Gujarati

Incomplete dominance Questions in Gujarati

Class 12 Biology · Principles of Inheritance and Variation · Incomplete dominance

86+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 86 questions in Gujarati

1
EasyMCQ
અપૂર્ણ પ્રભુતાની ઘટના કોના દ્વારા અવલોકન કરવામાં આવી હતી?
A
દ વેરીસ
B
કોરેન્સ
C
શેરમેક
D
ઉપરમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) અપૂર્ણ પ્રભુતાની ઘટનાનું અવલોકન કાર્લ કોરેન્સ દ્વારા $1903$ માં કરવામાં આવ્યું હતું.
$Mirabilis$ $jalapa$ (ફોર-ઓ-ક્લોક પ્લાન્ટ) પર કામ કરતી વખતે,તેમણે જોયું કે જ્યારે લાલ પુષ્પ ધરાવતી જાતનું સફેદ પુષ્પ ધરાવતી જાત સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે મળતી $F_1$ સંતતિ ગુલાબી રંગની હોય છે.
વધુમાં,$F_2$ પેઢીમાં સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ $1$ લાલ : $2$ ગુલાબી : $1$ સફેદ જોવા મળે છે.
આ પરિણામ દર્શાવે છે કે કોઈ પણ જનીન પ્રકાર બીજા પર સંપૂર્ણ પ્રભાવી નથી,તેથી તેને અપૂર્ણ પ્રભુતા કહેવામાં આવે છે.
2
EasyMCQ
"અપૂર્ણ પ્રભુતા" (incomplete dominance) નું બીજું નામ શું છે?
A
મિશ્રિત આનુવંશિકતા (Blending inheritance)
B
સહ-પ્રભુતા (Co-dominance)
C
સ્યુડો-પ્રભુતા (Pseudo-dominance)
D
ઉપરોક્ત તમામ

Solution

(A) અપૂર્ણ પ્રભુતા એ જનીન આંતરક્રિયાનું એક સ્વરૂપ છે જેમાં લોકસ પરના જનીનના બંને એલીલ્સ આંશિક રીતે અભિવ્યક્ત થાય છે, જે ઘણીવાર મધ્યવર્તી અથવા અલગ સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) માં પરિણમે છે。
તેને "મિશ્રિત આનુવંશિકતા" (blending inheritance) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે સંતતિમાં લક્ષણો મિશ્રિત થતા જણાય છે。
તેને "મધ્યવર્તી આનુવંશિકતા" (intermediate inheritance) અથવા "આંશિક પ્રભુતા" (partial dominance) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે。
3
MediumMCQ
મોનોહાઈબ્રિડ ક્રોસની $F_2$ પેઢીમાં $1:2:1$ ફેનોટાઇપિક ગુણોત્તરનું કારણ શું છે?
A
એપિસ્ટેસિસ
B
નિષેધ (Inhibition)
C
ક્વોન્ટિટેટિવ ઇનહેરિટન્સ (બહુજનીનિક વારસો)
D
અપૂર્ણ પ્રભુતા (Incomplete dominance)

Solution

(D) સામાન્ય મેન્ડેલિયન મોનોહાઈબ્રિડ ક્રોસમાં,ફેનોટાઇપિક ગુણોત્તર $3:1$ હોય છે.
જો કે,અપૂર્ણ પ્રભુતાના કિસ્સામાં,પ્રભાવી જનીન (allele) પ્રચ્છન્ન જનીનને સંપૂર્ણપણે દબાવી શકતું નથી.
પરિણામે,વિષમયુગ્મી $(Aa)$ સજીવ પ્રભાવી અને પ્રચ્છન્ન લક્ષણોની વચ્ચેનું મધ્યવર્તી લક્ષણ દર્શાવે છે.
તેથી,$F_2$ પેઢીમાં $1$ (સમયુગ્મી પ્રભાવી) : $2$ (વિષમયુગ્મી મધ્યવર્તી) : $1$ (સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન) નો ફેનોટાઇપિક ગુણોત્તર જોવા મળે છે,જે તેના જિનોટાઇપિક ગુણોત્તર સમાન હોય છે.
4
MediumMCQ
$Mirabilis \text{ } jalapa$ માં, જ્યારે સમયુગ્મી લાલ પુષ્પ ધરાવતા અને સફેદ પુષ્પ ધરાવતા છોડ વચ્ચે સંકરણ કરવામાં આવે છે, ત્યારે તમામ $F_1$ છોડ ગુલાબી રંગના પુષ્પ ધરાવે છે। $F_1$ સંતતિના સ્વ-ફલન (selfing) દ્વારા ઉત્પન્ન થતી $F_2$ પેઢીમાં સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ શું હશે?
A
$1 : 1 : 1 : 1$
B
$1 : 2 : 1$
C
$2 : 1$
D
$3 : 1$

Solution

(B) આ અપૂર્ણ પ્રભુતા (Incomplete Dominance) નું ઉદાહરણ છે।
$Mirabilis \text{ } jalapa$ (ફોર ઓ ક્લોક પ્લાન્ટ) માં, લાલ પુષ્પના રંગ માટેનું જનીન $(R)$ એ સફેદ પુષ્પના રંગના જનીન $(r)$ પર અપૂર્ણ રીતે પ્રભાવી છે।
જ્યારે સમયુગ્મી લાલ $(RR)$ અને સફેદ $(rr)$ છોડ વચ્ચે સંકરણ કરવામાં આવે છે, ત્યારે $F_1$ પેઢી $(Rr)$ માં ગુલાબી પુષ્પો ઉત્પન્ન થાય છે।
જ્યારે $F_1$ સંતતિ $(Rr)$ નું સ્વ-ફલન $(Rr \times Rr)$ કરવામાં આવે છે, ત્યારે $F_2$ પેઢીમાં નીચે મુજબના જનીન પ્રકારો જોવા મળે છે: $1 RR$ (લાલ) : $2 Rr$ (ગુલાબી) : $1 rr$ (સફેદ)।
આમ, સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ $1 : 2 : 1$ મળે છે।
5
MediumMCQ
સ્નેપડ્રેગન (Snapdragon) માં સમયુગ્મી લાલ અને સમયુગ્મી સફેદ પુષ્પ ધરાવતા છોડ વચ્ચેના સંકરણના પરિણામે $F_1$ સંતતિમાં પુષ્પોનો રંગ કેવો હશે?
A
લાલ
B
સફેદ
C
લાલ અને સફેદ
D
ગુલાબી

Solution

(D) સ્નેપડ્રેગન ($Antirrhinum$ $sp.$) માં પુષ્પના રંગનું આનુવંશિકતા અપૂર્ણ પ્રભુતા (incomplete dominance) દર્શાવે છે.
જ્યારે સમયુગ્મી લાલ પુષ્પ ધરાવતા છોડ $(RR)$ નું સંકરણ સમયુગ્મી સફેદ પુષ્પ ધરાવતા છોડ $(rr)$ સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_1$ સંતતિ $(Rr)$ પ્રભાવી લક્ષણ (લાલ) દર્શાવતી નથી,પરંતુ તેના બદલે મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર દર્શાવે છે,જે ગુલાબી રંગ છે.
આ એટલા માટે થાય છે કારણ કે પ્રભાવી જનીન એ પ્રચ્છન્ન જનીન પર સંપૂર્ણપણે પ્રભાવી હોતું નથી,જેના પરિણામે વિષમયુગ્મીમાં મિશ્ર અસર જોવા મળે છે.
6
MediumMCQ
અપૂર્ણ પ્રભુતા (Incomplete dominance) શેમાં જોવા મળે છે?
A
Pisum sativum
B
Antirrhinum majus
C
બંને $(a)$ અને $(b)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) અપૂર્ણ પ્રભુતા એ એવી ઘટના છે જેમાં પ્રભાવી જનીન (allele) પ્રચ્છન્ન જનીનની અસરને સંપૂર્ણપણે છુપાવી શકતું નથી, જેના પરિણામે $F_1$ પેઢીમાં મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) જોવા મળે છે.
આ ઘટના $Antirrhinum$ $majus$ (સ્નેપડ્રેગન) અને $Mirabilis$ $jalapa$ ($4$ $O'clock$ પ્લાન્ટ) માં જોવા મળે છે.
$Pisum$ $sativum$ (વટાણા) માં સંપૂર્ણ પ્રભુતા જોવા મળે છે, અપૂર્ણ પ્રભુતા નહીં.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
7
EasyMCQ
પૂર્ણ પ્રભુતા શેમાં જોવા મળતી નથી?
A
Pisum sativum
B
Mirabilis jalapa
C
Lathyrus odoratus
D
Oenothera lamarckiana

Solution

(B) અપૂર્ણ પ્રભુતા એ એવી ઘટના છે જેમાં પ્રભાવી જનીન એ પ્રચ્છન્ન જનીનની અસરને સંપૂર્ણપણે દબાવી શકતું નથી, જેના પરિણામે વિષમયુગ્મીમાં મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર જોવા મળે છે.
$Mirabilis \text{ } jalapa$ (ગુલાબાસ) એ અપૂર્ણ પ્રભુતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે, જેમાં લાલ પુષ્પ ધરાવતા છોડ અને સફેદ પુષ્પ ધરાવતા છોડ વચ્ચે સંકરણ કરાવતા $F_1$ પેઢીમાં ગુલાબી પુષ્પ ધરાવતી સંતતિ પ્રાપ્ત થાય છે.
$Pisum \text{ } sativum$ (વટાણા) માં સંપૂર્ણ પ્રભુતા જોવા મળે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $(b)$ છે.
8
EasyMCQ
અપૂર્ણ પ્રભુતા કોના દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે?
A
પ્રિમરોઝ
B
મિરાબિલિસ
C
હેલિયન્થસ
D
ચાઇના રોઝ (જાસૂદ)

Solution

(B) અપૂર્ણ પ્રભુતા એ એક એવી ઘટના છે જેમાં પ્રભાવી જનીન (allele) પ્રચ્છન્ન જનીનની અસરને સંપૂર્ણપણે છુપાવી શકતું નથી, જેના પરિણામે બંને પિતૃઓનું મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) જોવા મળે છે.
$Mirabilis \text{ } jalapa$ (જેને $4 \text{ } o'clock$ પ્લાન્ટ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) માં, જ્યારે લાલ ફૂલવાળા છોડનું સફેદ ફૂલવાળા છોડ સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે, ત્યારે $F_1$ પેઢીમાં ગુલાબી ફૂલવાળા છોડ ઉત્પન્ન થાય છે.
આ મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર અપૂર્ણ પ્રભુતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
9
MediumMCQ
$F_1$ સંકર એ બે પિતૃઓ વચ્ચેની મધ્યવર્તી સ્થિતિ ધરાવે છે. આ ઘટનાને શું કહેવાય છે?
A
સહપ્રભાવિતા
B
પ્રભુતા
C
મિશ્રિત આનુવંશિકતા
D
અપૂર્ણ પ્રભુતા

Solution

(D) સાચો જવાબ $(d)$ અપૂર્ણ પ્રભુતા છે.
અપૂર્ણ પ્રભુતા એ એક એવી ઘટના છે જેમાં $F_1$ સંકરનું સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) બંને પિતૃઓના સ્વરૂપ પ્રકારની વચ્ચેનું મધ્યવર્તી હોય છે.
આ એટલા માટે થાય છે કારણ કે બેમાંથી કોઈ પણ જનીન (allele) બીજા પર સંપૂર્ણપણે પ્રભાવી હોતું નથી.
ઉદાહરણ તરીકે, $Mirabilis$ $jalapa$ (ગુલાબબાસ) માં, લાલ પુષ્પ ધરાવતા છોડ $(RR)$ અને સફેદ પુષ્પ ધરાવતા છોડ $(rr)$ વચ્ચેના સંકરણથી $F_1$ સંકર પેઢીમાં ગુલાબી પુષ્પ $(Rr)$ મળે છે, જે એક મધ્યવર્તી લક્ષણ છે.
Solution diagram
10
MediumMCQ
અપૂર્ણ પ્રભુત્વના કિસ્સામાં,$F_2$ પેઢીમાં શું અવલોકન જોવા મળે છે?
A
જનીનિક પ્રમાણ $3 : 1$ છે
B
સ્વરૂપલક્ષી પ્રમાણ $3 : 1$ છે
C
જનીનિક પ્રમાણ = સ્વરૂપલક્ષી પ્રમાણ
D
કંઈ પણ નિષ્કર્ષ કાઢી શકાતો નથી

Solution

(C) અપૂર્ણ પ્રભુત્વમાં,પ્રભાવી જનીન એ પ્રચ્છન્ન જનીનની અસરને સંપૂર્ણપણે દબાવી શકતું નથી,જેના પરિણામે $F_1$ પેઢીમાં મધ્યવર્તી સ્વરૂપ જોવા મળે છે.
$F_2$ પેઢીમાં,સ્વરૂપલક્ષી પ્રમાણ $1:2:1$ હોય છે (દા.ત.,મીરાબિલિસ જાલાપામાં $1$ લાલ : $2$ ગુલાબી : $1$ સફેદ).
જનીનિક પ્રમાણ પણ $1:2:1$ હોય છે (દા.ત.,$1$ $RR$ : $2$ $Rr$ : $1$ $rr$).
તેથી,અપૂર્ણ પ્રભુત્વમાં,જનીનિક પ્રમાણ એ સ્વરૂપલક્ષી પ્રમાણ જેટલું જ હોય છે $(1:2:1)$.
11
MediumMCQ
$RR$ (લાલ) નું $ww$ (સફેદ) સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તમામ $Rw$ સંતતિ ગુલાબી રંગની મળે છે. આ સૂચવે છે કે $R$ જનીન
A
સંકર
B
પ્રચ્છન્ન
C
અપૂર્ણ પ્રભાવી
D
ઉત્પરિવર્તિત

Solution

(C) આ અપૂર્ણ પ્રભુતાનું ઉદાહરણ છે,જે એક એવી ઘટના છે જેમાં બેમાંથી કોઈ પણ કારક (અલીલ) બીજા પર સંપૂર્ણપણે પ્રભાવી હોતું નથી.
આ કિસ્સામાં,$F_1$ પેઢીની સંતતિ $(Rw)$ પિતૃ લક્ષણોનું મધ્યવર્તી મિશ્રણ (ગુલાબી) દર્શાવે છે,જે પ્રભાવી લક્ષણ સંપૂર્ણપણે વ્યક્ત કરવાને બદલે મધ્યવર્તી લક્ષણ દર્શાવે છે.
આ મેન્ડલના પ્રભુતાના નિયમનો અપવાદ છે.
12
MediumMCQ
અપૂર્ણ પ્રભાવિતાના કિસ્સામાં $F_2$ પેઢીમાં સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ (phenotypic ratio) શું હશે?
A
$1:2:1$
B
$3:1:1$
C
$9:3:3:1$
D
$2:3:1$

Solution

(A) અપૂર્ણ પ્રભાવિતામાં,પ્રભાવી જનીન (allele) પ્રચ્છન્ન જનીનની અસરને સંપૂર્ણપણે દબાવી શકતું નથી.
પરિણામે,વિષમયુગ્મી (heterozygote) સજીવ મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર દર્શાવે છે.
એક સંકરણના પ્રયોગમાં $F_2$ પેઢીમાં જનીન પ્રકારનું પ્રમાણ $1:2:1$ (સમયુગ્મી પ્રભાવી : વિષમયુગ્મી : સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન) મળે છે.
અહીં વિષમયુગ્મી સજીવ એક અલગ મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર દર્શાવતું હોવાથી,સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ પણ $1:2:1$ જ મળે છે.
13
MediumMCQ
અપૂર્ણ પ્રભાવિતાના કિસ્સામાં $F_2$ પેઢીમાં શું જોવા મળે છે?
A
જનીન પ્રકારનું પ્રમાણ એ સ્વરૂપ પ્રકારના પ્રમાણ જેટલું જ હોય છે.
B
જનીન પ્રકારનું પ્રમાણ $3:1$ હોય છે.
C
સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ $3:1$ હોય છે.
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહીં.

Solution

(A) અપૂર્ણ પ્રભાવિતામાં, પ્રભાવી જનીન એ પ્રચ્છન્ન જનીનની અસરને સંપૂર્ણપણે ઢાંકી શકતું નથી।
પરિણામે, વિષમયુગ્મી સ્થિતિમાં મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર જોવા મળે છે।
ઉદાહરણ તરીકે, સ્નેપડ્રેગન $(Antirrhinum majus)$ માં, લાલ $(RR)$ અને સફેદ $(rr)$ પુષ્પો વચ્ચેના સંકરણથી $F_1$ પેઢીમાં ગુલાબી $(Rr)$ પુષ્પો મળે છે।
જ્યારે $F_1$ છોડ $(Rr)$ નું સ્વ-ફલન કરાવવામાં આવે છે, ત્યારે $F_2$ પેઢીમાં સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ $1:2:1$ (લાલ:ગુલાબી:સફેદ) અને જનીન પ્રકારનું પ્રમાણ $1:2:1$ $(RR:Rr:rr)$ મળે છે।
તેથી, જનીન પ્રકારનું પ્રમાણ એ સ્વરૂપ પ્રકારના પ્રમાણને સમાન હોય છે।
14
MediumMCQ
$.....$ ના પુષ્પનો રંગ મેન્ડલના નિયમોનો અપવાદ છે.
A
મિરાબિલિસ
B
મીઠા વટાણા
C
બગીચાના વટાણા
D
વાલ

Solution

(A) અપૂર્ણ પ્રભુત્વની ઘટના $Mirabilis$ $\text{jalapa}$ (ફોર ઓ'ક્લોક પ્લાન્ટ) અને $Antirrhinum$ $\text{majus}$ (સ્નેપડ્રેગન) માં જોવા મળે છે。
આ વનસ્પતિઓમાં, $F_1$ પેઢી બંને પિતૃઓમાંથી કોઈને મળતી આવતી નથી, પરંતુ મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) દર્શાવે છે。
આ મેન્ડલના પ્રભુત્વના નિયમથી વિપરીત છે, જે જણાવે છે કે એક કારક (allele) બીજાની અભિવ્યક્તિને સંપૂર્ણપણે દબાવી દે છે。
તેથી, $Mirabilis$ એ સાચો જવાબ છે。
15
EasyMCQ
અપૂર્ણ પ્રભાવિતાની ઘટનાનું અવલોકન કોના દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું?
A
દ્રિ વ્રિસ
B
કોરેન્સ
C
શેરમાર્ક
D
આમાંથી કોઈ પણ નહીં

Solution

(B) અપૂર્ણ પ્રભાવિતા એ જનીન આંતરક્રિયાનો એક પ્રકાર છે જેમાં જનીનના બંને કારકો (alleles) આંશિક રીતે અભિવ્યક્ત થાય છે, જેના પરિણામે મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) જોવા મળે છે. આ ઘટનાનું અવલોકન સૌપ્રથમ $1903$ માં કાર્લ કોરેન્સ દ્વારા $4$ વાગ્યાના છોડ $(Mirabilis jalapa)$ પર કામ કરતી વખતે કરવામાં આવ્યું હતું. તેમના પ્રયોગોમાં, લાલ પુષ્પ ધરાવતા અને સફેદ પુષ્પ ધરાવતા છોડ વચ્ચે સંકરણ કરાવતા $F_1$ પેઢીમાં ગુલાબી પુષ્પ ધરાવતી સંતતિ પ્રાપ્ત થઈ હતી.
16
MediumMCQ
એન્ડાલ્યુશિઅન ફૌલ (મરઘી) શું દર્શાવે છે?
A
મિશ્ર આનુવંશિકતા (Blending inheritance)
B
મોઝેઈક આનુવંશિકતા
C
એપીસ્ટાસિસ
D
સહ-પ્રભાવિતા

Solution

(A) એન્ડાલ્યુશિઅન ફૌલ અપૂર્ણ પ્રભાવિતા (Incomplete dominance) દર્શાવે છે. જ્યારે કાળા પીંછાવાળી મરઘી $(BB)$ નું સફેદ પીંછાવાળી મરઘી $(WW)$ સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_1$ પેઢીની સંતતિ વાદળી પીંછાવાળી $(BW)$ હોય છે. આ એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે જ્યાં વિષમયુગ્મી સંતતિનું સ્વરૂપ પ્રકાર બંને સમયુગ્મી પિતૃઓના સ્વરૂપ પ્રકારની વચ્ચેનું હોય છે. જોકે,આપેલા વિકલ્પોના સંદર્ભમાં,'મિશ્ર આનુવંશિકતા' એ જૂનો શબ્દ છે જેનો ઉપયોગ ક્યારેક આ ઘટનાને સમજાવવા માટે થાય છે,પરંતુ વૈજ્ઞાનિક રીતે આ 'અપૂર્ણ પ્રભાવિતા' છે.
17
MediumMCQ
સફેદ પુષ્પીય મિરાબિલિસ વનસ્પતિ $(rr)$ નું લાલ પુષ્પીય વનસ્પતિ $(RR)$ સાથે સંકરણ કરાવવામાં આવે છે. જો $F_2$ પેઢીમાં $120$ વનસ્પતિ ઉત્પન્ન થતી હોય, તો પરિણામ શું હશે?
A
$90$ મધ્યવર્તી રંગ ધરાવશે અને $30$ સફેદ હશે
B
$90$ મધ્યવર્તી રંગ ધરાવશે અને $30$ લાલ હશે
C
$60$ મધ્યવર્તી રંગ ધરાવશે અને $60$ સફેદ હશે
D
બધા જ રંગીન હશે અને કોઈ પણ સફેદ હશે નહીં

Solution

(A) મિરાબિલિસ જાલાપા $(Mirabilis \text{ } jalapa)$ માં પુષ્પના રંગનું આનુવંશિકતા અપૂર્ણ પ્રભુતા દર્શાવે છે।
$1$. લાલ $(RR)$ અને સફેદ $(rr)$ વચ્ચેના સંકરણથી $F_1$ પેઢીમાં ગુલાબી $(Rr)$ પુષ્પો ઉત્પન્ન થાય છે।
$2$. $F_1$ પેઢીનું સ્વફલન $(Rr \times Rr)$ કરાવતા $F_2$ પેઢીમાં સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ $1$ લાલ $(RR)$ : $2$ ગુલાબી $(Rr)$ : $1$ સફેદ $(rr)$ મળે છે।
$3$. કુલ $120$ વનસ્પતિઓ માટે વિતરણ નીચે મુજબ છે:
- લાલ $(RR)$: $1/4 \times 120 = 30$
- ગુલાબી $(Rr)$: $2/4 \times 120 = 60$
- સફેદ $(rr)$: $1/4 \times 120 = 30$
$4$. આમ, $90$ વનસ્પતિઓ રંગીન (લાલ + ગુલાબી) હશે અને $30$ વનસ્પતિઓ સફેદ હશે।
18
MediumMCQ
નીચેનામાંથી શેમાં અપૂર્ણ પ્રભાવિતા જોવા મળે છે?
A
પાઈસમ સટાઈવમ
B
પાઈસમ સટાઈવમ અને એન્ટિરીનમ મેજસ
C
એન્ટિરીનમ મેજસ
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) અપૂર્ણ પ્રભાવિતા એ એક એવી ઘટના છે જેમાં પ્રભાવી જનીન (allele) પ્રચ્છન્ન જનીનની અસરને સંપૂર્ણપણે છુપાવી શકતું નથી, જેના પરિણામે ત્રીજું સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) જોવા મળે છે જે બંને પિતૃ લક્ષણોનું મિશ્રણ હોય છે.
$Antirrhinum majus$ (સ્નેપડ્રેગન અથવા ડોગ ફ્લાવર) માં, જ્યારે લાલ ફૂલવાળા છોડ $(RR)$ નું સફેદ ફૂલવાળા છોડ $(rr)$ સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે, ત્યારે $F_1$ પેઢીમાં ગુલાબી ફૂલવાળા છોડ $(Rr)$ ઉત્પન્ન થાય છે.
આ મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર અપૂર્ણ પ્રભાવિતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
$Pisum sativum$ (વટાણા) મેન્ડલ દ્વારા વર્ણવ્યા મુજબ પ્રભાવિતાના નિયમનું પાલન કરે છે, જ્યાં પ્રભાવી લક્ષણ પ્રચ્છન્ન લક્ષણને સંપૂર્ણપણે છુપાવે છે.
19
MediumMCQ
મેન્ડલનાં સંકરણમાં $F_2$ પેઢીમાં જનીન પ્રકાર (genotypic) અને સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotypic) નો ગુણોત્તર એકસમાન છે. $1:2:1$ ગુણોત્તર શાનો કિસ્સો દર્શાવે છે?
A
સંપૂર્ણ પ્રભાવિતા ધરાવતું એકસંકરણ
B
અપૂર્ણ પ્રભાવિતા ધરાવતું એકસંકરણ
C
સંલગ્નતા
D
દ્વિસંકરણ

Solution

(B) સંપૂર્ણ પ્રભાવિતા ધરાવતા પ્રમાણભૂત એકસંકરણમાં,સ્વરૂપ પ્રકારનો ગુણોત્તર $3:1$ અને જનીન પ્રકારનો ગુણોત્તર $1:2:1$ હોય છે.
જોકે,અપૂર્ણ પ્રભાવિતાના કિસ્સામાં (દા.ત.,$Antirrhinum$ $majus$ અથવા સ્નેપડ્રેગનમાં પુષ્પનો રંગ),પ્રભાવી જનીન એ પ્રચ્છન્ન જનીનને સંપૂર્ણપણે ઢાંકી શકતું નથી.
પરિણામે,વિષમયુગ્મી સંતતિ મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર દર્શાવે છે.
આવા સંકરણની $F_2$ પેઢીમાં,સ્વરૂપ પ્રકારનો ગુણોત્તર $1:2:1$ (એક સમયુગ્મી પ્રભાવી,બે વિષમયુગ્મી મધ્યવર્તી,અને એક સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન) બને છે,જે જનીન પ્રકારના ગુણોત્તરને સમાન છે.
20
MediumMCQ
જ્યારે $F_2$ પેઢીમાં જનીન પ્રકાર (genotype) અને સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) બંનેના ગુણોત્તર સમાન હોય,ત્યારે તે કોનું ઉદાહરણ છે?
A
મુક્ત વિશ્લેષણ
B
બહુજનીનિક આનુવંશિકતા
C
કારકોનું અલગીકરણ
D
અપૂર્ણ પ્રભાવિતા

Solution

(D) સામાન્ય મેન્ડેલિયન એકસંકરણ પ્રયોગમાં,$F_2$ પેઢીમાં સ્વરૂપ પ્રકારનો ગુણોત્તર $3:1$ અને જનીન પ્રકારનો ગુણોત્તર $1:2:1$ હોય છે.
જોકે,અપૂર્ણ પ્રભાવિતાના કિસ્સામાં (દા.ત.,$Antirrhinum$ $majus$ અથવા સ્નેપડ્રેગનમાં પુષ્પનો રંગ),પ્રભાવી જનીન એ પ્રચ્છન્ન જનીનને સંપૂર્ણપણે ઢાંકી શકતું નથી.
અપૂર્ણ પ્રભાવિતાના $F_2$ પેઢીના સંકરણમાં,સ્વરૂપ પ્રકારનો ગુણોત્તર $1:2:1$ (લાલ:ગુલાબી:સફેદ) મળે છે અને જનીન પ્રકારનો ગુણોત્તર પણ $1:2:1$ $(RR:Rr:rr)$ મળે છે.
આમ,$F_2$ પેઢીમાં બંને ગુણોત્તર સમાન હોય છે.
21
MediumMCQ
જ્યારે સ્નેપડ્રેગન વનસ્પતિમાં શુદ્ધ લાલ પુષ્પ $(RR)$ ધરાવતી વનસ્પતિનું શુદ્ધ સફેદ પુષ્પ $(rr)$ ધરાવતી વનસ્પતિ સાથે સંકરણ કરાવવામાં આવે ત્યારે $F_1$ પેઢીમાં ગુલાબી પુષ્પ ઉત્પન્ન થાય છે. જ્યારે આ $F_1$ સંતતિનું સ્વફલન કરાવવામાં આવે ત્યારે પરિણામી $F_2$ પેઢીનો ગુણોત્તર $1$ $(RR)$ લાલ : $2$ $(Rr)$ ગુલાબી : $1$ $(rr)$ સફેદ મળે છે. આ ઘટનાને શેના દ્વારા સમજાવી શકાય?
A
પૂર્ણ પ્રભાવિતા
B
અપૂર્ણ પ્રભાવિતા
C
ઘાતક જનીન
D
મુક્ત વિશ્લેષણ

Solution

(B) સ્નેપડ્રેગન ($Antirrhinum$ $sp.$) માં પુષ્પના રંગનું આનુવંશિકતા એ અપૂર્ણ પ્રભાવિતાનું ઉદાહરણ છે.
અપૂર્ણ પ્રભાવિતા એ એવી ઘટના છે જેમાં પ્રભાવી જનીન (allele) એ પ્રચ્છન્ન જનીનની અસરને સંપૂર્ણપણે દબાવી શકતું નથી,જેના પરિણામે વિષમયુગ્મી (heterozygote) અવસ્થામાં મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) જોવા મળે છે.
અહીં,$RR$ (લાલ) જનીન પ્રકાર અને $rr$ (સફેદ) જનીન પ્રકાર $F_1$ પેઢીમાં $Rr$ (ગુલાબી) ઉત્પન્ન કરે છે.
$F_1$ $(Rr \times Rr)$ નું સ્વફલન કરાવતા,$F_2$ પેઢીમાં $1:2:1$ ($1$ $RR$ લાલ : $2$ $Rr$ ગુલાબી : $1$ $rr$ સફેદ) નો જનીન પ્રકાર અને સ્વરૂપ પ્રકાર ગુણોત્તર મળે છે,જે અપૂર્ણ પ્રભાવિતાની લાક્ષણિકતા છે.
22
MediumMCQ
જે વનસ્પતિ મેન્ડલના આનુવંશિકતાના નિયમોનું પાલન કરતી નથી,તે .... છે.
A
મિરાબિલિસ જલાપા
B
પાઈસમ સટાઈવમ
C
સિસર ઓરીએન્ટીનમ
D
આઈબેરેસી એમારા

Solution

(A) $Mirabilis$ $jalapa$ (ફોર ઓ'ક્લોક પ્લાન્ટ) અપૂર્ણ પ્રભુતા (incomplete dominance) દર્શાવે છે,જે મેન્ડલના આનુવંશિકતાના નિયમોથી વિચલન છે.
$Mirabilis$ $jalapa$ માં,જ્યારે લાલ પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિનું સફેદ પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિ સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_1$ પેઢીમાં લાલને બદલે ગુલાબી રંગના પુષ્પો જોવા મળે છે.
આ ઘટના જેમાં પ્રભાવી જનીન એ પ્રચ્છન્ન જનીનને સંપૂર્ણપણે દબાવી શકતું નથી,તેને અપૂર્ણ પ્રભુતા કહેવામાં આવે છે.
$Pisum$ $sativum$ (વટાણા) એ મેન્ડલ દ્વારા તેમના પ્રયોગો માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલ વનસ્પતિ છે અને તે મેન્ડલના નિયમોનું પાલન કરે છે.
$Cicer$ $arietinum$ (ચણા) અને $Iberis$ $amara$ સામાન્ય રીતે મેન્ડલના આનુવંશિકતાના નિયમોનું પાલન કરે છે.
23
MediumMCQ
$Mirabilis$ અને $Antirrhinum$ વનસ્પતિમાં,સંકર $(Rr)$ અવસ્થામાં પુષ્પો ગુલાબી દેખાય છે,જે લાલ $(RR)$ અને સફેદ $(rr)$ પિતૃ પુષ્પોના સંકરણથી ઉત્પન્ન થાય છે. આ ઘટનાને શું કહેવાય છે?
A
અપૂર્ણ પ્રભાવિતા
B
સહ-પ્રભાવિતા
C
પ્રભાવિતા
D
હિટરોસીસ

Solution

(A) $Mirabilis$ $jalapa$ (ફોર ઓ'ક્લોક પ્લાન્ટ) અને $Antirrhinum$ $majus$ (સ્નેપડ્રેગન) માં,પુષ્પના રંગનું આનુવંશિકતા અપૂર્ણ પ્રભાવિતાના નિયમનું પાલન કરે છે.
આ ઘટનામાં,પ્રભાવી જનીન એ પ્રચ્છન્ન જનીનની અભિવ્યક્તિને સંપૂર્ણપણે ઢાંકી શકતું નથી.
જ્યારે લાલ પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિ $(RR)$ નું સફેદ પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિ $(rr)$ સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_1$ પેઢીમાં ગુલાબી પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિઓ $(Rr)$ ઉત્પન્ન થાય છે.
આવું એટલા માટે થાય છે કારણ કે લાલ રંગની અભિવ્યક્તિ એ સફેદ રંગ પર સંપૂર્ણ પ્રભાવી હોતી નથી,જેના પરિણામે મધ્યવર્તી સ્વરૂપ (ગુલાબી) જોવા મળે છે.
24
MediumMCQ
$Mirabilis$ $jalapa$ માં,જ્યારે સમયુગ્મી લાલ પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિનું સંકરણ સફેદ પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિ સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે બધી જ $F_1$ વનસ્પતિ ગુલાબી પુષ્પો ધરાવે છે. જ્યારે $F_1$ વનસ્પતિનું સ્વફલન કરાવવામાં આવે,ત્યારે ઉત્પન્ન થતી $F_2$ પેઢીમાં લાલ,ગુલાબી અને સફેદ પુષ્પોનો ગુણોત્તર શું હોય છે?
A
$1:1:2$
B
$2:1:1$
C
$1:0:1$
D
$1:2:1$

Solution

(D) આ ઘટનાને અપૂર્ણ પ્રભુતા (Incomplete dominance) કહેવામાં આવે છે,જેમાં કોઈ પણ કારક બીજા પર સંપૂર્ણ પ્રભાવી હોતું નથી.
$Mirabilis$ $jalapa$ (ગુલબાસ) માં,લાલ પુષ્પ માટેનું જનીન $(R)$ અને સફેદ પુષ્પ માટેનું જનીન $(r)$ અપૂર્ણ પ્રભુતા દર્શાવે છે.
પિતૃ પેઢી $(P)$: લાલ $(RR)$ $\times$ સફેદ $(rr)$
$F_1$ પેઢી: બધી જ સંતતિ ગુલાબી $(Rr)$ મળે છે.
$F_1$ નું સ્વફલન $(Rr \times Rr)$:
$F_2$ પેઢીના જનીન પ્રકારો: $1 RR$ (લાલ) : $2 Rr$ (ગુલાબી) : $1 rr$ (સફેદ).
આમ,સ્વરૂપ પ્રકારનો ગુણોત્તર $1:2:1$ મળે છે.
25
MediumMCQ
$Mirabilis \text{ jalapa}$ (ગુલબાસ) માં $F_2$ પેઢીમાં લાલ : ગુલાબી : સફેદ પુષ્પોનો સ્વરૂપ પ્રકારનો ગુણોત્તર .... હોય છે.
A
$1 : 2 : 1$
B
$1 : 1 : 2$
C
$1 : 2 : 2$
D
$2 : 2 : 1$

Solution

(A) $Mirabilis \text{ jalapa}$ (ગુલબાસ) પુષ્પના રંગ માટે અપૂર્ણ પ્રભાવિતા દર્શાવે છે।
જ્યારે શુદ્ધ લાલ પુષ્પ ધરાવતા છોડ $(RR)$ નું સંકરણ શુદ્ધ સફેદ પુષ્પ ધરાવતા છોડ $(rr)$ સાથે કરવામાં આવે છે, ત્યારે $F_1$ પેઢીમાં ગુલાબી પુષ્પ ધરાવતા છોડ $(Rr)$ ઉત્પન્ન થાય છે।
જ્યારે આ $F_1$ ગુલાબી પુષ્પ ધરાવતા છોડનું સ્વ-ફલન $(Rr \times Rr)$ કરાવવામાં આવે છે, ત્યારે $F_2$ પેઢીમાં $1$ લાલ $(RR)$ : $2$ ગુલાબી $(Rr)$ : $1$ સફેદ $(rr)$ નો સ્વરૂપ પ્રકારનો ગુણોત્તર જોવા મળે છે।
આમ, સ્વરૂપ પ્રકારનો ગુણોત્તર $1 : 2 : 1$ છે।
26
MediumMCQ
$RR$ (લાલ) નું $rr$ (સફેદ) સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે. બધી જ $Rr$ સંતતિ ગુલાબી રંગની ઉત્પન્ન થાય છે. આ દર્શાવે છે કે જનીન ....... છે.
A
સંકર
B
અપૂર્ણ પ્રભાવી
C
પ્રચ્છન્ન
D
વિકૃત

Solution

(B) અપૂર્ણ પ્રભુતામાં, પ્રભાવી જનીન (allele) પ્રચ્છન્ન જનીનની અસરને સંપૂર્ણપણે દબાવી શકતું નથી।
પરિણામે, વિષમયુગ્મી $(Rr)$ સંતતિનું સ્વરૂપ પ્રકાર બંને પિતૃઓ ($RR$ અને $rr$) ના મિશ્રણ જેવું મધ્યવર્તી જોવા મળે છે।
આ કિસ્સામાં, લાલ $(RR)$ અને સફેદ $(rr)$ પુષ્પો વચ્ચેના સંકરણથી ગુલાબી $(Rr)$ સંતતિ ઉત્પન્ન થાય છે, જે $Mirabilis$ $jalapa$ (ગુલબાસ) જેવી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતી અપૂર્ણ પ્રભુતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે।
27
MediumMCQ
કયા સંકરણ દ્વારા સ્નેપડ્રેગન (ડોગ ફ્લાવર) માં લાલ,સફેદ અને ગુલાબી પુષ્પની વિવિધ જાતો ઉત્પન્ન થાય છે?
A
$RR \times Rr$
B
$Rr \times RR$
C
$Rr \times Rr$
D
$Rr \times rr$

Solution

(C) સ્નેપડ્રેગન (Antirrhinum majus) માં પુષ્પના રંગનું આનુવંશિકતા અપૂર્ણ પ્રભુતા (Incomplete dominance) દર્શાવે છે.
જ્યારે લાલ પુષ્પ ધરાવતા છોડ $(RR)$ નું સફેદ પુષ્પ ધરાવતા છોડ $(rr)$ સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_1$ પેઢીમાં ગુલાબી પુષ્પ $(Rr)$ ઉત્પન્ન થાય છે.
જ્યારે આ $F_1$ ગુલાબી પુષ્પ ધરાવતા છોડનું સ્વ-ફલન $(Rr \times Rr)$ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_2$ પેઢીમાં $1:2:1$ (લાલ:ગુલાબી:સફેદ) સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ મળે છે,જે $1RR : 2Rr : 1rr$ જનીન પ્રકારોને અનુરૂપ છે.
તેથી,$Rr \times Rr$ સંકરણ દ્વારા ત્રણેય જાતો ઉત્પન્ન થાય છે.
28
MediumMCQ
વટાણાની વનસ્પતિ સિવાય કેટલીક વખત એવું જોવા મળ્યું છે કે $F_1$ પેઢીનો સ્વરૂપ પ્રકાર તેના બંનેમાંથી કોઈ પણ પિતૃને સમાન હોતો નથી અને તે બંનેની વચ્ચેનું લક્ષણ ધરાવે છે. તેનું કારણ ..... છે.
A
સંપૂર્ણ પ્રભાવિતા
B
અપૂર્ણ પ્રભાવિતા
C
સહ-પ્રભાવિતા
D
પૂરક જનીન

Solution

(B) અપૂર્ણ પ્રભાવિતા એ એવી ઘટના છે જેમાં પ્રભાવી જનીન (allele) પ્રચ્છન્ન જનીનની અસરને સંપૂર્ણપણે દબાવી શકતું નથી,અને પરિણામે સજીવનું બાહ્ય સ્વરૂપ બંને જનીનોનું મિશ્રણ દર્શાવે છે. આ કિસ્સામાં,$F_1$ પેઢીનો સ્વરૂપ પ્રકાર બંને પિતૃઓની વચ્ચેનો હોય છે. તેનું ઉત્તમ ઉદાહરણ $Antirrhinum$ $majus$ (સ્નેપડ્રેગન અથવા ડોગ ફ્લાવર) માં પુષ્પનો રંગ છે,જ્યાં લાલ પુષ્પ ધરાવતી $(RR)$ અને સફેદ પુષ્પ ધરાવતી $(rr)$ વનસ્પતિઓ વચ્ચેના સંકરણથી ગુલાબી પુષ્પ ધરાવતી $(Rr)$ $F_1$ સંતતિ ઉત્પન્ન થાય છે.
29
MediumMCQ
મેન્ડલે નીચેનામાંથી શેનો પ્રસ્તાવ રજૂ કર્યો ન હતો?
A
પ્રભાવિતા
B
અપૂર્ણ પ્રભાવિતા
C
અલગીકરણ
D
મુક્ત વિશ્લેષણ

Solution

(B) ગ્રેગર મેન્ડલે વટાણાના છોડ પરના તેમના પ્રયોગોના આધારે આનુવંશિકતાના નિયમો રજૂ કર્યા હતા.
આમાં પ્રભાવિતાનો નિયમ, અલગીકરણનો નિયમ અને મુક્ત વિશ્લેષણનો નિયમનો સમાવેશ થાય છે.
અપૂર્ણ પ્રભાવિતા એ એક એવી ઘટના છે જેમાં પ્રભાવી કારક પ્રચ્છન્ન કારકને સંપૂર્ણપણે દબાવી શકતું નથી, જેના પરિણામે મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર જોવા મળે છે.
આની શોધ કાર્લ કોરેન્સ દ્વારા $4 \text{ o'clock}$ ના છોડ $(Mirabilis \, jalapa)$ માં કરવામાં આવી હતી અને તે મેન્ડલ દ્વારા પ્રસ્તાવિત કરવામાં આવી ન હતી.
30
MediumMCQ
$F_2$ પેઢીમાં ગુલાબી પુષ્પ સાથેનો $1:2:1$ નો ગુણોત્તર ....ની ઘટના સૂચવે છે.
A
પ્રભાવિતા
B
સહપ્રભાવિતા
C
અપૂર્ણ પ્રભાવિતા
D
અલગીકરણ

Solution

(C) અપૂર્ણ પ્રભાવિતામાં, પ્રભાવી જનીન એ પ્રચ્છન્ન જનીનની અસરને સંપૂર્ણપણે દબાવી શકતું નથી.
$Mirabilis \text{ } jalapa$ (ગુલબાસ) ના કિસ્સામાં, જ્યારે લાલ પુષ્પ ધરાવતા છોડ $(RR)$ નું સફેદ પુષ્પ ધરાવતા છોડ $(rr)$ સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે, ત્યારે $F_1$ પેઢીમાં ગુલાબી પુષ્પ $(Rr)$ મળે છે.
જ્યારે $F_1$ સંતતિનું સ્વ-ફલન કરવામાં આવે છે, ત્યારે $F_2$ પેઢીમાં $1:2:1$ ($1$ લાલ : $2$ ગુલાબી : $1$ સફેદ) નું સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ જોવા મળે છે.
આ $1:2:1$ ગુણોત્તર અપૂર્ણ પ્રભાવિતાની લાક્ષણિકતા છે.
31
DifficultMCQ
રાખોડી પીંછાવાળા મરઘાનું તે જ સ્વરૂપ પ્રકાર ધરાવતી મરઘી સાથે પ્રજનન કરાવવામાં આવે છે. તેમની સંતતિ $15$ રાખોડી,$6$ કાળી અને $8$ સફેદ છે. તેમની સંતતિમાં રહેલા રાખોડી મરઘાં અને કાળી મરઘીનાં સ્વફલન દ્વારા ઉત્પન્ન થતી સંતતિનો સ્વરૂપ પ્રકાર શું હશે?
A
બધી જ કાળી
B
બધી જ રાખોડી
C
સમાન સંખ્યામાં કાળી તથા રાખોડી રંગની સંતતિ
D
$1/4$ રાખોડી અને $3/4$ કાળી સંતતિ

Solution

(A) આ અપૂર્ણ પ્રભુતા (incomplete dominance) નું ઉદાહરણ છે,જ્યાં રાખોડી સ્વરૂપ પ્રકાર વિષમયુગ્મી $(Bb)$ છે.
ધારો કે $B$ કાળો રંગ અને $b$ સફેદ રંગ દર્શાવે છે.
સંકરણ $Bb \times Bb$ છે,જે $1$ $BB$ (કાળા) : $2$ $Bb$ (રાખોડી) : $1$ $bb$ (સફેદ) સંતતિ આપે છે.
રાખોડી મરઘાંનું સ્વફલન $(Bb \times Bb)$: આનાથી $1$ $BB$ (કાળા) : $2$ $Bb$ (રાખોડી) : $1$ $bb$ (સફેદ) સંતતિ મળે છે.
કાળા મરઘાંનું સ્વફલન $(BB \times BB)$: આનાથી બધી જ $BB$ (કાળી) સંતતિ મળે છે.
પ્રશ્ન મુજબ,જો આપણે રાખોડી મરઘાંનું સ્વફલન કરીએ તો $1:2:1$ નું પ્રમાણ મળે છે,અને જો કાળા મરઘાંનું સ્વફલન કરીએ તો બધી જ સંતતિ કાળી મળે છે.
32
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયા ઉદાહરણ દ્વારા અપૂર્ણ પ્રભાવિતા (Incomplete dominance) સૌથી સારી રીતે સમજી શકાય છે?
A
મીઠાં વટાણા
B
પશુઓ
C
સ્નેપડ્રેગન
D
ઘઉંના દાણાનો રંગ

Solution

(C) અપૂર્ણ પ્રભાવિતા એ એવી ઘટના છે જેમાં પ્રભાવી જનીન (allele) પ્રચ્છન્ન જનીનની અસરને સંપૂર્ણપણે દબાવી શકતું નથી, જેના પરિણામે બંને પિતૃઓનું મિશ્રણ હોય તેવું સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) જોવા મળે છે.
$Antirrhinum$ $majus$ (સ્નેપડ્રેગન અથવા ડોગ ફ્લાવર) માં, જ્યારે લાલ પુષ્પ ધરાવતા છોડ $(RR)$ નું સંકરણ સફેદ પુષ્પ ધરાવતા છોડ $(rr)$ સાથે કરવામાં આવે છે, ત્યારે $F_1$ પેઢીમાં ગુલાબી પુષ્પ ધરાવતા છોડ $(Rr)$ ઉત્પન્ન થાય છે.
આ મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર સ્પષ્ટપણે દર્શાવે છે કે કોઈ પણ જનીન બીજા પર સંપૂર્ણ પ્રભાવી નથી, તેથી તે અપૂર્ણ પ્રભાવિતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
33
MediumMCQ
સ્નેપડ્રેગનનાં લાલ અને સફેદ સમયુગ્મી પુષ્પો વચ્ચે સંકરણ કરાવતાં તેમની $F_1$ સંતતિમાં પુષ્પનો રંગ શું હશે?
A
લાલ
B
સફેદ
C
લાલ અને સફેદ
D
ગુલાબી

Solution

(D) સ્નેપડ્રેગન $(Antirrhinum \text{ } sp.)$ માં, પુષ્પના રંગનું આનુવંશિકતા $\text{અપૂર્ણ } \text{પ્રભુત્વ}$ (Incomplete Dominance) દર્શાવે છે.
જ્યારે લાલ પુષ્પ ધરાવતા સમયુગ્મી છોડ $(RR)$ નું સફેદ પુષ્પ ધરાવતા સમયુગ્મી છોડ $(rr)$ સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે, ત્યારે $F_1$ સંતતિમાં વિષમયુગ્મી છોડ $(Rr)$ ઉત્પન્ન થાય છે.
અપૂર્ણ પ્રભુત્વને કારણે, પ્રભાવી જનીન $(R)$ એ પ્રચ્છન્ન જનીન $(r)$ ની અભિવ્યક્તિને સંપૂર્ણપણે દબાવી શકતું નથી.
પરિણામે, $F_1$ સંકરિત છોડનું સ્વરૂપ પ્રકાર બંને પિતૃઓ વચ્ચેનું મધ્યવર્તી એટલે કે ગુલાબી રંગનું જોવા મળે છે.
34
MediumMCQ
ડોગ ફ્લાવર (સ્નેપડ્રેગન) વનસ્પતિમાં પુષ્પના રંગની આનુવંશિકતામાં $F_1$ સ્વરૂપ પ્રકાર કેવો હોય છે?
A
બંને પૈતૃકો સાથે સામ્યતા ધરાવે છે.
B
બંને પૈતૃકોમાંના એક પણ પૈતૃક સાથે સામ્યતા ધરાવતો નથી.
C
ફક્ત એક પૈતૃક સાથે સામ્યતા ધરાવે છે.
D
$A$ અને $C$ બંને.

Solution

(B) ડોગ ફ્લાવર (એન્ટિરાઇનમ મેજસ) માં પુષ્પના રંગની આનુવંશિકતા અપૂર્ણ પ્રભુતા (Incomplete dominance) દર્શાવે છે.
જ્યારે શુદ્ધ લાલ પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિ $(RR)$ નું સંકરણ શુદ્ધ સફેદ પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિ $(rr)$ સાથે કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_1$ પેઢીમાં ગુલાબી પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિઓ $(Rr)$ પ્રાપ્ત થાય છે.
ગુલાબી રંગ એ મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર છે જે લાલ કે સફેદ પૈતૃક પૈકી કોઈની સાથે સામ્યતા ધરાવતો નથી.
તેથી,$F_1$ સ્વરૂપ પ્રકાર બંને પૈતૃકોમાંથી કોઈની સાથે સામ્યતા ધરાવતો નથી.
35
MediumMCQ
જ્યારે લાલ પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિનું સફેદ પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિ સાથે પરપરાગનયન કરવામાં આવે છે અને સંતતિઓના સ્વપરાગનયન દ્વારા $1:2:1$ સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotypic ratio) પ્રાપ્ત થાય છે, ત્યારે આ કોનું ઉદાહરણ છે?
A
પ્રચ્છન્ન પ્રબળતા (Recessive epistasis)
B
અપૂર્ણ પ્રભાવિતા (Incomplete dominance)
C
સંપૂર્ણ પ્રભાવિતા (Complete dominance)
D
જનીનની પ્લીયોટ્રોપિક અસર (Pleiotropic effect)

Solution

(B) મેન્ડેલિયન આનુવંશિકતામાં, બે સમયુગ્મી પિતૃઓ (લાલ $RR$ અને સફેદ $rr$) વચ્ચેના સંકરણથી $F_1$ પેઢી વિષમયુગ્મી $(Rr)$ મળે છે.
જ્યારે આ $F_1$ પેઢીમાં સ્વપરાગનયન થાય છે, ત્યારે જો સંપૂર્ણ પ્રભાવિતા હોય તો $F_2$ પેઢીમાં સામાન્ય રીતે $3:1$ સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ જોવા મળે છે.
પરંતુ, જો સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ $1:2:1$ (દા.ત., $1$ લાલ : $2$ ગુલાબી : $1$ સફેદ) મળે, તો તે દર્શાવે છે કે પ્રભાવી જનીન પ્રચ્છન્ન જનીનની અસરને સંપૂર્ણપણે દબાવી શકતું નથી.
આ ઘટનાને $\text{અપૂર્ણ}$ $\text{પ્રભાવિતા}$ (Incomplete dominance) કહેવામાં આવે છે, જેમાં વિષમયુગ્મી સંતતિ બંને સમયુગ્મી પિતૃઓ વચ્ચેનું મધ્યવર્તી લક્ષણ દર્શાવે છે.
36
MediumMCQ
$Mirabilis$ $jalapa$ માં લાલ $(RR)$ અને સફેદ $(rr)$ પુષ્પના સંકરણથી ગુલાબી $(Rr)$ પુષ્પ ઉત્પન્ન થાય છે. જો સફેદ પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિનું ગુલાબી પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિ સાથે સંકરણ કરાવવામાં આવે,તો સંતતિનો અપેક્ષિત સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotypic ratio) શું હશે?
A
લાલ : ગુલાબી : સફેદ $(1 : 2 : 1)$
B
ગુલાબી : સફેદ $(1 : 1)$
C
લાલ : ગુલાબી $(1 : 1)$
D
લાલ : સફેદ $(3 : 1)$

Solution

(B) આ અપૂર્ણ પ્રભુતા (incomplete dominance) નું ઉદાહરણ છે.
પિતૃ જનીન પ્રકાર: સફેદ $(rr)$ $\times$ ગુલાબી $(Rr)$.
સફેદ પિતૃ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા જન્યુઓ: $(r)$.
ગુલાબી પિતૃ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા જન્યુઓ: $(R)$ અને $(r)$.
આ જન્યુઓના સંકરણથી નીચે મુજબની સંતતિ પ્રાપ્ત થાય છે:
$r \times R = Rr$ (ગુલાબી)
$r \times r = rr$ (સફેદ)
આમ,પ્રાપ્ત થતો સ્વરૂપ પ્રકારનો ગુણોત્તર $1$ ગુલાબી : $1$ સફેદ,એટલે કે $(1 : 1)$ છે.
37
MediumMCQ
અપૂર્ણ પ્રભાવિતા . . . . . . માં જોવા મળે છે.
A
મિરાબિલિસ જાલાપા
B
એન્ટીરાઈનમ મેજસ
C
એન્ડ્યુલેશિયન ફૌલ
D
ઉપરનાં બધાં જ

Solution

(D) અપૂર્ણ પ્રભાવિતા એ એવી ઘટના છે જેમાં વિષમયુગ્મી સંતતિમાં બંને જનીન પ્રકારોની અસર મિશ્રિત થઈ જાય છે અને કોઈ પણ જનીન સંપૂર્ણ પ્રભાવી હોતું નથી। $Mirabilis jalapa$ (ફોર ઓ ક્લોક પ્લાન્ટ) અને $Antirrhinum majus$ (સ્નેપડ્રેગન) માં પુષ્પના રંગમાં અપૂર્ણ પ્રભાવિતા જોવા મળે છે। આ ઉપરાંત, એન્ડ્યુલેશિયન ફૌલ (મરઘીની જાત) માં પણ પીંછાના રંગમાં અપૂર્ણ પ્રભાવિતા જોવા મળે છે। તેથી, સાચો જવાબ $D$ છે।
38
MediumMCQ
મેન્ડેલિયન સંકરણમાં $F_2$ પેઢી દર્શાવે છે કે જનીન પ્રકાર અને સ્વરૂપ પ્રકાર બંને ગુણોત્તર $1 : 2 : 1$ સમાન છે. તે કોનું ઉદાહરણ છે?
A
સહ-પ્રભુતા
B
દ્વિ-સંકરણ
C
પૂર્ણ પ્રભુતા સાથેનું એક-સંકરણ
D
અપૂર્ણ પ્રભુતા સાથેનું એક-સંકરણ

Solution

(D) : ડોગ ફ્લાવર (સ્નેપડ્રેગન અથવા એન્ટિરાઇનમ $sp.$) માં પુષ્પના રંગનું આનુવંશિકતા એ અપૂર્ણ પ્રભુતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
શુદ્ધ લાલ પુષ્પ ધરાવતા $(RR)$ અને શુદ્ધ સફેદ પુષ્પ ધરાવતા $(rr)$ છોડ વચ્ચેના સંકરણમાં,$F_1$ $(Rr)$ પેઢી ગુલાબી રંગની પ્રાપ્ત થઈ હતી.
જ્યારે $F_1$ નું સ્વ-ફલન કરવામાં આવ્યું,ત્યારે $F_2$ પેઢીમાં નીચે મુજબનો ગુણોત્તર પ્રાપ્ત થયો: $1$ $(RR)$ લાલ : $2$ $(Rr)$ ગુલાબી : $1$ $(rr)$ સફેદ.
અહીં જનીન પ્રકારનો ગુણોત્તર $1 : 2 : 1$ હતો,જે કોઈપણ મેન્ડેલિયન એક-સંકરણ જેવો જ છે,પરંતુ સ્વરૂપ પ્રકારનો ગુણોત્તર $3 : 1$ (પ્રભાવી:પ્રચ્છન્ન) થી બદલાઈને $1 : 2 : 1$ થઈ ગયો હતો.
39
MediumMCQ
Antirrhinum માં,ગુલાબી ફૂલો ધરાવતા બે છોડ વચ્ચે સંકરણ કરવામાં આવ્યું. $F_1$ પેઢીના છોડમાં $1$ લાલ,$2$ ગુલાબી અને $1$ સફેદ ફૂલોનું પ્રમાણ જોવા મળ્યું. સંકરણ માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલા બે છોડનું જનીન પ્રકાર (genotype) શું હોઈ શકે? લાલ ફૂલનો રંગ $RR$ દ્વારા અને સફેદ રંગ $rr$ જનીનો દ્વારા નક્કી થાય છે.
A
$rrrr$
B
$RR$
C
$Rr$
D
$rr$

Solution

(C) આપેલ પરિસ્થિતિ અપૂર્ણ પ્રભુતા (incomplete dominance) નું ઉદાહરણ છે,જ્યાં $F_1$ પેઢીમાં જોવા મળતું સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) બંને પિતૃઓમાંથી કોઈને મળતું આવતું નથી.
$Antirrhinum$ (સ્નેપડ્રેગન) માં,લાલ ફૂલ ધરાવતા છોડ $(RR)$ અને સફેદ ફૂલ ધરાવતા છોડ $(rr)$ વચ્ચેના સંકરણથી $F_1$ પેઢીમાં ગુલાબી ફૂલ ધરાવતા છોડ $(Rr)$ ઉત્પન્ન થાય છે.
જ્યારે બે ગુલાબી ફૂલ ધરાવતા છોડ $(Rr)$ વચ્ચે સંકરણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે $Rr \times Rr$ થાય છે.
પરિણામી સંતતિના જનીન પ્રકારો $1 RR$ (લાલ) : $2 Rr$ (ગુલાબી) : $1 rr$ (સફેદ) મળે છે.
તેથી,સંકરણ માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલા બંને છોડનો જનીન પ્રકાર $Rr$ છે.
40
MediumMCQ
સ્નેપડ્રેગન ($Antirrhinum$ $majus$) માં,લાલ અને સફેદ પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિઓ વચ્ચેના સંકરણથી ગુલાબી પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિ મળે છે. આ શેનું ઉદાહરણ છે?
A
પૂર્ણ પ્રભુતા
B
અપૂર્ણ પ્રભુતા
C
બહુવિકલ્પી કારકો
D
વિશ્લેષણનો નિયમ

Solution

(B) $Antirrhinum$ $majus$ (સ્નેપડ્રેગન) માં,પુષ્પના રંગનું આનુવંશિકતા અપૂર્ણ પ્રભુતાની ભાત અનુસરે છે.
જ્યારે લાલ પુષ્પ ધરાવતી સમયુગ્મી વનસ્પતિ $(RR)$ નું સફેદ પુષ્પ ધરાવતી સમયુગ્મી વનસ્પતિ $(rr)$ સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_1$ પેઢીમાં ગુલાબી પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિઓ $(Rr)$ પ્રાપ્ત થાય છે.
આ એટલા માટે થાય છે કારણ કે પ્રભાવી કારક $(R)$ એ પ્રચ્છન્ન કારક $(r)$ પર સંપૂર્ણપણે પ્રભાવી હોતું નથી,જેના પરિણામે વિષમયુગ્મીમાં મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર જોવા મળે છે.
તેથી,આ ઘટનાને અપૂર્ણ પ્રભુતા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
41
MediumMCQ
સ્નેપડ્રેગન ($Antirrhinum$ $sp.$) માં લાલ અને સફેદ ફૂલ ધરાવતા છોડ વચ્ચેના સંકરણમાં,$F_2$ પેઢીમાં લાલ,ગુલાબી અને સફેદ ફૂલ ધરાવતા છોડનું પ્રમાણ કેટલું હોય છે?
A
$1:2:1$
B
$1:0:1$
C
$2:1:1$
D
$1:1:1$

Solution

(A) સ્નેપડ્રેગન ($Antirrhinum$ $sp.$) માં,પુષ્પના રંગનું આનુવંશિકતા અપૂર્ણ પ્રભુત્વ (incomplete dominance) દર્શાવે છે.
જ્યારે લાલ ફૂલ ધરાવતા છોડ $(RR)$ નું સફેદ ફૂલ ધરાવતા છોડ $(rr)$ સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_1$ પેઢીમાં ગુલાબી ફૂલ ધરાવતા છોડ $(Rr)$ ઉત્પન્ન થાય છે.
જ્યારે $F_1$ પેઢીના છોડ $(Rr)$ નું સ્વ-ફલન કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_2$ પેઢીમાં નીચે મુજબના જનીન પ્રકારો મળે છે: $1$ $RR$ (લાલ) : $2$ $Rr$ (ગુલાબી) : $1$ $rr$ (સફેદ).
આમ,$F_2$ પેઢીમાં સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ $1:2:1$ હોય છે.
42
MediumMCQ
સ્નેપડ્રેગન (snapdragon) વનસ્પતિમાં લાલ અને સફેદ ફૂલ ધરાવતી વનસ્પતિઓ વચ્ચેના સંકરણથી મળતી $F_1$ પેઢીની વનસ્પતિઓમાં કેવા રંગના ફૂલ જોવા મળશે?
A
લાલ
B
સફેદ
C
બંને
D
ગુલાબી

Solution

(D) સ્નેપડ્રેગન ($Antirrhinum$ $majus$) માં,પુષ્પના રંગનું આનુવંશિકતા અપૂર્ણ પ્રભુતા (incomplete dominance) દર્શાવે છે.
જ્યારે લાલ પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિ $(RR)$ નું સફેદ પુષ્પ ધરાવતી વનસ્પતિ $(rr)$ સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_1$ પેઢીમાં $Rr$ જનીન પ્રકાર ધરાવતી વનસ્પતિઓ ઉત્પન્ન થાય છે.
અપૂર્ણ પ્રભુતાને કારણે,પ્રભાવી કારક $(R)$ એ પ્રચ્છન્ન કારક $(r)$ ની અભિવ્યક્તિને સંપૂર્ણપણે દબાવી શકતું નથી.
પરિણામે,$F_1$ સંકરિત વનસ્પતિઓ મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) દર્શાવે છે,જે ગુલાબી રંગના હોય છે.
43
MediumMCQ
અપૂર્ણ પ્રભુતા (Incomplete dominance) માટે ફેનોટાઇપિક (સ્વરૂપ પ્રકાર) અને જીનોટાઇપિક (જનીન પ્રકાર) ગુણોત્તર શું છે?
A
ફેનોટાઇપિક $3:1$, જીનોટાઇપિક $1:2:1$
B
ફેનોટાઇપિક $1:2:1$, જીનોટાઇપિક $3:1$
C
ફેનોટાઇપિક $3:1$, જીનોટાઇપિક $3:1$
D
ફેનોટાઇપિક $1:2:1$, જીનોટાઇપિક $1:2:1$

Solution

(D) અપૂર્ણ પ્રભુતામાં, પ્રભાવી જનીન (allele) પ્રચ્છન્ન જનીનને સંપૂર્ણપણે દબાવી શકતું નથી।
પરિણામે, વિષમયુગ્મી (heterozygous) સ્વરૂપ પ્રકાર એ બે સમયુગ્મી સ્વરૂપ પ્રકારોની વચ્ચેનું મધ્યવર્તી સ્વરૂપ હોય છે।
ઉદાહરણ તરીકે, $Mirabilis jalapa$ (ગુલાબાસ) માં, લાલ $(RR)$ અને સફેદ $(rr)$ પુષ્પો વચ્ચેના સંકરણથી $F_1$ પેઢીમાં ગુલાબી $(Rr)$ પુષ્પો મળે છે।
જ્યારે $F_1$ સંકરિત $(Rr)$ છોડનું સ્વ-પરાગનયન કરવામાં આવે છે, ત્યારે $F_2$ પેઢીમાં $1$ (લાલ) : $2$ (ગુલાબી) : $1$ (સફેદ) નો ફેનોટાઇપિક ગુણોત્તર જોવા મળે છે।
તેનો જીનોટાઇપિક ગુણોત્તર પણ $1$ $(RR)$ : $2$ $(Rr)$ : $1$ $(rr)$ હોય છે।
તેથી, ફેનોટાઇપિક અને જીનોટાઇપિક બંને ગુણોત્તર $1:2:1$ છે।
44
MediumMCQ
સંતતિમાં જનીન પ્રકાર (genotypic) અને સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotypic) ગુણોત્તર $1:2:1$ છે. આ કયા સિદ્ધાંતને સમજાવે છે?
A
પૂર્ણ પ્રભુતા
B
અપૂર્ણ પ્રભુતા
C
સહ-પ્રભુતા
D
પ્રચ્છન્નતા

Solution

(B) મેન્ડેલિયન આનુવંશિકતામાં, પૂર્ણ પ્રભુતા સામાન્ય રીતે $F_2$ પેઢીમાં $3:1$ નો સ્વરૂપ પ્રકાર ગુણોત્તર અને $1:2:1$ નો જનીન પ્રકાર ગુણોત્તર આપે છે.
જોકે, અપૂર્ણ પ્રભુતાના કિસ્સામાં, પ્રભાવી જનીન પ્રચ્છન્ન જનીનને સંપૂર્ણપણે દબાવી શકતું નથી.
પરિણામે, વિષમયુગ્મી સજીવ મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર દર્શાવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, $Mirabilis$ \text{ jalapa} (ગુલાબાસ) માં, લાલ અને સફેદ ફૂલો વચ્ચેના સંકરણથી $F_1$ પેઢીમાં ગુલાબી ફૂલો મળે છે.
જ્યારે $F_1$ છોડનું સ્વ-ફલન કરવામાં આવે છે, ત્યારે $F_2$ પેઢીમાં $1$ (લાલ) $: 2$ (ગુલાબી) $: 1$ (સફેદ) નો સ્વરૂપ પ્રકાર ગુણોત્તર અને $1 (RR) : 2 (Rr) : 1 (rr)$ નો જનીન પ્રકાર ગુણોત્તર જોવા મળે છે.
આમ, જનીન પ્રકાર અને સ્વરૂપ પ્રકાર બંને ગુણોત્તર સમાન $(1:2:1)$ હોય છે.
45
MediumMCQ
જ્યારે $RR$ (લાલ) $Antirrhinum$ નું $WW$ (સફેદ) સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_1$ સંતતિ $RW$ (ગુલાબી) મળે છે. આ શેનું ઉદાહરણ છે?
A
પ્રભાવી-પ્રચ્છન્ન
B
અપૂર્ણ પ્રભુતા
C
સંકરણ
D
પૂરક જનીન

Solution

(B) $Antirrhinum$ (સ્નેપડ્રેગન) માં પુષ્પના રંગનું આનુવંશિકતા અપૂર્ણ પ્રભુતા દર્શાવે છે.
જ્યારે શુદ્ધ લાલ પુષ્પ ધરાવતા છોડ $(RR)$ નું શુદ્ધ સફેદ પુષ્પ ધરાવતા છોડ $(WW)$ સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_1$ પેઢીમાં ગુલાબી પુષ્પ ધરાવતા છોડ $(RW)$ ઉત્પન્ન થાય છે.
આ એટલા માટે થાય છે કારણ કે પ્રભાવી જનીન $(R)$ એ પ્રચ્છન્ન જનીન $(W)$ પર સંપૂર્ણપણે પ્રભાવી હોતું નથી,જેના પરિણામે વિષમયુગ્મી સંતતિમાં મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર (ગુલાબી) જોવા મળે છે.
46
MediumMCQ
મેન્ડેલિયન સંકરણમાં $F_2$ પેઢી દર્શાવે છે કે જનીન પ્રકાર પ્રમાણ (genotypic ratio) અને દેખાવ સ્વરૂપ પ્રમાણ (phenotypic ratio) બંને સમાન છે,એટલે કે $1:2:1$. આ શું સૂચવે છે?
A
સહપ્રભાવીતા
B
દ્વિ-સંકરણ (Dihybrid cross)
C
સંપૂર્ણ પ્રભુતા સાથેનું એક-સંકરણ (Monohybrid cross)
D
અપૂર્ણ પ્રભુતા સાથેનું એક-સંકરણ (Monohybrid cross)

Solution

(D) સંપૂર્ણ પ્રભુતા ધરાવતા પ્રમાણિત મેન્ડેલિયન એક-સંકરણમાં,દેખાવ સ્વરૂપ પ્રમાણ $3:1$ અને જનીન પ્રકાર પ્રમાણ $1:2:1$ હોય છે.
જોકે,અપૂર્ણ પ્રભુતાના કિસ્સામાં (દા.ત.,$Antirrhinum$ $majus$ અથવા સ્નેપડ્રેગન),પ્રભાવી જનીન એ પ્રચ્છન્ન જનીનની અસરને સંપૂર્ણપણે ઢાંકી શકતું નથી.
પરિણામે,વિષમયુગ્મી સજીવો મધ્યવર્તી દેખાવ સ્વરૂપ દર્શાવે છે.
તેથી,અપૂર્ણ પ્રભુતા ધરાવતા સંકરણની $F_2$ પેઢીમાં,દેખાવ સ્વરૂપ પ્રમાણ $1:2:1$ ($1$ લાલ : $2$ ગુલાબી : $1$ સફેદ) થાય છે,જે તેના જનીન પ્રકાર પ્રમાણ $(1:2:1)$ ને સમાન હોય છે.
47
EasyMCQ
$Antirrhinum$ $(Snapdragon)$ માં,લાલ પુષ્પનું સંકરણ સફેદ પુષ્પ સાથે કરવામાં આવ્યું અને $F_{1}$ પેઢીમાં ગુલાબી પુષ્પો પ્રાપ્ત થયા. જ્યારે ગુલાબી પુષ્પોનું સ્વ-ફલન કરાવવામાં આવ્યું,ત્યારે $F_{2}$ પેઢીમાં સફેદ,લાલ અને ગુલાબી પુષ્પો જોવા મળ્યા. નીચેનામાંથી ખોટું વિધાન પસંદ કરો:
A
આ પ્રયોગ પ્રભુતાના નિયમનું પાલન કરતું નથી.
B
$F_{1}$ માં ગુલાબી રંગ અપૂર્ણ પ્રભુતાને કારણે છે.
C
$F_{2}$ નો ગુણોત્તર $1/4$ (લાલ) : $2/4$ (ગુલાબી) : $1/4$ (સફેદ) છે.
D
આ પ્રયોગમાં વિશ્લેષણનો નિયમ લાગુ પડતો નથી.

Solution

(D) $Antirrhinum$ $(Snapdragon)$ માં,પુષ્પના રંગનું આનુવંશિકતા એ અપૂર્ણ પ્રભુતાનું ઉદાહરણ છે.
$1$. પ્રભુતાનો નિયમ જણાવે છે કે એક કારક બીજાની અભિવ્યક્તિને દબાવે છે,જે અહીં જોવા મળતું નથી કારણ કે સ્વરૂપ પ્રકાર મધ્યવર્તી (ગુલાબી) છે.
$2$. અપૂર્ણ પ્રભુતાને કારણે $F_{2}$ પેઢીમાં $1:2:1$ ($1$ લાલ : $2$ ગુલાબી : $1$ સફેદ) નો સ્વરૂપ પ્રકારનો ગુણોત્તર મળે છે,જે જનીન પ્રકારના ગુણોત્તર સમાન છે.
$3$. વિશ્લેષણનો નિયમ (મેન્ડલનો પ્રથમ નિયમ) જણાવે છે કે જન્યુ નિર્માણ દરમિયાન કારકો અલગ પડે છે. આ નિયમ સાર્વત્રિક છે અને $Antirrhinum$ સહિત તમામ લિંગી પ્રજનન કરતા સજીવોને લાગુ પડે છે. તેથી,વિધાન કે વિશ્લેષણનો નિયમ લાગુ પડતો નથી તે ખોટું છે.
48
DifficultMCQ
વિધાન : $Mirabilis$ માં,$F_1$ ગુલાબી પુષ્પ ધરાવતા છોડનું સ્વ-ફલન કરાવતા સમાન સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotypic) અને જનીન પ્રકાર (genotypic) ગુણોત્તર મળે છે.
કારણ : પુષ્પના રંગ માટેનું જનીન અપૂર્ણ પ્રભુતા દર્શાવે છે.
A
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે અને કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
B
જો વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે પરંતુ કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી નથી.
C
જો વિધાન સાચું છે પરંતુ કારણ ખોટું છે.
D
જો વિધાન અને કારણ બંને ખોટા છે.

Solution

(A) $Mirabilis$ $jalapa$ (ફોર ઓ ક્લોક પ્લાન્ટ) માં,પુષ્પનો રંગ અપૂર્ણ પ્રભુતા દર્શાવે છે.
જ્યારે $F_1$ ગુલાબી પુષ્પ ધરાવતા છોડ $(Rr)$ નું સ્વ-ફલન કરાવવામાં આવે છે,ત્યારે $F_2$ પેઢીમાં સ્વરૂપ પ્રકાર અને જનીન પ્રકારનો ગુણોત્તર $1:2:1$ મળે છે.
આ ગુણોત્તર નીચે મુજબ છે:
$1$ $RR$ (લાલ) : $2$ $Rr$ (ગુલાબી) : $1$ $rr$ (સફેદ).
અહીં સ્વરૂપ પ્રકારનો ગુણોત્તર ($1$ લાલ : $2$ ગુલાબી : $1$ સફેદ) અને જનીન પ્રકારનો ગુણોત્તર ($1$ $RR$ : $2$ $Rr$ : $1$ $rr$) બંને સમાન $(1:2:1)$ હોવાથી,વિધાન સાચું છે.
આ ઘટના અપૂર્ણ પ્રભુતાને કારણે જોવા મળે છે,તેથી કારણ એ વિધાનની સાચી સમજૂતી છે.
49
Medium
અપૂર્ણ પ્રભુતા (Incomplete dominance) સમજાવો.

Solution

(N/A) અપૂર્ણ પ્રભુતા એ એક એવી ઘટના છે જેમાં પ્રભાવી એલેલ એ પ્રચ્છન્ન એલેલની અભિવ્યક્તિને સંપૂર્ણપણે છુપાવી શકતું નથી,જેના પરિણામે બંને પિતૃઓ કરતા મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) જોવા મળે છે.
જ્યારે વટાણાના છોડ પરના પ્રયોગો અન્ય વનસ્પતિઓમાં અન્ય લક્ષણો માટે કરવામાં આવ્યા,ત્યારે જાણવા મળ્યું કે કેટલીકવાર $F_{1}$ પેઢીમાં એવું સ્વરૂપ પ્રકાર જોવા મળ્યું જે બંને પિતૃઓમાંથી કોઈને મળતું આવતું ન હતું અને બંનેની વચ્ચેનું હતું.
અપૂર્ણ પ્રભુતાને સમજવા માટે સ્નેપડ્રેગન (Snapdragon અથવા Antirrhinum sp.) માં પુષ્પના રંગનું આનુવંશિકતા એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
શુદ્ધ લાલ પુષ્પ ધરાવતા $(RR)$ અને શુદ્ધ સફેદ પુષ્પ ધરાવતા $(rr)$ છોડ વચ્ચેના સંકરણમાં,$F_{1}$ $(Rr)$ પેઢી ગુલાબી રંગની હતી.
જ્યારે $F_{1}$ છોડનું સ્વ-ફલન કરવામાં આવ્યું,ત્યારે $F_{2}$ પેઢીમાં નીચે મુજબનું પ્રમાણ મળ્યું: $1$ $(RR)$ લાલ : $2$ $(Rr)$ ગુલાબી : $1$ $(rr)$ સફેદ.
અહીં,જનીન પ્રકારનું પ્રમાણ મેન્ડેલના એકસંકરણ પ્રયોગ મુજબ જ $(1:2:1)$ હતું,પરંતુ સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ સામાન્ય $3:1$ ના પ્રભાવી:પ્રચ્છન્ન ગુણોત્તરથી બદલાઈને $1:2:1$ થઈ ગયું હતું.
આ એટલા માટે થાય છે કારણ કે '$R$' એલેલ એ '$r$' એલેલ પર સંપૂર્ણપણે પ્રભાવી નથી,જેના કારણે વિષમયુગ્મી $Rr$ (ગુલાબી) ને સમયુગ્મી $RR$ (લાલ) અને $rr$ (સફેદ) થી અલગ ઓળખી શકાય છે.
Solution diagram
50
Medium
મેન્ડેલિયન એકસંકરણ પ્રયોગમાં,$F_2$ પેઢી સમાન જનીન પ્રકાર (genotypic) અને સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotypic) પ્રમાણ દર્શાવે છે. આ આપણને સામેલ જનીનો (alleles) ની પ્રકૃતિ વિશે શું જણાવે છે? તમારા જવાબનું સમર્થન કરો.

Solution

(N/A) જ્યારે એકસંકરણ પ્રયોગની $F_2$ પેઢી સમાન જનીન પ્રકાર અને સ્વરૂપ પ્રકાર પ્રમાણ દર્શાવે છે,ત્યારે તે અપૂર્ણ પ્રભુતા (incomplete dominance) ની ઘટના સૂચવે છે.
અપૂર્ણ પ્રભુતામાં,બેમાંથી કોઈ પણ જનીન (allele) બીજા પર સંપૂર્ણપણે પ્રભાવી હોતું નથી.
પરિણામે,વિષમયુગ્મી $(Rr)$ સંતતિ મધ્યવર્તી સ્વરૂપ પ્રકાર દર્શાવે છે,જે સમયુગ્મી પ્રભાવી $(RR)$ અને સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન $(rr)$ પિતૃઓ બંનેથી અલગ હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,સ્નેપડ્રેગન વનસ્પતિમાં,લાલ પુષ્પ ધરાવતી $(RR)$ અને સફેદ પુષ્પ ધરાવતી $(rr)$ વનસ્પતિઓ વચ્ચેના સંકરણથી $F_1$ પેઢીમાં ગુલાબી પુષ્પ ધરાવતી $(Rr)$ વનસ્પતિઓ મળે છે.
$F_1$ પેઢીનું સ્વ-ફલન કરાવતા,$F_2$ પેઢીમાં નીચે મુજબનું પરિણામ મળે છે:
સ્વરૂપ પ્રકાર પ્રમાણ $\rightarrow$ લાલ : ગુલાબી : સફેદ = $1:2:1$
જનીન પ્રકાર પ્રમાણ $\rightarrow$ $RR : Rr : rr = 1:2:1$
આમ,બંને પ્રમાણ $1:2:1$ હોવાથી,તે સાબિત થાય છે કે જનીનો અપૂર્ણ પ્રભુતા દર્શાવે છે.
Solution diagram

Principles of Inheritance and Variation — Incomplete dominance · Frequently Asked Questions

1Are these Principles of Inheritance and Variation questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Principles of Inheritance and Variation Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.