ્યા $r$ અને ઊંચાઈ $h$ છે.
ઘનફળ $(V) = \frac{1}{3} \pi r^2 h$.
$L^2 = r^2 + h^2$ હોવાથી,$r^2 = L^2 - h^2 = 36 - h^2$.
આ કિંમત ઘનફળના સૂત્રમાં મૂકતા: $V = \frac{1}{3} \pi (36 - h^2) h = \frac{1}{3} \pi (36h - h^3)$.
મહત્તમ ઘનફળ શોધવા માટે,$V$ નું $h$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $\frac{dV}{dh} = \frac{1}{3} \pi (36 - 3h^2)$.
$\frac{dV}{dh} = 0$ લેતા,$36 - 3h^2 = 0 \Rightarrow h^2 = 12 \Rightarrow h = 2 \sqrt{3}$ એકમ.
દ્વિતીય વિકલન ચકાસતા: $\frac{d^2 V}{dh^2} = \frac{1}{3} \pi (-6h) = -2 \pi h$.
$h = 2 \sqrt{3}$ આગળ,$\frac{d^2 V}{dh^2} = -4 \sqrt{3} \pi < 0$,તેથી ઘનફળ મહત્તમ છે.
મહત્તમ ઘનફળ $V = \frac{1}{3} \pi (36 - (2 \sqrt{3})^2) (2 \sqrt{3}) = \frac{1}{3} \pi (36 - 12) (2 \sqrt{3}) = \frac{1}{3} \pi (24) (2 \sqrt{3}) = 16 \sqrt{3} \pi$ ઘન એકમ.
574
MediumMCQ
એક દુશ્મન ફાઈટર જેટ $y = x^2 + 2$ વક્ર પર ઉડી રહ્યું છે. એક સૈનિક $(3, 2)$ પર સ્થિત છે અને જ્યારે જેટ તેની સૌથી નજીક હોય ત્યારે તેને તોડી પાડવા માંગે છે. તો,નજીકનું અંતર કેટલું હશે?
A
$\sqrt{6}$ એકમ
B
$2$ એકમ
C
$\sqrt{5}$ એકમ
D
$\sqrt{3}$ એકમ

Solution

(C) ધારો કે જેટનું સ્થાન $P(x, y)$ છે અને સૈનિક $A(3, 2)$ પર છે.
અંતર $AP = \sqrt{(x - 3)^2 + (y - 2)^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જેટ $y = x^2 + 2$ વક્ર પર હોવાથી,$y - 2 = x^2$ થાય.
આ કિંમત અંતરના સૂત્રમાં મૂકતા,ધારો કે $z = (AP)^2 = (x - 3)^2 + (x^2)^2 = (x - 3)^2 + x^4$.
ન્યૂનતમ અંતર શોધવા માટે,આપણે $z$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ: $\frac{dz}{dx} = 2(x - 3) + 4x^3$.
$\frac{dz}{dx} = 0$ લેતા,આપણને $4x^3 + 2x - 6 = 0$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $2x^3 + x - 3 = 0$ થાય છે.
નિરીક્ષણ દ્વારા,$x = 1$ એ ઉકેલ છે કારણ કે $2(1)^3 + 1 - 3 = 0$.
દ્વિતીય વિકલન તપાસતા: $\frac{d^2z}{dx^2} = 12x^2 + 2$. $x = 1$ પર,$\frac{d^2z}{dx^2} = 14 > 0$,તેથી $x = 1$ પર ન્યૂનતમ મૂલ્ય મળે છે.
$x = 1$ માટે,$y = (1)^2 + 2 = 3$.
ન્યૂનતમ અંતર $\sqrt{(1 - 3)^2 + (3 - 2)^2} = \sqrt{(-2)^2 + (1)^2} = \sqrt{4 + 1} = \sqrt{5}$ એકમ છે.
575
EasyMCQ
વક્ર $y=-x^{3}+3x^{2}+2x-27$ નો મહત્તમ ઢાળ કેટલો છે?
A
$1$
B
$23$
C
$5$
D
$-23$

Solution

(C) આપેલ વક્ર $y = -x^{3} + 3x^{2} + 2x - 27$ છે.
વક્રનો ઢાળ શોધવા માટે,આપણે $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$\frac{dy}{dx} = -3x^{2} + 6x + 2$.
ધારો કે ઢાળ $m = -3x^{2} + 6x + 2$ છે.
મહત્તમ ઢાળ શોધવા માટે,આપણે $m$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$\frac{dm}{dx} = -6x + 6$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ માટે $\frac{dm}{dx} = 0$ લેતા:
$-6x + 6 = 0 \implies x = 1$.
દ્વિતીય વિકલન તપાસતા:
$\frac{d^{2}m}{dx^{2}} = -6 < 0$.
કારણ કે દ્વિતીય વિકલન ઋણ છે,તેથી $x = 1$ આગળ ઢાળ મહત્તમ છે.
$m$ ના સમીકરણમાં $x = 1$ મૂકતા:
$m_{\text{max}} = -3(1)^{2} + 6(1) + 2 = -3 + 6 + 2 = 5$.
576
DifficultMCQ
$2 \text{ units}$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં અંતર્ગત લંબચોરસનું મહત્તમ ક્ષેત્રફળ કેટલું થાય?
A
$8 \pi \text{ ચોરસ એકમ}$
B
$4 \text{ ચોરસ એકમ}$
C
$5 \text{ ચોરસ એકમ}$
D
$8 \text{ ચોરસ એકમ}$

Solution

(D) ધારો કે લંબચોરસની લંબાઈ $a$ અને પહોળાઈ $b$ છે. લંબચોરસનો વિકર્ણ એ વર્તુળનો વ્યાસ છે,તેથી $d = 2r = 2(2) = 4$.
વિકર્ણ દ્વારા બનતા કાટકોણ ત્રિકોણમાં,$a^2 + b^2 = d^2 = 4^2 = 16$.
લંબચોરસનું ક્ષેત્રફળ $A = a \cdot b$ છે.
કારણ કે $b = \sqrt{16 - a^2}$,તેથી $A = a \sqrt{16 - a^2}$.
$A$ ને મહત્તમ કરવા માટે,આપણે $A^2 = f(a) = a^2(16 - a^2) = 16a^2 - a^4$ ને મહત્તમ કરીએ.
$a$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $f'(a) = 32a - 4a^3$.
$f'(a) = 0$ લેતા,આપણને $4a(8 - a^2) = 0$ મળે છે. $a > 0$ હોવાથી,$a^2 = 8$,તેથી $a = 2\sqrt{2}$.
ત્યારબાદ $b = \sqrt{16 - 8} = \sqrt{8} = 2\sqrt{2}$.
મહત્તમ ક્ષેત્રફળ $A = (2\sqrt{2})(2\sqrt{2}) = 8 \text{ ચોરસ એકમ}$ થાય.
Solution diagram
577
MediumMCQ
$x e^{-x}$ ની મહત્તમ કિંમત શું છે?
A
$e$
B
$\frac{1}{e}$
C
$-e$
D
$-\frac{1}{e}$

Solution

(B) ધારો કે $y = x e^{-x}$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને મળે છે:
$\frac{dy}{dx} = x \cdot (-e^{-x}) + e^{-x} \cdot (1) = e^{-x}(1 - x)$.
મહત્તમ કે ન્યૂનતમ કિંમત માટે,આપણે $\frac{dy}{dx} = 0$ લઈએ છીએ:
$e^{-x}(1 - x) = 0$.
કોઈપણ વાસ્તવિક $x$ માટે $e^{-x} \neq 0$ હોવાથી,$1 - x = 0$,જેનો અર્થ છે કે $x = 1$.
હવે,મહત્તમ કિંમત ચકાસવા માટે દ્વિતીય વિકલન શોધીએ:
$\frac{d^2y}{dx^2} = e^{-x}(-1) + (1 - x)(-e^{-x}) = -e^{-x} - e^{-x} + x e^{-x} = e^{-x}(x - 2)$.
$x = 1$ આગળ:
$\frac{d^2y}{dx^2} = e^{-1}(1 - 2) = -\frac{1}{e} < 0$.
દ્વિતીય વિકલન $x = 1$ આગળ ઋણ હોવાથી,વિધેયને $x = 1$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ કિંમત મળે છે.
મહત્તમ કિંમત $y(1) = 1 \cdot e^{-1} = \frac{1}{e}$ છે.
578
MediumMCQ
$2 \text{ unit}$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં અંતર્ગત લંબચોરસનું મહત્તમ ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) કેટલું હશે?
A
$4$
B
$8 \pi$
C
$8$
D
$5$

Solution

(C) ધારો કે લંબચોરસની બાજુઓ $x$ અને $y$ છે જે $r = 2 \text{ unit}$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં અંતર્ગત છે.
લંબચોરસનો વિકર્ણ એ વર્તુળના વ્યાસ જેટલો હોય છે,તેથી $d = 2r = 2 \times 2 = 4 \text{ unit}$.
પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ,$x^2 + y^2 = d^2 = 4^2 = 16$.
લંબચોરસનું ક્ષેત્રફળ $A = xy$ છે.
$A$ ને મહત્તમ કરવા માટે,આપણે $A^2 = x^2 y^2$ ને મહત્તમ કરીએ છીએ.
$y^2 = 16 - x^2$ હોવાથી,$A^2 = x^2(16 - x^2) = 16x^2 - x^4$ મળે.
ધારો કે $f(x) = 16x^2 - x^4$. મહત્તમ મૂલ્ય શોધવા માટે,$f'(x) = 32x - 4x^3 = 0$ લો.
$4x(8 - x^2) = 0$,જે $x^2 = 8$ આપે છે (કારણ કે $x > 0$).
તેથી $y^2 = 16 - 8 = 8$,એટલે કે $x = y = \sqrt{8} = 2\sqrt{2}$.
આ લંબચોરસ એક ચોરસ છે જેની બાજુની લંબાઈ $2\sqrt{2}$ છે.
મહત્તમ ક્ષેત્રફળ $A = x \times y = \sqrt{8} \times \sqrt{8} = 8 \text{ sq unit}$ થાય.
Solution diagram
579
MediumMCQ
$(2, \infty)$ માં $\frac{\log x}{x}$ ની મહત્તમ કિંમત કેટલી છે?
A
$1$
B
$\frac{2}{e}$
C
$\frac{1}{e}$
D
\text{ઉપરનામાંથી કોઈ નહીં}

Solution

(C) ધારો કે $y = \frac{\log x}{x}$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = \frac{x \cdot \frac{1}{x} - \log x \cdot 1}{x^2} = \frac{1 - \log x}{x^2}$.
મહત્તમ કિંમત માટે,$\frac{dy}{dx} = 0$ લેતા:
$\frac{1 - \log x}{x^2} = 0 \implies 1 - \log x = 0 \implies \log x = 1 \implies x = e$.
અહીં $e \approx 2.718$ હોવાથી,$x = e$ એ અંતરાલ $(2, \infty)$ માં આવે છે.
હવે,દ્વિતીય વિકલન ચકાસતા:
$\frac{d^2y}{dx^2} = \frac{x^2(-\frac{1}{x}) - (1 - \log x)(2x)}{x^4} = \frac{-x - 2x + 2x \log x}{x^4} = \frac{2x \log x - 3x}{x^4}$.
$x = e$ આગળ,$\frac{d^2y}{dx^2} = \frac{2e(1) - 3e}{e^4} = \frac{-e}{e^4} = -\frac{1}{e^3} < 0$.
દ્વિતીય વિકલન ઋણ હોવાથી,વિધેય $x = e$ આગળ મહત્તમ મૂલ્ય ધરાવે છે.
તેથી મહત્તમ કિંમત $y = \frac{\log e}{e} = \frac{1}{e}$ થાય.
580
EasyMCQ
જો $x>0$ હોય,તો $\frac{\log _{e} x}{x}$ ની મહત્તમ કિંમત શું છે?
A
$e$
B
$1$
C
$\frac{1}{e}$
D
$-\frac{1}{e}$

Solution

(C) ધારો કે $f(x) = \frac{\log _{e} x}{x}$.
મહત્તમ કિંમત શોધવા માટે,આપણે ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને વિકલન $f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = \frac{x \cdot \frac{d}{dx}(\log _{e} x) - \log _{e} x \cdot \frac{d}{dx}(x)}{x^{2}} = \frac{x \cdot \frac{1}{x} - \log _{e} x \cdot 1}{x^{2}} = \frac{1 - \log _{e} x}{x^{2}}$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ માટે,$f'(x) = 0$ લેતા:
$1 - \log _{e} x = 0 \Rightarrow \log _{e} x = 1 \Rightarrow x = e$.
હવે,મહત્તમ કિંમતની પુષ્ટિ કરવા માટે આપણે દ્વિતીય વિકલન $f''(x)$ તપાસીએ:
$f''(x) = \frac{x^{2}(-\frac{1}{x}) - (1 - \log _{e} x)(2x)}{x^{4}} = \frac{-x - 2x(1 - \log _{e} x)}{x^{4}}$.
$x = e$ આગળ,$f''(e) = \frac{-e - 2e(1 - 1)}{e^{4}} = \frac{-e}{e^{4}} = -\frac{1}{e^{3}} < 0$.
કારણ કે $f''(e) < 0$ છે,તેથી વિધેયને $x = e$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ કિંમત મળે છે.
મહત્તમ કિંમત $f(e) = \frac{\log _{e} e}{e} = \frac{1}{e}$ છે.
581
MediumMCQ
જો $x, y$ બે ધન પૂર્ણાંકો એવા હોય કે $x+y=20$ અને $x^3 y$ ની મહત્તમ કિંમત $x=\alpha, y=\beta$ આગળ $k$ હોય,તો $\frac{k}{\alpha^2 \beta^2} =$
A
$\frac{\alpha}{\beta}+\frac{\beta}{\alpha}$
B
$\frac{\alpha}{\beta}-\frac{\beta}{\alpha}$
C
$\frac{\alpha}{\beta}$
D
$\frac{\alpha+\beta}{\alpha \beta}$

Solution

(C) આપેલ છે $x+y=20$. આપણે $f(x, y) = x^3 y$ ને મહત્તમ કરવા માંગીએ છીએ.
$\frac{x}{3}, \frac{x}{3}, \frac{x}{3}, y$ પદો માટે $AM$-$GM$ અસમતાનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{\frac{x}{3} + \frac{x}{3} + \frac{x}{3} + y}{4} \geq \sqrt[4]{\left(\frac{x}{3}\right)^3 y}$
$\frac{x+y}{4} \geq \sqrt[4]{\frac{x^3 y}{27}}$
$\frac{20}{4} \geq \sqrt[4]{\frac{x^3 y}{27}} \Rightarrow 5 \geq \sqrt[4]{\frac{x^3 y}{27}}$
$5^4 \geq \frac{x^3 y}{27} \Rightarrow x^3 y \leq 27 \times 625 = 16875$.
તેથી,$k = 16875$.
મહત્તમ કિંમત ત્યારે મળે જ્યારે $\frac{x}{3} = y$ હોય.
$x+y=20$ હોવાથી,$3y+y=20$ $\Rightarrow 4y=20$ $\Rightarrow y=5=\beta$ અને $x=15=\alpha$.
હવે,$\frac{k}{\alpha^2 \beta^2} = \frac{27 \times 625}{15^2 \times 5^2} = 3$.
$\frac{\alpha}{\beta} = \frac{15}{5} = 3$ હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $\frac{\alpha}{\beta}$ છે.
582
EasyMCQ
જો $a^2 x^4 + b^2 y^4 = c^6$ હોય,તો $xy$ ની મહત્તમ કિંમત કેટલી થાય?
A
$\frac{c^3}{2ab}$
B
$\frac{c^3}{\sqrt{2ab}}$
C
$\frac{c^3}{ab}$
D
$\frac{c^3}{\sqrt{ab}}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $a^2 x^4 + b^2 y^4 = c^6$ છે.
$AM \geq GM$ અસમતાનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{a^2 x^4 + b^2 y^4}{2} \geq \sqrt{(a^2 x^4)(b^2 y^4)}$
કિંમત મૂકતા:
$\frac{c^6}{2} \geq ab x^2 y^2$
$x^2 y^2 \leq \frac{c^6}{2ab}$
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા:
$xy \leq \frac{c^3}{\sqrt{2ab}}$
તેથી,$xy$ ની મહત્તમ કિંમત $\frac{c^3}{\sqrt{2ab}}$ છે.
583
EasyMCQ
અંતરાલ $[-\pi / 2, \pi / 2]$ માં $f(x) = \sin (x)$ નું મહત્તમ મૂલ્ય શું છે?
A
$-1$
B
$0$
C
$1$
D
$\sqrt{2}$

Solution

(C) વિધેય $f(x) = \sin (x)$ છે.
આપેલ અંતરાલ $[-\pi / 2, \pi / 2]$ માં,સાઈન વિધેય સતત વધતું વિધેય છે.
નિમ્ન સીમા પરનું મૂલ્ય $f(-\pi / 2) = \sin(-\pi / 2) = -1$ છે.
ઉચ્ચ સીમા પરનું મૂલ્ય $f(\pi / 2) = \sin(\pi / 2) = 1$ છે.
તેથી,અંતરાલ $[-\pi / 2, \pi / 2]$ માં વિધેયનું મહત્તમ મૂલ્ય $1$ છે.
Solution diagram
584
EasyMCQ
નિશ્ચિત પરિમિતિ $p \ cm$ ધરાવતા લંબચોરસનું મહત્તમ ક્ષેત્રફળ કેટલું હોય?
A
$\frac{p^2}{8} \ cm^2$
B
$\frac{p^2}{16} \ cm^2$
C
$\frac{p^2}{64} \ cm^2$
D
$\frac{p^2}{32} \ cm^2$

Solution

(B) ધારો કે લંબચોરસની પાસપાસેની બાજુઓની લંબાઈ $x \ cm$ અને $y \ cm$ છે.
લંબચોરસની પરિમિતિ $p = 2(x + y)$ છે,જેનો અર્થ થાય છે $y = \frac{p}{2} - x$.
લંબચોરસનું ક્ષેત્રફળ $A = x y$ છે.
$y$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $A = x(\frac{p}{2} - x) = \frac{px}{2} - x^2$ મળે છે.
મહત્તમ ક્ષેત્રફળ શોધવા માટે,આપણે $A$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ અને તેને શૂન્ય સાથે સરખાવીએ: $\frac{dA}{dx} = \frac{p}{2} - 2x = 0$.
આનાથી $x = \frac{p}{4} \ cm$ મળે છે.
પરિણામે,$y = \frac{p}{2} - \frac{p}{4} = \frac{p}{4} \ cm$.
આમ,મહત્તમ ક્ષેત્રફળ $A = \frac{p}{4} \times \frac{p}{4} = \frac{p^2}{16} \ cm^2$ છે.
તેથી,વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
585
MediumMCQ
જો $A = \{x \in R : \frac{\pi}{4} \leq x \leq \frac{\pi}{3}\}$ અને $f(x) = \sin x - x$ હોય,તો $f(A)$ ની કિંમત શું થાય?
A
$\left[\frac{\sqrt{3}}{2} - \frac{\pi}{3}, \frac{1}{\sqrt{2}} - \frac{\pi}{4}\right]$
B
$\left[\frac{-1}{\sqrt{2}} - \frac{\pi}{4}, \frac{\sqrt{3}}{2} - \frac{\pi}{3}\right]$
C
$\left[-\frac{\pi}{3}, -\frac{\pi}{4}\right]$
D
$\left[\frac{\pi}{4}, \frac{\pi}{3}\right]$

Solution

(A) આપેલ છે $f(x) = \sin x - x$.
$f(A)$ નો વિસ્તાર શોધવા માટે,આપણે વિકલન $f'(x) = \cos x - 1$ ચકાસીએ.
$x \in [\frac{\pi}{4}, \frac{\pi}{3}]$ માટે $\cos x < 1$ હોવાથી,$f'(x) < 0$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $f(x)$ એ ઘટતું વિધેય છે.
તેથી,ન્યૂનતમ કિંમત $x = \frac{\pi}{3}$ પર અને મહત્તમ કિંમત $x = \frac{\pi}{4}$ પર મળે છે.
$f(\frac{\pi}{3}) = \sin(\frac{\pi}{3}) - \frac{\pi}{3} = \frac{\sqrt{3}}{2} - \frac{\pi}{3}$.
$f(\frac{\pi}{4}) = \sin(\frac{\pi}{4}) - \frac{\pi}{4} = \frac{1}{\sqrt{2}} - \frac{\pi}{4}$.
આમ,$f(A) = [\frac{\sqrt{3}}{2} - \frac{\pi}{3}, \frac{1}{\sqrt{2}} - \frac{\pi}{4}]$.
586
MediumMCQ
જો $A=\{x : 9x \geq x^2+20\}$ અને $f: A \rightarrow R$ એ $f(x)=2x^3-15x^2+36x-48$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત હોય,તો $f(x)$ ની મહત્તમ કિંમત શોધો.
A
-$20$
B
$7$
C
$20$
D
-$16$

Solution

(B) આપેલ છે કે $A=\{x : 9x \geq x^2+20\}$.
અસમતા $x^2-9x+20 \leq 0$ ને ઉકેલતા,આપણને $(x-4)(x-5) \leq 0$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $x \in [4, 5]$.
આમ,$A=[4, 5]$.
આપેલ છે કે $f(x)=2x^3-15x^2+36x-48$.
વિકલન કરતા,$f'(x)=6x^2-30x+36=6(x^2-5x+6)=6(x-3)(x-2)$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ માટે $f'(x)=0$ લેતા,$x=2$ અને $x=3$ મળે છે.
બંને ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ $x=2$ અને $x=3$ એ અંતરાલ $A=[4, 5]$ ની બહાર છે,તેથી વિધેય $f(x)$ આ અંતરાલમાં એકવિધ છે.
અંતરાલ $[4, 5]$ માટે $f'(x)$ ની નિશાની તપાસતા: $f'(4)=6(4-3)(4-2)=12 > 0$.
કારણ કે $x \in [4, 5]$ માટે $f'(x) > 0$ છે,તેથી $f(x)$ એ $[4, 5]$ પર વધતું વિધેય છે.
તેથી,મહત્તમ કિંમત અંતિમ બિંદુ $x=5$ પર મળશે.
$f(5)=2(5)^3-15(5)^2+36(5)-48 = 2(125)-15(25)+180-48 = 250-375+180-48 = 7$.
Solution diagram
587
MediumMCQ
જો એક રેખા યામ અક્ષોની વચ્ચે એવી રીતે ગતિ કરે છે કે જેથી તેના દ્વારા યામ અક્ષો પર બનાવેલા અંતઃખંડોનો સરવાળો હંમેશા $12$ રહે,તો તે રેખાનું સમીકરણ શોધો જે યામ અક્ષો સાથે મહત્તમ ક્ષેત્રફળ ધરાવતો ત્રિકોણ બનાવે છે.
A
$3x+y=9$
B
$5x+7y=35$
C
$x+y=6$
D
$5x+y=10$

Solution

(C) ધારો કે રેખાના $x$-અક્ષ અને $y$-અક્ષ પરના અંતઃખંડો અનુક્રમે $a$ અને $b$ છે. રેખાનું સમીકરણ $\frac{x}{a} + \frac{y}{b} = 1$ છે.
આપેલ છે કે અંતઃખંડોનો સરવાળો $a + b = 12$ છે,તેથી $b = 12 - a$.
રેખા દ્વારા યામ અક્ષો સાથે બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $A = \frac{1}{2}ab$ છે.
$b = 12 - a$ મૂકતા,આપણને $A = \frac{1}{2}a(12 - a) = 6a - \frac{1}{2}a^2$ મળે છે.
મહત્તમ ક્ષેત્રફળ શોધવા માટે,આપણે $A$ નું $a$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ અને તેને શૂન્ય સાથે સરખાવીએ:
$\frac{dA}{da} = 6 - a = 0 \Rightarrow a = 6$.
કારણ કે $a = 6$,તેથી $b = 12 - 6 = 6$.
રેખાનું સમીકરણ $\frac{x}{6} + \frac{y}{6} = 1$ છે,જેનું સાદું રૂપ $x + y = 6$ થાય છે.
Solution diagram
588
MediumMCQ
જો $(2, a)$ અને $(b, 19)$ એ વક્ર $y=2x^3-15x^2+36x+c$ ના બે સ્થિર બિંદુઓ હોય,તો $a+b+c=$
A
$-20$
B
$15$
C
$-12$
D
$24$

Solution

(B) આપેલ વક્ર $y=2x^3-15x^2+36x+c$ છે.
સ્થિર બિંદુઓ ત્યાં મળે છે જ્યાં $\frac{dy}{dx} = 0$ હોય.
$\frac{dy}{dx} = 6x^2 - 30x + 36 = 6(x^2 - 5x + 6) = 6(x-2)(x-3)$.
$\frac{dy}{dx} = 0$ લેતા,આપણને $x=2$ અને $x=3$ મળે છે.
$(2, a)$ વક્ર પરનું બિંદુ હોવાથી,$a = 2(2)^3 - 15(2)^2 + 36(2) + c = 16 - 60 + 72 + c = 28 + c$.
$(b, 19)$ વક્ર પરનું બિંદુ હોવાથી,$b$ એ બીજો $x$-યામ હોવો જોઈએ,તેથી $b=3$.
$x=3$ અને $y=19$ ને વક્રના સમીકરણમાં મૂકતા: $19 = 2(3)^3 - 15(3)^2 + 36(3) + c$.
$19 = 54 - 135 + 108 + c \Rightarrow 19 = 27 + c \Rightarrow c = -8$.
હવે,$a = 28 + (-8) = 20$.
તેથી,$a+b+c = 20 + 3 - 8 = 15$.
589
MediumMCQ
વક્ર $y = \tan^{-1}(\sin \sqrt{x})$,$0 \leq x \leq 8\pi^2$ પરના બિંદુઓના યામ (ordinates) શોધો જ્યાં સ્પર્શક $x$-અક્ષને સમાંતર હોય.
A
$\pm \frac{\pi}{3}$
B
$\pm \frac{\pi}{6}$
C
$\pm \frac{\pi}{4}$
D
$\pm \frac{\pi}{2}$

Solution

(C) આપેલ વક્ર $y = \tan^{-1}(\sin \sqrt{x})$ છે.
જ્યાં સ્પર્શક $x$-અક્ષને સમાંતર હોય તેવા બિંદુઓ શોધવા માટે,આપણે વિકલન $\frac{dy}{dx} = 0$ લઈએ છીએ.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = \frac{1}{1 + (\sin \sqrt{x})^2} \cdot \cos \sqrt{x} \cdot \frac{1}{2\sqrt{x}}$.
$\frac{dy}{dx} = 0$ લેતા,$\cos \sqrt{x} = 0$ મળે (કારણ કે વિકલન વ્યાખ્યાયિત થવા માટે $x > 0$ હોવું જોઈએ).
આમ,$\sqrt{x} = (2n+1)\frac{\pi}{2}$ જ્યાં $n = 0, 1, 2, \dots$.
આપેલ છે કે $0 \leq x \leq 8\pi^2$,તેથી $0 \leq \sqrt{x} \leq 2\sqrt{2}\pi \approx 8.88$.
$\sqrt{x}$ માટે શક્ય કિંમતો $\frac{\pi}{2}, \frac{3\pi}{2}, \frac{5\pi}{2}$ છે.
આ બિંદુઓ પર,$\sin \sqrt{x} = \sin((2n+1)\frac{\pi}{2}) = \pm 1$.
તેથી,$y = \tan^{-1}(\pm 1) = \pm \frac{\pi}{4}$.
590
EasyMCQ
જો $x$ અને $y$ બે ધન સંખ્યાઓ એવી હોય કે જેથી $x+y=32$ થાય,તો $x^2+y^2$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો.
A
$500$
B
$256$
C
$1024$
D
$512$

Solution

(D) ધારો કે $s = x^2 + y^2$.
આપેલ છે કે $x + y = 32$,તેથી આપણે $y = 32 - x$ લખી શકીએ.
આ કિંમતને $s$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$s = x^2 + (32 - x)^2$.
ન્યૂનતમ કિંમત શોધવા માટે,આપણે $s$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$\frac{ds}{dx} = 2x + 2(32 - x)(-1) = 2x - 64 + 2x = 4x - 64$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ માટે $\frac{ds}{dx} = 0$ લેતા:
$4x - 64 = 0 \implies x = 16$.
તેથી $y = 32 - 16 = 16$.
દ્વિતીય વિકલન ચકાસતા:
$\frac{d^2s}{dx^2} = 4 > 0$,જે દર્શાવે છે કે $x = 16$ આગળ $s$ ની કિંમત ન્યૂનતમ છે.
ન્યૂનતમ કિંમત $s = 16^2 + 16^2 = 256 + 256 = 512$ થાય.
591
MediumMCQ
વક્ર $f(x) = e^x \sin x$ એ અંતરાલ $[0, 2 \pi]$ માં વ્યાખ્યાયિત છે. $x$ ની કઈ કિંમત માટે વક્ર પર દોરેલા સ્પર્શકનો ઢાળ મહત્તમ થાય છે?
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$\frac{\pi}{2}$
C
$\frac{\pi}{6}$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(B) આપેલ છે: $f(x) = e^x \sin x$.
સ્પર્શકનો ઢાળ $m(x) = f'(x)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$f'(x) = e^x \sin x + e^x \cos x = e^x (\sin x + \cos x)$.
ધારો કે $g(x) = f'(x) = e^x (\sin x + \cos x)$.
મહત્તમ ઢાળ શોધવા માટે,આપણે $g'(x) = 0$ લઈએ છીએ.
$g'(x) = e^x (\sin x + \cos x) + e^x (\cos x - \sin x) = 2 e^x \cos x$.
$g'(x) = 0$ લેતા,આપણને $2 e^x \cos x = 0$ મળે છે.
કારણ કે તમામ $x$ માટે $e^x \neq 0$,તેથી $\cos x = 0$.
અંતરાલ $[0, 2 \pi]$ માં,$x = \frac{\pi}{2}$ અથવા $x = \frac{3 \pi}{2}$.
હવે,આપણે દ્વિતીય વિકલન $g''(x) = 2 e^x \cos x - 2 e^x \sin x = 2 e^x (\cos x - \sin x)$ ચકાસીએ છીએ.
$x = \frac{\pi}{2}$ પર,$g''(\frac{\pi}{2}) = 2 e^{\frac{\pi}{2}} (0 - 1) = -2 e^{\frac{\pi}{2}} < 0$,જે સ્થાનિક મહત્તમ મૂલ્ય દર્શાવે છે.
$x = \frac{3 \pi}{2}$ પર,$g''(\frac{3 \pi}{2}) = 2 e^{\frac{3 \pi}{2}} (0 - (-1)) = 2 e^{\frac{3 \pi}{2}} > 0$,જે સ્થાનિક ન્યૂનતમ મૂલ્ય દર્શાવે છે.
આમ,$x = \frac{\pi}{2}$ પર ઢાળ મહત્તમ છે.
592
MediumMCQ
$10 \ cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા આપેલા શંકુમાં અંતર્ગત મહત્તમ વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ ધરાવતા લંબવૃત્તીય નળાકારની ત્રિજ્યા ($cm$ માં) કેટલી હશે?
A
$2.5$
B
$5$
C
$10$
D
$7.5$

Solution

(B) ધારો કે શંકુની ત્રિજ્યા $R = 10 \ cm$ અને તેની ઊંચાઈ $H$ છે. ધારો કે અંતર્ગત નળાકારની ત્રિજ્યા $r$ અને તેની ઊંચાઈ $h$ છે.
સમરૂપ ત્રિકોણોના ગુણધર્મ મુજબ,$\frac{H-h}{r} = \frac{H}{R}$,જેનો અર્થ છે કે $h = H(1 - \frac{r}{R})$.
નળાકારની વક્રસપાટીનું ક્ષેત્રફળ $S = 2\pi rh = 2\pi r H(1 - \frac{r}{R}) = 2\pi H(r - \frac{r^2}{R})$ થાય.
$S$ ને મહત્તમ કરવા માટે,આપણે $r$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીને તેને શૂન્ય સાથે સરખાવીએ: $\frac{dS}{dr} = 2\pi H(1 - \frac{2r}{R}) = 0$.
આનાથી $1 - \frac{2r}{R} = 0$ મળે છે,તેથી $r = \frac{R}{2}$.
અહીં $R = 10 \ cm$ આપેલ હોવાથી,$r = \frac{10}{2} = 5 \ cm$ મળે.
593
EasyMCQ
વક્ર $y = 8x^2 - x^4 - 4$ ના સ્થિર બિંદુઓ . . . . . . છે.
A
$(0, -4), (2, 12), (-2, 12)$
B
$(0, 4), (-2, 12), (1, 2)$
C
$(0, -4), (-1, 2), (2, 12)$
D
$(0, 4), (-1, 2), (1, 2)$

Solution

(A) આપેલ વક્ર $y = 8x^2 - x^4 - 4$ છે.
સ્થિર બિંદુઓ શોધવા માટે,આપણે વિધેયનું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$\frac{dy}{dx} = 16x - 4x^3$.
સ્થિર બિંદુઓ ત્યાં મળે છે જ્યાં $\frac{dy}{dx} = 0$ હોય:
$16x - 4x^3 = 0$
$4x(4 - x^2) = 0$
આનાથી $x = 0$ અથવા $x^2 = 4$ મળે છે,જેનો અર્થ છે $x = 0, 2, -2$.
હવે,આપણે અનુરૂપ $y$-કિંમતો શોધીએ:
$x = 0$ માટે: $y = 8(0)^2 - (0)^4 - 4 = -4$.
$x = 2$ માટે: $y = 8(2)^2 - (2)^4 - 4 = 8(4) - 16 - 4 = 32 - 20 = 12$.
$x = -2$ માટે: $y = 8(-2)^2 - (-2)^4 - 4 = 8(4) - 16 - 4 = 32 - 20 = 12$.
આમ,સ્થિર બિંદુઓ $(0, -4), (2, 12), (-2, 12)$ છે.
594
EasyMCQ
$f(x)=x^3+3x^2-2$ ના સ્થિર બિંદુઓ (stationary points) આગળ $x$ ની કિંમતો કઈ છે?
A
$0, 2$
B
$1, 2$
C
$0, -2$
D
$1, 1$

Solution

(C) આપેલ વિધેય $f(x) = x^3 + 3x^2 - 2$ છે.
સ્થિર બિંદુઓ શોધવા માટે,આપણે વિધેયનું $x$ ની સાપેક્ષમાં પ્રથમ વિકલન કરીએ:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(x^3 + 3x^2 - 2) = 3x^2 + 6x$.
સ્થિર બિંદુઓ ત્યાં મળે છે જ્યાં પ્રથમ વિકલન શૂન્ય હોય:
$f'(x) = 0 \Rightarrow 3x^2 + 6x = 0$.
પદાવલિના અવયવ પાડતા આપણને મળે છે:
$3x(x + 2) = 0$.
આથી $x = 0$ અને $x = -2$ મળે છે.
તેથી,સ્થિર બિંદુઓ આગળ $x$ ની કિંમતો $0$ અને $-2$ છે.
595
MediumMCQ
એક રેખા પરના નિશ્ચિત બિંદુ $O$ થી માપેલ કણનું સ્થાનાંતર $S$,$S = t^3 - 16t^2 + 64t - 16$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. તો કયા સમયે કણનું સ્થાનાંતર મહત્તમ હશે?
A
$8$
B
$4$
C
$\frac{8}{3}$
D
$\frac{4}{3}$

Solution

(C) આપેલ સ્થાનાંતર વિધેય $S(t) = t^3 - 16t^2 + 64t - 16$ છે.
મહત્તમ સ્થાનાંતર શોધવા માટે,આપણે $S$ નું $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીને વેગ $v(t)$ શોધીએ:
$v(t) = \frac{dS}{dt} = 3t^2 - 32t + 64$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ શોધવા માટે $v(t) = 0$ લેતા:
$3t^2 - 32t + 64 = 0$.
દ્વિઘાત સૂત્ર $t = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$t = \frac{32 \pm \sqrt{(-32)^2 - 4(3)(64)}}{2(3)} = \frac{32 \pm \sqrt{1024 - 768}}{6} = \frac{32 \pm \sqrt{256}}{6} = \frac{32 \pm 16}{6}$.
આનાથી બે કિંમતો મળે છે: $t_1 = \frac{48}{6} = 8$ અને $t_2 = \frac{16}{6} = \frac{8}{3}$.
હવે,મહત્તમ કિંમત ચકાસવા માટે આપણે દ્વિતીય વિકલન શોધીએ:
$a(t) = \frac{d^2S}{dt^2} = 6t - 32$.
$t = 8$ માટે: $a(8) = 6(8) - 32 = 48 - 32 = 16 > 0$ (સ્થાનિક ન્યૂનતમ).
$t = \frac{8}{3}$ માટે: $a(\frac{8}{3}) = 6(\frac{8}{3}) - 32 = 16 - 32 = -16 < 0$ (સ્થાનિક મહત્તમ).
આમ,$t = \frac{8}{3}$ સમયે સ્થાનાંતર મહત્તમ છે.
596
MediumMCQ
જો વિધેય $f(x) = \frac{4}{\sin x} + \frac{1}{1 - \sin x}$ નું અંતરાલ $[0, \frac{\pi}{2}]$ માં અંતિમ મૂલ્ય $m$ હોય અને તે $x = k$ આગળ મળે,તો $\cos k =$
A
$\frac{\sqrt{m}}{4}$
B
$\frac{\sqrt{m+1}}{\sqrt{2}}$
C
$\frac{\sqrt{5}}{\sqrt{m}}$
D
$\frac{1}{m}$

Solution

(C) ધારો કે $u = \sin x$. કારણ કે $x \in (0, \frac{\pi}{2})$,તેથી $u \in (0, 1)$.
વિધેય $g(u) = \frac{4}{u} + \frac{1}{1-u}$ વ્યાખ્યાયિત કરો.
અંતિમ મૂલ્ય શોધવા માટે,$g(u)$ નું $u$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરો:
$g'(u) = -\frac{4}{u^2} + \frac{1}{(1-u)^2}$.
ક્રાંતિક બિંદુઓ શોધવા માટે $g'(u) = 0$ લો:
$\frac{1}{(1-u)^2} = \frac{4}{u^2} \implies u^2 = 4(1-u)^2 \implies u^2 = 4(1 - 2u + u^2)$.
$u^2 = 4 - 8u + 4u^2 \implies 3u^2 - 8u + 4 = 0$.
દ્વિઘાત સમીકરણ ઉકેલતા: $(3u - 2)(u - 2) = 0$.
$u \in (0, 1)$ હોવાથી,$u = \frac{2}{3}$ મળે.
આમ,$\sin k = \frac{2}{3}$.
તેથી $\cos^2 k = 1 - \sin^2 k = 1 - \frac{4}{9} = \frac{5}{9}$,એટલે કે $\cos k = \frac{\sqrt{5}}{3}$.
મૂલ્ય $m = f(k) = g(\frac{2}{3}) = \frac{4}{2/3} + \frac{1}{1-2/3} = 6 + 3 = 9$.
આપણે $m=9$ ના પદમાં $\cos k$ શોધવાનું છે.
$\cos k = \frac{\sqrt{5}}{3} = \frac{\sqrt{5}}{\sqrt{9}} = \frac{\sqrt{5}}{\sqrt{m}}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
597
MediumMCQ
જો $5$ કર્ણ ધરાવતા કાટકોણ ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ મહત્તમ હોય,તો તેની પરિમિતિ કેટલી થાય?
A
$12$
B
$2 \sqrt{3}+\sqrt{13}+5$
C
$7+\sqrt{21}$
D
$5(\sqrt{2}+1)$

Solution

(D) ધારો કે કાટકોણ ત્રિકોણની બાજુઓ $x$ અને $y$ છે,અને કર્ણ $h = 5$ છે.
પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ,$x^2 + y^2 = 5^2 = 25$.
ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $A = \frac{1}{2}xy$ છે.
$A$ ને મહત્તમ કરવા માટે,આપણે $A^2 = \frac{1}{4}x^2y^2$ ને મહત્તમ કરીએ છીએ.
ધારો કે $x^2 = 25 \cos^2 \theta$ અને $y^2 = 25 \sin^2 \theta$,જ્યાં $\theta \in (0, \pi/2)$.
તેથી $A = \frac{1}{2} (5 \cos \theta)(5 \sin \theta) = \frac{25}{4} \sin(2\theta)$.
ક્ષેત્રફળ $A$ ત્યારે મહત્તમ થાય છે જ્યારે $\sin(2\theta) = 1$,જેનો અર્થ છે કે $2\theta = \pi/2$,તેથી $\theta = \pi/4$.
આમ,$x = 5 \cos(\pi/4) = \frac{5}{\sqrt{2}}$ અને $y = 5 \sin(\pi/4) = \frac{5}{\sqrt{2}}$.
આ સમદ્વિબાજુ કાટકોણ ત્રિકોણ છે.
પરિમિતિ $P = x + y + h = \frac{5}{\sqrt{2}} + \frac{5}{\sqrt{2}} + 5 = \frac{10}{\sqrt{2}} + 5 = 5\sqrt{2} + 5 = 5(\sqrt{2} + 1)$.
598
DifficultMCQ
ધારો કે $P(x) = x^4 + ax^3 + bx^2 + cx + d$ એવું છે કે $x = 0$ એ $P'(x) = 0$ નું એકમાત્ર વાસ્તવિક બીજ છે. જો $P(-1) < P(1)$ હોય,તો અંતરાલ $[-1, 1]$ માં:
A
$P(-1)$ એ $P(x)$ નું ન્યૂનતમ નથી,પરંતુ $P(1)$ એ $P(x)$ નું મહત્તમ છે
B
$P(-1)$ એ $P(x)$ નું ન્યૂનતમ છે,પરંતુ $P(1)$ એ $P(x)$ નું મહત્તમ નથી
C
$P(-1)$ ન્યૂનતમ નથી અને $P(1)$ મહત્તમ નથી
D
$P(-1)$ એ ન્યૂનતમ છે અને $P(1)$ એ મહત્તમ છે

Solution

(A) આપેલ છે $P(x) = x^4 + ax^3 + bx^2 + cx + d$.
તેથી $P'(x) = 4x^3 + 3ax^2 + 2bx + c$.
આપેલ છે કે $x = 0$ એ $P'(x) = 0$ નું એકમાત્ર વાસ્તવિક બીજ છે.
$P'(x)$ એ ત્રિઘાત બહુપદી હોવાથી,તેને ઓછામાં ઓછું એક વાસ્તવિક બીજ હોવું જોઈએ.
જો $x = 0$ એકમાત્ર વાસ્તવિક બીજ હોય,તો $P'(x)$ એ $k x^3$ સ્વરૂપમાં હોવું જોઈએ.
સહગુણકોની સરખામણી કરતા,$4x^3 = k x^3 \implies k = 4$,અને $3a = 0, 2b = 0, c = 0$.
આમ,$a = 0, b = 0, c = 0$.
તેથી,$P(x) = x^4 + d$.
$P'(x) = 4x^3$.
$x \in [-1, 0)$ માટે,$P'(x) < 0$,તેથી $P(x)$ ઘટતું વિધેય છે.
$x \in (0, 1]$ માટે,$P'(x) > 0$,તેથી $P(x)$ વધતું વિધેય છે.
આમ,$P(x)$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય $x = 0$ પર મળે છે.
અંતરાલ $[-1, 1]$ માં,ન્યૂનતમ મૂલ્ય $P(0) = d$ છે.
મહત્તમ મૂલ્ય અંતિમ બિંદુઓ $x = -1$ અથવા $x = 1$ પર મળે છે.
$P(-1) < P(1)$ શરત મુજબ,$P(-1)$ ન્યૂનતમ નથી અને $P(1)$ મહત્તમ છે.
599
EasyMCQ
વિધેય $f(x) = x e^{-x}$ માટે તમામ $x \in R$ પર મહત્તમ કિંમત $x = k$ આગળ મળે છે, તો $k = $
A
$1$
B
$2$
C
$\frac{1}{e}$
D
$3$

Solution

(A) વિધેય $f(x) = x e^{-x}$ ની મહત્તમ કિંમત શોધવા માટે, આપણે પહેલા $x$ ની સાપેક્ષમાં તેનું વિકલન શોધીએ છીએ.
ગુણાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરતા, $f'(x) = (1)e^{-x} + x(-e^{-x}) = e^{-x}(1 - x)$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ માટે, $f'(x) = 0$ લો.
$e^{-x}(1 - x) = 0$.
કોઈપણ $x$ માટે $e^{-x} \neq 0$ હોવાથી, આપણને $1 - x = 0$ મળે છે, જે $x = 1$ આપે છે.
આ મહત્તમ છે તેની પુષ્ટિ કરવા માટે, આપણે દ્વિતીય વિકલન કસોટીનો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
$f''(x) = -e^{-x}(1 - x) + e^{-x}(-1) = e^{-x}(x - 1 - 1) = e^{-x}(x - 2)$.
$x = 1$ આગળ, $f''(1) = e^{-1}(1 - 2) = -e^{-1} < 0$.
$x = 1$ આગળ દ્વિતીય વિકલન ઋણ હોવાથી, વિધેય $x = 1$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ કિંમત પ્રાપ્ત કરે છે.
આમ, $k = 1$.

Applications of Derivatives — Maxima and Minima · Frequently Asked Questions

1Are these Applications of Derivatives questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Applications of Derivatives Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.