Gujarati

Variable separable type differential equations Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Differential Equations · Variable separable type differential equations

419+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 41 of 419 questions in Gujarati

351
MediumMCQ
આદેશ $\frac{dy}{dx}=z$ એ વિકલ સમીકરણ $\frac{d^2y}{dx^2}-\frac{dy}{dx}=0$ ને એવા વિકલ સમીકરણમાં ફેરવે છે જેનો ઉકેલ $z=$ છે.
A
$\log x+C$
B
$x+C$
C
$Ae^{x}$
D
$x^2+C$

Solution

(C) આપેલ આદેશ $\frac{dy}{dx}=z$ નો ઉપયોગ કરીને,$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા $\frac{d^2y}{dx^2}=\frac{dz}{dx}$ મળે છે.
આ કિંમતોને આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{d^2y}{dx^2}-\frac{dy}{dx}=0$ માં મૂકતા,આપણને $\frac{dz}{dx}-z=0$ મળે છે.
આ પ્રથમ ક્રમનું વિયોજનીય વિકલ સમીકરણ છે: $\frac{dz}{dx}=z$.
ચલને અલગ કરતા,આપણને $\frac{dz}{z}=dx$ મળે છે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,$\int \frac{dz}{z} = \int dx$,જેનું પરિણામ $\log_{e}|z|=x+C_1$ મળે છે.
બંને બાજુ ઘાતાંકીય લેતા,આપણને $|z|=e^{x+C_1} = e^{C_1} \cdot e^{x}$ મળે છે.
ધારો કે $A = \pm e^{C_1}$,તેથી આપણને ઉકેલ $z=Ae^{x}$ મળે છે.
352
MediumMCQ
બિંદુ $(0,1)$ માંથી પસાર થતા વક્રનું સમીકરણ શોધો,જો વક્રના કોઈપણ બિંદુ $(x, y)$ પર સ્પર્શકનો ઢાળ તે બિંદુના $x$-યામ અને $x$ તથા $y$ યામના ગુણાકારના સરવાળા જેટલો હોય.
A
$y=1-2 e^{\left(\frac{x^2}{2}\right)}$
B
$y=-1+2 e^{\left(\frac{x^2}{2}\right)}$
C
$y=-1-2 e^{\left(\frac{x^2}{2}\right)}$
D
$y=1+2 e^{\left(\frac{x^2}{2}\right)}$

Solution

(B) આપેલ છે કે,સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{dy}{dx} = x + xy$ છે.
પદોને ગોઠવતા,$\frac{dy}{dx} = x(1+y)$ મળે.
ચલને અલગ કરતા,$\frac{dy}{1+y} = x dx$ મળે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,$\int \frac{dy}{1+y} = \int x dx$,જે $\ln(y+1) = \frac{x^2}{2} + C$ આપે છે.
બંને બાજુ ઘાતાંક લેતા,$y+1 = e^{\frac{x^2}{2} + C} = e^C \cdot e^{\frac{x^2}{2}}$ મળે.
ધારો કે $e^C = A$,તેથી $y = A e^{\frac{x^2}{2}} - 1$.
વક્ર બિંદુ $(0,1)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $x=0$ અને $y=1$ મૂકતા: $1 = A e^0 - 1 \Rightarrow 1 = A - 1 \Rightarrow A = 2$.
આમ,વક્રનું સમીકરણ $y = 2 e^{\frac{x^2}{2}} - 1$ છે.
353
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $\tan(y) dx + \sec^2(y) \tan(x) dy = 0$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$\sin(y) \tan(x) = c$
B
$\sin(x) \tan(y) = c$
C
$\sin(x) + \tan(y) = c$
D
$\sin(x) - \sin(y) = c$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\tan(y) dx + \sec^2(y) \tan(x) dy = 0$ છે.
ચલને અલગ પાડતા:
$\sec^2(y) \tan(x) dy = -\tan(y) dx$
$\frac{\sec^2(y)}{\tan(y)} dy = -\frac{1}{\tan(x)} dx$
$\frac{\sec^2(y)}{\tan(y)} dy = -\cot(x) dx$
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int \frac{\sec^2(y)}{\tan(y)} dy = -\int \cot(x) dx$
ધારો કે $u = \tan(y)$,તો $du = \sec^2(y) dy$.
$\int \frac{1}{u} du = -\ln|\sin(x)| + C$
$\ln|\tan(y)| = -\ln|\sin(x)| + C$
$\ln|\tan(y)| + \ln|\sin(x)| = C$
$\ln|\sin(x) \tan(y)| = C$
બંને બાજુ ઘાતાંકીય લેતા,આપણને $\sin(x) \tan(y) = e^C = c$ મળે છે.
354
EasyMCQ
વિકલ સમીકરણ $\frac{dx}{dy} + 2yx = 2y$ નો ઉકેલ જે બિંદુ $(2,0)$ માંથી પસાર થાય છે તે શોધો.
A
$(x-1) = e^{-y^2}$
B
$(x-1) = e^{y^2}$
C
$(x-1) = 2e^{y^2}$
D
$(x-1) = 2e^{-y^2}$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{dx}{dy} + 2yx = 2y$ છે.
પદોને ફરીથી ગોઠવતા,આપણને $\frac{dx}{dy} = 2y(1-x)$ મળે છે.
ચલને અલગ કરતા,$\int \frac{dx}{1-x} = \int 2y \, dy$ મળે છે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,$-\ln|1-x| = y^2 + C$ મળે,જેને $\ln|1-x| = -y^2 - C$ તરીકે લખી શકાય.
બંને બાજુ ઘાતાંકીય લેતા,$|1-x| = e^{-y^2 - C} = Ae^{-y^2}$,જ્યાં $A = e^{-C}$.
આનો અર્થ એ છે કે $1-x = \pm Ae^{-y^2}$,અથવા $x-1 = Ke^{-y^2}$ જ્યાં $K = \mp A$.
વક્ર બિંદુ $(2,0)$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,$x=2$ અને $y=0$ મૂકતા:
$2-1 = Ke^{-(0)^2} \Rightarrow 1 = K(1) \Rightarrow K=1$.
આમ,ઉકેલ $(x-1) = e^{-y^2}$ છે.
355
EasyMCQ
વિકલ સમીકરણ $e^x y dx + e^x dy + x dx = 0$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$e^x + yx^2 = c$
B
$2ye^x + x^2 = c$
C
$ye^x + x^2e^y = c$
D
$e^x + xe^y = c$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $e^x y dx + e^x dy + x dx = 0$
આને આ રીતે લખી શકાય: $d(ye^x) + x dx = 0$
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int d(ye^x) + \int x dx = \int 0 dx$
$ye^x + \frac{x^2}{2} = C_1$
બંને બાજુ $2$ વડે ગુણતા: $2ye^x + x^2 = 2C_1$
ધારો કે $2C_1 = C$,તેથી ઉકેલ $2ye^x + x^2 = C$ મળે છે.
356
MediumMCQ
$(1+y^2) dx - xy dy = 0$,$y(1)=0$ નો ઉકેલ એક શંકુ (conic) દર્શાવે છે. તેની ઉત્કેન્દ્રતા (eccentricity) શોધો.
A
$2$
B
$1/e$
C
$1$
D
$\sqrt{2}$

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ $(1+y^2) dx - xy dy = 0$ છે,જ્યાં $y(1)=0$ છે.
પદોને ગોઠવતા,$(1+y^2) dx = xy dy$ મળે.
ચલને અલગ કરતા,$\frac{dx}{x} = \frac{y dy}{1+y^2}$ મળે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,$\int \frac{dx}{x} = \int \frac{y dy}{1+y^2}$.
ધારો કે $t = 1+y^2$,તેથી $dt = 2y dy$,એટલે કે $y dy = \frac{1}{2} dt$.
આથી,$\ln|x| = \frac{1}{2} \ln|1+y^2| + C_1 = \ln|\sqrt{1+y^2}| + C_1$.
આનો અર્થ એ થાય કે $x = c\sqrt{1+y^2}$.
શરત $y(1)=0$ નો ઉપયોગ કરતા,$x=1$ અને $y=0$ મૂકતા: $1 = c\sqrt{1+0^2} \implies c=1$.
તેથી,$x = \sqrt{1+y^2}$,જેનો વર્ગ કરતા $x^2 = 1+y^2$ અથવા $x^2 - y^2 = 1$ મળે.
આ એક લંબ અતિવલય (rectangular hyperbola) નું સમીકરણ છે જ્યાં $a^2=1$ અને $b^2=1$.
અતિવલયની ઉત્કેન્દ્રતા $e$ નું સૂત્ર $e = \sqrt{1 + \frac{b^2}{a^2}} = \sqrt{1 + \frac{1}{1}} = \sqrt{2}$ છે.
357
MediumMCQ
$\frac{dy}{dx} = \frac{x-y+3}{2x-2y+5}$ ને ઉકેલતા,મળતો ઉકેલ $x = 2(x-y) + \log(t) + c$ છે,તો $t$ શોધો.
A
$x-y+2$
B
$x+y-2$
C
$x+y+2$
D
$x-y-2$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = \frac{x-y+3}{2(x-y)+5}$.
ધારો કે $x-y = u$. તેથી $1 - \frac{dy}{dx} = \frac{du}{dx}$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = 1 - \frac{du}{dx}$.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા: $1 - \frac{du}{dx} = \frac{u+3}{2u+5}$.
પદોને ગોઠવતા: $\frac{du}{dx} = 1 - \frac{u+3}{2u+5} = \frac{2u+5-u-3}{2u+5} = \frac{u+2}{2u+5}$.
ચલને અલગ કરતા: $\int \frac{2u+5}{u+2} du = \int dx$.
ભાગાકાર કરતા: $\int (2 + \frac{1}{u+2}) du = x + C$.
સંકલન કરતા: $2u + \log|u+2| = x + C$.
$u = x-y$ પાછું મૂકતા: $2(x-y) + \log|x-y+2| + C = x$.
આને આપેલ સ્વરૂપ $x = 2(x-y) + \log(t) + c$ સાથે સરખાવતા,આપણને $t = x-y+2$ મળે છે.
358
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $\log \left(\frac{dy}{dx}\right) = ax + by$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$a e^{-by} + b e^{ax} = c$
B
$a e^{ax} + b e^{-by} = c$
C
$a e^{-by} - b e^{ax} = c$
D
$a e^{by} + b e^{-ax} = c$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\log \left(\frac{dy}{dx}\right) = ax + by$ છે.
બંને બાજુ ઘાતાંકીય લેતા,આપણને $\frac{dy}{dx} = e^{ax + by} = e^{ax} \cdot e^{by}$ મળે છે.
ચલને અલગ કરતા,$e^{-by} dy = e^{ax} dx$ મળે છે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,$\int e^{-by} dy = \int e^{ax} dx$ મળે છે.
આના પરિણામે $-\frac{1}{b} e^{-by} = \frac{1}{a} e^{ax} + C_1$ મળે છે.
$ab$ વડે ગુણતા,$-a e^{-by} = b e^{ax} + ab C_1$ મળે છે.
પદોને ગોઠવતા,$b e^{ax} + a e^{-by} = c$ મળે છે,જ્યાં $c = -ab C_1$.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
359
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{2xy - 4x + y - 2}{2xy + x - 4y - 2}$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$5(y-x) + 2 \log \left| \frac{y-2}{x+1} \right| = c$
B
$2(y-x) - 5 \log \left| \frac{y-2}{x+1} \right| = c$
C
$2(y-x) + 5 \log \left| \frac{y-2}{x+1} \right| = c$
D
$5(y-x) - 2 \log \left| \frac{y-2}{x+1} \right| = c$

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{2x(y-2) + 1(y-2)}{2y(x-2) + 1(x-2)} = \frac{(2x+1)(y-2)}{(2y+1)(x-2)}$ છે.
ચલને અલગ કરતા,$\frac{2y+1}{y-2} dy = \frac{2x+1}{x-2} dx$ મળે.
અપૂર્ણાંકોને ફરીથી લખતા: $\frac{2(y-2)+5}{y-2} dy = \frac{2(x-2)+5}{x-2} dx$.
આનું સાદું રૂપ $(2 + \frac{5}{y-2}) dy = (2 + \frac{5}{x-2}) dx$ થાય.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int (2 + \frac{5}{y-2}) dy = \int (2 + \frac{5}{x-2}) dx$.
$2y + 5 \log |y-2| = 2x + 5 \log |x-2| + C$.
પદોને ગોઠવતા: $2(y-x) + 5 \log |y-2| - 5 \log |x-2| = C$.
$2(y-x) + 5 \log \left| \frac{y-2}{x-2} \right| = C$.
360
EasyMCQ
$\frac{dy}{dx} = e^{-2x}$ અને $y(\log 2) = \frac{1}{16}$ શરત માટે ઉકેલ $y =$ શું થાય?
A
$\frac{\log x}{16}$
B
$\frac{4-12e^{-2x}}{16}$
C
$\frac{4e^{-2x}}{16}$
D
$\frac{3-8e^{-2x}}{16}$

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = e^{-2x}$ છે.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા:
$\int dy = \int e^{-2x} dx$
$y = -\frac{1}{2}e^{-2x} + C$ $(i)$
આપેલ શરત $y(\log 2) = \frac{1}{16}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{1}{16} = -\frac{1}{2}e^{-2(\log 2)} + C$
અહીં $e^{-2\log 2} = e^{\log(2^{-2})} = 2^{-2} = \frac{1}{4}$ હોવાથી:
$\frac{1}{16} = -\frac{1}{2}(\frac{1}{4}) + C$
$\frac{1}{16} = -\frac{1}{8} + C$
$C = \frac{1}{16} + \frac{2}{16} = \frac{3}{16}$
$C$ ની કિંમત સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા:
$y = -\frac{1}{2}e^{-2x} + \frac{3}{16}$
$y = \frac{-8e^{-2x} + 3}{16} = \frac{3 - 8e^{-2x}}{16}$
361
EasyMCQ
$y^{\prime}=\frac{y}{2x}$ ના વ્યાપક ઉકેલ દ્વારા દર્શાવવામાં આવતા વક્રોના પરિવારમાં શું સમાવિષ્ટ છે?
A
વર્તુળો
B
ઉપવલયો
C
અતિવલયો
D
પરવલયો

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $y^{\prime} = \frac{y}{2x}$
ચલને અલગ કરતા,આપણને મળે છે: $\frac{dy}{y} = \frac{dx}{2x}$
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{1}{y} dy = \frac{1}{2} \int \frac{1}{x} dx$
$\ln|y| = \frac{1}{2} \ln|x| + C$
$\ln|y| = \ln|x^{1/2}| + C$
બંને બાજુ ઘાતાંકીય લેતા: $y = k \sqrt{x}$,જ્યાં $k = e^C$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $y^2 = k^2 x$
ધારો કે $k^2 = c$,તો $y^2 = cx$
આ સમીકરણ $x$-અક્ષ પર ખુલતા પરવલયોના પરિવારને દર્શાવે છે.
362
EasyMCQ
વિકલ સમીકરણ $\frac{d y}{d x}+\frac{\sin (2 x+y)}{\cos x}+2=0$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$(\sec x+\tan x)[\operatorname{cosec}(2 x+y)-\cot (2 x+y)]=c$
B
$\sin (2 x+y) \cos x=c$
C
$\cos (2 x+y) \sin x=c$
D
$(\operatorname{cosec} x-\cot x)(\sec (2 x+y)-\tan (2 x+y))=c$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{d y}{d x}+\frac{\sin (2 x+y)}{\cos x}+2=0$ છે ....$(i)$
ધારો કે $2 x+y=t$. $x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા,$2+\frac{d y}{d x}=\frac{d t}{d x}$,તેથી $\frac{d y}{d x}=\frac{d t}{d x}-2$.
આ કિંમત સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા:
$(\frac{d t}{d x}-2) + \frac{\sin t}{\cos x} + 2 = 0$
$\frac{d t}{d x} + \frac{\sin t}{\cos x} = 0$
$\frac{d t}{\sin t} = -\frac{d x}{\cos x}$
$\operatorname{cosec} t \, dt = -\sec x \, dx$
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int \operatorname{cosec} t \, dt = -\int \sec x \, dx$
$\ln|\operatorname{cosec} t - \cot t| = -\ln|\sec x + \tan x| + C_1$
$\ln|\operatorname{cosec} t - \cot t| + \ln|\sec x + \tan x| = C_1$
$\ln|(\sec x + \tan x)(\operatorname{cosec} t - \cot t)| = C_1$
$(\sec x + \tan x)(\operatorname{cosec} t - \cot t) = e^{C_1} = C$
$t = 2x+y$ પાછું મૂકતા,આપણને મળે છે:
$(\sec x + \tan x)[\operatorname{cosec}(2x+y) - \cot(2x+y)] = C$.
363
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $(3x-4y)(dx-3dy)+(6dx-4dy)=0$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$x-2y+\log |3x-4y+6|=c$
B
$5x-15y-4\log |15x-20y-12|=c$
C
$5x-15y+14\log |15x-20y-12|=c$
D
$8y-4x+\log |9x-12y+4|=c$

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $(3x-4y)(dx-3dy)+(6dx-4dy)=0$
પદોને ગોઠવતા: $(3x-4y+6)dx - (3(3x-4y)+4)dy = 0$
$\frac{dy}{dx} = \frac{3x-4y+6}{3(3x-4y)+4}$
ધારો કે $t = 3x-4y$,તેથી $\frac{dt}{dx} = 3-4\frac{dy}{dx}$,જે સૂચવે છે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{1}{4}(3-\frac{dt}{dx})$
સમીકરણમાં કિંમત મૂકતા: $\frac{1}{4}(3-\frac{dt}{dx}) = \frac{t+6}{3t+4}$
$3-\frac{dt}{dx} = \frac{4t+24}{3t+4} \Rightarrow \frac{dt}{dx} = 3 - \frac{4t+24}{3t+4} = \frac{9t+12-4t-24}{3t+4} = \frac{5t-12}{3t+4}$
ચલને અલગ કરતા: $dx = \frac{3t+4}{5t-12}dt$
$dx = (\frac{3}{5} + \frac{56/5}{5t-12})dt$
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $x = \frac{3}{5}t + \frac{56}{25}\log|5t-12| + C$
$t = 3x-4y$ મૂકતા: $x = \frac{3}{5}(3x-4y) + \frac{56}{25}\log|5(3x-4y)-12| + C$
$x = \frac{9x-12y}{5} + \frac{56}{25}\log|15x-20y-12| + C$
$25x = 45x-60y + 56\log|15x-20y-12| + 25C$
$60y-20x = 56\log|15x-20y-12| + C'$
$4$ વડે ભાગતા: $15y-5x = 14\log|15x-20y-12| + C''$
$5x-15y+14\log|15x-20y-12|=C$.
364
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{xy+x-2y-2}{xy-2x+y-2}$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$x+y+3 \log \left|\frac{x+1}{y+1}\right|=c$
B
$x+y+3 \log \left|\frac{y+1}{x+1}\right|=c$
C
$x-y+3 \log \left|\frac{x+1}{y+1}\right|=c$
D
$x-y+3 \log \left|\frac{y+1}{x+1}\right|=c$

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = \frac{xy+x-2y-2}{xy-2x+y-2}$
અંશ અને છેદના અવયવો પાડતા:
$\frac{dy}{dx} = \frac{x(y+1)-2(y+1)}{x(y-2)+1(y-2)} = \frac{(x-2)(y+1)}{(x+1)(y-2)}$
ચલને અલગ કરતા:
$\frac{y-2}{y+1} dy = \frac{x-2}{x+1} dx$
અપૂર્ણાંકોને ફરીથી લખતા:
$\frac{y+1-3}{y+1} dy = \frac{x+1-3}{x+1} dx$
$(1 - \frac{3}{y+1}) dy = (1 - \frac{3}{x+1}) dx$
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int (1 - \frac{3}{y+1}) dy = \int (1 - \frac{3}{x+1}) dx$
$y - 3 \ln |y+1| = x - 3 \ln |x+1| + c$
પદોને ગોઠવતા:
$x - y + 3 \ln |y+1| - 3 \ln |x+1| = c$
$x - y + 3 \ln \left| \frac{y+1}{x+1} \right| = c$
365
MediumMCQ
ધારો કે $S$ એ વિકલ સમીકરણ $\frac{y^2 e^{-1 / y}}{\sqrt{x}} dx - 2 \sec \sqrt{x} dy = 0$ ના વ્યાપક ઉકેલ દ્વારા આપવામાં આવતા વક્રોનું કુટુંબ છે. તો $S$ માં સમાવિષ્ટ અને બિંદુ $(\pi^2, 1)$ માંથી પસાર થતા વક્રનું સમીકરણ શોધો.
A
$\sin \sqrt{x} + e^{1/y} = 1 + e$
B
$\cos \sqrt{x} + e^y = e - 1$
C
$\sin \sqrt{x} + e^{1/y} = e$
D
$\cos \sqrt{x} + e^y = e$

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{y^2 e^{-1/y}}{\sqrt{x}} dx = 2 \sec \sqrt{x} dy$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dx}{\sqrt{x} \sec \sqrt{x}} = \frac{2 dy}{y^2 e^{-1/y}}$.
આનું સાદું રૂપ: $\cos \sqrt{x} \frac{dx}{\sqrt{x}} = 2 e^{1/y} \frac{dy}{y^2}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \cos \sqrt{x} \frac{dx}{\sqrt{x}} = \int 2 e^{1/y} \frac{dy}{y^2}$.
ધારો કે $u = \sqrt{x}$,તો $du = \frac{1}{2\sqrt{x}} dx \implies \frac{dx}{\sqrt{x}} = 2 du$.
ધારો કે $v = 1/y$,તો $dv = -\frac{1}{y^2} dy \implies \frac{dy}{y^2} = -dv$.
કિંમતો મૂકતા: $\int \cos(u) (2 du) = \int 2 e^v (-dv)$.
$2 \sin(u) = -2 e^v + C$.
$\sin \sqrt{x} = -e^{1/y} + C' \implies \sin \sqrt{x} + e^{1/y} = C'$.
વક્ર બિંદુ $(\pi^2, 1)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $\sin \sqrt{\pi^2} + e^{1/1} = C' \implies \sin \pi + e = C' \implies 0 + e = C'$.
આમ,$C' = e$.
વક્રનું સમીકરણ $\sin \sqrt{x} + e^{1/y} = e$ છે.
366
EasyMCQ
$\frac{dy}{dx} = \sqrt{1-y^2}$ અને પ્રારંભિક શરત $y(0) = 1$ માટે વિકલ સમીકરણનો ઉકેલ શોધો.
A
$\sin^{-1} y = x - \sin^{-1}(1)$
B
$\sin^{-1} y = x + \sin^{-1}(1)$
C
$\cos^{-1} y = x + \cos^{-1}(1)$
D
$\sin^{-1} y + x = \sin^{-1}(1)$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \sqrt{1-y^2}$ છે.
ચલને અલગ કરતા,આપણને $\frac{dy}{\sqrt{1-y^2}} = dx$ મળે છે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,$\int \frac{dy}{\sqrt{1-y^2}} = \int dx$.
આથી,$\sin^{-1}(y) = x + C$ મળે છે.
પ્રારંભિક શરત $y(0) = 1$ નો ઉપયોગ કરતા,$x = 0$ અને $y = 1$ મૂકતા:
$\sin^{-1}(1) = 0 + C$,તેથી $C = \sin^{-1}(1)$.
આમ,ઉકેલ $\sin^{-1}(y) = x + \sin^{-1}(1)$ છે.
367
MediumMCQ
જો $\frac{dy}{dx} = (3x + y + 4)^2$ નો ઉકેલ $\frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{-1}(f(x, y)) - x = k$ હોય,તો $f(1, 2) = $
A
$\frac{2}{\sqrt{3}}$
B
$3$
C
$3\sqrt{3}$
D
$2\sqrt{3}$

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = (3x + y + 4)^2$ છે.
ધારો કે $3x + y + 4 = t$.
$x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા,$3 + \frac{dy}{dx} = \frac{dt}{dx}$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{dt}{dx} - 3$.
આ કિંમત વિકલ સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{dt}{dx} - 3 = t^2$.
$\frac{dt}{dx} = t^2 + 3$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dt}{t^2 + 3} = dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{dt}{t^2 + (\sqrt{3})^2} = \int dx$.
સૂત્ર $\int \frac{dt}{t^2 + a^2} = \frac{1}{a} \tan^{-1}(\frac{t}{a}) + C$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $\frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{-1}(\frac{t}{\sqrt{3}}) = x + k$ મળે છે.
$t = 3x + y + 4$ ની કિંમત પાછી મૂકતા: $\frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{-1}(\frac{3x + y + 4}{\sqrt{3}}) - x = k$.
આને આપેલ સ્વરૂપ $\frac{1}{\sqrt{3}} \tan^{-1}(f(x, y)) - x = k$ સાથે સરખાવતા,આપણને $f(x, y) = \frac{3x + y + 4}{\sqrt{3}}$ મળે છે.
હવે,$f(1, 2) = \frac{3(1) + 2 + 4}{\sqrt{3}} = \frac{9}{\sqrt{3}} = 3\sqrt{3}$.
368
DifficultMCQ
$\frac{dy}{dx} = \frac{x^3(y^4+1)}{\left[2y^{-2/3} + 3\left(\frac{x}{y^{1/3}}\right)^2\right]^{3/2}}$ નું સામાન્ય ઉકેલ શું છે?
A
$\log \left(\frac{y^4}{1+y^4}\right) = \frac{4}{9}\left(\frac{4+3x^2}{\sqrt{2+3x^2}}\right) + C$
B
$\frac{1}{4} \log \left(\frac{y^4}{1+y^4}\right) = \frac{1}{9} \log \left(\frac{4+3x^2}{\sqrt{2+3x^2}}\right) + C$
C
$\frac{1}{4} \log \left(\frac{y^4}{1+y^4}\right) = \frac{4}{9} \frac{1}{\sqrt{2+3x^2}} + C$
D
$\log \left(\frac{y^4}{1+y^4}\right) = \frac{1}{9} \frac{1}{\sqrt{2+3x^2}} + C$

Solution

(A) આપેલ છે,$\frac{dy}{dx} = \frac{x^3(y^4+1)}{\left[2y^{-2/3} + 3x^2y^{-2/3}\right]^{3/2}} = \frac{x^3(y^4+1)}{\left[y^{-2/3}(2+3x^2)\right]^{3/2}} = \frac{x^3 y(y^4+1)}{(2+3x^2)^{3/2}}$.
ચલને અલગ કરતા,આપણને મળે છે $\int \frac{1}{y(y^4+1)} dy = \int \frac{x^3}{(2+3x^2)^{3/2}} dx$.
ડાબી બાજુ માટે,$I_1 = \int \frac{1}{y(y^4+1)} dy = \int \frac{y^3}{y^4(y^4+1)} dy$. ધારો કે $u = y^4$,તો $du = 4y^3 dy$,તેથી $I_1 = \frac{1}{4} \int \frac{du}{u(u+1)} = \frac{1}{4} \int \left(\frac{1}{u} - \frac{1}{u+1}\right) du = \frac{1}{4} \log \left|\frac{u}{u+1}\right| = \frac{1}{4} \log \left(\frac{y^4}{1+y^4}\right)$.
જમણી બાજુ માટે,$I_2 = \int \frac{x^3}{(2+3x^2)^{3/2}} dx$. ધારો કે $t^2 = 2+3x^2$,તો $2t dt = 6x dx$,તેથી $x dx = \frac{1}{3} t dt$ અને $x^2 = \frac{t^2-2}{3}$.
$I_2 = \int \frac{x^2 \cdot x dx}{(t^2)^{3/2}} = \int \frac{(\frac{t^2-2}{3}) \cdot \frac{1}{3} t dt}{t^3} = \frac{1}{9} \int \frac{t^2-2}{t^2} dt = \frac{1}{9} \int (1 - 2t^{-2}) dt = \frac{1}{9} (t + \frac{2}{t}) = \frac{1}{9} \left(\frac{t^2+2}{t}\right) = \frac{1}{9} \left(\frac{2+3x^2+2}{\sqrt{2+3x^2}}\right) = \frac{1}{9} \left(\frac{4+3x^2}{\sqrt{2+3x^2}}\right)$.
$I_1 = I_2 + C$ ને સરખાવતા,આપણને મળે છે $\frac{1}{4} \log \left(\frac{y^4}{1+y^4}\right) = \frac{1}{9} \left(\frac{4+3x^2}{\sqrt{2+3x^2}}\right) + C'$.
$4$ વડે ગુણતા,$\log \left(\frac{y^4}{1+y^4}\right) = \frac{4}{9} \left(\frac{4+3x^2}{\sqrt{2+3x^2}}\right) + C$.
369
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $(x-2y+1)dy-(3x-6y+2)dx=0$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$\left|x+2y+\frac{3}{5}\right|^{2/25} \cdot e^{1/5(x+2y)}=C$
B
$\left|x-2y+\frac{3}{5}\right|^{2/25} \cdot e^{1/5(x-2y)}=C$
C
$\left|x-2y+\frac{3}{5}\right|^{2/25} \cdot e^{1/5(6x-2y)}=C$
D
$\left|x-2y+\frac{1}{5}\right|^{2/25} \cdot e^{1/5(x-2y)}=C$

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $(x-2y+1)dy - (3x-6y+2)dx = 0$
$\Rightarrow \frac{dy}{dx} = \frac{3x-6y+2}{x-2y+1} = \frac{3(x-2y)+2}{(x-2y)+1}$
ધારો કે $v = x-2y$. તો $\frac{dv}{dx} = 1 - 2\frac{dy}{dx}$,તેથી $\frac{dy}{dx} = \frac{1}{2}(1 - \frac{dv}{dx})$.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{1}{2}(1 - \frac{dv}{dx}) = \frac{3v+2}{v+1}$
$1 - \frac{dv}{dx} = \frac{6v+4}{v+1} \Rightarrow \frac{dv}{dx} = 1 - \frac{6v+4}{v+1} = \frac{v+1-6v-4}{v+1} = \frac{-5v-3}{v+1}$
$\int \frac{v+1}{-5v-3} dv = \int dx$
$-\frac{1}{5} \int \frac{5v+5}{5v+3} dv = x + C_1$
$-\frac{1}{5} \int \frac{(5v+3)+2}{5v+3} dv = x + C_1$
$-\frac{1}{5} [v + \frac{2}{5} \ln|5v+3|] = x + C_1$
$v = x-2y$ મૂકતા: $-\frac{1}{5}(x-2y) - \frac{2}{25} \ln|5(x-2y)+3| = x + C_1$
$-\frac{2}{25} \ln|5x-10y+3| = x + \frac{1}{5}x - \frac{2}{5}y + C_1 = \frac{6}{5}x - \frac{2}{5}y + C_1$
$\ln|5x-10y+3|^{-2/25} = \frac{6x-2y}{5} + C_1$
$|5x-10y+3|^{-2/25} = e^{\frac{6x-2y}{5}} \cdot e^{C_1}$
$|5(x-2y+\frac{3}{5})|^{-2/25} = e^{\frac{6x-2y}{5}} \cdot C_2$
$|x-2y+\frac{3}{5}|^{-2/25} = e^{\frac{6x-2y}{5}} \cdot C_3$
$\left|x-2y+\frac{3}{5}\right|^{2/25} \cdot e^{\frac{1}{5}(6x-2y)} = C$
370
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $(2x - 3y + 5)dx + (9y - 6x - 7)dy = 0$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$3x - 3y + 8 \log |6x - 9y - 1| = c$
B
$3x - 9y + 8 \log |6x - 9y - 1| = c$
C
$3x - 9y + 8 \log |2x - 3y - 1| = c$
D
$3x - 9y + 4 \log |2x - 3y - 1| = 0$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $(2x - 3y + 5)dx + (9y - 6x - 7)dy = 0$
પદોને ગોઠવતા: $\frac{dy}{dx} = \frac{2x - 3y + 5}{3(2x - 3y) + 7}$
ધારો કે $2x - 3y = z$. તેથી $2 - 3\frac{dy}{dx} = \frac{dz}{dx}$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{1}{3}(2 - \frac{dz}{dx})$.
સમીકરણમાં કિંમત મૂકતા: $\frac{1}{3}(2 - \frac{dz}{dx}) = \frac{z + 5}{3z + 7}$
$2 - \frac{dz}{dx} = \frac{3z + 15}{3z + 7}$
$\frac{dz}{dx} = 2 - \frac{3z + 15}{3z + 7} = \frac{6z + 14 - 3z - 15}{3z + 7} = \frac{3z - 1}{3z + 7}$
ચલને અલગ કરતા: $\frac{3z + 7}{3z - 1} dz = dx$
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int (1 + \frac{8}{3z - 1}) dz = \int dx$
$z + \frac{8}{3} \log |3z - 1| = x + c$
$3$ વડે ગુણતા: $3z + 8 \log |3z - 1| = 3x + c'$
$z = 2x - 3y$ મૂકતા: $3(2x - 3y) + 8 \log |3(2x - 3y) - 1| = 3x + c'$
$6x - 9y + 8 \log |6x - 9y - 1| = 3x + c'$
$3x - 9y + 8 \log |6x - 9y - 1| = c$.
371
EasyMCQ
વિકલ સમીકરણ $(y \sin x + y) \frac{dy}{dx} - \cos^2 x = 0$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$y^2 = x - \cos x + c$
B
$y = 1 + \sin x + c$
C
$y^2 = 2x - 2 \sin x + c$
D
$y^2 = 2x + 2 \cos x + c$

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $(y \sin x + y) \frac{dy}{dx} - \cos^2 x = 0$
ચલને અલગ કરતા: $y(1 + \sin x) \frac{dy}{dx} = \cos^2 x$
$y \, dy = \frac{\cos^2 x}{1 + \sin x} dx$
નિત્યસમ $\cos^2 x = 1 - \sin^2 x = (1 - \sin x)(1 + \sin x)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$y \, dy = \frac{(1 - \sin x)(1 + \sin x)}{1 + \sin x} dx$
$y \, dy = (1 - \sin x) dx$
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int y \, dy = \int (1 - \sin x) dx$
$\frac{y^2}{2} = x - (-\cos x) + c$
$\frac{y^2}{2} = x + \cos x + c$
$y^2 = 2x + 2 \cos x + c$
372
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = 1 - \cos(y-x) \cot(y-x)$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$x \tan(y-x) = c$
B
$x = \tan(y-x) + c$
C
$x = \sec(y-x) + c$
D
$x + \sec(y-x) = c$

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = 1 - \cos(y-x) \cot(y-x)$.
ધારો કે $v = y - x$. તેથી,$x$ ની સાપેક્ષ વિકલન કરતા,$\frac{dv}{dx} = \frac{dy}{dx} - 1$,એટલે કે $\frac{dy}{dx} = 1 + \frac{dv}{dx}$.
આ કિંમતો મૂળ સમીકરણમાં મૂકતા:
$1 + \frac{dv}{dx} = 1 - \cos v \cot v$
$\frac{dv}{dx} = -\cos v \left( \frac{\cos v}{\sin v} \right) = -\frac{\cos^2 v}{\sin v}$.
ચલને અલગ કરતા:
$-\int \frac{\sin v}{\cos^2 v} dv = \int dx$.
$u = \cos v$ આદેશ લેતા,$du = -\sin v dv$,તેથી સંકલન નીચે મુજબ થશે:
$\int \frac{du}{u^2} = x + c$
$-\frac{1}{u} = x + c$
$-\frac{1}{\cos v} = x + c$
$-\sec v = x + c$
$x + \sec(y-x) = c$.
373
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{1}{x+y+1}$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો ($k, c$ સ્વૈર અચળાંકો છે)
A
$y = \log_e\left(\frac{x+y+2}{k}\right)$
B
$x = \log_e\left(\frac{x+y+2}{k}\right)$
C
$x = ce^y + y + 2$
D
$y = ce^x + x + 2$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = \frac{1}{x+y+1}$.
ધારો કે $v = x+y+1$. તેથી $\frac{dv}{dx} = 1 + \frac{dy}{dx}$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{dv}{dx} - 1$.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{dv}{dx} - 1 = \frac{1}{v}$.
$\frac{dv}{dx} = \frac{1}{v} + 1 = \frac{1+v}{v}$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{v}{1+v} dv = dx$.
$\left(\frac{1+v-1}{1+v}\right) dv = dx \Rightarrow \left(1 - \frac{1}{1+v}\right) dv = dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int (1 - \frac{1}{1+v}) dv = \int dx$.
$v - \log|1+v| = x + c$.
$v = x+y+1$ મૂકતા: $(x+y+1) - \log|x+y+2| = x + c$.
$y + 1 - \log|x+y+2| = c$.
$y = \log|x+y+2| + c - 1$.
ધારો કે $c - 1 = \log k$,તો $y = \log|x+y+2| - \log k = \log\left(\frac{x+y+2}{k}\right)$.
374
EasyMCQ
વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = 1 + x + y + xy$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$\log(1 + x) = y + \frac{x^2}{2} + k$
B
$y = x + \frac{x^2}{2} + k$
C
$\log(1 + y) = \frac{x^3}{3} + k$
D
$y = k e^{x + \frac{x^2}{2}} - 1$

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = 1 + x + y + xy$
જમણી બાજુના પદોનું અવયવીકરણ કરતા: $\frac{dy}{dx} = (1 + x)(1 + y)$
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dy}{1 + y} = (1 + x) dx$
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{dy}{1 + y} = \int (1 + x) dx$
આથી મળે છે: $\log(1 + y) = x + \frac{x^2}{2} + c$
બંને બાજુ ઘાતાંકીય સ્વરૂપ લેતા: $1 + y = e^{x + \frac{x^2}{2} + c}$
$1 + y = e^c \cdot e^{x + \frac{x^2}{2}}$
ધારો કે $k = e^c$,તેથી $1 + y = k e^{x + \frac{x^2}{2}}$
આમ,વ્યાપક ઉકેલ છે: $y = k e^{x + \frac{x^2}{2}} - 1$
375
MediumMCQ
જો $\frac{dy}{dx} + 2x \tan(x-y) = 1$ હોય,તો $\sin(x-y)$ ની કિંમત શું થાય?
A
$A e^{-x^2}$
B
$A e^{2x}$
C
$A e^{x^2}$
D
$A e^{-2x}$

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} + 2x \tan(x-y) = 1$ છે.
ધારો કે $t = x - y$. તેથી $\frac{dt}{dx} = 1 - \frac{dy}{dx}$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = 1 - \frac{dt}{dx}$.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$1 - \frac{dt}{dx} + 2x \tan(t) = 1$
$\Rightarrow \frac{dt}{dx} = 2x \tan(t)$
$\Rightarrow \cot(t) dt = 2x dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int \cot(t) dt = \int 2x dx$
$\ln|\sin(t)| = x^2 + C$.
ધારો કે $C = \ln|A|$,તો $\ln|\sin(t)| = x^2 + \ln|A|$.
$\ln|\sin(t)| - \ln|A| = x^2$
$\ln|\frac{\sin(t)}{A}| = x^2$
$\sin(t) = A e^{x^2}$.
$t = x - y$ પાછું મૂકતા,આપણને $\sin(x-y) = A e^{x^2}$ મળે છે.
376
MediumMCQ
જો $y=y(x)$ એ વિકલ સમીકરણ $\left(\frac{2+\sin x}{y+1}\right) \frac{d y}{d x}+\cos x=0$ નો ઉકેલ હોય,જ્યાં $y(0)=1$,તો $y\left(\frac{\pi}{2}\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{3}$
B
$\frac{2}{3}$
C
$1$
D
$\frac{4}{3}$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\left(\frac{2+\sin x}{y+1}\right) \frac{d y}{d x}+\cos x=0$ છે.
ચલને અલગ કરતા:
$\frac{d y}{1+y} + \frac{\cos x}{2+\sin x} dx = 0$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int \frac{d y}{1+y} + \int \frac{\cos x}{2+\sin x} dx = C_0$.
ધારો કે $t = 2+\sin x$,તો $dt = \cos x dx$. તેથી:
$\ln|1+y| + \ln|2+\sin x| = C_1$.
આથી $(1+y)(2+\sin x) = C$ મળે.
શરત $y(0)=1$ નો ઉપયોગ કરતા:
$(1+1)(2+\sin 0) = C \Rightarrow 2(2) = C \Rightarrow C=4$.
તેથી ઉકેલ $(1+y)(2+\sin x) = 4$ છે.
હવે $x=\frac{\pi}{2}$ મુકતા:
$(1+y(\frac{\pi}{2}))(2+\sin(\frac{\pi}{2})) = 4$.
$(1+y(\frac{\pi}{2}))(2+1) = 4$.
$3(1+y(\frac{\pi}{2})) = 4$.
$1+y(\frac{\pi}{2}) = \frac{4}{3}$.
$y(\frac{\pi}{2}) = \frac{4}{3} - 1 = \frac{1}{3}$.
377
DifficultMCQ
$\tan y \frac{dy}{dx} = \sin(x+y) + \sin(x-y)$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$\sec y = 2 \cos x + c$
B
$\sec y = -2 \cos x + c$
C
$\tan y = -2 \cos x + c$
D
$\sec^2 y = -2 \cos x + c$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $\tan y \frac{dy}{dx} = \sin(x+y) + \sin(x-y)$
નિત્યસમ $\sin C + \sin D = 2 \sin(\frac{C+D}{2}) \cos(\frac{C-D}{2})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan y \frac{dy}{dx} = 2 \sin x \cos y$
$\frac{\sin y}{\cos y} \frac{dy}{dx} = 2 \sin x \cos y$
પદોને ગોઠવતા:
$\frac{\sin y}{\cos^2 y} dy = 2 \sin x dx$
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int \frac{\sin y}{\cos^2 y} dy = \int 2 \sin x dx$
ધારો કે $t = \cos y$,તેથી $dt = -\sin y dy$,એટલે કે $-\int \frac{dt}{t^2} = -2 \cos x + c$
$\frac{1}{t} = -2 \cos x + c$
$t = \cos y$ મૂકતા:
$\sec y = -2 \cos x + c$
378
DifficultMCQ
વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{x-2y+1}{2x-4y}$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$(x-2y)^2 + 2x = c$
B
$(x-2y)^2 + x = c$
C
$(x-2y) + 2x^2 = c$
D
$(x-2y) + x^2 = c$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = \frac{x-2y+1}{2(x-2y)}$.
ધારો કે $z = x-2y$. તેથી,$x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા,$\frac{dz}{dx} = 1 - 2\frac{dy}{dx}$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{1}{2}(1 - \frac{dz}{dx})$.
આ કિંમતોને મૂળ સમીકરણમાં મૂકતા:
$\frac{1}{2}(1 - \frac{dz}{dx}) = \frac{z+1}{2z}$.
બંને બાજુ $2$ વડે ગુણતા,$1 - \frac{dz}{dx} = \frac{z+1}{z} = 1 + \frac{1}{z}$.
બંને બાજુથી $1$ બાદ કરતા,$-\frac{dz}{dx} = \frac{1}{z}$,જેનું સાદું રૂપ $z dz = -dx$ થાય છે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,$\int z dz = \int -dx$,જેનું પરિણામ $\frac{z^2}{2} = -x + C_1$ મળે છે.
$2$ વડે ગુણતા,$z^2 = -2x + 2C_1$,અથવા $z^2 + 2x = C$ (જ્યાં $C = 2C_1$).
$z = x-2y$ પાછા મૂકતા,આપણને $(x-2y)^2 + 2x = C$ મળે છે.
379
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{xy+y}{xy+x}$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$x+y-\log \left(\frac{cy}{x}\right) = c$
B
$x+y = \log(cxy)$
C
$x-y-\log \left(\frac{cx}{y}\right) = c$
D
$y-x = \log \left(\frac{cx}{y}\right)$

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{xy+y}{xy+x}$ છે.
ચલને અલગ કરતા,આપણને $\frac{dy}{dx} = \frac{y(x+1)}{x(y+1)}$ મળે છે.
પદોને ગોઠવતા,$\frac{1+y}{y} dy = \frac{1+x}{x} dx$ મળે.
આને $(\frac{1}{y} + 1) dy = (\frac{1}{x} + 1) dx$ તરીકે લખી શકાય.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,$\int (\frac{1}{y} + 1) dy = \int (\frac{1}{x} + 1) dx$ મળે.
$\log|y| + y = \log|x| + x + C$.
પદોને ગોઠવતા,$y - x = \log|x| - \log|y| + C$.
$y - x = \log|\frac{x}{y}| + C$.
ધારો કે $C = \log c$,તો $y - x = \log|\frac{x}{y}| + \log c = \log|\frac{cx}{y}|$.
આમ,ઉકેલ $y - x = \log \left(\frac{cx}{y}\right)$ છે.
380
EasyMCQ
જો $dx + dy = (x + y)(dx - dy)$ હોય,તો $\log(x + y)$ બરાબર શું થાય?
A
$x + y + c$
B
$x + 2y + c$
C
$x - y + c$
D
$2x + y + c$

Solution

(C) આપેલ છે કે $dx + dy = (x + y)(dx - dy)$.
$dx$ વડે ભાગતા,આપણને મળે:
$1 + \frac{dy}{dx} = (x + y)(1 - \frac{dy}{dx})$
$1 + \frac{dy}{dx} = x + y - (x + y)\frac{dy}{dx}$
$\frac{dy}{dx}(1 + x + y) = x + y - 1$
$\frac{dy}{dx} = \frac{x + y - 1}{x + y + 1} \quad \dots(i)$
ધારો કે $x + y = t$. તેથી $1 + \frac{dy}{dx} = \frac{dt}{dx}$,એટલે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{dt}{dx} - 1$.
સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા:
$\frac{dt}{dx} - 1 = \frac{t - 1}{t + 1}$
$\frac{dt}{dx} = \frac{t - 1}{t + 1} + 1 = \frac{t - 1 + t + 1}{t + 1} = \frac{2t}{t + 1}$
ચલ અલગ કરતા:
$\frac{t + 1}{2t} dt = dx$
$\frac{1}{2}(1 + \frac{1}{t}) dt = dx$
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\frac{1}{2}(t + \log|t|) = x + C_1$
$t + \log|t| = 2x + 2C_1$
$t = x + y$ મૂકતા:
$x + y + \log(x + y) = 2x + C$
$\log(x + y) = x - y + C$
381
MediumMCQ
$\frac{dy}{dx} = \frac{x \log x^2 + x}{\sin y + y \cos y}$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$y \sin y = x^2 \log x + C$
B
$y \sin y = x^2 + C$
C
$y \sin y = x^2 + \log x$
D
$y \sin y = x \log x + C$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = \frac{x \log x^2 + x}{\sin y + y \cos y}$.
ચલને અલગ કરતા: $(\sin y + y \cos y) dy = (x \log x^2 + x) dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int (\sin y + y \cos y) dy = \int (x \log x^2 + x) dx$.
ડાબી બાજુ માટે,$\int y \cos y dy$ માં ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા: $\int y \cos y dy = y \sin y - \int \sin y dy = y \sin y + \cos y$.
તેથી,$\int (\sin y + y \cos y) dy = -\cos y + y \sin y + \cos y = y \sin y$.
જમણી બાજુ માટે,$\int (x \log x^2 + x) dx = \int (2x \log x + x) dx$.
$\int 2x \log x dx$ માટે ખંડશઃ સંકલનનો ઉપયોગ કરતા: $u = \log x$,$dv = 2x dx$ લેતા,$du = \frac{1}{x} dx$,$v = x^2$ મળે.
$\int 2x \log x dx = x^2 \log x - \int x^2 \cdot \frac{1}{x} dx = x^2 \log x - \int x dx = x^2 \log x - \frac{x^2}{2}$.
$x$ નું સંકલન ઉમેરતા: $\int (2x \log x + x) dx = x^2 \log x - \frac{x^2}{2} + \frac{x^2}{2} + C = x^2 \log x + C$.
બંને બાજુ સરખાવતા: $y \sin y = x^2 \log x + C$.
382
EasyMCQ
$x^2 + y^2 \frac{dy}{dx} = 4$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$x^3 + y^3 = 12x + C$
B
$x^2 + y^2 = 4x + C$
C
$x^3 - y^3 = 12x + C$
D
$x^3 + y^3 = 4x + C$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $x^2 + y^2 \frac{dy}{dx} = 4$.
ચલને અલગ કરતા: $y^2 dy = (4 - x^2) dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int y^2 dy = \int (4 - x^2) dx$.
તેથી: $\frac{y^3}{3} = 4x - \frac{x^3}{3} + C_1$.
આખા સમીકરણને $3$ વડે ગુણતા: $y^3 = 12x - x^3 + 3C_1$.
ધારો કે $3C_1 = C$,તો ઉકેલ: $x^3 + y^3 = 12x + C$ થાય.
383
EasyMCQ
વિકલ સમીકરણ $(9x - 3y + 5) dy = (3x - y + 1) dx$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$x - 3y - \log |12x - 4y + 7| = c$
B
$4x - 12y - \log |12x - 4y + 7| = c$
C
$4x - 12y + \log |6x - 2y + 7| = c$
D
$2x - 6y + \log |12x - 4y + 7| = c$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $(9x - 3y + 5) dy = (3x - y + 1) dx$
$\frac{dy}{dx} = \frac{3x - y + 1}{3(3x - y) + 5}$
ધારો કે $v = 3x - y$. તેથી $\frac{dv}{dx} = 3 - \frac{dy}{dx}$,એટલે કે $\frac{dy}{dx} = 3 - \frac{dv}{dx}$.
સમીકરણમાં કિંમત મૂકતા: $3 - \frac{dv}{dx} = \frac{v + 1}{3v + 5}$
$\frac{dv}{dx} = 3 - \frac{v + 1}{3v + 5} = \frac{8v + 14}{3v + 5}$
ચલને અલગ કરતા: $\frac{3v + 5}{8v + 14} dv = dx$
સંકલન કરતા: $\int \frac{3v + 5}{8v + 14} dv = \int dx$
આનું સાદું રૂપ આપતા: $\frac{3}{8} v - \frac{1}{64} \ln |8v + 14| = x + C$
$v = 3x - y$ મૂકતા: $\frac{3}{8}(3x - y) - \frac{1}{64} \ln |24x - 8y + 14| = x + C$
બંને બાજુ $64$ વડે ગુણતા: $24(3x - y) - \ln |24x - 8y + 14| = 64x + C'$
$72x - 24y - \ln |2(12x - 4y + 7)| = 64x + C'$
$8x - 24y - \ln |12x - 4y + 7| = C''$
$2$ વડે ભાગતા: $4x - 12y - \frac{1}{2} \ln |12x - 4y + 7| = C$,જે વિકલ્પ $B$ સાથે સુસંગત છે.
384
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{x+y-3}{x+y-7}$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$(x+y-5)^2 = C e^{y+x}$
B
$(x+y-5)^2 = C e^{y-x}$
C
$2 \log(x+y-5) = 3x+2y+C$
D
$\log(x+y-3) = 3(x+y-2)^2+C$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = \frac{x+y-3}{x+y-7}$.
ધારો કે $v = x+y$. તેથી $\frac{dv}{dx} = 1 + \frac{dy}{dx}$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{dv}{dx} - 1$.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{dv}{dx} - 1 = \frac{v-3}{v-7}$.
$\frac{dv}{dx} = \frac{v-3}{v-7} + 1 = \frac{v-3+v-7}{v-7} = \frac{2v-10}{v-7} = \frac{2(v-5)}{v-7}$.
ચલને અલગ કરતા: $\int \frac{v-7}{v-5} dv = \int 2 dx$.
$\int \frac{(v-5)-2}{v-5} dv = 2x + C$.
$\int (1 - \frac{2}{v-5}) dv = 2x + C$.
$v - 2 \ln |v-5| = 2x + C$.
$v = x+y$ મૂકતા: $(x+y) - 2 \ln |x+y-5| = 2x + C$.
$y-x-C = 2 \ln |x+y-5|$.
$\ln |x+y-5|^2 = y-x-C$.
બંને બાજુ ઘાતાંક લેતા: $(x+y-5)^2 = e^{y-x-C} = C' e^{y-x}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
385
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = (4x + y + 1)^2$ નો ઉકેલ શોધો,જ્યારે $y(0) = 1$ હોય.
A
$y = 2x^2 - 1 - \frac{\pi}{8}$
B
$y = 4x - (1 + \frac{\pi}{8})$
C
$y = 2 \tan(2x + \frac{\pi}{4}) - 4x - 1$
D
$y = 2 \tan(x + \frac{\pi}{8}) + 4x - 1$

Solution

(C) આપેલ છે કે,$\frac{dy}{dx} = (4x + y + 1)^2$.
ધારો કે $v = 4x + y + 1$.
તેથી,$\frac{dv}{dx} = 4 + \frac{dy}{dx}$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{dv}{dx} - 4$.
આ કિંમત વિકલ સમીકરણમાં મૂકતા,$\frac{dv}{dx} - 4 = v^2$,અથવા $\frac{dv}{dx} = v^2 + 4$.
ચલને અલગ કરતા,$\frac{dv}{v^2 + 4} = dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,$\int \frac{dv}{v^2 + 2^2} = \int dx$.
આથી,$\frac{1}{2} \tan^{-1}(\frac{v}{2}) = x + c$.
$v = 4x + y + 1$ મૂકતા,$\frac{1}{2} \tan^{-1}(\frac{4x + y + 1}{2}) = x + c$.
$y(0) = 1$ આપેલ હોવાથી,$x = 0$ અને $y = 1$ મૂકતા: $\frac{1}{2} \tan^{-1}(\frac{0 + 1 + 1}{2}) = 0 + c$,તેથી $c = \frac{1}{2} \tan^{-1}(1) = \frac{\pi}{8}$.
આમ,$\frac{1}{2} \tan^{-1}(\frac{4x + y + 1}{2}) = x + \frac{\pi}{8}$.
$2$ વડે ગુણતા,$\tan^{-1}(\frac{4x + y + 1}{2}) = 2x + \frac{\pi}{4}$.
બંને બાજુ ટેન્જેન્ટ લેતા,$\frac{4x + y + 1}{2} = \tan(2x + \frac{\pi}{4})$.
તેથી,$y = 2 \tan(2x + \frac{\pi}{4}) - 4x - 1$.
386
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $\cos (x+y) dy = dx$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$y = \sec (x+y) + c$
B
$y - \tan \frac{x+y}{2} = x + c$
C
$y = \tan \left(\frac{x+y}{2}\right) + c$
D
$y = \frac{1}{2} \tan (x+y) + c$

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\cos (x+y) dy = dx$
તેને ફરીથી ગોઠવતા: $\frac{dx}{dy} = \cos (x+y)$
ધારો કે $x+y = v$. તેથી,$y$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $\frac{dx}{dy} + 1 = \frac{dv}{dy} \implies \frac{dx}{dy} = \frac{dv}{dy} - 1$
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{dv}{dy} - 1 = \cos v$
$\frac{dv}{dy} = 1 + \cos v$
ચલનું અલગીકરણ કરતા: $\int \frac{dv}{1 + \cos v} = \int dy$
નિત્યસમ $1 + \cos v = 2 \cos^2 \frac{v}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\int \frac{dv}{2 \cos^2 \frac{v}{2}} = \int dy$
$\frac{1}{2} \int \sec^2 \frac{v}{2} dv = \int dy$
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\tan \frac{v}{2} = y + c$
$v = x+y$ પાછા મૂકતા: $\tan \frac{x+y}{2} = y + c$
આમ,$y = \tan \frac{x+y}{2} + c$.
387
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $2 dx + dy = (6xy + 4x - 3y) dx$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$2 \log |2x - 1| = 3y^2 + 4y + c$
B
$\log |3y + 2| = 3x^2 - 3x + c$
C
$\log |3y + 2| = x^2 - x + c$
D
$\log |2x - 1| = 3y^2 - 4y + c$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ $2 dx + dy = (6xy + 4x - 3y) dx$ છે.
પદોને ગોઠવતા: $dy = (6xy + 4x - 3y - 2) dx$.
$dy = [2x(3y + 2) - (3y + 2)] dx$.
$dy = (2x - 1)(3y + 2) dx$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dy}{3y + 2} = (2x - 1) dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{1}{3y + 2} dy = \int (2x - 1) dx$.
$\frac{1}{3} \log |3y + 2| = x^2 - x + C_1$.
$3$ વડે ગુણતા: $\log |3y + 2| = 3x^2 - 3x + 3C_1$.
ધારો કે $3C_1 = c$,તેથી $\log |3y + 2| = 3x^2 - 3x + c$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
388
EasyMCQ
$\left(\left(1+x^2\right) y \sin x-2 x y\right) d x-\log y^{1+x^2} d y=0$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$\sin x-\log \left(1+x^2\right)=\log y+c$
B
$(\log y)^2+2 \cos x+\log \left(1+x^2\right)^2=c$
C
$\log y=2 \cos x+\log \left(1+x^2\right)+c$
D
$\frac{\log y}{y}=2 \sin x+\cos x \log \left(1+x^2\right)+c$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\left(\left(1+x^2\right) y \sin x-2 x y\right) d x-\log y^{1+x^2} d y=0$ છે.
$y$ વડે ભાગતા અને $\log y^{1+x^2} = (1+x^2) \log y$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે:
$\left((1+x^2) \sin x - 2x\right) dx - (1+x^2) \log y \frac{dy}{y} = 0$.
પદોને ગોઠવતા:
$\left(\sin x - \frac{2x}{1+x^2}\right) dx = \frac{\log y}{y} dy$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int \left(\sin x - \frac{2x}{1+x^2}\right) dx = \int \frac{\log y}{y} dy$.
ધારો કે $u = \log y$,તો $du = \frac{1}{y} dy$.
સંકલન કરતા:
$-\cos x - \log(1+x^2) = \frac{(\log y)^2}{2} + C_1$.
$2$ વડે ગુણતા:
$-2 \cos x - 2 \log(1+x^2) = (\log y)^2 + 2C_1$.
ગોઠવણી કરતા:
$(\log y)^2 + 2 \cos x + 2 \log(1+x^2) = C$.
કારણ કે $2 \log(1+x^2) = \log(1+x^2)^2$,તેથી ઉકેલ $(\log y)^2 + 2 \cos x + \log(1+x^2)^2 = C$ છે.
389
EasyMCQ
$\frac{dy}{dx} = x + \sin x \cos y + x \cos y + \sin x$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$\tan \frac{x}{2} = \frac{y^2}{2} - \cos x + C$
B
$\tan \frac{y}{2} = \frac{x^2}{2} - \cos x + C$
C
$\sec^2 \frac{y}{2} = \frac{x^2}{2} - \cos x + C$
D
$\tan \frac{y}{2} = \frac{x^2}{2} + \cos x + C$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = x + \sin x \cos y + x \cos y + \sin x$
જમણી બાજુ અવયવ પાડતા: $\frac{dy}{dx} = x(1 + \cos y) + \sin x(1 + \cos y)$
$\frac{dy}{dx} = (x + \sin x)(1 + \cos y)$
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dy}{1 + \cos y} = (x + \sin x) dx$
નિત્યસમ $1 + \cos y = 2 \cos^2 \frac{y}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા: $\frac{dy}{2 \cos^2 \frac{y}{2}} = (x + \sin x) dx$
$\frac{1}{2} \sec^2 \frac{y}{2} dy = (x + \sin x) dx$
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{1}{2} \sec^2 \frac{y}{2} dy = \int (x + \sin x) dx$
$\tan \frac{y}{2} = \frac{x^2}{2} - \cos x + C$
390
MediumMCQ
$x dx + y dy = x^2 y dy - x y^2 dx$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$x^2 - 1 = C(1 + y^2)$
B
$x^2 + 1 = C(1 - y^2)$
C
$x^2 - 1 = C(1 - y^2)$
D
$x^2 + 1 = C(1 + y^2)$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $x dx + y dy = x^2 y dy - x y^2 dx$
પદોને ગોઠવતા:
$x dx + x y^2 dx = x^2 y dy - y dy$
$x(1 + y^2) dx = y(x^2 - 1) dy$
ચલને અલગ કરતા:
$\frac{x}{x^2 - 1} dx = \frac{y}{1 + y^2} dy$
બંને બાજુ $2$ વડે ગુણતા:
$\frac{2x}{x^2 - 1} dx = \frac{2y}{1 + y^2} dy$
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int \frac{2x}{x^2 - 1} dx = \int \frac{2y}{1 + y^2} dy$
$\ln|x^2 - 1| = \ln|1 + y^2| + \ln C$
ગુણધર્મ $\ln a + \ln b = \ln(ab)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\ln|x^2 - 1| = \ln|C(1 + y^2)|$
બંને બાજુ ઘાતાંકીય લેતા:
$x^2 - 1 = C(1 + y^2)$
391
DifficultMCQ
વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \sin(x-y) + \cos(x-y)$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$\log \left|\frac{\tan \frac{(x-y)}{2}+1}{\tan \frac{(x-y)}{2}}\right|=x+c$
B
$\log \left|\frac{\tan \frac{(x-y)}{2}-1}{\tan \frac{(x-y)}{2}}\right|=x+c$
C
$\log \left|\frac{\tan (x-y)-1}{\tan (x-y)}\right|=x+c$
D
$\log \left|\frac{\sin (x-y)+\cos (x-y)}{\cos (x-y)}\right|=x+c$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = \sin(x-y) + \cos(x-y)$.
ધારો કે $x-y = v$. તેથી $1 - \frac{dy}{dx} = \frac{dv}{dx}$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = 1 - \frac{dv}{dx}$.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા: $1 - \frac{dv}{dx} = \sin v + \cos v$.
તેથી $\frac{dv}{dx} = 1 - (\sin v + \cos v)$,એટલે કે $\frac{dv}{1 - (\sin v + \cos v)} = dx$.
અડધા ખૂણાના સૂત્રો $\sin v = \frac{2 \tan(v/2)}{1 + \tan^2(v/2)}$ અને $\cos v = \frac{1 - \tan^2(v/2)}{1 + \tan^2(v/2)}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{dv}{1 - \left(\frac{2 \tan(v/2) + 1 - \tan^2(v/2)}{1 + \tan^2(v/2)}\right)} = dx$.
છેદનું સાદું રૂપ આપતા: $\frac{(1 + \tan^2(v/2)) dv}{1 + \tan^2(v/2) - 2 \tan(v/2) - 1 + \tan^2(v/2)} = dx$.
આથી $\frac{\sec^2(v/2) dv}{2 \tan^2(v/2) - 2 \tan(v/2)} = dx$.
ધારો કે $u = \tan(v/2)$,તો $du = \frac{1}{2} \sec^2(v/2) dv$,તેથી $\sec^2(v/2) dv = 2 du$.
કિંમત મૂકતા: $\frac{2 du}{2(u^2 - u)} = dx \Rightarrow \frac{du}{u(u-1)} = dx$.
આંશિક અપૂર્ણાંકની રીત વાપરતા: $\int (\frac{1}{u-1} - \frac{1}{u}) du = \int dx$.
સંકલન કરતા: $\log|u-1| - \log|u| = x + C$.
$u = \tan(\frac{x-y}{2})$ મૂકતા: $\log \left| \frac{\tan(\frac{x-y}{2}) - 1}{\tan(\frac{x-y}{2})} \right| = x + C$.

Differential Equations — Variable separable type differential equations · Frequently Asked Questions

1Are these Differential Equations questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Differential Equations Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.