Mendelism Questions in Gujarati

(A) મેન્ડેલવાદ એ ગ્રેગર જોહાન મેન્ડેલ દ્વારા આપવામાં આવેલા આનુવંશિકતાના સિદ્ધાંતોને દર્શાવે છે.
તેઓ સૌપ્રથમ વ્યક્તિ હતા જેમણે વટાણાના છોડ પર વ્યવસ્થિત પ્રયોગો કર્યા અને આનુવંશિકતાના સ્પષ્ટ નિયમો બનાવ્યા,જે સમજાવે છે કે લક્ષણો પિતૃઓમાંથી સંતતિમાં કેવી રીતે વહન પામે છે.
તેથી,મેન્ડેલવાદ મુખ્યત્વે સજીવોમાં આનુવંશિકતાના અભ્યાસ સાથે સંબંધિત છે.

(C) . જિનેટિક્સ (આનુવંશિકતા વિજ્ઞાન) એ જીવવિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે સજીવોમાં આનુવંશિકતા અને ભિન્નતાના સિદ્ધાંતો અને પદ્ધતિઓના અભ્યાસ સાથે સંબંધિત છે.

(C) 'Genetics' (આનુવંશિકતા વિજ્ઞાન) શબ્દ સૌપ્રથમ વિલિયમ બેટસન દ્વારા $1905$ માં આપવામાં આવ્યો હતો,જેનો ઉપયોગ આનુવંશિકતા અને ભિન્નતાના અભ્યાસને વર્ણવવા માટે કરવામાં આવ્યો હતો.

(B) ગ્રેગર જોહાન મેન્ડલ ($1822-1884$, ઓસ્ટ્રિયા) આનુવંશિકતાના પિતા તરીકે ઓળખાય છે. તેમને પ્રથમ આનુવંશિકતાશાસ્ત્રી માનવામાં આવે છે કારણ કે તેઓ પ્રથમ વ્યક્તિ હતા જેમણે વટાણાના છોડ પરના તેમના પ્રયોગો દ્વારા એક પેઢીમાંથી બીજી પેઢીમાં લક્ષણોના વહન કરવાની પદ્ધતિ દર્શાવી હતી.

(C) ગ્રેગર મેન્ડલનો જન્મ $20$ જુલાઈ, $1822$ ના રોજ થયો હતો અને તેમનું અવસાન $6$ જાન્યુઆરી, $1884$ ના રોજ થયું હતું.
વર્ષ $1822$ એ $19^{\text{મી}}$ સદીમાં આવે છે (જે $1801$ થી $1900$ સુધીની છે), તેથી સાચો જવાબ $19^{\text{મી}}$ સદી છે.

(D) ગ્રેગર મેન્ડલ ઓસ્ટ્રિયાના વતની હતા. તેઓ $1847$ માં ઓસ્ટ્રિયાના બ્રુન ખાતે આવેલી સેન્ટ થોમસની ઓગસ્ટિનિયન મઠના મઠાધિપતિ (વડા) તરીકે સેવા આપતા હતા.

(C) ગ્રેગર મેન્ડલ એક ઓગસ્ટિનિયન સાધુ હતા જેમણે વટાણાના છોડ $(Pisum \text{ } sativum)$ પર તેમના પાયાના પ્રયોગો બ્રુન (Brünn) ખાતે આવેલા સેન્ટ થોમસ એબી (એક મઠ) ના બગીચામાં કર્યા હતા, જે તે સમયે ઓસ્ટ્રિયન સામ્રાજ્યનો ભાગ હતો (હવે બ્રનો, ચેક રિપબ્લિક). તેથી, સાચું સ્થાન બ્રુનનો મઠ છે.

(A) મેન્ડલે આનુવંશિકતાના એકમો માટે $Factor$ (કારક) શબ્દ પ્રસ્તાવિત કર્યો હતો.
આ કારકોને હવે $genes$ (જનીન) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે શબ્દ $Johannsen$ દ્વારા $1905$ માં આપવામાં આવ્યો હતો.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
$Heredity$ (વારસાગમન) એ એવી પ્રક્રિયા છે જેના દ્વારા આનુવંશિક લક્ષણો માતા-પિતામાંથી તેમના સંતાનોમાં પ્રસારિત થાય છે,જેના પરિણામે વ્યક્તિઓ તેમના પૂર્વજો સાથે સમાનતા ધરાવે છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
ચેકરબોર્ડ,જેને સામાન્ય રીતે $Punnett$ સ્ક્વેર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,તે બ્રિટિશ આનુવંશિકશાસ્ત્રી $R.C. Punnett$ દ્વારા $1927$ માં વિકસાવવામાં આવ્યું હતું.
તે બે સજીવો વચ્ચેના આનુવંશિક સંકરણથી ઉત્પન્ન થતી સંતતિના તમામ સંભવિત જનીન પ્રકારો (genotypes) અને લક્ષણ પ્રકારો (phenotypes) ની સંભાવનાની આગાહી કરવા માટે વપરાતી એક આલેખકીય રજૂઆત છે.

(A) ગ્રેગર મેન્ડલનું કાર્ય ઘણા વર્ષો સુધી અજાણ્યું રહ્યું હતું,જ્યાં સુધી $1900$ $A.D.$ માં તેની પુનઃશોધ કરવામાં ન આવી.
ત્રણ વૈજ્ઞાનિકો,હ્યુગો દ વાઈસ (નેધરલેન્ડ),કાર્લ કોરેન્સ (જર્મની),અને એરિક વોન શેરમાર્ક (ઓસ્ટ્રિયા) એ સ્વતંત્ર રીતે પ્રયોગો કર્યા અને મેન્ડલના તારણો જેવા જ પરિણામો મેળવ્યા,જેના દ્વારા તેમણે મેન્ડલના આનુવંશિકતાના સિદ્ધાંતોને પ્રમાણિત કર્યા.

(D) ટામેટાના છોડ $(Solanum \ lycopersicum)$ માં,ઘણા લક્ષણો મેન્ડેલિયન આનુવંશિકતાના નિયમોને અનુસરે છે.
$1$. ફળનો રંગ: લાલ ફળનો રંગ એ પીળા ફળના રંગ પર પ્રભાવી છે.
$2$. ફળનો આકાર: ગોળ ફળનો આકાર એ નાસપાતી આકારના ફળ પર પ્રભાવી છે.
$3$. પ્રકાંડનો રંગ: જાંબલી પ્રકાંડનો રંગ એ લીલા પ્રકાંડના રંગ પર પ્રભાવી છે.
આમ,આપેલા ત્રણેય લક્ષણો ટામેટાના છોડમાં પ્રભાવી લક્ષણો છે,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) શુદ્ધ વંશાવળી (pure line) એટલે એવા સજીવોની વસ્તી જે કોઈ ચોક્કસ લક્ષણ માટે સમયુગ્મી (homozygous) હોય છે.
તેઓ સમયુગ્મી હોવાથી,તેઓ પેઢી દર પેઢી સતત એવા જ સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે જે પિતૃઓ જેવા જ સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) અને જનીન પ્રકાર (genotype) ધરાવે છે.
તેથી,શુદ્ધ વંશાવળી ધરાવતો સજીવ પોતાના જેવા જ લક્ષણો ધરાવતી સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે.

(A) માતા-પિતામાંથી સંતતિમાં લક્ષણોના વહન ને આનુવંશિકતા (Heredity) કહેવામાં આવે છે. જ્યારે કોઈ સંતતિ તેના માતા-પિતામાંથી કોઈ એકમાં હાજર લક્ષણ દર્શાવે છે,ત્યારે તે સૂચવે છે કે આ લક્ષણ રંગસૂત્રો પર આવેલા જનીનો દ્વારા વારસામાં મળ્યું છે. તેથી,આવા લક્ષણને આનુવંશિક લક્ષણ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.

(A) ગ્રેગર જોહન મેન્ડલને 'આનુવંશિકતાના પિતા' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમણે તેમના સંકરણના પ્રયોગો વટાણાના છોડ પર કર્યા હતા,જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે $Pisum$ $sativum$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમણે આ છોડની પસંદગી કરી કારણ કે તેનું જીવનચક્ર ટૂંકું હોય છે,તે પુષ્કળ પ્રમાણમાં બીજ ઉત્પન્ન કરે છે અને તેમાં અનેક વિરોધાભાસી લક્ષણો જોવા મળે છે,જે તેને ઘણી પેઢીઓ સુધી આનુવંશિકતાના અભ્યાસ માટે આદર્શ બનાવે છે.

(A) ગ્રેગર જોહાન મેન્ડલે તેમના સંકરણના પ્રયોગો વટાણાના છોડ પર કર્યા હતા,જેને વૈજ્ઞાનિક રીતે $Pisum$ $sativum$ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેમણે આ છોડની પસંદગી કરી કારણ કે તેમાં ઘણા વિરોધાભાસી લક્ષણો જોવા મળે છે,તેનું જીવનચક્ર ટૂંકું છે અને તેને ઉગાડવું સરળ છે,જેના કારણે તેઓ ઘણી પેઢીઓ સુધી આનુવંશિકતાની ભાતનું અવલોકન કરી શક્યા હતા.

(B) વટાણાના છોડ પરના પ્રયોગોમાં ગ્રેગર જોહાન મેન્ડલની સફળતાનું મુખ્ય કારણ તેમનો વ્યવસ્થિત અભિગમ હતો.
તેમણે એક સમયે એક અથવા બે વિરોધાભાસી લક્ષણોનો અભ્યાસ કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું,જેનાથી તેઓ મૂંઝવણ વિના આનુવંશિકતાની ભાતનું સ્પષ્ટ વિશ્લેષણ કરી શક્યા.
ચોક્કસ રેકોર્ડ રાખીને અને મોટી સંખ્યામાં સંતતિઓ માટે આંકડાકીય વિશ્લેષણનો ઉપયોગ કરીને,તેઓ આનુવંશિકતાના નિયમો તારવી શક્યા.
તેથી,એક સમયે એક લક્ષણનો અભ્યાસ કરવો એ તેમની સફળતાનું મુખ્ય પરિબળ હતું.

(B) મેન્ડલે વટાણાના છોડ $(Pisum \text{ } sativum)$ ની પસંદગી કરી કારણ કે તેમાં ઘણા સ્પષ્ટ, સરળતાથી અવલોકન કરી શકાય તેવા અને વિરોધાભાસી લક્ષણો હતા।
ચોક્કસ રીતે, તેમણે $7$ જોડ વિરોધાભાસી લક્ષણો ઓળખ્યા હતા:
$(1)$ પ્રકાંડની ઊંચાઈ (ઊંચા/વામન)
$(2)$ પુષ્પનું સ્થાન (કક્ષીય/અંતસ્થ)
$(3)$ સીંગનો આકાર (ફુલેલી/ખાંચાવાળી)
$(4)$ સીંગનો રંગ (લીલો/પીળો)
$(5)$ બીજનો આકાર (ગોળ/ખરબચડા)
$(6)$ બીજનો રંગ (પીળો/લીલો)
$(7)$ બીજાવરણનો રંગ (રંગીન/સફેદ)।

(D) મેન્ડલે તેમના પ્રયોગો માટે વટાણાના છોડ $(Pisum \text{ } sativum)$ માં $7$ વિરોધાભાસી લક્ષણોની જોડ પસંદ કરી હતી.
આ લક્ષણો નીચે મુજબ છે:
$1$. પ્રકાંડની ઊંચાઈ (ઊંચા/વામન)
$2$. પુષ્પનો રંગ (જાંબલી/સફેદ)
$3$. પુષ્પનું સ્થાન (કક્ષીય/અંતસ્થ)
$4$. સિંગનો આકાર (ફૂલેલી/ખાંચાવાળી)
$5$. સિંગનો રંગ (લીલો/પીળો)
$6$. બીજનો આકાર (ગોળ/ખરબચડા)
$7$. બીજનો રંગ (પીળો/લીલો)
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) મેન્ડલે વટાણાના છોડમાં સાત જોડ વિરોધાભાસી લક્ષણોનો અભ્યાસ કર્યો હતો।
પાછળથી થયેલા સંશોધનોમાં જાણવા મળ્યું કે આ સાત લક્ષણો માટે જવાબદાર જનીનો વટાણાના છોડ $(Pisum \text{ } sativum)$ માં માત્ર ચાર અલગ-અલગ રંગસૂત્રોની જોડ પર આવેલા છે।
આ રંગસૂત્રો રંગસૂત્ર નંબર $1, 4, 5,$ અને $7$ છે।

(D) "જનિન પ્રકાર" (Genotype) શબ્દ ડેનિશ વનસ્પતિશાસ્ત્રી $W.L. Johanssen$ દ્વારા $1909$ માં આપવામાં આવ્યો હતો.
તે સજીવના આનુવંશિક બંધારણ અથવા તેના સંપૂર્ણ જનીનિક બંધારણને દર્શાવે છે, જે તેના આનુવંશિક લક્ષણો નક્કી કરે છે.

(A) સજીવના આનુવંશિક બંધારણ અથવા જનીનિક રચનાને તેના $Genotype$ (જનીન પ્રકાર) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
$Phenotype$ (સ્વરૂપ પ્રકાર) એ સજીવના અવલોકનક્ષમ શારીરિક અથવા જૈવરાસાયણિક લક્ષણોનો સંદર્ભ આપે છે,જે જનીનિક બંધારણ અને પર્યાવરણીય અસરો બંને દ્વારા નક્કી થાય છે.
$Holotype$ એ વર્ગીકરણમાં વપરાતો શબ્દ છે જે સજીવના તે એકમાત્ર ભૌતિક નમૂનાનો સંદર્ભ આપે છે જેનો ઉપયોગ પ્રજાતિનું ઔપચારિક વર્ણન કરતી વખતે કરવામાં આવ્યો હતો.

(D) 'Allelomorph' શબ્દ વિલિયમ બેટસન દ્વારા $1902$ માં આપવામાં આવ્યો હતો.
તેનો ઉપયોગ જનીનના એવા વૈકલ્પિક સ્વરૂપોને દર્શાવવા માટે થાય છે જે સમાન રંગસૂત્ર પર સમાન સ્થાન (locus) ધરાવે છે.
'Allele' (યુગ્મવિકલ્પી) એ 'Allelomorph' શબ્દનું ટૂંકું સ્વરૂપ છે.

(B) 'એલેલોમોર્ફિક' (અથવા એલીલ) શબ્દ જનીનના એવા વૈકલ્પિક સ્વરૂપોને દર્શાવે છે જે સમજાત રંગસૂત્રો પર સમાન સ્થાન (locus) ધરાવે છે. આ સ્વરૂપો એક જ લક્ષણનું નિયંત્રણ કરે છે પરંતુ અલગ-અલગ અભિવ્યક્તિ આપે છે,જેને પરસ્પર વિરોધી લક્ષણોની જોડી તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે,વટાણાના છોડમાં,ઊંચાઈ માટેના જનીનમાં બે એલીલ હોય છે: એક ઊંચાપણા માટે અને એક નીચાપણા માટે.

(C) પ્રભાવી એલીલ એટલે એવો એલીલ જે પ્રચ્છન્ન એલીલની હાજરીમાં પણ પોતાનું લક્ષણ (સ્વરૂપ પ્રકાર) દર્શાવે છે.
તેથી,તે સમયુગ્મી સ્થિતિ (દા.ત.,$TT$) અને વિષમયુગ્મી સ્થિતિ (દા.ત.,$Tt$) બંનેમાં અભિવ્યક્ત થાય છે.
પરંપરાગત રીતે,પ્રભાવી એલીલને કેપિટલ અક્ષરો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે,જેમ કે વટાણાના છોડમાં ઊંચાઈ માટે $T$ અથવા ગોળાકાર બીજ માટે $R$.

(B) સાચો જવાબ $(b)$ છે.
મેન્ડલના પ્રભુત્વના નિયમ મુજબ,જ્યારે વિરોધાભાસી લક્ષણો ધરાવતા બે સમયુગ્મી સજીવો વચ્ચે સંકરણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_1$ પેઢીમાં જે લક્ષણ દેખાય છે તેને પ્રભાવી લક્ષણ કહેવામાં આવે છે.
તમામ $F_1$ છોડ પીળા બીજ ધરાવતા હોવાથી,પીળા રંગનું જનીન લીલા રંગના જનીનની હાજરીમાં પણ પોતાની અભિવ્યક્તિ દર્શાવે છે,જે સાબિત કરે છે કે પીળા બીજનું જનીન પ્રભાવી છે.

(A) જ્યારે કોઈ સજીવ ચોક્કસ લક્ષણ માટે બે સમાન જનીન પ્રકારો (alleles) ધરાવે છે,ત્યારે તેને તે લક્ષણ માટે સમયુગ્મી (homozygous) કહેવામાં આવે છે (દા.ત.,$TT$ અથવા $tt$).
સમયુગ્મી સજીવો તે લક્ષણ માટે શુદ્ધ હોય છે અને તે સ્વ-ફલન દ્વારા સમાન લક્ષણ ધરાવતી સંતતિ ઉત્પન્ન કરે છે.

(A) $F_2$ પેઢીમાં,વામન લક્ષણ ત્યારે જ વ્યક્ત થાય છે જ્યારે જનીન પ્રકાર સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન $(tt)$ હોય.
મેન્ડલના પ્રભુત્વના નિયમ મુજબ,જે કારક વિષમયુગ્મી સ્થિતિમાં તેના વિરોધી પ્રભાવી કારકની હાજરીમાં પોતાની અસર વ્યક્ત કરવામાં અસમર્થ હોય છે,તેને પ્રચ્છન્ન કારક કહેવામાં આવે છે.
$F_1$ પેઢીમાં ઊંચાપણાના લક્ષણ દ્વારા વામનતા દબાઈ જાય છે અને તે માત્ર $F_2$ પેઢીમાં સમયુગ્મી સ્થિતિમાં જ ફરીથી દેખાય છે,તેથી તેને પ્રચ્છન્ન લક્ષણ માનવામાં આવે છે.

(B) પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) દર્શાવતા સજીવનો જનીન પ્રકાર નક્કી કરવા માટે કસોટી સંકરણ (test cross) કરવામાં આવે છે. આ સંકરણમાં,તે સજીવનું સંકરણ લક્ષણ માટે સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન પિતૃ સાથે કરવામાં આવે છે. જો સંતતિમાં પ્રભાવી અને પ્રચ્છન્ન સ્વરૂપ પ્રકારોનું પ્રમાણ $1:1$ મળે,તો તે સજીવ વિષમયુગ્મી છે. જો બધી જ સંતતિ પ્રભાવી સ્વરૂપ પ્રકાર દર્શાવે,તો તે સજીવ સમયુગ્મી પ્રભાવી છે.

(A) જનીનિક સંકરણમાં,જે લક્ષણ $F_1$ પેઢીની સંતતિમાં બહુમતીમાં જોવા મળે છે તેને પ્રભાવી લક્ષણ ગણવામાં આવે છે. કારણ કે લાલ ફૂલનો રંગ સફેદ ફૂલના રંગ કરતા વધુ વારંવાર જોવા મળે છે,તેથી લાલ રંગ એ પ્રભાવી લક્ષણ છે,જ્યારે સફેદ રંગ એ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ છે.

(A) $Pisum \text{ } sativum$ (વટાણાના છોડ) માં, મેન્ડલે સાત જોડ વિરોધાભાસી લક્ષણો ઓળખ્યા હતા।
શીંગના રંગના લક્ષણ માટે, લીલો રંગ એ પ્રભાવી લક્ષણ છે, જ્યારે પીળો રંગ એ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ છે।
તેથી, શીંગનો લીલો રંગ એ પ્રભાવી લક્ષણ છે।

(D) વટાણાના છોડ $(Pisum \text{ } sativum)$ પર મેન્ડલના પ્રયોગો અનુસાર, પ્રભાવી લક્ષણોમાં ઊંચું પ્રકાંડ, કક્ષીય પુષ્પ સ્થાન, લીલા રંગની શીંગ, ફૂલેલી શીંગનો આકાર, પીળા રંગના બીજ, ગોળાકાર બીજ અને રાખોડી રંગનું બીજાવરણનો સમાવેશ થાય છે.
વિકલ્પ $(D)$ માં, લીલા રંગની શીંગ અને ગોળાકાર બીજ બંને પ્રભાવી લક્ષણો છે.
વિકલ્પ $(A)$ માં, વામન છોડ એ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ છે.
વિકલ્પ $(B)$ માં, અંતસ્થ ફળ (પુષ્પ) અને ખરબચડા બીજ બંને પ્રચ્છન્ન લક્ષણો છે.
વિકલ્પ $(C)$ માં, સફેદ બીજાવરણ એ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ છે.

(B) $Mendelian$ આનુવંશિકતામાં,$Gregor$ $Mendel$ એ વટાણાના છોડમાં સાત વિરોધાભાસી લક્ષણોની જોડી ઓળખી હતી. શીંગના આકાર માટે,$Inflated$ (ફુલેલો) આકાર એ પ્રભાવી લક્ષણ છે,જ્યારે $Constricted$ (ખાંચાવાળો) આકાર એ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ છે. તેથી,વિકલ્પ $(b)$ સાચો જવાબ છે.

(C) મેન્ડેલિયન આનુવંશિકતામાં,વટાણાના છોડમાં ફૂલનો રંગ ચોક્કસ જનીનો દ્વારા નક્કી થાય છે. સફેદ ફૂલનો રંગ એ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ છે. મેન્ડેલના વિશ્લેષણના નિયમ મુજબ,જો છોડ ફૂલના રંગના જનીન માટે સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન (જનીન પ્રકાર $ww$) હોય,તો તે હંમેશા સફેદ ફૂલ ઉત્પન્ન કરશે. સફેદ બીજાવરણની હાજરી ઘણીવાર સફેદ ફૂલો સાથે સંકળાયેલી હોય છે કારણ કે વટાણાની ઘણી જાતોમાં બંને લક્ષણો એક જ આનુવંશિક પૃષ્ઠભૂમિ સાથે જોડાયેલા હોય છે (ખાસ કરીને $A$ જનીન લોકસ). તેથી,સફેદ બીજાવરણ ધરાવતો છોડ ફૂલના રંગના લક્ષણ માટે સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન હોય છે અને તે હંમેશા સફેદ ફૂલો ઉત્પન્ન કરશે.

(C) આનુવંશિકતામાં,સજીવના અવલોકનક્ષમ શારીરિક અથવા જૈવરાસાયણિક લક્ષણો,જે જનીનિક બંધારણ અને પર્યાવરણીય અસરો બંને દ્વારા નક્કી થાય છે,તેને સ્વરૂપ પ્રકારો (Phenotypes) કહેવામાં આવે છે.
ગ્રેગર મેન્ડલે વટાણાના છોડમાં સાત જોડ વિરોધાભાસી લક્ષણોનો અભ્યાસ કર્યો હતો,જેમ કે પ્રકાંડની ઊંચાઈ (ઊંચા/નીચા),પુષ્પનો રંગ (જાંબલી/સફેદ) અને બીજાવરણનો રંગ (રાખોડી/સફેદ).
આ લક્ષણો છોડના બાહ્ય દેખાવ અથવા અવલોકનક્ષમ લાક્ષણિકતાઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા હોવાથી,તેમને સ્વરૂપ પ્રકારો (Phenotypes) તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(B) મેન્ડલે વટાણાના છોડ $(Pisum \text{ } sativum)$ માં $7$ વિરોધાભાસી લક્ષણોની જોડી પસંદ કરી હતી.
આ લક્ષણો હતા: પ્રકાંડની ઊંચાઈ, પુષ્પનો રંગ, પુષ્પનું સ્થાન, સીંગનો આકાર, સીંગનો રંગ, બીજનો આકાર અને બીજનો રંગ.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી, છોડનો રંગ એ $7$ વિરોધાભાસી લક્ષણોની જોડીમાંનો એક નથી જેનો તેણે અભ્યાસ કર્યો હતો.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) મેન્ડેલનો મુક્ત વિશ્લેષણનો નિયમ જણાવે છે કે બે (અથવા વધુ) અલગ-અલગ જનીનોના વિકલ્પો (alleles) એકબીજાથી સ્વતંત્ર રીતે જન્યુઓમાં વહેંચાય છે.
લિંકેજ એટલે એક જ રંગસૂત્ર પર રહેલા જનીનોનું ભૌતિક જોડાણ,જે તેમને સાથે વારસામાં ઉતારે છે,આમ તે મુક્ત વિશ્લેષણના નિયમનું ઉલ્લંઘન કરે છે.
મેન્ડેલે એવા લક્ષણો પસંદ કર્યા હતા જે કાં તો અલગ-અલગ રંગસૂત્રો પર હતા અથવા એક જ રંગસૂત્ર પર ખૂબ દૂર આવેલા હતા,તેથી તેમણે મુક્ત વિશ્લેષણનું અવલોકન કર્યું અને લિંકેજની ઘટનાનો સામનો કર્યો ન હતો.

(B) મેન્ડલના આનુવંશિકતાના નિયમો,ખાસ કરીને વિશ્લેષણનો નિયમ (Law of Segregation) અને મુક્ત વિશ્લેષણનો નિયમ (Law of Independent Assortment),કોષ વિભાજન દરમિયાન રંગસૂત્રોની વર્તણૂક પર આધારિત છે.
અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે રંગસૂત્રોની સંખ્યાને અડધી કરે છે,જેના પરિણામે જન્યુઓનું નિર્માણ થાય છે.
અર્ધીકરણ દરમિયાન,સમજાત રંગસૂત્રો અલગ-અલગ જન્યુઓમાં વહેંચાય છે,જે મેન્ડલના વિશ્લેષણના નિયમ માટે ભૌતિક આધાર પૂરો પાડે છે.
વધુમાં,ભાજનાવસ્થા-$I$ (Metaphase $I$) દરમિયાન સમજાત રંગસૂત્રોની વિવિધ જોડીઓની સ્વતંત્ર ગોઠવણી મુક્ત વિશ્લેષણના નિયમને સમજાવે છે.
તેથી,અર્ધીકરણ એ પ્રક્રિયા છે જે મેન્ડલના સિદ્ધાંતો અનુસાર માતા-પિતામાંથી સંતતિમાં આનુવંશિક દ્રવ્યના વહન સમજાવે છે.

(C) રેસીપ્રોકલ ક્રોસ (વ્યુત્ક્રમ સંકરણ) એ એક સંકરણ પ્રયોગ છે જે વારસાની ચોક્કસ ભાત પર પિતૃઓના જાતિના પ્રભાવને ચકાસવા માટે કરવામાં આવે છે. આ પ્રક્રિયામાં બે સંકરણ કરવામાં આવે છે: પ્રથમ સંકરણમાં,સ્ટ્રેઈન $A$ ના નરને સ્ટ્રેઈન $B$ ની માદા સાથે સંકરણ કરાવવામાં આવે છે,અને બીજા સંકરણમાં,સ્ટ્રેઈન $A$ ની માદાને સ્ટ્રેઈન $B$ ના નર સાથે સંકરણ કરાવવામાં આવે છે. પિતૃઓની જાતિની આ અદલાબદલી એ નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે કે લક્ષણ જાતિ-સંલગ્ન છે કે દૈહિક (autosomal).

(C) કસોટી સંકરણ (Test cross): પ્રભાવી લક્ષણ ધરાવતી વ્યક્તિનું જનીન પ્રકાર (genotype) જાણવા માટે કસોટી સંકરણ કરવામાં આવે છે.
આ સંકરણમાં,તે વ્યક્તિનું સંકરણ સમયગ્મી પ્રચ્છન્ન પિતૃ સાથે કરવામાં આવે છે.
જો સંતતિમાં $1:1$ સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ જોવા મળે,તો તે વ્યક્તિ વિષમયુગ્મી છે.
જો તમામ સંતતિ પ્રભાવી લક્ષણ દર્શાવે,તો તે વ્યક્તિ સમયગ્મી પ્રભાવી છે.

(C) અજ્ઞાત જનીન પ્રકાર ધરાવતા સજીવ (અથવા વિષમયુગ્મી સજીવ) અને સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન પિતૃ વચ્ચેના સંકરણને કસોટી સંકરણ (Test cross) કહેવામાં આવે છે.
આ સંકરણમાં,$F_1$ સંકર (વિષમયુગ્મી,$Tt$) નું સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન પિતૃ $(tt)$ સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે.
કસોટી સંકરણનો મુખ્ય હેતુ પ્રભાવી લક્ષણ દર્શાવતા સજીવનો જનીન પ્રકાર નક્કી કરવાનો છે.
એકસંકરણ કસોટી સંકરણમાં મળતી સંતતિનું પ્રમાણ $1:1$ (વિષમયુગ્મી $Tt$ : સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન $tt$) હોય છે.

(B) $F_1$ સંકર અને તેના પ્રચ્છન્ન પિતૃ વચ્ચેના સંકરણને $Test \ cross$ (કસોટી સંકરણ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રકારના સંકરણનો ઉપયોગ પ્રભાવી લક્ષણ ધરાવતા સજીવનું જનીન પ્રકાર (genotype) નક્કી કરવા માટે થાય છે.
જો સંતતિમાં $1:1$ સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ જોવા મળે,તો પિતૃ વિષમયુગ્મી (heterozygous) હોય છે.
જો બધી જ સંતતિ પ્રભાવી લક્ષણ દર્શાવે,તો પિતૃ સમયુગ્મી પ્રભાવી (homozygous dominant) હોય છે.

(C) $F_1$ સંકર અને તેના પિતૃઓમાંથી કોઈ એક વચ્ચે કરવામાં આવતા સંકરણને બેક ક્રોસ કહેવામાં આવે છે. વનસ્પતિ સંવર્ધનમાં આ પદ્ધતિનો ઉપયોગ વારંવાર સંતતિને તે પિતૃ સાથે સંકરણ કરાવીને ચોક્કસ પિતૃના લક્ષણોમાં સુધારો કરવા માટે કરવામાં આવે છે.

(B) બેક ક્રોસ એ $F_1$ સંકર અને તેના કોઈપણ પિતૃ વચ્ચેનો ક્રોસ છે. ટેસ્ટ ક્રોસ એ બેક ક્રોસનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જેમાં $F_1$ સંકરને માત્ર પ્રચ્છન્ન પિતૃ સાથે જ ક્રોસ કરવામાં આવે છે. તેથી,દરેક ટેસ્ટ ક્રોસ એ બેક ક્રોસ છે,પરંતુ દરેક બેક ક્રોસ એ ટેસ્ટ ક્રોસ નથી.

(D) જ્યારે $F_1$ સંકર (વિષમયુગ્મી, $Tt$) નું સંકરણ સમયુગ્મી પ્રભાવી પિતૃ $(TT)$ સાથે કરવામાં આવે છે, ત્યારે તેને બેકક્રોસ કહેવામાં આવે છે।
આ સંકરણ નીચે મુજબ દર્શાવી શકાય: $Tt \times TT$.

જન્યુઓ	$T$	$T$
$T$	$TT$	$TT$
$t$	$Tt$	$Tt$

કોષ્ટકમાં દર્શાવ્યા મુજબ, તમામ સંતતિ સ્વરૂપ પ્રકારની દ્રષ્ટિએ પ્રભાવી ($TT$ અને $Tt$) છે. તેથી, કોઈ પણ પ્રચ્છન્ન સંતતિ ઉત્પન્ન થતી નથી.

(B) મેન્ડલના પ્રભુતાના નિયમ મુજબ,જ્યારે શુદ્ધ પ્રભાવી લક્ષણનું શુદ્ધ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_1$ પેઢીમાં માત્ર પ્રભાવી લક્ષણ જ અભિવ્યક્ત થાય છે.
અહીં,લાલ ફૂલનો રંગ $(R)$ એ સફેદ ફૂલના રંગ $(r)$ પર પ્રભાવી છે.
જ્યારે શુદ્ધ લાલ ફૂલ ધરાવતા છોડ $(RR)$ નું શુદ્ધ સફેદ ફૂલ ધરાવતા છોડ $(rr)$ સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_1$ પેઢીની તમામ સંતતિઓ $Rr$ જનીન પ્રકાર ધરાવશે.
$R$ પ્રભાવી હોવાથી,$F_1$ પેઢીના તમામ છોડ લાલ ફૂલ ધરાવતા હશે.
$\mathop {RR}\limits_{\text{(શુદ્ધ લાલ)}} \times \mathop {rr}\limits_{\text{(શુદ્ધ સફેદ)}} \xrightarrow{} Rr \text{ (બધા જ લાલ ફૂલ ધરાવતા છોડ)}$

(A) ઉત્પન્ન થયેલા છોડની કુલ સંખ્યા $140 + 40 = 180$ છે.
કારણ કે એક જ પિતૃમાંથી ઊંચા અને નીચા બંને પ્રકારના છોડ ઉત્પન્ન થાય છે,તેથી પિતૃ વિષમયુગ્મી $(Tt)$ હોવા જોઈએ.
જ્યારે વિષમયુગ્મી છોડ $(Tt)$ નું સ્વ-ફલન થાય છે,ત્યારે સંતતિના જનીન પ્રકારો મેન્ડેલના $1:2:1$ ના પ્રમાણમાં $(TT:Tt:tt)$ જોવા મળે છે.
$TT$ એ સમયુગ્મી ઊંચા છોડ દર્શાવે છે,$Tt$ એ વિષમયુગ્મી ઊંચા છોડ દર્શાવે છે અને $tt$ એ સમયુગ્મી નીચા છોડ દર્શાવે છે.
તેથી,સંતતિમાં ત્રણેય જનીન પ્રકારો: $TT, Tt$ અને $tt$ જોવા મળશે.

(D) આ એક કસોટી સંકરણ (test cross) છે જેમાં સંકર સજીવ $(Bb)$ નું સંકરણ સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન સજીવ $(bb)$ સાથે કરવામાં આવે છે.
મેન્ડેલના આનુવંશિકતાના નિયમો મુજબ,$Bb \times bb$ સંકરણથી કાળા $(Bb)$ અને કથ્થઈ $(bb)$ સંતતિ $1:1$ ના પ્રમાણમાં મળે છે.
કુલ $24$ સંતતિ હોવાથી,અપેક્ષિત રીતે $12$ કાળા અને $12$ કથ્થઈ ઉંદર મળવા જોઈએ.
વધુમાં,રંગની આનુવંશિકતા જાતિ (sex) થી સ્વતંત્ર છે,એટલે કે દરેક સ્વરૂપ પ્રકારમાં નર અને માદાનું પ્રમાણ લગભગ સમાન હોવું જોઈએ.
વિકલ્પ $(d)$ માં $12$ કાળા ઉંદર ($5$ નર $+ 7$ માદા) અને $12$ કથ્થઈ ઉંદર ($6$ નર $+ 6$ માદા) દર્શાવેલ છે,જે સ્વરૂપ પ્રકાર અને જાતિ બંને માટે $1:1$ ના અપેક્ષિત ગુણોત્તર સાથે સંપૂર્ણ રીતે સુસંગત છે.

(D) ઉંદરોમાં,કાળો રંગ $(B)$ એ ભૂખરા રંગ $(b)$ પર પ્રભાવી છે. શુદ્ધ કાળા ઉંદરનું જનીન પ્રકાર $BB$ હોય છે,જ્યારે સંકર કાળા ઉંદરનું જનીન પ્રકાર $Bb$ હોય છે. કાળો ઉંદર શુદ્ધ $(BB)$ છે કે સંકર $(Bb)$ તે નક્કી કરવા માટે,આપણે પ્રચ્છન્ન પિતૃ (ભૂખરો ઉંદર,$bb$) સાથે કસોટી સંકરણ (test cross) કરીએ છીએ.
$1$. જો કાળો ઉંદર શુદ્ધ $(BB)$ હોય,તો $BB \times bb$ સંકરણથી બધી સંતતિ કાળી $(Bb)$ પ્રાપ્ત થશે.
$2$. જો કાળો ઉંદર સંકર $(Bb)$ હોય,તો $Bb \times bb$ સંકરણથી $1:1$ ના પ્રમાણમાં કાળા $(Bb)$ અને ભૂખરા $(bb)$ ઉંદર પ્રાપ્ત થશે.
તેથી,તેને ભૂખરા ઉંદર સાથે સંકરણ કરાવવું એ જનીન પ્રકાર ઓળખવાની પ્રમાણિત રીત છે.

(A) વાદળી ફૂલવાળા અને સફેદ ફૂલવાળા છોડ વચ્ચેનું સંકરણ જે $60:40$ (આશરે $1:1$) ગુણોત્તર આપે છે,તે વિષમયુગ્મી પ્રભાવી $(Ww)$ અને સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન $(ww)$ પિતૃ વચ્ચેનું કસોટી સંકરણ સૂચવે છે.
આમ,વાદળી ફૂલવાળી સંતતિ બધી જ વિષમયુગ્મી $(Ww)$ છે.
જ્યારે આ વાદળી ફૂલવાળા $(Ww)$ છોડનું સ્વ-પરાગનયન કરવામાં આવે છે,ત્યારે સંકરણ $Ww \times Ww$ થાય છે.
મેન્ડેલના આનુવંશિકતાના નિયમ મુજબ,સંતતિનો સ્વરૂપ પ્રકારનો ગુણોત્તર $3$ વાદળી ફૂલવાળા $(WW, Ww, Ww)$ અને $1$ સફેદ ફૂલવાળો $(ww)$ મળશે.
આ $3:1$ ગુણોત્તર $75\%$ વાદળી અને $25\%$ સફેદને અનુરૂપ છે,જે આશરે $76:24$ થાય છે.