Pollination Questions in Gujarati

(A) $Capsella$ એ $Brassicaceae$ કુળની સપુષ્પી વનસ્પતિઓનું એક પ્રજાતિ છે.
આ વનસ્પતિઓ એવા પુષ્પો ઉત્પન્ન કરે છે જે સામાન્ય રીતે કીટકોને આકર્ષે છે,જે પરાગવાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.
કીટકો દ્વારા થતા પરાગનયનને કીટકપરાગનયન (Entomophily) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,$Capsella$ માં કીટકપરાગનયન જોવા મળે છે.

(A) પરાગનયન એટલે પરાગરજનું પરાગાશયમાંથી પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાનાંતરિત થવાની પ્રક્રિયા.
જ્યારે પરાગનયન પવન દ્વારા થાય છે,ત્યારે તેને $Anemophily$ (પવન-પરાગનયન) કહેવામાં આવે છે.
$Hydrophily$ એટલે પાણી દ્વારા થતું પરાગનયન.
$Zoophily$ એટલે પ્રાણીઓ દ્વારા થતું પરાગનયન.
$Entomophily$ એટલે કીટકો દ્વારા થતું પરાગનયન.

(D) ઓટોગેમી (સ્વફલન) એ પરાગનયનનો એક પ્રકાર છે જેમાં પરાગરજ એક જ પુષ્પના પરાગાશયમાંથી તે જ પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાનાંતરિત થાય છે.
ગેઇટોનોગેમીમાં પરાગરજનું સ્થાનાંતર એક જ વનસ્પતિના એક પુષ્પના પરાગાશયમાંથી બીજા પુષ્પના પરાગાસન પર થાય છે,જે આનુવંશિક રીતે સ્વફલન જેવું જ છે પરંતુ કાર્યાત્મક રીતે પર-પરાગનયન છે.
ઝેનોગેમી (પરવશ) માં પરાગરજનું સ્થાનાંતર એક વનસ્પતિના પરાગાશયમાંથી બીજી વનસ્પતિના પરાગાસન પર થાય છે,જે સાચું પર-પરાગનયન છે.
કેઝમોગેમી એ ખુલ્લા પુષ્પોમાં થતું પરાગનયન છે,જે સ્વફલન અથવા પર-પરાગનયન બંને હોઈ શકે છે.

(D) એનેમોફેલી એ પવન દ્વારા થતા પરાગનયનની પ્રક્રિયા છે.
જે વનસ્પતિઓમાં પવન દ્વારા પરાગનયન થાય છે,તેમાં પરાગરજ હલકી અને અચીકણી હોય છે અને પુંકેસર બહારની તરફ ખુલ્લા હોય છે જેથી પવનના પ્રવાહ દ્વારા પરાગરજ સરળતાથી ફેલાઈ શકે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી:
$A$. સાલ્વીઆમાં કીટકો દ્વારા પરાગનયન (એન્ટેમોફેલી) થાય છે.
$B$. બોટલ બ્રશમાં પક્ષીઓ દ્વારા પરાગનયન (ઓર્નિથોફેલી) થાય છે.
$C$. વેલીસ્નેરીયામાં પાણી દ્વારા પરાગનયન (હાઈડ્રોફેલી) થાય છે.
$D$. નાળીયેરી (Cocos nucifera) એ પવન દ્વારા પરાગનયન (એનેમોફેલી) દર્શાવતી વનસ્પતિનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) મકાઈ $(Zea \ mays)$ એ પવન દ્વારા પરાગનયનનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે,જેને $Anemophily$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
મકાઈમાં,પરાગરજ હલકી,ચીકાશરહિત હોય છે અને મોટી સંખ્યામાં ઉત્પન્ન થાય છે જેથી તે પવનના પ્રવાહ દ્વારા સરળતાથી વહન પામી શકે.
તેના પરાગાસન અને પરાગવાહિની લાંબા અને પીંછાવાળા હોય છે જેથી પવન દ્વારા આવતી પરાગરજને અસરકારક રીતે પકડી શકાય.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(B) જ્યારે એક વનસ્પતિના પુષ્પની પરાગરજ અન્ય વનસ્પતિના પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાનાંતરિત થાય છે,ત્યારે તેને $Xenogamy$ (પરવશ) કહેવામાં આવે છે.
$Autogamy$ (સ્વફલન) એટલે એક જ પુષ્પના પરાગાશયમાંથી પરાગરજનું તે જ પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાનાંતર.
$Geitonogamy$ (ગેઇટોનોગેમી) એટલે એક જ વનસ્પતિના એક પુષ્પની પરાગરજનું તે જ વનસ્પતિના બીજા પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાનાંતર.
$Homogamy$ (સમપક્વતા) એટલે જ્યારે પુષ્પના પરાગાશય અને પરાગાસન એકસાથે પરિપક્વ થાય છે.

(C) $Yucca$ વનસ્પતિમાં પરાગનયન એ ફરજિયાત પરોપજીવી સંબંધનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
આ વનસ્પતિમાં પરાગનયન ફક્ત એક વિશિષ્ટ પ્રકારના ફૂદાં (moth) દ્વારા થાય છે,જેને $Yucca$ ફૂદાં ($Tegeticula$ $yuccasella$) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ફૂદાં તેના ઈંડાને પુષ્પના બીજાશયના પોલાણમાં મૂકે છે અને તે જ સમયે પરાગાસન પર પરાગરજ સ્થાપિત કરીને પરાગનયન કરે છે,જે બીજના વિકાસને સુનિશ્ચિત કરે છે. આ બીજ ફૂદાંની ઈયળો માટે ખોરાક તરીકે કામ કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ (ફૂદાં) છે.

(B) $"Trap door mechanism"$ એ $Aristolochia$ પ્રજાતિમાં જોવા મળતી એક વિશિષ્ટ પરાગનયન પદ્ધતિ છે.
આ પદ્ધતિમાં,પુષ્પમાં નળાકાર પરિપુષ્પ હોય છે જે માખીઓ જેવા નાના કીટકો માટે ફાંસા (trap) તરીકે કાર્ય કરે છે.
એકવાર કીટકો પુષ્પમાં પ્રવેશ કરે,પછી નળીની અંદર નીચેની તરફ વળેલા વાળને કારણે તેઓ બહાર નીકળી શકતા નથી.
પરાગનયન પૂર્ણ થયા પછી,આ વાળ કરમાઈ જાય છે,જેનાથી કીટકો પરાગરજ સાથે બહાર નીકળી શકે છે.

(D) એનીમોફિલી એ પરાગનયનનો એક પ્રકાર છે જેમાં પરાગરજ પવન દ્વારા ફેલાય છે.
$Salvia$ માં પરાગનયન કીટકો દ્વારા થાય છે (કીટક પરાગનયન).
$Bottle \text{ } brush$ $(Callistemon)$ માં પરાગનયન પક્ષીઓ દ્વારા થાય છે (પક્ષી પરાગનયન).
$Vallisneria$ માં પરાગનયન પાણી દ્વારા થાય છે (જલ પરાગનયન).
$Coconut$ (નાળિયેરી) માં પુષ્પો નાના, હલકા અને મોટી સંખ્યામાં ઉત્પન્ન થાય છે, જે પવન દ્વારા પરાગનયન (એનીમોફિલી) માટેના અનુકૂલનો છે.

(D) જે વનસ્પતિઓમાં બીજાશયમાં માત્ર એક જ અંડક અથવા થોડા અંડક હોય છે,તેમાં સામાન્ય રીતે પવન દ્વારા પરાગનયન (Anemophily) થાય છે.
આનું કારણ એ છે કે પવન દ્વારા થતું પરાગનયન અનિશ્ચિત અને ઓછી કાર્યક્ષમતા ધરાવતી પ્રક્રિયા છે,તેથી ફલન સુનિશ્ચિત કરવા માટે વનસ્પતિઓ મોટી સંખ્યામાં પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે.
ઘાસ,ઘઉં અને ચોખા તેના ઉદાહરણો છે,જેમાં પુષ્પો નાના,અસ્પષ્ટ હોય છે અને તેમાં સામાન્ય રીતે મધ કે સુગંધનો અભાવ હોય છે,જે પવન દ્વારા પરાગિત પુષ્પોના મુખ્ય લક્ષણો છે.

(B) પવનપરાગીત પુષ્પો (anemophilous flowers) પવન દ્વારા પરાગનયન માટે વિશિષ્ટ અનુકૂલનો ધરાવે છે.
$1$. આ પુષ્પો સામાન્ય રીતે નાના અને અસ્પષ્ટ હોય છે,કારણ કે તેમને પરાગવાહકોને આકર્ષવાની જરૂર હોતી નથી.
$2$. પવન દ્વારા પરાગનયન દરમિયાન પરાગરજનો ઘણો વ્યય થતો હોવાથી,આ પુષ્પો ખૂબ જ મોટી સંખ્યામાં પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે.
$3$. પરાગરજ હલકી અને ચીકાશરહિત (શુષ્ક) હોય છે જેથી તે પવનના પ્રવાહ સાથે સરળતાથી વહન પામી શકે.
$4$. તેઓ સામાન્ય રીતે મધુરસ કે સુગંધ ઉત્પન્ન કરતા નથી,કારણ કે આ લક્ષણો જૈવિક પરાગવાહકોને આકર્ષવા માટે હોય છે.

(B) એક જ વનસ્પતિના એક પુષ્પના પરાગશયમાંથી તે જ વનસ્પતિના બીજા પુષ્પના પરાગાસન પર પરાગરજના સ્થાપનને $Geitonogamy$ (ગેટોનોગેમી) કહે છે.
જોકે $Geitonogamy$ એ કાર્યાત્મક રીતે પર-પરાગનયન છે જેમાં પરાગવાહકોની જરૂર પડે છે,પરંતુ જનીનિક રીતે તે $Autogamy$ (સ્વ-પરાગનયન) જેવું જ છે કારણ કે પરાગરજ એક જ વનસ્પતિમાંથી આવે છે.
$Xenogamy$ (પર-વસતિ પરાગનયન) માં પરાગરજનું સ્થાપન અલગ વનસ્પતિના પુષ્પના પરાગાસન પર થાય છે.
$Autogamy$ એ એક જ પુષ્પમાં થતું પરાગનયન છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(C) મધુરસ એ વનસ્પતિઓ દ્વારા,ખાસ કરીને પુષ્પોની અંદર સ્ત્રવતું શર્કરાયુક્ત પ્રવાહી છે,જે કીટકો અને અન્ય પ્રાણીઓ દ્વારા પરાગનયનને પ્રોત્સાહન આપે છે. મધમાખીઓ આ મધુરસ એકત્રિત કરે છે,જે મુખ્યત્વે શર્કરાઓ (સુક્રોઝ,ગ્લુકોઝ અને ફ્રુક્ટોઝ) થી બનેલું હોય છે અને તેને મધમાં રૂપાંતરિત કરે છે. તેથી,સુગંધિત પુષ્પોનો મધુરસ શર્કરાયુક્ત હોય છે.

(D) પરાગનયન એ પરાગાશયમાંથી પરાગરજનું સ્ત્રીકેસરના પરાગાસન પર સ્થાનાંતરિત થવાની પ્રક્રિયા છે.
આવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં પરાગનયન વિવિધ વાહકો દ્વારા થાય છે,જેને અજૈવિક અને જૈવિક વાહકોમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
અજૈવિક વાહકોમાં હવા (વાયુ પરાગનયન) અને પાણી (જલ પરાગનયન) નો સમાવેશ થાય છે.
જૈવિક વાહકોમાં કીટકો (કીટક પરાગનયન),પક્ષીઓ (પક્ષી પરાગનયન),ચામાચીડિયા અને અન્ય નાના સસ્તન પ્રાણીઓનો સમાવેશ થાય છે.
આમ,કીટકો,પક્ષીઓ અને હવા ત્રણેય આવૃત્ત બીજધારીઓમાં પરાગનયન માટેના વાહકો હોવાથી,સાચો જવાબ 'આપેલ બધા જ' છે.

(A) પરાગનયન એ પરાગરજનું પરાગાશયથી સ્ત્રીકેસરના પરાગાસન સુધી સ્થળાંતર થવાની પ્રક્રિયા છે.
$Angiosperms$ (આવૃત બીજધારી - સપુષ્પી વનસ્પતિઓ) માં પરાગનયન અત્યંત વિકસિત છે અને તે કીટકો,પક્ષીઓ,ચામાચીડિયા જેવા જૈવિક ઘટકો અને હવા તથા પાણી જેવા અજૈવિક ઘટકો દ્વારા થાય છે.
$Gymnosperms$ (અનાવૃત બીજધારી) માં મુખ્યત્વે હવા દ્વારા પરાગનયન થાય છે.
$Bryophytes$ (દ્વિઅંગી) અને $Pteridophytes$ (ત્રિઅંગી) ને ફલન માટે પાણીની જરૂર હોય છે અને તેઓ બીજ કે પુષ્પો ઉત્પન્ન કરતા નથી,તેથી તેઓમાં સપુષ્પી વનસ્પતિઓ જેવું પરાગનયન જોવા મળતું નથી.

(A) : કીટપરાગનયન એ પ્રાણીપરાગનયનનો સૌથી સામાન્ય પ્રકાર છે જેમાં પરાગનયન કીટકો દ્વારા થાય છે.
કીટપરાગી પુષ્પો તેજસ્વી રંગના હોય છે અને મુલાકાત લેતા કીટકોને આકર્ષવા માટે મધુરસનો સ્ત્રાવ કરે છે.
વાયુપરાગનયન અને જલપરાગનયનમાં અજૈવિક પરાગનયન કારકો સામેલ હોવાથી તેમાં આકર્ષકો કે પુરસ્કારોની જરૂર હોતી નથી.
સંવૃતપુષ્પી એ બંધ પુષ્પોમાં થતું સ્વ-પરાગનયન છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. જે ફૂલોના અંડાશયમાં એક જ અંડક હોય છે અને જે પુષ્પવિન્યાસમાં એકસાથે ગોઠવાયેલા હોય છે,તે પવન દ્વારા થતા પરાગનયન (anemophily) માટેની લાક્ષણિકતાઓ છે. આ પ્રકારની ગોઠવણી પવનના પ્રવાહ દ્વારા પરાગરજના કાર્યક્ષમ ફેલાવામાં મદદ કરે છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. ઘણી જલીય વનસ્પતિઓમાં,જેમ કે વોટર હાયસિન્થ $(Eichhornia)$ અને વોટર લિલી $(Nymphaea)$,પુષ્પો પાણીની સપાટીથી ઉપર આવે છે. આ પુષ્પો પાણીમાં ડૂબેલા ન હોવાથી,પરાગનયન પાણી દ્વારા થતું નથી. તેના બદલે,આ વનસ્પતિઓમાં પરાગનયન કીટકો અથવા પવન દ્વારા થાય છે,જે મોટાભાગની સ્થળજ વનસ્પતિઓ જેવું જ છે.

(D) પ્રાણીઓની મુલાકાતોને જાળવી રાખવા માટે,પુષ્પો પ્રાણીઓને પુરસ્કારો પ્રદાન કરે છે. સૌથી સામાન્ય પુષ્પીય પુરસ્કારો મધુરસ (Nectar) અને પરાગરજ (Pollen grains) છે. મધુરસ એ શર્કરાયુક્ત પ્રવાહી છે જે ઉર્જા પૂરી પાડે છે,જ્યારે પરાગરજ પોષક તત્વોથી ભરપૂર હોય છે અને ઘણા પરાગવાહકો માટે પ્રોટીનનો સ્ત્રોત તરીકે કાર્ય કરે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $(d)$ છે.

(C) $Vallisneria$ (વેલિસનેરિયા) માં પાણી દ્વારા પરાગનયન થાય છે.
$Mulberry$ (શેતૂર) અને $maize$ (મકાઈ) માં પવન દ્વારા પરાગનયન થાય છે.
$Cucumber$ (કાકડી) એ $Cucurbitaceae$ કુળની વનસ્પતિ છે,જેમાં પરાગનયન માટે સામાન્ય રીતે કીટકો જેવા જૈવિક વાહકોની જરૂર પડે છે.
તેથી,$cucumber$ (કાકડી) માં પરાગનયન માટે પ્રાણી વાહકોની જરૂરિયાત હોય છે.

(D) : પવન દ્વારા પરાગનયન (Anemophily) એ અજૈવિક પદ્ધતિ છે. તે દિશાવિહીન હોવાથી,તે એક બિનકાર્યક્ષમ પ્રક્રિયા છે કારણ કે પવન દ્વારા પરાગરજનું પરાગાસન સુધી પહોંચવું એ અનિશ્ચિત બાબત છે.
પવન દ્વારા પરાગરજના વહન દરમિયાન,ઘણી બધી પરાગરજ નષ્ટ થાય છે કારણ કે તે યોગ્ય પરાગાસન સુધી પહોંચી શકતી નથી.
આ નુકસાનને ભરપાઈ કરવા માટે,પવન-પરાગિત વનસ્પતિઓ પુષ્કળ પ્રમાણમાં પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે.
પવન-પરાગનયન અંડાશય દીઠ અંડકોની સંખ્યામાં ઘટાડા સાથે પણ સંકળાયેલું છે.
કેટલાક મોડેલો સૂચવે છે કે વનસ્પતિઓને પુષ્પવિન્યાસમાં ફેલાયેલા અસંખ્ય સસ્તા પુષ્પોથી ફાયદો થાય છે,જેમાં દરેક પુષ્પમાં એક અથવા થોડા જ અંડકો હોય છે.
ઘાસમાં દરેક અંડાશયમાં માત્ર એક જ અંડક હોય છે,જેથી દરેક અંડકના સફળ પરાગનયનની સંભાવના વધી જાય છે.

(D) : સ્વ-પરાગનયન (Autogamy) એ પરાગનયનનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક પુષ્પના પરાગાશયમાંથી પરાગરજ તે જ પુષ્પના સ્ત્રીકેસરના પરાગાસન પર સ્થાનાંતરિત થાય છે.
સંવૃત પુષ્પમાં પરાગનયન (Cleistogamy), હોમોગેમી અને કલિકા પરાગનયન એ સ્વ-પરાગનયનની પદ્ધતિઓ છે.
સંવૃત પુષ્પમાં પરાગનયન એવા વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે જે ક્યારેય ખુલતા નથી, જે સંપૂર્ણ સ્વ-પરાગનયનની ખાતરી આપે છે.
ઉદાહરણ તરીકે: $Commelina \text{ } bengalensis$, $Oxalis$, $Viola$ વગેરે.

(C) $Anemophily$ (પવન-પરાગનયન) એ પરાગનયનની એક પ્રક્રિયા છે જેમાં પરાગરજ પવન દ્વારા વહન પામે છે. આ પ્રકારના પરાગનયનમાં, પુષ્પો સામાન્ય રીતે નાના અને અસ્પષ્ટ હોય છે અને મોટી સંખ્યામાં હલકી અને બિન-ચીકણી પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે। $\text{ઘાસ}$ એ પવન દ્વારા પરાગનયન દર્શાવતી વનસ્પતિઓનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે.
સહપુષ્પી પરાગનયન (Geitonogamy) એટલે એક જ વનસ્પતિના એક પુષ્પના પરાગાશયમાંથી પરાગરજનું તે જ વનસ્પતિના બીજા પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થળાંતર થવું.
જોકે સહપુષ્પી પરાગનયન કાર્યાત્મક રીતે પર-પરાગનયન જેવું છે કારણ કે તેમાં પરાગવાહકોની જરૂર પડે છે,પરંતુ આનુવંશિક રીતે તે સ્વ-પરાગનયન સમાન છે કારણ કે પરાગરજ એક જ વનસ્પતિમાંથી આવે છે.
$A$: પર-પરાગનયન (Xenogamy) એટલે એક વનસ્પતિના પરાગાશયમાંથી પરાગરજનું બીજી વનસ્પતિના પરાગાસન પર સ્થળાંતર.
$C$: કોષકેન્દ્ર સંલયન (Karyogamy) એટલે બે કોષકેન્દ્રોનું જોડાણ.
$D$: સ્વ-પરાગનયન (Autogamy) એટલે એક જ પુષ્પના પરાગાશયમાંથી પરાગરજનું તે જ પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થળાંતર.

(B) : પવન દ્વારા થતા પરાગનયનને પવન-પરાગનયન (anemophily) કહેવામાં આવે છે અને જે વનસ્પતિઓમાં પવન દ્વારા પરાગનયન થાય છે તેને પવન-પરાગિત વનસ્પતિઓ કહેવાય છે.
પવન-પરાગિત પુષ્પો સામાન્ય રીતે નાના અને અસ્પષ્ટ હોય છે.
તેઓ મોટી સંખ્યામાં પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે જે કદમાં નાની,સૂકી અને વજનમાં હલકી હોય છે,જેથી તે પવન દ્વારા લાંબા અંતર સુધી ($1300 \ km$ સુધી) વહન પામી શકે છે.
પરાગાસન ઘણીવાર પીંછા જેવું અથવા બ્રશ જેવું હોય છે જેથી તે હવામાં ઉડતી પરાગરજને અસરકારક રીતે પકડી શકે.
આ પુષ્પો મધુરસ કે સુગંધ ઉત્પન્ન કરતા નથી,કારણ કે તેમને જૈવિક પરાગવાહકોને આકર્ષવાની જરૂર હોતી નથી.
ઘાસ એ પવન-પરાગિત વનસ્પતિઓનું સામાન્ય ઉદાહરણ છે.

(D) પવન દ્વારા પરાગનયન (Anemophily) માટે પરાગરજમાં ચોક્કસ અનુકૂલનો હોવા જરૂરી છે જેથી તે હવાના પ્રવાહ દ્વારા સરળતાથી વહન પામી શકે.
$1$. પરાગરજ હલકી હોવી જોઈએ જેથી તે પવન દ્વારા સરળતાથી ઉડી શકે.
$2$. તે બિન-ચીકણી (સૂકી) હોવી જોઈએ જેથી તે એકબીજા સાથે ચોંટી ન જાય અને લાંબા અંતર સુધી હવામાં રહી શકે.
$3$. તેથી,સાચો જવાબ બિન-ચીકણી અને હલકી પરાગરજ છે.

(B) ઘાસમાં પુષ્પો નાના,અસ્પષ્ટ હોય છે અને તેમાં મધ કે સુગંધનો અભાવ હોય છે,જે તેમને કીટકો કે પ્રાણીઓ માટે આકર્ષક બનાવતા નથી.
પરાગનયન સુનિશ્ચિત કરવા માટે,તેઓ મોટી માત્રામાં હલકા અને સૂકા પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે જે હવાના પ્રવાહ દ્વારા સરળતાથી વહન પામી શકે છે.
આ પ્રકારનું પરાગનયન,જેમાં પરાગરજ પવન દ્વારા સ્થાનાંતરિત થાય છે,તેને પવન-પરાગનયન કહેવામાં આવે છે.
તેથી,ઘાસમાં પવન-પરાગનયન ખૂબ સામાન્ય છે.

(C) એક જ વનસ્પતિના એક પુષ્પની પરાગરજનું તે જ વનસ્પતિના બીજા પુષ્પના પરાગાસન પર થતા સ્થળાંતરને $Geitonogamy$ (સહપુષ્પી પરાગનયન) કહેવામાં આવે છે.
જોકે $Geitonogamy$ એ કાર્યાત્મક રીતે પર-પરાગનયન છે જેમાં પરાગવાહકોની જરૂર પડે છે,પરંતુ આનુવંશિક રીતે તે $Autogamy$ (સ્વફલન) જેવું જ છે કારણ કે પરાગરજ એક જ વનસ્પતિમાંથી આવે છે.
$Autogamy$ એટલે એક જ પુષ્પના પરાગાશયમાંથી પરાગરજનું તે જ પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થળાંતર.
$Xenogamy$ એટલે એક વનસ્પતિના પરાગાશયમાંથી પરાગરજનું બીજી વનસ્પતિના પરાગાસન પર સ્થળાંતર.

(A) સ્વ-ફલન (Autogamy) એ સ્વ-પરાગનયનનો એક પ્રકાર છે જેમાં પરાગનયન એક જ પુષ્પની અંદર પ્રાપ્ત થાય છે.
આ પ્રક્રિયામાં,પરાગરજ તે જ પુષ્પના પરાગાશયમાંથી પરાગાસન પર સ્થાનાંતરિત થાય છે.
આ આનુવંશિક સમાનતા સુનિશ્ચિત કરે છે અને તે $Viola$,$Oxalis$ અને $Commelina$ (અનિલવૃત અને સંવૃત પુષ્પો) જેવી વનસ્પતિઓમાં સામાન્ય છે.

(D) પરાગનયન એ પરાગાશયમાંથી પરાગરજનું સ્ત્રીકેસરના પરાગાસન પર સ્થાનાંતરિત થવાની પ્રક્રિયા છે.
$1$. મકાઈમાં પરાગનયન પવન દ્વારા થાય છે (વાયુ પરાગનયન).
$2$. ઝોસ્ટેરા એ દરિયાઈ ઘાસ છે જેમાં પરાગનયન પાણી દ્વારા થાય છે (જલ પરાગનયન).
$3$. હાઈડ્રીલા એ મીઠા પાણીની વનસ્પતિ છે જેમાં પરાગનયન પાણી દ્વારા થાય છે (જલ પરાગનયન).
$4$. જળકુંભી (Eichhornia) એ મીઠા પાણીની વનસ્પતિ છે,પરંતુ તેના પુષ્પો પાણીની સપાટીથી ઉપર આવે છે અને તેમાં પરાગનયન કીટકો અથવા પવન દ્વારા થાય છે (કીટક પરાગનયન અથવા વાયુ પરાગનયન).
તેથી,આપેલા વિકલ્પોમાંથી જળકુંભી સાચો જવાબ છે કારણ કે તેમાં કીટકો દ્વારા પરાગનયન થાય છે.

(A) કીટકો દ્વારા પરાગિત પુષ્પો (કીટક-પરાગી પુષ્પો) કીટકોને આકર્ષવા માટે વિશિષ્ટ અનુકૂલનો ધરાવે છે.
$1$. તેઓ સામાન્ય રીતે મોટા,રંગીન અને સુગંધિત હોય છે જેથી કીટકો આકર્ષાય.
$2$. તેઓ કીટકો માટે પુરસ્કાર તરીકે મધુરસ (nectar) ઉત્પન્ન કરે છે.
$3$. પરાગરજ ઘણીવાર ચીકણી અથવા કાંટાદાર હોય છે જેથી તે કીટકના શરીર સાથે ચોંટી શકે.
તેથી,સાચા લક્ષણો એ છે કે તે મધુરસથી ભરપૂર,રંગીન,સુગંધિત અને કદમાં મોટા હોય છે.

(B) પુષ્પધારી વનસ્પતિઓમાં પાણી દ્વારા પરાગનયન (જલપરાગનયન) ખૂબ જ દુર્લભ છે અને તે લગભગ $30$ પ્રજાતિઓ સુધી મર્યાદિત છે,જે મોટાભાગે એકદળી વનસ્પતિઓ છે.
વેલિસનેરિયા $(Vallisneria)$ એ નિમગ્ન જલીય વનસ્પતિનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે જે જલપરાગનયન દર્શાવે છે.
વેલિસનેરિયામાં,માદા પુષ્પ લાંબા વૃંત દ્વારા પાણીની સપાટી સુધી પહોંચે છે,અને નર પુષ્પો અથવા પરાગરજ પાણીની સપાટી પર મુક્ત થાય છે,જે પછી પાણીના પ્રવાહ દ્વારા નિષ્ક્રિય રીતે માદા પુષ્પો સુધી પહોંચાડવામાં આવે છે.
યુકા $(Yucca)$ નું પરાગનયન ફૂદા દ્વારા થાય છે,એમોર્ફોફેલસ $(Amorphophallus)$ પરાગવાહકોને પુષ્પીય પુરસ્કાર (ઈંડા મૂકવા માટે સુરક્ષિત જગ્યા) પૂરો પાડે છે,અને તમાકુ $(Tobacco)$ નું પરાગનયન કીટકો દ્વારા થાય છે.

(C) કીટકો દ્વારા પરાગનયન પામતા પુષ્પો (એન્ટોમોફિલસ પુષ્પો) કીટકોને આકર્ષવા માટે વિશિષ્ટ અનુકૂલનો ધરાવે છે.
$1$. તેઓ સામાન્ય રીતે મોટા,રંગબેરંગી અને સુગંધિત હોય છે જેથી કીટકો આકર્ષાય.
$2$. તેઓ કીટકો માટે પુરસ્કાર તરીકે મધુરસ (nectar) ઉત્પન્ન કરે છે.
$3$. પરાગરજ ઘણીવાર ચીકણી અથવા કાંટાદાર હોય છે જેથી તે કીટકોના શરીર પર ચોંટી શકે.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો જવાબ છે.

(D) ઘણી જલીય વનસ્પતિઓમાં,જેમ કે જળકુંભી અને વોટર લિલી,પુષ્પો પાણીની સપાટીની ઉપર આવે છે અને મોટાભાગની જમીન પરની વનસ્પતિઓની જેમ કીટકો અથવા પવન દ્વારા પરાગનયન પામે છે.
$Vallisneria$ અને $Hydrilla$ મીઠા પાણીની વનસ્પતિઓ છે જે જલપરાગનયન (પાણી દ્વારા પરાગનયન) દર્શાવે છે.
$Zostera$ એ દરિયાઈ ઘાસ છે જે પણ જલપરાગનયન દર્શાવે છે.
તેથી,જળકુંભી સાચો જવાબ છે કારણ કે તે પાણીમાં ઉગે છે પરંતુ તેનું પરાગનયન કીટકો અથવા હવા દ્વારા થાય છે.

(B) મકાઈ $(Zea \, mays)$ એ પવન-પરાગિત (anemophilous) વનસ્પતિનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે。
પવન-પરાગિત વનસ્પતિઓ સામાન્ય રીતે નીચેના લક્ષણો ધરાવે છે:
$1$. પરાગરજ હલકી અને ચીકાશરહિત હોય છે જેથી તે પવનના પ્રવાહમાં સરળતાથી વહન પામી શકે。
$2$. પરાગરજના સરળ વિકિરણ માટે તેમાં પુકેસર બહારની તરફ ખુલ્લા હોય છે。
$3$. પવનમાં ઉડતી પરાગરજને સરળતાથી પકડવા માટે તેમાં મોટી અને ઘણીવાર પીંછા જેવી પરાગાસન હોય છે。
$4$. પુષ્પો સામાન્ય રીતે નાના અને અસ્પષ્ટ હોય છે。
તેથી, મકાઈ મોટી અને પીંછાવાળી પરાગાસન ધરાવે છે તે વિધાન સાચું છે。

(A) એક જ વનસ્પતિના બીજા પુષ્પના પરાગાસન પર પરાગરજનું સ્થાનાંતરણ થવાની પ્રક્રિયાને $Geitonogamy$ (સવર્ગી પરાગનયન) કહે છે.
$Geitonogamy$ એ કાર્યાત્મક રીતે પર-પરાગનયન છે કારણ કે તેમાં પરાગવાહકોની જરૂર પડે છે,પરંતુ આનુવંશિક રીતે તે $Autogamy$ (સ્વ-પરાગનયન) જેવું જ છે કારણ કે પરાગરજ એક જ વનસ્પતિમાંથી આવે છે.
$Autogamy$ એટલે એક જ પુષ્પના પરાગાશયમાંથી પરાગરજનું તે જ પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાનાંતરણ.
$Xenogamy$ એટલે એક વનસ્પતિના પરાગાશયમાંથી બીજી વનસ્પતિના પરાગાસન પર પરાગરજનું સ્થાનાંતરણ.
$Apomixis$ એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જે લિંગી પ્રજનનની નકલ કરે છે,જેમાં ફલન વગર બીજનું નિર્માણ થાય છે.

(C) $Yucca$ વનસ્પતિમાં પરાગનયન ખાસ કરીને $Tegeticula$ પ્રજાતિના ફૂદા દ્વારા થાય છે.
આ ફરજિયાત સહજીવન (obligate mutualism) નું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જેમાં ફૂદું તેના ઈંડાને બીજાશયના પોલાણમાં મૂકે છે અને બદલામાં,ફૂલનું પરાગનયન ફૂદા દ્વારા થાય છે.
ફૂદું $Yucca$ વનસ્પતિ વિના તેનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરી શકતું નથી અને $Yucca$ વનસ્પતિ ફૂદા વિના પરાગિત થઈ શકતી નથી.

(A) આપેલ આકૃતિ જલજ વનસ્પતિ (જેમ કે *Vallisneria*) માં પરાગનયનની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે.
આ આકૃતિમાં,$A$ એ માદા પુષ્પના પરાગાસન (stigma) ને નિર્દેશિત કરે છે,જે પાણીની સપાટી પર તરતી પરાગરજને ગ્રહણ કરવા માટે અનુકૂલિત હોય છે.
$B$ એ નર પુષ્પને નિર્દેશિત કરે છે,જે વનસ્પતિમાંથી મુક્ત થઈને પાણીની સપાટી પર તરે છે અને માદા પુષ્પ સુધી પહોંચે છે.
તેથી,$A$ એ પરાગાસન છે અને $B$ એ નર પુષ્પ છે.

(C) આકૃતિ પવન-પરાગિત પુષ્પવિન્યાસ (મોટે ભાગે ઘાસની કણિશ) દર્શાવે છે.
પવન-પરાગિત વનસ્પતિઓમાં પુષ્પો નાના,અસ્પષ્ટ હોય છે અને તેમાં કીટકોને આકર્ષવા માટે મધુરસ કે તેજસ્વી રંગોનો અભાવ હોય છે.
પીંછા જેવી પરાગાસન પવન દ્વારા વહન પામતી પરાગરજને પકડવા માટે અનુકૂલિત હોય છે.
તેથી,આવી રચનાઓમાં પવન (અજૈવિક ઘટક) દ્વારા પરાગનયન થાય છે.

(B) પરાગનયનના વિવિધ જૈવિક કારકોમાં,કીટકો સૌથી પ્રભાવી છે.
ખાસ કરીને,મધમાખીઓ પ્રકૃતિમાં સૌથી મહત્વપૂર્ણ અને પ્રભાવી જૈવિક પરાગવાહકો છે.
તેઓ ઘણી ખેતીલાયક પાક સહિત ફૂલ ધરાવતી વનસ્પતિઓની વિશાળ બહુમતીના પરાગનયન માટે જવાબદાર છે.

(A) પવન દ્વારા પરાગનયન,જેને $Anemophily$ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે ઘાસમાં પરાગનયનની સામાન્ય રીત છે.
$1$. ઘાસ સામાન્ય રીતે પવન દ્વારા પરાગિત થાય છે,જેમાં હલકી અને ચીકાશરહિત પરાગરજ મોટી સંખ્યામાં ઉત્પન્ન થાય છે જેથી તે પવનના પ્રવાહ દ્વારા વહન પામી શકે.
$2$. $Hydrilla$ અને $Vallisneria$ એ પાણી દ્વારા પરાગનયન (Hydrophily) પામતી વનસ્પતિઓના ઉદાહરણો છે.
$3$. $Bryophytes$ એ અવાહક પેશીવિહીન જમીન પર ઉગતી વનસ્પતિઓ છે જે ફૂલો કે બીજ ઉત્પન્ન કરતી નથી,તેથી તેમાં આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓની જેમ પરાગનયન થતું નથી.

(A) પરાગનયન એટલે પરાગાશયમાંથી પરાગરજનું પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાનાંતરણ.
જ્યારે પરાગરજનું સ્થાનાંતરણ એક જ પુષ્પના પરાગાશયમાંથી તે જ પુષ્પના પરાગાસન પર થાય છે,ત્યારે તેને $Autogamy$ (સ્વફલન) કહેવામાં આવે છે.
$Geitonogamy$ માં પરાગરજનું સ્થાનાંતરણ એક જ વનસ્પતિના એક પુષ્પના પરાગાશયમાંથી બીજા પુષ્પના પરાગાસન પર થાય છે.
$Xenogamy$ માં પરાગરજનું સ્થાનાંતરણ એક વનસ્પતિના પરાગાશયમાંથી બીજી વનસ્પતિના પુષ્પના પરાગાસન પર થાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Autogamy$ છે.

(B) સપુષ્પીય પરાગનયન (Geitonogamy) એ એક જ વનસ્પતિના એક પુષ્પના પરાગાશયમાંથી પરાગરજનું તે જ વનસ્પતિના બીજા પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાનાંતરણ છે.
કાર્યાત્મક રીતે,તેમાં પર-પરાગનયન (Xenogamy) ની જેમ જ પરાગવાહકની (જેમ કે કીટકો કે પવન) જરૂર પડે છે.
જોકે,જનીનિક રીતે,પરાગરજ એક જ વનસ્પતિમાંથી આવતી હોવાથી,સંતતિ જનીનિક રીતે પિતૃ જેવી જ હોય છે,જે સ્વ-પરાગનયન (Autogamy) ને સમાન છે.

(B) પરાગનયન એ પરાગાશયમાંથી પરાગરજનું પુષ્પના પરાગાસન પર સ્થાનાંતરણ છે.
$1$. સ્વ-પરાગનયન (Autogamy) એ એક જ પુષ્પના પરાગાશયમાંથી પરાગાસન પર પરાગરજનું સ્થાનાંતરણ છે,જેના પરિણામે આનુવંશિક રીતે સમાન સંતતિ ઉત્પન્ન થાય છે.
$2$. ગેટોનોગેમી (Geitonogamy) એ એક જ વનસ્પતિના બીજા પુષ્પના પરાગાસન પર પરાગરજનું સ્થાનાંતરણ છે. આનુવંશિક રીતે,તે સ્વ-પરાગનયન જેવું જ છે કારણ કે પરાગરજ એક જ વનસ્પતિમાંથી આવે છે.
$3$. ઝેનોગેમી (Xenogamy) એ અલગ વનસ્પતિના પરાગાસન પર પરાગરજનું સ્થાનાંતરણ છે. આ પરાગાસન પર આનુવંશિક રીતે અલગ પ્રકારની પરાગરજ લાવે છે,જે પર-પરાગનયન અને આનુવંશિક વિવિધતા તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,વિકલ્પોમાંથી ઝેનોગેમી એ પરાગનયનનો એકમાત્ર પ્રકાર છે જે પરાગાસન પર આનુવંશિક રીતે અલગ પરાગરજ લાવે છે.

(C) વિધાન $(I)$ સાચું છે: મોટાભાગની સપુષ્પી વનસ્પતિઓ પરાગનયન માટે વિવિધ પ્રાણીઓ પર આધાર રાખે છે.
વિધાન $(II)$ ખોટું છે: જોકે કીટકો પ્રભાવી જૈવિક પરાગવાહકો છે,પરંતુ માખીઓ નહીં પણ મધમાખીઓ સૌથી સામાન્ય પરાગવાહકો છે.
વિધાન $(III)$ ખોટું છે: કીટક-પરાગિત પુષ્પો સામાન્ય રીતે મોટા,રંગીન,સુગંધિત અને મધુરસથી ભરપૂર હોય છે જેથી તેઓ પરાગવાહકોને આકર્ષી શકે.
વિધાન $(IV)$ સાચું છે: પ્રાણી-પરાગિત પુષ્પોમાં પરાગરજ સામાન્ય રીતે ચીકણી હોય છે,જેથી તે પ્રાણીના શરીર પર ચોંટી શકે છે.
તેથી,વિધાન $(I)$ અને $(IV)$ સાચા છે.

(C) પવન દ્વારા પરાગનયન પામતી વનસ્પતિઓ (એનિમોફિલસ) કાર્યક્ષમ પરાગનયન માટે ચોક્કસ અનુકૂલનો દર્શાવે છે.
$1$. પરાગરજ હલકી અને બિન-ચીકણી હોવી જોઈએ જેથી તે પવનના પ્રવાહ દ્વારા સરળતાથી વહન પામી શકે.
$2$. વિકલ્પ $C$ જણાવે છે કે પરાગરજ હલકી અને ચીકણી હોય છે,જે ખોટું છે કારણ કે ચીકણી પરાગરજ એ કીટકો દ્વારા પરાગનયન પામતી વનસ્પતિઓ (એન્ટોમોફિલસ) નું લક્ષણ છે,પવન દ્વારા પરાગનયન પામતી વનસ્પતિઓનું નહીં.
$3$. પવન દ્વારા પરાગનયન પામતી વનસ્પતિઓમાં સારી રીતે ખુલ્લા પુંકેસર $(A)$,પરાગરજને પકડવા માટે મોટી પીંછા જેવી પરાગાસન $(B)$ હોય છે,અને આ પદ્ધતિ ઘાસમાં ખૂબ જ સામાન્ય છે $(D)$.

(D) જૈવિક પરાગનયનના સંદર્ભમાં,કીટકો સૌથી સામાન્ય પરાગવાહક છે. તમામ જૈવિક કારકોમાં,મધમાખીઓને સૌથી પ્રભાવી પરાગવાહક માનવામાં આવે છે. તેઓ મધ અને પરાગરજ એકત્રિત કરવા માટે વિવિધ પ્રકારના પુષ્પોની મુલાકાત લે છે,જે અસરકારક રીતે પર-પરાગનયનમાં મદદ કરે છે.

(C) અંજીરની જાતિઓમાં પરાગનયન એ સહજીવન (mutualism) અથવા સહ-ઉદવિકાસનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. અંજીરના વૃક્ષનું પરાગનયન માત્ર તેની વિશિષ્ટ પ્રજાતિની ભમરી (Agaonidae કુળ) દ્વારા જ થાય છે. ભમરી અંજીરના ફળનો ઉપયોગ ઈંડા મૂકવા માટે કરે છે અને સાયકોનિયમ (અંજીરનો પુષ્પવિન્યાસ) માં પ્રવેશતી વખતે તે પરાગરજનું સ્થળાંતર કરે છે,જેનાથી પરાગનયન સુનિશ્ચિત થાય છે. આ એક ફરજિયાત સંબંધ છે જ્યાં અંજીર કે ભમરી બંને એકબીજા વગર પોતાનું જીવનચક્ર પૂર્ણ કરી શકતા નથી.

(D) પરાગનયન એટલે પરાગાશયમાંથી પરાગરજનું સ્ત્રીકેસરના પરાગાસન પર સ્થાનાંતરણ.
આ પ્રક્રિયા દરમિયાન,પરાગરજ પરાગાશયમાંથી મુક્ત થાય છે અને પવન,પાણી અથવા પ્રાણીઓ જેવા વિવિધ વાહકો દ્વારા પરાગાસન સુધી પહોંચવા માટે વિકિરણ પામે છે.
તેથી,પરાગનયન દરમિયાન પરાગરજનું વિકિરણ થાય છે.

(C) પરાગનયન એ પરાગાશયમાંથી પરાગરજનું સ્ત્રીકેસરના પરાગાસન પર સ્થળાંતર થવાની પ્રક્રિયા છે. આ પ્રક્રિયા પરાગરજ ઉત્પન્ન કરતા બીજધારી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે. $Angiosperms$ (આવૃત બીજધારી) અને $Gymnosperms$ (અનાવૃત બીજધારી) બંને પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે અને ફલનની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવા માટે પરાગનયન અનુભવે છે. તેથી,પરાગનયન $Angiosperms$ અને $Gymnosperms$ માં થાય છે.