Gujarati

Homogeneous differential equations Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Differential Equations · Homogeneous differential equations

204+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 48 of 204 questions in Gujarati

1
EasyMCQ
$f(x, y) = \frac{1}{x + y}$ એ કેટલા ઘાતનું સમપરિમાણીય વિધેય છે?
A
$1$
B
$-1$
C
$2$
D
$-2$

Solution

(B) જો $f(tx, ty) = t^n f(x, y)$ હોય,તો વિધેય $f(x, y)$ ને $n$ ઘાતનું સમપરિમાણીય વિધેય કહેવાય છે.
આપેલ છે કે $f(x, y) = \frac{1}{x + y}$.
$x$ ની જગ્યાએ $tx$ અને $y$ ની જગ્યાએ $ty$ મૂકતા:
$f(tx, ty) = \frac{1}{tx + ty} = \frac{1}{t(x + y)} = t^{-1} \cdot \frac{1}{x + y} = t^{-1} f(x, y)$.
આને $f(tx, ty) = t^n f(x, y)$ સાથે સરખાવતા,આપણને $n = -1$ મળે છે.
તેથી,આ વિધેય $-1$ ઘાતનું સમપરિમાણીય વિધેય છે.
2
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $x^2 \frac{dy}{dx} = x^2 + xy + y^2$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$\tan^{-1} \left( \frac{y}{x} \right) = \log x + c$
B
$\tan^{-1} \left( \frac{y}{x} \right) = - \log x + c$
C
$\sin^{-1} \left( \frac{y}{x} \right) = \log x + c$
D
$\tan^{-1} \left( \frac{x}{y} \right) = \log x + c$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ એક સુરેખ વિકલ સમીકરણ છે: $\frac{dy}{dx} = \frac{x^2 + xy + y^2}{x^2} = 1 + \frac{y}{x} + \left( \frac{y}{x} \right)^2$.
$y = vx$ આદેશ લેતા,$\frac{dy}{dx} = v + x \frac{dv}{dx}$ મળે.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $v + x \frac{dv}{dx} = 1 + v + v^2$.
સાદુરૂપ આપતા,$x \frac{dv}{dx} = 1 + v^2$ મળે.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dv}{1 + v^2} = \frac{dx}{x}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{dv}{1 + v^2} = \int \frac{dx}{x}$.
જેથી $\tan^{-1}(v) = \log |x| + c$ મળે.
$v = \frac{y}{x}$ પાછું મૂકતા,$\tan^{-1} \left( \frac{y}{x} \right) = \log |x| + c$ મળે છે.
3
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $2xy \frac{dy}{dx} = x^2 + 3y^2$ નો ઉકેલ શોધો (જ્યાં $p$ એ અચળાંક છે):
A
$x^3 + y^2 = px^2$
B
$\frac{x^2}{2} + \frac{y^3}{x} = y^2 + p$
C
$x^2 + y^3 = px^2$
D
$x^2 + y^2 = px^3$

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ $2xy \frac{dy}{dx} = x^2 + 3y^2$ છે,જે એક સુરેખ સમઘાત વિકલ સમીકરણ છે.
તેને $\frac{dy}{dx} = \frac{x^2 + 3y^2}{2xy}$ તરીકે લખી શકાય.
$y = vx$ આદેશ લેતા,$\frac{dy}{dx} = v + x \frac{dv}{dx}$ મળે.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $v + x \frac{dv}{dx} = \frac{x^2 + 3(vx)^2}{2x(vx)} = \frac{x^2(1 + 3v^2)}{2x^2v} = \frac{1 + 3v^2}{2v}$.
તેથી,$x \frac{dv}{dx} = \frac{1 + 3v^2}{2v} - v = \frac{1 + 3v^2 - 2v^2}{2v} = \frac{1 + v^2}{2v}$.
ચલનું અલગીકરણ કરતા: $\frac{2v}{1 + v^2} dv = \frac{1}{x} dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{2v}{1 + v^2} dv = \int \frac{1}{x} dx$.
આથી $\ln(1 + v^2) = \ln|x| + \ln|p|$ મળે,જ્યાં $\ln|p|$ એ સંકલનનો અચળાંક છે.
તેથી,$1 + v^2 = px$,જેનો અર્થ છે $1 + \frac{y^2}{x^2} = px$.
$x^2$ વડે ગુણતા,આપણને $x^2 + y^2 = px^3$ મળે છે.
4
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $(x^2 + y^2)dx = 2xydy$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$x = c(x^2 + y^2)$
B
$x^2 - y^2 = cx$
C
$x + c(x^2 - y^2) = 0$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ $(x^2 + y^2)dx = 2xydy$ છે.
આને $\frac{dy}{dx} = \frac{x^2 + y^2}{2xy}$ તરીકે લખી શકાય.
આ એક સુરેખ સમઘાત વિકલ સમીકરણ છે. ધારો કે $y = vx$,તેથી $\frac{dy}{dx} = v + x\frac{dv}{dx}$.
સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા: $v + x\frac{dv}{dx} = \frac{x^2 + v^2x^2}{2x(vx)} = \frac{x^2(1 + v^2)}{2x^2v} = \frac{1 + v^2}{2v}$.
$x\frac{dv}{dx} = \frac{1 + v^2}{2v} - v = \frac{1 + v^2 - 2v^2}{2v} = \frac{1 - v^2}{2v}$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{2v}{1 - v^2} dv = \frac{dx}{x}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $-\ln|1 - v^2| = \ln|x| + \ln|c|$.
$-\ln|1 - v^2| = \ln|cx| \implies \ln|1 - v^2|^{-1} = \ln|cx| \implies \frac{1}{1 - v^2} = cx$.
$v = \frac{y}{x}$ હોવાથી,$\frac{1}{1 - (y/x)^2} = cx \implies \frac{x^2}{x^2 - y^2} = cx \implies x = c(x^2 - y^2)$.
5
MediumMCQ
સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{x + y}{x - y}$ નો ઉકેલ શું છે?
A
$c(x^2 + y^2)^{1/2} + e^{\tan^{-1}(y/x)} = 0$
B
$c(x^2 + y^2)^{1/2} = e^{\tan^{-1}(y/x)}$
C
$c(x^2 - y^2) = e^{\tan^{-1}(y/x)}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ સમપરિમાણીય વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{x + y}{x - y}$ છે.
$y = vx$ આદેશ લેતા,$\frac{dy}{dx} = v + x\frac{dv}{dx}$ મળે.
સમીકરણમાં કિંમત મૂકતા: $v + x\frac{dv}{dx} = \frac{x + vx}{x - vx} = \frac{1 + v}{1 - v}$.
પદોને ગોઠવતા: $x\frac{dv}{dx} = \frac{1 + v}{1 - v} - v = \frac{1 + v - v + v^2}{1 - v} = \frac{1 + v^2}{1 - v}$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dx}{x} = \frac{1 - v}{1 + v^2} dv = \left( \frac{1}{1 + v^2} - \frac{v}{1 + v^2} \right) dv$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{dx}{x} = \int \frac{1}{1 + v^2} dv - \int \frac{v}{1 + v^2} dv$.
$\ln|x| = \tan^{-1}(v) - \frac{1}{2} \ln(1 + v^2) + C$.
$v = \frac{y}{x}$ મૂકતા: $\ln|x| = \tan^{-1}(\frac{y}{x}) - \frac{1}{2} \ln(1 + \frac{y^2}{x^2}) + \ln|c|$.
$\ln|x| = \tan^{-1}(\frac{y}{x}) - \frac{1}{2} \ln(\frac{x^2 + y^2}{x^2}) + \ln|c|$.
$\ln|x| = \tan^{-1}(\frac{y}{x}) - \frac{1}{2} [\ln(x^2 + y^2) - \ln(x^2)] + \ln|c|$.
$\ln|x| = \tan^{-1}(\frac{y}{x}) - \frac{1}{2} \ln(x^2 + y^2) + \ln|x| + \ln|c|$.
$0 = \tan^{-1}(\frac{y}{x}) - \ln((x^2 + y^2)^{1/2}) + \ln|c|$.
$\ln((x^2 + y^2)^{1/2}) = \tan^{-1}(\frac{y}{x}) + \ln|c|$.
બંને બાજુ ઘાતાંકીય લેતા: $(x^2 + y^2)^{1/2} = c e^{\tan^{-1}(y/x)}$ અથવા $c(x^2 + y^2)^{1/2} = e^{\tan^{-1}(y/x)}$.
6
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $x \, dy - y \, dx = \sqrt{x^2 + y^2} \, dx$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$y - \sqrt{x^2 + y^2} = cx^2$
B
$y + \sqrt{x^2 + y^2} = cx^2$
C
$y + \sqrt{x^2 + y^2} + cx^2 = 0$
D
આમાંથી કોઈ પણ નહીં

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $x \, dy - y \, dx = \sqrt{x^2 + y^2} \, dx$
$dx$ વડે ભાગતા: $x \frac{dy}{dx} - y = \sqrt{x^2 + y^2}$
$x \frac{dy}{dx} = y + \sqrt{x^2 + y^2}$
$\frac{dy}{dx} = \frac{y + \sqrt{x^2 + y^2}}{x}$
આ એક સુરેખ સમઘાત વિકલ સમીકરણ છે. ધારો કે $y = vx$,તેથી $\frac{dy}{dx} = v + x \frac{dv}{dx}$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા:
$v + x \frac{dv}{dx} = \frac{vx + \sqrt{x^2 + v^2x^2}}{x} = v + \sqrt{1 + v^2}$
$x \frac{dv}{dx} = \sqrt{1 + v^2}$
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dv}{\sqrt{1 + v^2}} = \frac{dx}{x}$
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\ln|v + \sqrt{1 + v^2}| = \ln|x| + \ln|c|$
$v + \sqrt{1 + v^2} = cx$
$v = \frac{y}{x}$ મૂકતા:
$\frac{y}{x} + \sqrt{1 + \frac{y^2}{x^2}} = cx$
$\frac{y + \sqrt{x^2 + y^2}}{x} = cx$
$y + \sqrt{x^2 + y^2} = cx^2$
7
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $(x + y)dx + xdy = 0$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
$x^2 + y^2 = c$
B
$2x^2 - y^2 = c$
C
$x^2 + 2xy = c$
D
$y^2 + 2xy = c$

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ $(x + y)dx + xdy = 0$ છે.
પદોને ફરીથી ગોઠવતા,$xdy = -(x + y)dx$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = -\frac{x + y}{x} = -(1 + \frac{y}{x})$.
આ એક સુરેખ સમઘાત વિકલ સમીકરણ છે. ધારો કે $y = vx$,તો $\frac{dy}{dx} = v + x\frac{dv}{dx}$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $v + x\frac{dv}{dx} = -(1 + v) = -1 - v$.
$x\frac{dv}{dx} = -1 - 2v$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dv}{1 + 2v} = -\frac{dx}{x}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{dv}{1 + 2v} = -\int \frac{dx}{x}$.
$\frac{1}{2} \ln|1 + 2v| = -\ln|x| + C_1$.
$\ln|1 + 2v| = -2\ln|x| + 2C_1 = \ln|x^{-2}| + \ln|C|$.
$1 + 2v = \frac{C}{x^2}$.
$v = \frac{y}{x}$ મૂકતા: $1 + 2(\frac{y}{x}) = \frac{C}{x^2}$.
$\frac{x + 2y}{x} = \frac{C}{x^2} \implies x(x + 2y) = C \implies x^2 + 2xy = C$.
8
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $x + y\frac{dy}{dx} = 2y$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$\log (y - x) = c + \frac{y - x}{x}$
B
$\log (y - x) = c + \frac{x}{y - x}$
C
$y - x = c + \log \frac{x}{y - x}$
D
$y - x = c + \frac{x}{y - x}$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ $x + y\frac{dy}{dx} = 2y$ છે.
પદોને ગોઠવતા,$y\frac{dy}{dx} = 2y - x$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{2y - x}{y}$.
આ એક સુરેખ સમઘાત વિકલ સમીકરણ છે. ધારો કે $y = vx$,તેથી $\frac{dy}{dx} = v + x\frac{dv}{dx}$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $v + x\frac{dv}{dx} = \frac{2vx - x}{vx} = \frac{2v - 1}{v}$.
$x\frac{dv}{dx} = \frac{2v - 1}{v} - v = \frac{2v - 1 - v^2}{v} = -\frac{(v - 1)^2}{v}$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{v}{(v - 1)^2} dv = -\frac{dx}{x}$.
આંશિક અપૂર્ણાંકનો ઉપયોગ કરતા: $\frac{v}{(v - 1)^2} = \frac{v - 1 + 1}{(v - 1)^2} = \frac{1}{v - 1} + \frac{1}{(v - 1)^2}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \left( \frac{1}{v - 1} + \frac{1}{(v - 1)^2} \right) dv = -\int \frac{dx}{x}$.
$\log |v - 1| - \frac{1}{v - 1} = -\log |x| + c$.
કારણ કે $v = \frac{y}{x}$,તેથી $v - 1 = \frac{y - x}{x}$.
$\log |\frac{y - x}{x}| + \log |x| = \frac{1}{\frac{y - x}{x}} + c$.
$\log |y - x| = \frac{x}{y - x} + c$.
9
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{xy}{x^2 + y^2}$ નો ઉકેલ શું છે?
A
$ay^2 = e^{x^2/y^2}$
B
$ay = e^{x/y}$
C
$y = e^{x^2} + e^{y^2} + c$
D
$y = e^{x^2} + y^2 + c$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{xy}{x^2 + y^2}$ છે.
આ એક સુરેખ સમઘાત વિકલ સમીકરણ હોવાથી,આપણે $y = vx$ આદેશ લઈએ,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = v + x \frac{dv}{dx}$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $v + x \frac{dv}{dx} = \frac{x(vx)}{x^2 + (vx)^2} = \frac{vx^2}{x^2(1 + v^2)} = \frac{v}{1 + v^2}$.
હવે,$x \frac{dv}{dx} = \frac{v}{1 + v^2} - v = \frac{v - v - v^3}{1 + v^2} = -\frac{v^3}{1 + v^2}$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{1 + v^2}{v^3} dv = -\frac{dx}{x}$,જેનું સાદું રૂપ $(\frac{1}{v^3} + \frac{1}{v}) dv = -\frac{dx}{x}$ થાય છે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int (v^{-3} + v^{-1}) dv = -\int \frac{1}{x} dx$.
આથી $-\frac{1}{2v^2} + \ln|v| = -\ln|x| + C$ મળે છે.
$v = \frac{y}{x}$ મૂકતા: $-\frac{x^2}{2y^2} + \ln(\frac{y}{x}) = -\ln|x| + C$.
$-\frac{x^2}{2y^2} + \ln|y| - \ln|x| = -\ln|x| + C$,જેનું સાદું રૂપ $\ln|y| - \frac{x^2}{2y^2} = C$ થાય છે.
તેથી $\ln|y| = \frac{x^2}{2y^2} + C$,એટલે કે $y = e^{\frac{x^2}{2y^2} + C} = k e^{\frac{x^2}{2y^2}}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $y^2 = k^2 e^{\frac{x^2}{y^2}}$. જો $a = k^2$ લઈએ,તો $ay^2 = e^{x^2/y^2}$ મળે છે.
10
DifficultMCQ
સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{x}{2y - x}$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$(x - y)(x + 2y)^2 = c$
B
$y = x + c$
C
$y = (2y - x) + c$
D
$y = \frac{x}{2y - x} + c$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{x}{2y - x}$ છે.
આ એક સમપરિમાણીય વિકલ સમીકરણ હોવાથી,આપણે $y = vx$ આદેશ લઈએ,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = v + x\frac{dv}{dx}$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $v + x\frac{dv}{dx} = \frac{x}{2vx - x} = \frac{1}{2v - 1}$.
$\frac{dv}{dx}$ માટે સાદું રૂપ આપતા: $x\frac{dv}{dx} = \frac{1}{2v - 1} - v = \frac{1 - 2v^2 + v}{2v - 1} = -\frac{(2v + 1)(v - 1)}{2v - 1}$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{2v - 1}{(2v + 1)(v - 1)} dv = -\frac{dx}{x}$.
આંશિક અપૂર્ણાંકની રીત વાપરતા: $\frac{4/3}{2v + 1} + \frac{1/3}{v - 1} dv = -\frac{dx}{x}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\frac{2}{3}\ln|2v + 1| + \frac{1}{3}\ln|v - 1| = -\ln|x| + C$.
$3$ વડે ગુણતા: $2\ln|2v + 1| + \ln|v - 1| = -3\ln|x| + C'$.
$\ln|(2v + 1)^2(v - 1)| = \ln|x^{-3}| + C'$.
$(2v + 1)^2(v - 1) = \frac{c}{x^3}$.
$v = \frac{y}{x}$ મૂકતા: $(\frac{2y + x}{x})^2(\frac{y - x}{x}) = \frac{c}{x^3}$.
$(2y + x)^2(y - x) = c$. તેથી $(x - y)(x + 2y)^2 = c$ મળે છે.
11
MediumMCQ
સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{y}{x} \left( \log \frac{y}{x} + 1 \right)$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$\log \left( \frac{y}{x} \right) = cx$
B
$\frac{y}{x} = \log y + c$
C
$y = \log y + 1$
D
$y = xy + c$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = \frac{y}{x} \left( \log \frac{y}{x} + 1 \right)$.
આ એક સુરેખ વિકલ સમીકરણ છે. ધારો કે $y = vx$,તેથી $\frac{dy}{dx} = v + x \frac{dv}{dx}$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા:
$v + x \frac{dv}{dx} = v (\log v + 1)$
$v + x \frac{dv}{dx} = v \log v + v$
$x \frac{dv}{dx} = v \log v$
ચલને અલગ કરતા:
$\frac{dv}{v \log v} = \frac{dx}{x}$
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int \frac{dv}{v \log v} = \int \frac{dx}{x}$
ધારો કે $u = \log v$,તેથી $du = \frac{1}{v} dv$. સંકલન નીચે મુજબ થશે:
$\int \frac{du}{u} = \int \frac{dx}{x}$
$\log |u| = \log |x| + \log |c|$
$\log |\log v| = \log |xc|$
$\log v = xc$
$v = \frac{y}{x}$ પાછા મૂકતા:
$\log \left( \frac{y}{x} \right) = cx$.
12
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{y - x}{y + x}$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$\log_e(x^2 + y^2) + 2\tan^{-1}\left(\frac{y}{x}\right) + c = 0$
B
$\frac{y^2}{2} + xy = xy - \frac{x^2}{2} + c$
C
$\left(1 + \frac{x}{y}\right)y = \left(1 - \frac{x}{y}\right)x + c$
D
$y = x - 2\log_e y + c$

Solution

(A) આપેલ સમઘાત વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{y - x}{y + x}$ છે.
$y = vx$ લેતા,$\frac{dy}{dx} = v + x\frac{dv}{dx}$ મળે.
સમીકરણમાં કિંમત મૂકતા: $v + x\frac{dv}{dx} = \frac{vx - x}{vx + x} = \frac{v - 1}{v + 1}$.
ગોઠવણી કરતા: $x\frac{dv}{dx} = \frac{v - 1}{v + 1} - v = \frac{v - 1 - v^2 - v}{v + 1} = -\frac{v^2 + 1}{v + 1}$.
ચલ અલગ કરતા: $\int \frac{dx}{x} = -\int \frac{v + 1}{v^2 + 1} dv$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\log_e x = -\left[ \frac{1}{2} \int \frac{2v}{v^2 + 1} dv + \int \frac{1}{v^2 + 1} dv \right] + c$.
$\log_e x = -\frac{1}{2} \log_e(v^2 + 1) - \tan^{-1}v + c$.
$-2$ વડે ગુણતા: $-2\log_e x = \log_e(v^2 + 1) + 2\tan^{-1}v + c$.
$v = \frac{y}{x}$ મૂકતા: $-2\log_e x = \log_e\left(\frac{y^2}{x^2} + 1\right) + 2\tan^{-1}\left(\frac{y}{x}\right) + c$.
$-2\log_e x = \log_e\left(\frac{y^2 + x^2}{x^2}\right) + 2\tan^{-1}\left(\frac{y}{x}\right) + c$.
$-2\log_e x = \log_e(x^2 + y^2) - 2\log_e x + 2\tan^{-1}\left(\frac{y}{x}\right) + c$.
આમ,$\log_e(x^2 + y^2) + 2\tan^{-1}\left(\frac{y}{x}\right) + c = 0$ મળે.
13
MediumMCQ
જો $y' = \frac{x - y}{x + y}$ હોય,તો તેનો ઉકેલ શું છે?
A
$y^2 + 2xy - x^2 = c$
B
$y^2 + 2xy + x^2 = c$
C
$y^2 - 2xy - x^2 = c$
D
$y^2 - 2xy + x^2 = c$

Solution

(A) આપેલ સમપરિમાણીય વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{x - y}{x + y}$ છે.
$y = vx$ આદેશ લેતા,$\frac{dy}{dx} = v + x \frac{dv}{dx}$ મળે.
સમીકરણમાં કિંમત મૂકતા: $v + x \frac{dv}{dx} = \frac{x - vx}{x + vx} = \frac{1 - v}{1 + v}$.
પદોને ગોઠવતા: $x \frac{dv}{dx} = \frac{1 - v}{1 + v} - v = \frac{1 - 2v - v^2}{1 + v}$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{1 + v}{1 - 2v - v^2} dv = \frac{dx}{x}$.
બંને બાજુ $-1/2$ વડે ગુણતા: $-\frac{1}{2} \frac{-2 - 2v}{1 - 2v - v^2} dv = \frac{dx}{x}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $-\frac{1}{2} \ln|1 - 2v - v^2| = \ln|x| + C_1$.
$-2$ વડે ગુણતા: $\ln|1 - 2v - v^2| = -2 \ln|x| + C_2 = \ln|x^{-2}| + C_2$.
તેથી,$1 - 2v - v^2 = \frac{C}{x^2}$.
$v = \frac{y}{x}$ મૂકતા: $1 - 2(\frac{y}{x}) - (\frac{y}{x})^2 = \frac{C}{x^2}$.
$x^2$ વડે ગુણતા: $x^2 - 2xy - y^2 = C$,જેને $y^2 + 2xy - x^2 = c$ તરીકે લખી શકાય.
14
DifficultMCQ
વિકલ સમીકરણ $(2x - y + 1)dx + (2y - x + 1)dy = 0$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
${x^2} + {y^2} + xy - x + y = c$
B
${x^2} + {y^2} - xy + x + y = c$
C
${x^2} - {y^2} + 2xy - x + y = c$
D
${x^2} - {y^2} - 2xy + x - y = c$

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $(2x - y + 1)dx + (2y - x + 1)dy = 0$.
તેને ગોઠવતા,$\frac{dy}{dx} = -\frac{2x - y + 1}{2y - x + 1} = \frac{2x - y + 1}{x - 2y - 1}$ મળે છે.
ધારો કે $x = X + h$ અને $y = Y + k$. આ કિંમતો મૂકતા,$\frac{dY}{dX} = \frac{2X - Y + 2h - k + 1}{X - 2Y + h - 2k - 1}$ મળે છે.
સમીકરણને સમપરિમાણીય બનાવવા માટે,$2h - k + 1 = 0$ અને $h - 2k - 1 = 0$ લેતા,ઉકેલ $h = -1$ અને $k = -1$ મળે છે.
આમ,$\frac{dY}{dX} = \frac{2X - Y}{X - 2Y}$.
$Y = vX$ લેતા,$\frac{dY}{dX} = v + X\frac{dv}{dX}$ થાય.
$v + X\frac{dv}{dX} = \frac{2 - v}{1 - 2v} \implies X\frac{dv}{dX} = \frac{2 - v}{1 - 2v} - v = \frac{2(v^2 - v + 1)}{1 - 2v}$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dX}{X} = \frac{1 - 2v}{2(v^2 - v + 1)} dv$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{dX}{X} = -\frac{1}{2} \int \frac{2v - 1}{v^2 - v + 1} dv$.
$\ln|X| = -\frac{1}{2} \ln|v^2 - v + 1| + \ln|c_1| \implies X^2(v^2 - v + 1) = c$.
$v = \frac{Y}{X}$ મૂકતા,$Y^2 - XY + X^2 = c$ મળે છે.
$X = x + 1$ અને $Y = y + 1$ મૂકતા: $(y + 1)^2 - (y + 1)(x + 1) + (x + 1)^2 = c$.
વિસ્તરણ કરતા: $x^2 + y^2 - xy + x + y = c'$ મળે છે.
15
DifficultMCQ
$(x^2 + y^2)dy = xy dx$. જો $y(x_0) = e$ અને $y(1) = 1$ હોય,તો $x_0$ ની કિંમત શોધો:
A
$\sqrt{3}e$
B
$\sqrt{e^2 - \frac{1}{2}}$
C
$\sqrt{\frac{e^2 - 1}{2}}$
D
$\sqrt{\frac{e^2 + 1}{2}}$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ $(x^2 + y^2)dy = xy dx$ છે.
પદોને ફરીથી ગોઠવતા,$x^2 dy + y^2 dy = xy dx$ મળે.
$y = vx$ આદેશ લેતા,$dy = v dx + x dv$.
$(x^2 + v^2 x^2)(v dx + x dv) = x(vx) dx$.
$x^2(1 + v^2)(v dx + x dv) = vx^2 dx$.
$(1 + v^2)(v dx + x dv) = v dx$.
$v dx + x dv + v^3 dx + v^2 x dv = v dx$.
$x dv(1 + v^2) = -v^3 dx$.
$\frac{1 + v^2}{v^3} dv = -\frac{dx}{x}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int (v^{-3} + v^{-1}) dv = -\int \frac{dx}{x}$.
$-\frac{1}{2v^2} + \ln|v| = -\ln|x| + C$.
$-\frac{x^2}{2y^2} + \ln|y| = C$.
$y(1) = 1$ આપેલ હોવાથી,$-\frac{1}{2} + \ln(1) = C \implies C = -\frac{1}{2}$.
તેથી,$-\frac{x^2}{2y^2} + \ln|y| = -\frac{1}{2}$.
$y(x_0) = e$ માટે,$-\frac{x_0^2}{2e^2} + \ln(e) = -\frac{1}{2}$.
$-\frac{x_0^2}{2e^2} + 1 = -\frac{1}{2}$.
$x_0^2 = 3e^2 \implies x_0 = \sqrt{3}e$.
16
MediumMCQ
$y' = \frac{x^2 + y^2}{x^2 - y^2}$ અને $y(1) = 2$ નું સમાધાન કરતા સંકલિત વક્રનો $(1, 0)$ બિંદુએ ઢાળ કેટલો થાય?
A
$-5/3$
B
$-1$
C
$1$
D
$5/3$

Solution

(C) કોઈપણ બિંદુ $(x, y)$ પર સંકલિત વક્રનો ઢાળ વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{x^2 + y^2}{x^2 - y^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બિંદુ $(1, 0)$ પર ઢાળ શોધવા માટે,આપણે આપેલ વિકલ સમીકરણમાં $x = 1$ અને $y = 0$ મૂકીએ છીએ.
$\left( \frac{dy}{dx} \right)_{(1, 0)} = \frac{1^2 + 0^2}{1^2 - 0^2} = \frac{1 + 0}{1 - 0} = \frac{1}{1} = 1$.
તેથી,$(1, 0)$ બિંદુએ ઢાળ $1$ છે.
17
MediumMCQ
$(2, 1)$ બિંદુમાંથી પસાર થતા વક્ર માટે $(x, y)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{x^2 + y^2}{2xy}$ હોય,તો વક્રનું સમીકરણ શોધો.
A
$2(x^2 - y^2) = 3x$
B
$2(x^2 - y^2) = 6y$
C
$x(x^2 - y^2) = 6$
D
$x(x^2 + y^2) = 10$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = \frac{x^2 + y^2}{2xy}$.
આ એક સુરેખ સમઘાત વિકલ સમીકરણ છે. ધારો કે $y = vx$,તેથી $\frac{dy}{dx} = v + x\frac{dv}{dx}$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $v + x\frac{dv}{dx} = \frac{x^2 + v^2x^2}{2vx^2} = \frac{1 + v^2}{2v}$.
$x\frac{dv}{dx} = \frac{1 + v^2}{2v} - v = \frac{1 + v^2 - 2v^2}{2v} = \frac{1 - v^2}{2v}$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{2v}{1 - v^2} dv = \frac{dx}{x}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $-\ln|1 - v^2| = \ln|x| + \ln|c|$.
$-\ln|1 - \frac{y^2}{x^2}| = \ln|xc| \implies \ln|\frac{x^2}{x^2 - y^2}| = \ln|xc|$.
$\frac{x^2}{x^2 - y^2} = xc \implies x = c(x^2 - y^2)$.
વક્ર $(2, 1)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $2 = c(2^2 - 1^2) = c(3) \implies c = \frac{2}{3}$.
આમ,$x = \frac{2}{3}(x^2 - y^2)$,જેનું સાદું રૂપ $3x = 2(x^2 - y^2)$ થાય છે.
18
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $x \frac{dy}{dx} = y(\log y - \log x + 1)$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$y = x e^{cx}$
B
$y + x e^{cx} = 0$
C
$y + e^x = 0$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ $x \frac{dy}{dx} = y(\log y - \log x + 1)$ છે.
$x$ વડે ભાગતા,આપણને મળે $\frac{dy}{dx} = \frac{y}{x} (\log(\frac{y}{x}) + 1)$.
આ એક સમપરિમાણીય (homogeneous) વિકલ સમીકરણ છે.
ધારો કે $v = \frac{y}{x}$,તેથી $y = vx$ અને $\frac{dy}{dx} = v + x \frac{dv}{dx}$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $v + x \frac{dv}{dx} = v(\log v + 1)$.
$v + x \frac{dv}{dx} = v \log v + v$.
$x \frac{dv}{dx} = v \log v$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dv}{v \log v} = \frac{dx}{x}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{dv}{v \log v} = \int \frac{dx}{x}$.
ધારો કે $u = \log v$,તો $du = \frac{1}{v} dv$. સંકલન કરતા $\int \frac{du}{u} = \log x + C$.
$\log(\log v) = \log x + \log c = \log(cx)$.
બંને બાજુ ઘાતાંક લેતા: $\log v = cx$.
કારણ કે $v = \frac{y}{x}$,તેથી $\log(\frac{y}{x}) = cx$.
આમ,$\frac{y}{x} = e^{cx}$,જેનો અર્થ છે કે $y = x e^{cx}$.
19
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ ${y^2}\,dx + ({x^2} - xy + {y^2})\,dy = 0$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો.
A
${\tan ^{ - 1}}\left( {\frac{x}{y}} \right) + \log y + c = 0$
B
$2{\tan ^{ - 1}}\left( {\frac{x}{y}} \right) + \log x + c = 0$
C
$\log (y + \sqrt {{x^2} + {y^2}} ) + \log y + c = 0$
D
${\sinh ^{ - 1}}\left( {\frac{x}{y}} \right) + \log y + c = 0$

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: ${y^2}\,dx + ({x^2} - xy + {y^2})\,dy = 0$
પદોને ફરીથી ગોઠવતા: $\frac{{dx}}{{dy}} = -\frac{{{x^2} - xy + {y^2}}}{{{y^2}}}$
આ એક સુરેખ સમઘાત વિકલ સમીકરણ છે. ધારો કે $x = vy$,તેથી $\frac{{dx}}{{dy}} = v + y\frac{{dv}}{{dy}}$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $v + y\frac{{dv}}{{dy}} = -\left( {\frac{{{v^2}{y^2} - vy^2 + {y^2}}}{{{y^2}}}} \right)$
$v + y\frac{{dv}}{{dy}} = -({v^2} - v + 1)$
$y\frac{{dv}}{{dy}} = -{v^2} + v - 1 - v = -({v^2} + 1)$
ચલને અલગ કરતા: $\frac{{dv}}{{{v^2} + 1}} = -\frac{{dy}}{y}$
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{{dv}}{{{v^2} + 1}} = -\int \frac{{dy}}{y}$
${\tan ^{ - 1}}(v) = -\log |y| + C$
$v = \frac{x}{y}$ પાછા મૂકતા: ${\tan ^{ - 1}}\left( {\frac{x}{y}} \right) + \log |y| = C$
આમ,વ્યાપક ઉકેલ ${\tan ^{ - 1}}\left( {\frac{x}{y}} \right) + \log y + c = 0$ છે.
20
MediumMCQ
$\left( 1, \frac{\pi}{4} \right)$ માંથી પસાર થતા વક્ર માટે $(x, y)$ બિંદુએ સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{y}{x} - \cos^2\left( \frac{y}{x} \right)$ છે,તો વક્રનું સમીકરણ શોધો.
A
$y = \tan^{-1}\left[ \log\left( \frac{e}{x} \right) \right]$
B
$y = x\tan^{-1}\left[ \log\left( \frac{x}{e} \right) \right]$
C
$y = x\tan^{-1}\left[ \log\left( \frac{e}{x} \right) \right]$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = \frac{y}{x} - \cos^2\left( \frac{y}{x} \right)$.
આ એક સુરેખ સમઘાત વિકલ સમીકરણ છે. ધારો કે $y = vx$,તેથી $\frac{dy}{dx} = v + x\frac{dv}{dx}$.
સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા: $v + x\frac{dv}{dx} = v - \cos^2(v)$.
આથી $x\frac{dv}{dx} = -\cos^2(v)$,અથવા $\sec^2(v) dv = -\frac{dx}{x}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \sec^2(v) dv = -\int \frac{1}{x} dx$.
$\tan(v) = -\log|x| + C$.
$v = \frac{y}{x}$ મૂકતા: $\tan\left( \frac{y}{x} \right) = -\log|x| + C$.
વક્ર $\left( 1, \frac{\pi}{4} \right)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $\tan\left( \frac{\pi/4}{1} \right) = -\log(1) + C \implies 1 = 0 + C \implies C = 1$.
આમ,$\tan\left( \frac{y}{x} \right) = -\log(x) + 1 = \log(e) - \log(x) = \log\left( \frac{e}{x} \right)$.
તેથી,$y = x\tan^{-1}\left[ \log\left( \frac{e}{x} \right) \right]$.
21
EasyMCQ
ત્રણ સિક્કા ઉછાળવામાં આવે છે. જો છાપ અને કાંટ બંને મળે,તો બરાબર એક છાપ મળે તેની સંભાવના કેટલી?
A
$\frac{3}{8}$
B
$\frac{1}{6}$
C
$\frac{1}{2}$
D
$\frac{1}{3}$

Solution

(C) જ્યારે ત્રણ સિક્કા ઉછાળવામાં આવે,ત્યારે નિદર્શાવકાશ $S = \{HHH, HHT, HTH, THH, HTT, THT, TTH, TTT\}$ છે.
શરત મુજબ છાપ અને કાંટ બંને મળે છે,તેથી આપણે $HHH$ અને $TTT$ ને બાકાત રાખીશું.
આમ,નવો નિદર્શાવકાશ $S' = \{HHT, HTH, THH, HTT, THT, TTH\}$ થશે,તેથી $n(S') = 6$.
ધારો કે $E$ એ ઘટના છે કે જેમાં બરાબર એક છાપ મળે છે. $E$ ના પરિણામો $\{HTT, THT, TTH\}$ છે,તેથી $n(E) = 3$.
માટે જરૂરી સંભાવના $P(E) = \frac{n(E)}{n(S')} = \frac{3}{6} = \frac{1}{2}$ છે.
22
EasyMCQ
એક સિક્કો ત્યાં સુધી ઉછાળવામાં આવે છે જ્યાં સુધી છાપ (head) ન મળે અથવા સિક્કો પાંચ વખત ઉછાળવામાં ન આવે. જો પ્રથમ બે ઉછાળમાં છાપ ન મળે,તો સિક્કો $5$ વખત ઉછાળવામાં આવે તેની સંભાવના કેટલી છે?
A
$\frac{1}{2}$
B
$\frac{3}{5}$
C
$\frac{1}{4}$
D
$\frac{1}{3}$

Solution

(C) ધારો કે $T$ એ કાંટો (tail) અને $H$ એ છાપ (head) દર્શાવે છે.
આપેલ છે કે પ્રથમ બે ઉછાળમાં છાપ મળતી નથી,તેથી પ્રથમ બે ઉછાળના પરિણામો $(T, T)$ છે.
પ્રયોગ ત્યાં સુધી ચાલુ રહે છે જ્યાં સુધી છાપ ન મળે અથવા સિક્કો $5$ વખત ઉછાળવામાં ન આવે.
સિક્કો $5$ વખત ઉછાળવામાં આવે તે માટે,$3^{rd}$ અને $4^{th}$ ઉછાળમાં છાપ ન મળવી જોઈએ.
$3^{rd}$ ઉછાળમાં કાંટો મળવાની સંભાવના $P(T_3) = \frac{1}{2}$ છે.
$4^{th}$ ઉછાળમાં કાંટો મળવાની સંભાવના $P(T_4) = \frac{1}{2}$ છે.
આ સ્વતંત્ર ઘટનાઓ હોવાથી,પ્રથમ બે ઉછાળ કાંટા હોય તો સિક્કો $5$ વખત ઉછાળવામાં આવે તેની સંભાવના $P(T_3) \times P(T_4) = \frac{1}{2} \times \frac{1}{2} = \frac{1}{4}$ છે.
23
EasyMCQ
બે પાસાને એકવાર ફેંકવામાં આવે છે,તો પ્રથમ પાસા પર $4$ આવે તે શરતે અંકોનો સરવાળો $7$ થી વધુ હોય તેની સંભાવના કેટલી છે?
A
$\frac{1}{3}$
B
$\frac{1}{2}$
C
$\frac{1}{12}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે $A$ એ અંકોનો સરવાળો $7$ થી વધુ હોય તેવી ઘટના છે.
ધારો કે $B$ એ પ્રથમ પાસા પર $4$ આવે તેવી ઘટના છે.
પ્રથમ પાસા પર $4$ આવે તેવા કુલ પરિણામો $S = \{(4, 1), (4, 2), (4, 3), (4, 4), (4, 5), (4, 6)\}$ છે.
ઘટના $B$ માં કુલ પરિણામોની સંખ્યા $n(B) = 6$ છે.
જેમાં સરવાળો $7$ થી વધુ હોય તેવા પરિણામો $(4, 4), (4, 5), (4, 6)$ છે.
આમ,સાનુકૂળ પરિણામોની સંખ્યા $n(A \cap B) = 3$ છે.
શરતી સંભાવના $P(A|B) = \frac{n(A \cap B)}{n(B)} = \frac{3}{6} = \frac{1}{2}$ થાય.
24
EasyMCQ
એક થેલીમાં $3$ લાલ,$6$ સફેદ અને $7$ વાદળી દડા છે. બે દડા એક પછી એક લેવામાં આવે છે. જો પ્રથમ લીધેલ દડો થેલીમાં પાછો મૂકવામાં ન આવે,તો પ્રથમ દડો સફેદ અને બીજો દડો વાદળી હોવાની સંભાવના કેટલી થાય?
A
$6/25$
B
$7/33$
C
$5/38$
D
$7/40$

Solution

(D) કુલ દડાની સંખ્યા = $3 + 6 + 7 = 16$.
ધારો કે $A$ એ પ્રથમ દડો સફેદ હોવાની ઘટના છે.
ધારો કે $B$ એ બીજો દડો વાદળી હોવાની ઘટના છે.
પ્રથમ દડો પાછો મૂકવામાં આવતો નથી,તેથી આ ઘટનાઓ પરસ્પર આધારિત છે.
પ્રથમ દડો સફેદ હોવાની સંભાવના $P(A) = \frac{6}{16} = \frac{3}{8}$ છે.
એક સફેદ દડો કાઢ્યા પછી,થેલીમાં બાકી રહેલા દડાની સંખ્યા $15$ છે.
વાદળી દડાની સંખ્યા $7$ જ રહે છે.
પ્રથમ દડો સફેદ હોય તે શરતે બીજો દડો વાદળી હોવાની સંભાવના $P(B|A) = \frac{7}{15}$ છે.
તેથી,પ્રથમ દડો સફેદ અને બીજો દડો વાદળી હોવાની સંભાવના $P(A \cap B) = P(A) \times P(B|A) = \frac{6}{16} \times \frac{7}{15} = \frac{3}{8} \times \frac{7}{15} = \frac{1}{8} \times \frac{7}{5} = \frac{7}{40}$ છે.
25
MediumMCQ
એક પાસો બે વાર ફેંકવામાં આવે છે. જો મળતી સંખ્યાઓનો સરવાળો $6$ હોય,તો સંખ્યા $4$ ઓછામાં ઓછી એક વાર મળે તેની સંભાવના કેટલી?
A
$3/4$
B
$2/5$
C
$2/3$
D
$5/3$

Solution

(B) ધારો કે $A$ એ ઘટના છે કે સંખ્યા $4$ ઓછામાં ઓછી એક વાર મળે છે,અને $B$ એ ઘટના છે કે સંખ્યાઓનો સરવાળો $6$ થાય છે.
સરવાળો $6$ હોય તેવા પરિણામોનો ગણ $B = \{(1, 5), (2, 4), (3, 3), (4, 2), (5, 1)\}$ છે.
આમ,$B$ માં કુલ પરિણામોની સંખ્યા $n(B) = 5$ છે.
ઘટના $A \cap B$ એવા પરિણામો દર્શાવે છે જ્યાં સરવાળો $6$ હોય અને સંખ્યા $4$ ઓછામાં ઓછી એક વાર આવે.
ગણ $B$ માં જોતા,$4$ ધરાવતા પરિણામો $(2, 4)$ અને $(4, 2)$ છે.
તેથી,$A \cap B = \{(2, 4), (4, 2)\}$,જેનો અર્થ છે કે $n(A \cap B) = 2$.
શરતી સંભાવના $P(A|B) = \frac{n(A \cap B)}{n(B)} = \frac{2}{5}$ દ્વારા મળે છે.
26
MediumMCQ
ધારો કે $A$ અને $B$ બે નિરપેક્ષ ઘટનાઓ છે. જો $P(A) = \frac{1}{5}$ અને $P(A \cup B) = \frac{7}{10}$ હોય,તો $P(\overline{B})$ ની કિંમત શું થાય?
A
$3/8$
B
$2/7$
C
$7/9$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહીં

Solution

(A) ધારો કે $P(\overline{B}) = x$. તો $P(B) = 1 - x$.
$A$ અને $B$ નિરપેક્ષ ઘટનાઓ હોવાથી,$P(A \cap B) = P(A)P(B) = \frac{1}{5}(1 - x)$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $P(A \cup B) = P(A) + P(B) - P(A \cap B)$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $\frac{7}{10} = \frac{1}{5} + (1 - x) - \frac{1}{5}(1 - x)$.
$\frac{7}{10} = \frac{1}{5} + (1 - x)(1 - \frac{1}{5})$.
$\frac{7}{10} - \frac{2}{10} = (1 - x)(\frac{4}{5})$.
$\frac{5}{10} = (1 - x)(\frac{4}{5})$.
$\frac{1}{2} = (1 - x)(\frac{4}{5})$.
$1 - x = \frac{1}{2} \times \frac{5}{4} = \frac{5}{8}$.
$P(\overline{B}) = x$ હોવાથી,$x = 1 - \frac{5}{8} = \frac{3}{8}$.
27
MediumMCQ
વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{x + y}{x}$ નો ઉકેલ શોધો જે શરત $y(1) = 1$ નું પાલન કરે છે.
A
$y = \ln x + x$
B
$y = x \ln x + x^2$
C
$y = x e^{x - 1}$
D
$y = x \ln x + x$

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{x + y}{x} = 1 + \frac{y}{x}$ છે.
આ એક સુરેખ સમઘાત વિકલ સમીકરણ છે. ધારો કે $y = vx$,તેથી $\frac{dy}{dx} = v + x \frac{dv}{dx}$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા,$v + x \frac{dv}{dx} = 1 + v$ મળે છે.
બંને બાજુથી $v$ બાદ કરતા,$x \frac{dv}{dx} = 1$ મળે છે.
ચલને અલગ કરતા,$dv = \frac{dx}{x}$ મળે છે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,$v = \ln|x| + C$ મળે છે.
$y = vx$ હોવાથી,$\frac{y}{x} = \ln|x| + C$,એટલે કે $y = x \ln|x| + Cx$.
શરત $y(1) = 1$ નો ઉપયોગ કરતા,$x = 1$ અને $y = 1$ મૂકતા:
$1 = 1 \cdot \ln(1) + C(1) \Rightarrow 1 = 0 + C \Rightarrow C = 1$.
આમ,ઉકેલ $y = x \ln x + x$ છે.
28
MediumMCQ
બે વિમાનો $I$ અને $II$ ક્રમશઃ લક્ષ્ય પર બોમ્બ ફેંકે છે. $I$ અને $II$ દ્વારા લક્ષ્યને ભેદવાની સંભાવના અનુક્રમે $0.3$ અને $0.2$ છે. બીજું વિમાન ત્યારે જ બોમ્બ ફેંકશે જો પ્રથમ વિમાન લક્ષ્યને ચૂકી જાય. બીજા વિમાન દ્વારા લક્ષ્યને ભેદવાની સંભાવના કેટલી છે?
A
$0.2$
B
$0.7$
C
$0.14$
D
$0.32$
29
MediumMCQ
સમીકરણ $x\frac{dy}{dx} = y - x\tan \left( \frac{y}{x} \right)$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$x\sin \left( \frac{x}{y} \right) + c = 0$
B
$x\sin y + c = 0$
C
$x\sin \left( \frac{y}{x} \right) = c$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $x\frac{dy}{dx} = y - x\tan \left( \frac{y}{x} \right)$.
$x$ વડે ભાગતા,આપણને મળે: $\frac{dy}{dx} = \frac{y}{x} - \tan \left( \frac{y}{x} \right)$.
આ એક સુરેખ સમઘાત વિકલ સમીકરણ છે. ધારો કે $y = vx$,તેથી $\frac{dy}{dx} = v + x\frac{dv}{dx}$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $v + x\frac{dv}{dx} = v - \tan v$.
સાદું રૂપ આપતા: $x\frac{dv}{dx} = -\tan v$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dv}{\tan v} = -\frac{dx}{x}$,એટલે કે $\cot v \, dv = -\frac{dx}{x}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \cot v \, dv = -\int \frac{dx}{x}$.
$\ln |\sin v| = -\ln |x| + \ln |c|$.
$\ln |\sin v| + \ln |x| = \ln |c|$.
$\ln |x \sin v| = \ln |c|$.
$x \sin v = c$.
$v = \frac{y}{x}$ પાછું મૂકતા: $x \sin \left( \frac{y}{x} \right) = c$.
30
DifficultMCQ
જો બિંદુ $\left( 1, \frac{\pi}{4} \right)$ માંથી પસાર થતા વક્રના કોઈપણ બિંદુ $(x, y)$ પર સ્પર્શકનો ઢાળ $\left\{ \frac{y}{x} - \sin^2\left( \frac{y}{x} \right) \right\}$ હોય,તો વક્રનું સમીકરણ શોધો.
A
$y = \cot^{-1}(\log_e x)$
B
$y = \cot^{-1}\left( \log_e \frac{x}{e} \right)$
C
$y = x \cot^{-1}(\log_e ex)$
D
$y = \cot^{-1}\left( \log_e \frac{e}{x} \right)$

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{y}{x} - \sin^2\left( \frac{y}{x} \right)$ છે.
આ એક સુરેખ વિકલ સમીકરણ છે. ધારો કે $y = vx$,તેથી $\frac{dy}{dx} = v + x \frac{dv}{dx}$.
સમીકરણમાં કિંમત મૂકતા: $v + x \frac{dv}{dx} = v - \sin^2 v$.
આનું સાદું રૂપ આપતા $x \frac{dv}{dx} = -\sin^2 v$,અથવા $-\csc^2 v \, dv = \frac{dx}{x}$ મળે છે.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $-\int \csc^2 v \, dv = \int \frac{dx}{x}$.
આથી $\cot v = \log_e x + C$,એટલે કે $\cot\left( \frac{y}{x} \right) = \log_e x + C$.
વક્ર બિંદુ $\left( 1, \frac{\pi}{4} \right)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $\cot\left( \frac{\pi/4}{1} \right) = \log_e 1 + C$.
$\cot(\pi/4) = 1$ અને $\log_e 1 = 0$ હોવાથી,$C = 1$ મળે છે.
તેથી,$\cot\left( \frac{y}{x} \right) = \log_e x + 1 = \log_e x + \log_e e = \log_e(ex)$.
આમ,$\frac{y}{x} = \cot^{-1}(\log_e ex)$,જેનો અર્થ છે કે $y = x \cot^{-1}(\log_e ex)$.
31
AdvancedMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધેય સમપરિમાણીય (homogeneous) નથી?
A
$f(x, y) = \frac{x - y}{x^2 + y^2}$
B
$f(x, y) = x^{1/3} \cdot y^{-2/3} \tan^{-1} \frac{x}{y}$
C
$f(x, y) = x (\ln \sqrt{x^2 + y^2} - \ln y) + y e^{x/y}$
D
$f(x, y) = x \left[ \ln \frac{2x^2 + y^2}{x} - \ln(x + y) \right] + y^2 \tan \frac{x + 2y}{3x - y}$

Solution

(D) વિધેય $f(x, y)$ એ $n$ ઘાતનું સમપરિમાણીય વિધેય કહેવાય જો $f(\lambda x, \lambda y) = \lambda^n f(x, y)$ થાય.
$(A)$ $f(\lambda x, \lambda y) = \frac{\lambda x - \lambda y}{(\lambda x)^2 + (\lambda y)^2} = \frac{\lambda(x - y)}{\lambda^2(x^2 + y^2)} = \lambda^{-1} f(x, y)$. આ $-1$ ઘાતનું સમપરિમાણીય વિધેય છે.
$(B)$ $f(\lambda x, \lambda y) = (\lambda x)^{1/3} (\lambda y)^{-2/3} \tan^{-1} \frac{\lambda x}{\lambda y} = \lambda^{1/3 - 2/3} x^{1/3} y^{-2/3} \tan^{-1} \frac{x}{y} = \lambda^{-1/3} f(x, y)$. આ $-1/3$ ઘાતનું સમપરિમાણીય વિધેય છે.
$(C)$ $f(\lambda x, \lambda y) = \lambda x (\ln \sqrt{\lambda^2(x^2 + y^2)} - \ln(\lambda y)) + \lambda y e^{\frac{\lambda x}{\lambda y}} = \lambda x (\ln \lambda + \ln \sqrt{x^2 + y^2} - \ln \lambda - \ln y) + \lambda y e^{x/y} = \lambda f(x, y)$. આ $1$ ઘાતનું સમપરિમાણીય વિધેય છે.
$(D)$ $f(\lambda x, \lambda y) = \lambda x [\ln \frac{2\lambda^2 x^2 + \lambda^2 y^2}{\lambda x} - \ln(\lambda x + \lambda y)] + (\lambda y)^2 \tan \frac{\lambda x + 2\lambda y}{3\lambda x - \lambda y} = \lambda x [\ln \frac{\lambda^2(2x^2 + y^2)}{\lambda x} - \ln(\lambda(x + y))] + \lambda^2 y^2 \tan \frac{x + 2y}{3x - y} = \lambda x [\ln \lambda + \ln \frac{2x^2 + y^2}{x(x + y)}] + \lambda^2 y^2 \tan \frac{x + 2y}{3x - y}$. અહીં $\ln \lambda$ પદ સામાન્ય નીકળતું ન હોવાથી,આ વિધેય સમપરિમાણીય નથી.
32
DifficultMCQ
એક વક્ર બિંદુ $\left( 1, \frac{\pi}{4} \right)$ માંથી પસાર થાય છે અને કોઈપણ બિંદુએ તેનો ઢાળ $\frac{dy}{dx} = \frac{y}{x} - \cos^2 \left( \frac{y}{x} \right)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. તો વક્રનું સમીકરણ શું છે?
A
$y = x \tan^{-1} \left( \ln \frac{e}{x} \right)$
B
$y = x \tan^{-1} (\ln x + 2)$
C
$y = \tan^{-1} \left( \ln \frac{e}{x} \right)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = \frac{y}{x} - \cos^2 \left( \frac{y}{x} \right)$.
આ એક સુરેખ વિકલ સમીકરણ છે. ધારો કે $y = vx$,તો $\frac{dy}{dx} = v + x \frac{dv}{dx}$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $v + x \frac{dv}{dx} = v - \cos^2 v$.
સાદુરૂપ આપતા: $x \frac{dv}{dx} = -\cos^2 v$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dv}{\cos^2 v} = -\frac{dx}{x}$,એટલે કે $\sec^2 v \, dv = -\frac{dx}{x}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \sec^2 v \, dv = -\int \frac{1}{x} \, dx$.
આથી: $\tan v = -\ln |x| + C$.
$v = \frac{y}{x}$ મૂકતા: $\tan \left( \frac{y}{x} \right) = -\ln x + C$.
વક્ર બિંદુ $(1, \frac{\pi}{4})$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $\tan \left( \frac{\pi/4}{1} \right) = -\ln(1) + C$.
$\tan(\frac{\pi}{4}) = 1$ અને $\ln(1) = 0$ હોવાથી,$1 = 0 + C$,તેથી $C = 1$.
આમ,$\tan \left( \frac{y}{x} \right) = 1 - \ln x = \ln e - \ln x = \ln \left( \frac{e}{x} \right)$.
તેથી,$y = x \tan^{-1} \left( \ln \frac{e}{x} \right)$.
33
AdvancedMCQ
$m$ ની વાસ્તવિક કિંમત શોધો જેના માટે આદેશ $y = u^m$ વિકલ સમીકરણ $2x^4y \frac{dy}{dx} + y^4 = 4x^6$ ને સમપરિમાણીય (homogeneous) સમીકરણમાં રૂપાંતરિત કરે છે:
A
$m = 0$
B
$m = 1$
C
$m = 3/2$
D
$m$ ની કોઈ કિંમત નથી

Solution

(C) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $2x^4y \frac{dy}{dx} + y^4 = 4x^6$.
$y = u^m$ આદેશ લેતા,$\frac{dy}{dx} = m u^{m-1} \frac{du}{dx}$ મળે.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $2x^4(u^m)(m u^{m-1} \frac{du}{dx}) + (u^m)^4 = 4x^6$.
સાદું રૂપ આપતા: $2m x^4 u^{2m-1} \frac{du}{dx} + u^{4m} = 4x^6$.
સમીકરણ સમપરિમાણીય બને તે માટે,દરેક પદમાં $x$ અને $u$ ના ઘાતાંકો પ્રમાણસર હોવા જોઈએ.
$u^{4m}$ અને $x^6$ ના ઘાતાંકો સરખાવતા,$4m = 6$ મળે,તેથી $m = 3/2$.
પ્રથમ પદ $x^4 u^{2m-1}$ માટે ચકાસતા,$2m-1 = 2$ મળે,જેનું સાદું રૂપ આપતા $m = 3/2$ મળે છે.
આમ,$m$ ની કિંમત $3/2$ છે.
34
AdvancedMCQ
$(1, 0)$ માંથી પસાર થતા વક્રનું સમીકરણ શોધો,જેના માટે બિંદુ $P$ ના યામ (abscissa) અને $P$ આગળના અભિલંબ (normal) દ્વારા $x$-અક્ષ પર બનતા અંતઃખંડનો ગુણાકાર એ બિંદુ $P$ ના ત્રિજ્યા સદિશના વર્ગના બમણા જેટલો છે.
A
$x^2 + y^2 = x^4$
B
$x^2 + y^2 = 2x^4$
C
$x^2 + y^2 = 4x^4$
D
કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે બિંદુ $P$ એ $(x, y)$ છે. $P$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $m = \frac{dy}{dx}$ છે. $P$ આગળ અભિલંબનો ઢાળ $-\frac{1}{m} = -\frac{dx}{dy}$ છે.
$P(x, y)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $Y - y = -\frac{dx}{dy} (X - x)$ છે.
$x$-અંતઃખંડ શોધવા માટે,$Y = 0$ મૂકો:
$-y = -\frac{dx}{dy} (X - x) \implies X - x = y \frac{dy}{dx} \implies X = x + y \frac{dy}{dx}$.
$P$ નો યામ $x$ છે. અભિલંબનો $x$-અંતઃખંડ $X = x + y \frac{dy}{dx}$ છે.
$P$ નો ત્રિજ્યા સદિશ $\sqrt{x^2 + y^2}$ છે,તેથી તેનો વર્ગ $x^2 + y^2$ થાય.
પ્રશ્ન મુજબ,યામ અને $x$-અંતઃખંડનો ગુણાકાર ત્રિજ્યા સદિશના વર્ગના બમણા જેટલો છે:
$x \left( x + y \frac{dy}{dx} \right) = 2(x^2 + y^2)$.
$x^2 + xy \frac{dy}{dx} = 2x^2 + 2y^2 \implies xy \frac{dy}{dx} = x^2 + 2y^2$.
આ એક સમઘાત વિકલ સમીકરણ છે. ધારો કે $y = vx$,તો $\frac{dy}{dx} = v + x \frac{dv}{dx}$.
$x(vx) (v + x \frac{dv}{dx}) = x^2 + 2(vx)^2 \implies x^2 v (v + x \frac{dv}{dx}) = x^2(1 + 2v^2)$.
$v^2 + vx \frac{dv}{dx} = 1 + 2v^2 \implies vx \frac{dv}{dx} = 1 + v^2$.
$\frac{v}{1 + v^2} dv = \frac{1}{x} dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\frac{1}{2} \ln(1 + v^2) = \ln x + C \implies \ln(1 + v^2) = \ln x^2 + 2C \implies 1 + v^2 = k x^2$,જ્યાં $k = e^{2C}$.
$v = \frac{y}{x}$ મૂકતા: $1 + \frac{y^2}{x^2} = k x^2 \implies x^2 + y^2 = k x^4$.
વક્ર $(1, 0)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $1^2 + 0^2 = k(1)^4 \implies k = 1$.
આમ,સમીકરણ $x^2 + y^2 = x^4$ છે.
Solution diagram
35
AdvancedMCQ
આદેશ $y = z^{\alpha}$ એ વિકલ સમીકરણ $(x^2y^2 - 1)dy + 2xy^3dx = 0$ ને સમપરિમાણ વિકલ સમીકરણમાં રૂપાંતરિત કરે છે,તો $\alpha$ ની કિંમત શોધો.
A
$\alpha = -1$
B
$\alpha = 0$
C
$\alpha = 1$
D
$\alpha$ ની કોઈ કિંમત નથી

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ $(x^2y^2 - 1)dy + 2xy^3dx = 0$ છે.
$y = z^{\alpha}$ આદેશ લેતા,$dy = \alpha z^{\alpha - 1} dz$ મળે.
સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા:
$(x^2(z^{\alpha})^2 - 1)(\alpha z^{\alpha - 1} dz) + 2x(z^{\alpha})^3 dx = 0$
$(x^2 z^{2\alpha} - 1)(\alpha z^{\alpha - 1} dz) + 2x z^{3\alpha} dx = 0$
$\alpha x^2 z^{3\alpha - 1} dz - \alpha z^{\alpha - 1} dz + 2x z^{3\alpha} dx = 0$
સમીકરણ સમપરિમાણ હોવા માટે,દરેક પદમાં $x$ અને $z$ ના ઘાતાંકોનો સરવાળો સમાન હોવો જોઈએ.
ઘાતાંકો આ મુજબ છે:
પદ $1$: $x^2 z^{3\alpha - 1} \rightarrow 2 + (3\alpha - 1) = 3\alpha + 1$
પદ $2$: $z^{\alpha - 1} \rightarrow 0 + (\alpha - 1) = \alpha - 1$
પદ $3$: $x z^{3\alpha} \rightarrow 1 + 3\alpha = 3\alpha + 1$
ઘાતાંકોને સરખાવતા: $3\alpha + 1 = \alpha - 1$
$2\alpha = -2 \Rightarrow \alpha = -1$.
36
AdvancedMCQ
વિકલ સમીકરણ $x \left( \frac{dy}{dx} \right) = y \ln \left( \frac{y}{x} \right)$ નો વ્યાપક ઉકેલ શોધો:
A
$y = xe^{1 - cx}$
B
$y = xe^{1 + cx}$
C
$y = xe^{cx}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $x \frac{dy}{dx} = y \ln \left( \frac{y}{x} \right)$.
આ એક સુરેખ સમઘાત વિકલ સમીકરણ છે. ધારો કે $y = vx$,તેથી $\frac{dy}{dx} = v + x \frac{dv}{dx}$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $x(v + x \frac{dv}{dx}) = vx \ln(v)$.
$x$ વડે ભાગતા: $v + x \frac{dv}{dx} = v \ln(v)$.
ગોઠવતા: $x \frac{dv}{dx} = v \ln(v) - v = v(\ln(v) - 1)$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{dv}{v(\ln(v) - 1)} = \frac{dx}{x}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{dv}{v(\ln(v) - 1)} = \int \frac{dx}{x}$.
ધારો કે $u = \ln(v) - 1$,તેથી $du = \frac{1}{v} dv$.
તેથી,$\int \frac{du}{u} = \ln|x| + C$.
$\ln|\ln(v) - 1| = \ln|x| + C$.
$\ln(v) - 1 = Cx$ (જ્યાં $C$ અચળાંક છે).
$\ln(\frac{y}{x}) = 1 + Cx$.
$\frac{y}{x} = e^{1 + Cx}$.
$y = xe^{1 + Cx}$.
37
AdvancedMCQ
કયું/કયા વિધાન સાચું/સાચા છે તે ઓળખો.
A
$f(x, y) = e^{y/x} + \tan\frac{y}{x}$ એ શૂન્ય ઘાતવાળું સમપરિમાણીય વિધેય છે.
B
$x \cdot \ln \frac{y}{x} dx + \frac{y^2}{x} \sin^{-1} \frac{y}{x} dy = 0$ એ સમપરિમાણીય વિકલ સમીકરણ છે.
C
$f(x, y) = x^2 + \sin x \cdot \cos y$ એ સમપરિમાણીય નથી.
D
ઉપરના તમામ.

Solution

(D) પગલું $1$: વિકલ્પ $A$ ચકાસો. વિધેય $f(x, y)$ એ $n$ ઘાતનું સમપરિમાણીય કહેવાય જો $f(\lambda x, \lambda y) = \lambda^n f(x, y)$ હોય. $f(x, y) = e^{y/x} + \tan(y/x)$ માટે,$f(\lambda x, \lambda y) = e^{(\lambda y)/(\lambda x)} + \tan((\lambda y)/(\lambda x)) = e^{y/x} + \tan(y/x) = \lambda^0 f(x, y)$. આમ,તે $0$ ઘાતનું સમપરિમાણીય છે. વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
પગલું $2$: વિકલ્પ $B$ ચકાસો. વિકલ સમીકરણ $M(x, y)dx + N(x, y)dy = 0$ સમપરિમાણીય છે જો $M(x, y)$ અને $N(x, y)$ બંને સમાન ઘાતના સમપરિમાણીય વિધેયો હોય. અહીં,$M(x, y) = x \ln(y/x)$ એ $1$ ઘાતનું સમપરિમાણીય છે. $N(x, y) = \frac{y^2}{x} \sin^{-1}(y/x)$ એ $1$ ઘાતનું સમપરિમાણીય છે. બંને $1$ ઘાતના હોવાથી,સમીકરણ સમપરિમાણીય છે. વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
પગલું $3$: વિકલ્પ $C$ ચકાસો. $f(x, y) = x^2 + \sin x \cos y$ માટે,$f(\lambda x, \lambda y) = (\lambda x)^2 + \sin(\lambda x) \cos(\lambda y) = \lambda^2 x^2 + \sin(\lambda x) \cos(\lambda y)$. આને કોઈ પણ $n$ માટે $\lambda^n f(x, y)$ સ્વરૂપમાં લખી શકાતું નથી. તેથી,તે સમપરિમાણીય નથી. વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
પગલું $4$: $A, B,$ અને $C$ સાચા હોવાથી,સાચો જવાબ $D$ છે.
38
AdvancedMCQ
નીચેનામાંથી કયા વિધેયો સમપરિમાણીય (homogeneous) છે?
A
$x \sin y + y \sin x$
B
$x e^{y/x} + y e^{x/y}$
C
$x^2 - xy$
D
$(B)$ અને $(C)$ બંને

Solution

(D) વિધેય $f(x, y)$ ને $n$ ઘાતવાળું સમપરિમાણીય વિધેય કહેવાય જો $f(\lambda x, \lambda y) = \lambda^n f(x, y)$ થાય.
$A) f(x, y) = x \sin y + y \sin x$
$f(\lambda x, \lambda y) = \lambda x \sin(\lambda y) + \lambda y \sin(\lambda x) = \lambda(x \sin(\lambda y) + y \sin(\lambda x))$.
આ $\lambda^n f(x, y)$ બરાબર ન હોવાથી,તે સમપરિમાણીય નથી.
$B) f(x, y) = x e^{y/x} + y e^{x/y}$
$f(\lambda x, \lambda y) = \lambda x e^{\lambda y / \lambda x} + \lambda y e^{\lambda x / \lambda y} = \lambda(x e^{y/x} + y e^{x/y}) = \lambda^1 f(x, y)$.
આ $1$ ઘાતવાળું સમપરિમાણીય વિધેય છે.
$C) f(x, y) = x^2 - xy$
$f(\lambda x, \lambda y) = (\lambda x)^2 - (\lambda x)(\lambda y) = \lambda^2 x^2 - \lambda^2 xy = \lambda^2(x^2 - xy) = \lambda^2 f(x, y)$.
આ $2$ ઘાતવાળું સમપરિમાણીય વિધેય છે.
તેથી,$(B)$ અને $(C)$ બંને સમપરિમાણીય વિધેયો છે.
39
AdvancedMCQ
એક વક્ર બિંદુ $\left( 1, \frac{\pi}{4} \right)$ માંથી પસાર થાય છે અને કોઈપણ બિંદુએ તેનો ઢાળ $\frac{dy}{dx} = \frac{y}{x} - \cos^2 \left( \frac{y}{x} \right)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. વક્રનું સમીકરણ શોધો.
A
$y = x \tan^{-1} \left( \ln \frac{e}{x} \right)$
B
$y = x \tan^{-1} (\ln x + 2)$
C
$y = \frac{1}{x} \tan^{-1} \left( \ln \frac{e}{x} \right)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $\frac{dy}{dx} = \frac{y}{x} - \cos^2 \left( \frac{y}{x} \right)$.
ધારો કે $v = \frac{y}{x}$,તેથી $y = vx$. $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$\frac{dy}{dx} = v + x \frac{dv}{dx}$ મળે.
સમીકરણમાં કિંમત મૂકતા: $v + x \frac{dv}{dx} = v - \cos^2 v$.
આનું સાદું રૂપ $x \frac{dv}{dx} = -\cos^2 v$ થાય છે.
ચલને અલગ કરતા: $\sec^2 v \, dv = -\frac{dx}{x}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \sec^2 v \, dv = -\int \frac{dx}{x} \implies \tan v = -\ln |x| + C$.
વક્ર બિંદુ $\left( 1, \frac{\pi}{4} \right)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી જ્યારે $x = 1$ હોય ત્યારે $v = \frac{\pi}{4}$ થાય.
$\tan \left( \frac{\pi}{4} \right) = -\ln(1) + C \implies 1 = 0 + C \implies C = 1$.
આમ,$\tan v = 1 - \ln x = \ln e - \ln x = \ln \left( \frac{e}{x} \right)$.
તેથી,$v = \tan^{-1} \left( \ln \frac{e}{x} \right)$.
$v = \frac{y}{x}$ મૂકતા,આપણને $y = x \tan^{-1} \left( \ln \frac{e}{x} \right)$ મળે છે.
40
AdvancedMCQ
વિકલ સમીકરણ $(x^2 - xy)dy = (xy + y^2)dx$ નો ઉકેલ શોધો.
A
$xy = ce^{-y/x}$
B
$xy = ce^{-x/y}$
C
$yx^2 = ce^{1/x}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ $(x^2 - xy)dy = (xy + y^2)dx$ છે.
આને $\frac{dy}{dx} = \frac{xy + y^2}{x^2 - xy}$ તરીકે લખી શકાય.
આ એક સુરેખ વિકલ સમીકરણ છે.
ધારો કે $y = vx$,તો $\frac{dy}{dx} = v + x\frac{dv}{dx}$.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $v + x\frac{dv}{dx} = \frac{x(vx) + (vx)^2}{x^2 - x(vx)} = \frac{v + v^2}{1 - v}$.
$x\frac{dv}{dx} = \frac{v + v^2}{1 - v} - v = \frac{v + v^2 - v + v^2}{1 - v} = \frac{2v^2}{1 - v}$.
ચલને અલગ કરતા: $\frac{1 - v}{v^2} dv = \frac{2}{x} dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int (v^{-2} - v^{-1}) dv = 2 \int \frac{1}{x} dx$.
$-v^{-1} - \ln|v| = 2\ln|x| + C$.
$v = y/x$ મૂકતા: $-\frac{x}{y} - \ln|y/x| = 2\ln|x| + C$.
$-\frac{x}{y} - \ln|y| + \ln|x| = 2\ln|x| + C$.
$-\frac{x}{y} = \ln|y| + \ln|x| + C = \ln|xy| + C$.
આમ,$xy = e^{-x/y - C} = Ce^{-x/y}$.
41
AdvancedMCQ
વિકલ સમીકરણ $x \cos \left( \frac{y}{x} \right) (y dx + x dy) = y \sin \left( \frac{y}{x} \right) (x dy - y dx)$ માટે,(જ્યાં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક છે) વ્યાપક ઉકેલ શું છે?
A
$x = cy \sec \left( \frac{y}{x} \right)$
B
$xy \cos \left( \frac{y}{x} \right) = c$
C
$x = cy \sec \left( \frac{x}{y} \right)$
D
$xy = c \cos \left( \frac{y}{x} \right)$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $x \cos \left( \frac{y}{x} \right) (y dx + x dy) = y \sin \left( \frac{y}{x} \right) (x dy - y dx)$
બંને બાજુને $xy \cos \left( \frac{y}{x} \right)$ વડે ભાગતા:
$\frac{y dx + x dy}{y} = \tan \left( \frac{y}{x} \right) \frac{x dy - y dx}{x}$
$\frac{y dx + x dy}{xy} = \tan \left( \frac{y}{x} \right) \left( \frac{x dy - y dx}{x^2} \right)$
અહીં $d(xy) = y dx + x dy$ અને $d\left( \frac{y}{x} \right) = \frac{x dy - y dx}{x^2}$ છે.
તેથી,$\frac{d(xy)}{xy} = \tan \left( \frac{y}{x} \right) d\left( \frac{y}{x} \right)$
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int \frac{d(xy)}{xy} = \int \tan \left( \frac{y}{x} \right) d\left( \frac{y}{x} \right)$
$\ln |xy| = \ln \left| \sec \left( \frac{y}{x} \right) \right| + \ln |c|$
$xy = c \sec \left( \frac{y}{x} \right)$
આમ,$xy \cos \left( \frac{y}{x} \right) = c$ એ સાચો ઉકેલ છે.
42
AdvancedMCQ
$x dy - y dx = \sqrt{x^2 - y^2} dx$ અને $y(1) = 0$ શરતનું પાલન કરતા વક્રનું સમીકરણ શોધો:
A
$y = x \sin(\ln x)$
B
$y^2 = x(x - 1)^2$
C
$y^2 = x^2(x - 1)$
D
$y = x \sin(\ln x)$

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ: $x dy - y dx = \sqrt{x^2 - y^2} dx$.
$dx$ વડે ભાગતા: $x \frac{dy}{dx} - y = \sqrt{x^2 - y^2}$.
$y = vx$ આદેશ લેતા,$\frac{dy}{dx} = v + x \frac{dv}{dx}$.
$x(v + x \frac{dv}{dx}) - vx = \sqrt{x^2 - v^2x^2}$.
$vx + x^2 \frac{dv}{dx} - vx = x \sqrt{1 - v^2}$.
$x^2 \frac{dv}{dx} = x \sqrt{1 - v^2} \implies \frac{dv}{\sqrt{1 - v^2}} = \frac{dx}{x}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \frac{dv}{\sqrt{1 - v^2}} = \int \frac{dx}{x} \implies \sin^{-1}(v) = \ln|x| + C$.
$v = \frac{y}{x}$ મૂકતા: $\sin^{-1}(\frac{y}{x}) = \ln|x| + C$.
$y(1) = 0$ આપેલ હોવાથી,$x = 1, y = 0$ લેતા: $\sin^{-1}(0) = \ln(1) + C \implies 0 = 0 + C \implies C = 0$.
તેથી,$\sin^{-1}(\frac{y}{x}) = \ln x \implies \frac{y}{x} = \sin(\ln x) \implies y = x \sin(\ln x)$.
43
DifficultMCQ
વિકલ સમીકરણ $(x^2 - y^2) \, dx + 2xy \, dy = 0$ નું સમાધાન કરતો અને બિંદુ $(1, 1)$ માંથી પસાર થતો વક્ર કયો છે?
A
બે ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ
B
એક ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ
C
અતિવલય
D
ઉપવલય

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ $(x^2 - y^2) \, dx + 2xy \, dy = 0$ છે.
આને $\frac{dy}{dx} = \frac{y^2 - x^2}{2xy}$ તરીકે લખી શકાય.
આ એક સુરેખ સમઘાત વિકલ સમીકરણ હોવાથી,$y = ux$ લેતા,$\frac{dy}{dx} = u + x \frac{du}{dx}$ મળે.
સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા: $u + x \frac{du}{dx} = \frac{u^2 x^2 - x^2}{2x(ux)} = \frac{u^2 - 1}{2u}$.
$x \frac{du}{dx} = \frac{u^2 - 1}{2u} - u = \frac{u^2 - 1 - 2u^2}{2u} = \frac{-(1 + u^2)}{2u}$.
ચલનું અલગીકરણ કરતા: $\int \frac{2u}{1 + u^2} \, du = - \int \frac{1}{x} \, dx$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\ln(1 + u^2) = -\ln|x| + \ln|C|$.
$\ln(1 + u^2) = \ln\left(\frac{C}{x}\right) \Rightarrow 1 + u^2 = \frac{C}{x}$.
$u = \frac{y}{x}$ મૂકતા: $1 + \frac{y^2}{x^2} = \frac{C}{x} \Rightarrow \frac{x^2 + y^2}{x^2} = \frac{C}{x} \Rightarrow x^2 + y^2 = Cx$.
વક્ર બિંદુ $(1, 1)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $1^2 + 1^2 = C(1) \Rightarrow C = 2$.
આમ,વક્રનું સમીકરણ $x^2 + y^2 = 2x$ છે,જેને $(x - 1)^2 + y^2 = 1$ તરીકે લખી શકાય.
આ $1$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ છે.
44
DifficultMCQ
વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{y^3}{2(xy^2 - x^2)}$ ધ્યાનમાં લો.
વિધાન $-1:$ આદેશ $z = y^2$ ઉપરના સમીકરણને પ્રથમ ક્રમના સુરેખ વિકલ સમીકરણમાં રૂપાંતરિત કરે છે.
વિધાન $-2:$ આ વિકલ સમીકરણનો ઉકેલ $y^2 e^{-y^2/x} = C$ છે.
A
બંને વિધાનો ખોટા છે.
B
વિધાન $-1$ સાચું છે અને વિધાન $-2$ ખોટું છે.
C
વિધાન $-1$ ખોટું છે અને વિધાન $-2$ સાચું છે.
D
બંને વિધાનો સાચા છે.

Solution

(B) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{y^3}{2(xy^2 - x^2)}$ છે.
ધારો કે $z = y^2$. તો $\frac{dz}{dx} = 2y \frac{dy}{dx}$.
$\frac{dy}{dx} = \frac{1}{2y} \frac{dz}{dx}$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$\frac{1}{2y} \frac{dz}{dx} = \frac{y^3}{2(xy^2 - x^2)} \implies \frac{dz}{dx} = \frac{y^4}{xy^2 - x^2} = \frac{z^2}{xz - x^2}$.
અંશ અને છેદને $x^2$ વડે ભાગતા,આપણને $\frac{dz}{dx} = \frac{(z/x)^2}{(z/x) - 1}$ મળે છે. આ $z$ અને $x$ ના સંદર્ભમાં એક સુરેખ (homogeneous) વિકલ સમીકરણ છે. તેથી,વિધાન $-1$ સાચું છે.
$\frac{dz}{dx} = \frac{z^2}{xz - x^2}$ ને ઉકેલવા માટે,$z = vx$ લો,તો $\frac{dz}{dx} = v + x \frac{dv}{dx}$.
$v + x \frac{dv}{dx} = \frac{v^2 x^2}{x(vx) - x^2} = \frac{v^2}{v - 1}$.
$x \frac{dv}{dx} = \frac{v^2}{v - 1} - v = \frac{v}{v - 1}$.
$\int \frac{v - 1}{v} dv = \int \frac{1}{x} dx \implies v - \ln|v| = \ln|x| + C$.
$\frac{z}{x} - \ln|\frac{z}{x}| = \ln|x| + C \implies \frac{y^2}{x} = \ln|y^2| + C$.
આ $y^2 e^{-y^2/x} = C$ સાથે મેળ ખાતું નથી. તેથી,વિધાન $-2$ ખોટું છે.
45
DifficultMCQ
જો $\frac{dy}{dx} = \frac{xy}{x^2 + y^2}$ અને $y(1) = 1$ હોય,તો $x$ ની કિંમત શોધો જે $y(x) = e$ નું સમાધાન કરે છે.
A
$\sqrt{2} e$
B
$\frac{e}{\sqrt{2}}$
C
$\frac{1}{2} \sqrt{3} e$
D
$\sqrt{3} e$

Solution

(D) આપેલ વિકલ સમીકરણ $\frac{dy}{dx} = \frac{xy}{x^2 + y^2}$ છે.
$y = vx$ લેતા,$\frac{dy}{dx} = v + x \frac{dv}{dx}$ મળે.
સમીકરણમાં કિંમત મૂકતા: $v + x \frac{dv}{dx} = \frac{x(vx)}{x^2 + v^2 x^2} = \frac{v}{1 + v^2}$.
$x \frac{dv}{dx} = \frac{v}{1 + v^2} - v = \frac{v - v - v^3}{1 + v^2} = -\frac{v^3}{1 + v^2}$.
ચલને અલગ કરતા: $\int \frac{1 + v^2}{v^3} dv = -\int \frac{dx}{x}$.
$\int (v^{-3} + v^{-1}) dv = -\int \frac{dx}{x}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $-\frac{1}{2v^2} + \ln|v| = -\ln|x| + C$.
$v = \frac{y}{x}$ મૂકતા: $-\frac{x^2}{2y^2} + \ln|\frac{y}{x}| = -\ln|x| + C$.
$-\frac{x^2}{2y^2} + \ln|y| - \ln|x| = -\ln|x| + C \implies -\frac{x^2}{2y^2} + \ln|y| = C$.
$y(1) = 1$ નો ઉપયોગ કરતા: $-\frac{1^2}{2(1)^2} + \ln(1) = C \implies C = -\frac{1}{2}$.
સમીકરણ $-\frac{x^2}{2y^2} + \ln|y| = -\frac{1}{2}$ છે.
$y = e$ માટે: $-\frac{x^2}{2e^2} + \ln(e) = -\frac{1}{2} \implies -\frac{x^2}{2e^2} + 1 = -\frac{1}{2}$.
$-\frac{x^2}{2e^2} = -\frac{3}{2} \implies x^2 = 3e^2 \implies x = \sqrt{3}e$.
46
Medium
$52$ પત્તાના સારી રીતે ચીપેલા ડેકમાંથી એક પત્તું યાદચ્છિક રીતે ખેંચવામાં આવે છે. નીચેનામાંથી કયા કિસ્સામાં ઘટનાઓ $E$ અને $F$ સ્વતંત્ર છે?
$E:$ 'ખેંચેલું પત્તું રાજા અથવા રાણી છે'
$F:$ 'ખેંચેલું પત્તું રાણી અથવા ગુલામ છે'

Solution

(NONE) $52$ પત્તાના ડેકમાં $4$ રાજા,$4$ રાણી અને $4$ ગુલામ હોય છે.
$P(E) = P(\text{રાજા અથવા રાણી}) = \frac{4+4}{52} = \frac{8}{52} = \frac{2}{13}$.
$P(F) = P(\text{રાણી અથવા ગુલામ}) = \frac{4+4}{52} = \frac{8}{52} = \frac{2}{13}$.
ઘટના $E \cap F$ એ પત્તું રાણી હોવાનું દર્શાવે છે (કારણ કે રાણી બંને સમૂહમાં સામાન્ય છે).
$P(E \cap F) = P(\text{રાણી}) = \frac{4}{52} = \frac{1}{13}$.
હવે,સ્વતંત્રતા માટે તપાસો: $P(E) \times P(F) = \frac{2}{13} \times \frac{2}{13} = \frac{4}{169}$.
કારણ કે $P(E \cap F) = \frac{1}{13} = \frac{13}{169}$,અને $\frac{4}{169} \neq \frac{13}{169}$,તેથી $P(E \cap F) \neq P(E) \times P(F)$.
તેથી,ઘટનાઓ $E$ અને $F$ સ્વતંત્ર નથી.
47
Difficult
સાબિત કરો કે વિકલ સમીકરણ $(x-y) \frac{dy}{dx} = x+2y$ એ સમપરિમાણીય છે અને તેનો ઉકેલ મેળવો.

Solution

(N/A) આપેલ વિકલ સમીકરણને આ રીતે લખી શકાય:
$\frac{dy}{dx} = \frac{x+2y}{x-y}$ ............$(1)$
ધારો કે $F(x, y) = \frac{x+2y}{x-y}$.
હવે $F(\lambda x, \lambda y) = \frac{\lambda(x+2y)}{\lambda(x-y)} = \lambda^0 \cdot F(x, y)$.
તેથી,$F(x, y)$ એ શૂન્ય ઘાતવાળું સમપરિમાણીય વિધેય છે. આમ,આપેલ વિકલ સમીકરણ સમપરિમાણીય વિકલ સમીકરણ છે.
વૈકલ્પિક રીતે,
$\frac{dy}{dx} = \frac{1+2(y/x)}{1-(y/x)} = g(y/x)$ .............$(2)$
અહીં $R.H.S.$ એ $y/x$ નું વિધેય હોવાથી તે શૂન્ય ઘાતવાળું સમપરિમાણીય વિધેય છે.
ઉકેલવા માટે,$y = vx$ આદેશ લો ...........$(3)$
$x$ ની સાપેક્ષ વિકલન કરતા,$\frac{dy}{dx} = v + x \frac{dv}{dx}$ ...........$(4)$
$(3)$ અને $(4)$ ને $(1)$ માં મૂકતા:
$v + x \frac{dv}{dx} = \frac{1+2v}{1-v}$
$x \frac{dv}{dx} = \frac{1+2v}{1-v} - v = \frac{v^2+v+1}{1-v}$
$\frac{v-1}{v^2+v+1} dv = -\frac{dx}{x}$
બંને બાજુ સંકલન કરતા:
$\int \frac{v-1}{v^2+v+1} dv = -\int \frac{dx}{x}$
$\frac{1}{2} \log|v^2+v+1| - \sqrt{3} \tan^{-1}\left(\frac{2v+1}{\sqrt{3}}\right) = -\log|x| + C_1$
$v = y/x$ મૂકતા:
$\log|x^2+xy+y^2| = 2\sqrt{3} \tan^{-1}\left(\frac{2y+x}{\sqrt{3}x}\right) + C$.
48
Difficult
દર્શાવો કે વિકલ સમીકરણ $x \cos \left(\frac{y}{x}\right) \frac{d y}{d x}=y \cos \left(\frac{y}{x}\right)+x$ સમપરિમાણીય છે અને તેને ઉકેલો.

Solution

(N/A) આપેલ વિકલ સમીકરણને આ રીતે લખી શકાય:
$\frac{d y}{d x}=\frac{y \cos \left(\frac{y}{x}\right)+x}{x \cos \left(\frac{y}{x}\right)}$ ............$(1)$
આ $\frac{d y}{d x}=F(x, y)$ સ્વરૂપનું વિકલ સમીકરણ છે.
અહીં $F(x, y) = \frac{y \cos \left(\frac{y}{x}\right) + x}{x \cos \left(\frac{y}{x}\right)}$.
$x$ ને $\lambda x$ અને $y$ ને $\lambda y$ વડે બદલતા,આપણને મળે છે:
$F(\lambda x, \lambda y) = \frac{\lambda y \cos \left(\frac{\lambda y}{\lambda x}\right) + \lambda x}{\lambda x \cos \left(\frac{\lambda y}{\lambda x}\right)} = \frac{\lambda [y \cos (y/x) + x]}{\lambda [x \cos (y/x)]} = \lambda^0 F(x, y)$.
જેથી $F(x, y)$ એ શૂન્ય ઘાતવાળું સમપરિમાણીય વિધેય છે,તેથી આપેલ વિકલ સમીકરણ સમપરિમાણીય છે.
તેને ઉકેલવા માટે,$y = vx$ આદેશ લેતા,જેથી $\frac{dy}{dx} = v + x \frac{dv}{dx}$ મળે.
આ કિંમતોને સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$v + x \frac{dv}{dx} = \frac{vx \cos v + x}{x \cos v} = \frac{v \cos v + 1}{\cos v}$.
$x \frac{dv}{dx} = \frac{v \cos v + 1}{\cos v} - v = \frac{1}{\cos v}$.
ચલને અલગ કરતા: $\cos v \, dv = \frac{dx}{x}$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા: $\int \cos v \, dv = \int \frac{1}{x} \, dx$.
$\sin v = \log |x| + C$.
$v = y/x$ મૂકતા,વ્યાપક ઉકેલ $\sin \left(\frac{y}{x}\right) = \log |x| + C$ મળે છે.

Differential Equations — Homogeneous differential equations · Frequently Asked Questions

1Are these Differential Equations questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Differential Equations Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.