Polygenic inheritance Questions in Gujarati

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
પોલીજેનિક વારસાગમન એટલે એવા લક્ષણોનો વારસો જે બે કે તેથી વધુ જનીનોની સંચિત અસર દ્વારા નક્કી થાય છે.
હર્મન નિલ્સન-એહલે ઘઉંના દાણાના રંગનો અભ્યાસ કરીને આ ખ્યાલ માટે પ્રથમ પ્રાયોગિક પુરાવા આપ્યા હતા.
તેમણે અવલોકન કર્યું કે આ લક્ષણ સતત ભિન્નતા દર્શાવે છે,જેને બહુવિધ જનીનોની ઉમેરાતી અસરો દ્વારા સમજાવી શકાય છે.

(A) પોલીજેનિક વારસો એક જ લક્ષણ પર બહુવિધ જનીનોની અસરને સમાવે છે,જેના પરિણામે ફેનોટાઇપ્સની સતત શ્રેણી મળે છે. વનસ્પતિઓમાં આનો અભ્યાસ કરવો ફાયદાકારક છે કારણ કે:
$1$. વનસ્પતિઓમાં નિયંત્રિત પરાગનયન (સંકરણ) સરળતાથી કરી શકાય છે,જે સંશોધકોને ચોક્કસ ક્રોસ ડિઝાઇન કરવાની મંજૂરી આપે છે.
$2$. વનસ્પતિઓ સામાન્ય રીતે એક જ ક્રોસમાંથી મોટી સંખ્યામાં બીજ (સંતતિ) ઉત્પન્ન કરે છે,જે માત્રાત્મક લક્ષણોના વિતરણનું વિશ્લેષણ કરવા માટે આંકડાકીય રીતે નોંધપાત્ર નમૂનાનું કદ પૂરું પાડે છે.

(B) જથ્થાત્મક આનુવંશિકતા (પોલીજેનિક આનુવંશિકતા) માં,સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ દ્વિપદી વિસ્તરણ $(a + b)^n$ ને અનુસરે છે,જ્યાં $n$ એ સંકળાયેલ જનીન જોડની સંખ્યા છે.
દ્વિસંકરણ પ્રયોગ માટે જેમાં $2$ જનીન જોડ સંકળાયેલ હોય,પ્રમાણ $(1 + 1)^4$ અથવા $(1 + 1)^2$ ના વર્ગના વિસ્તરણથી મળે છે,જે $1 : 4 : 6 : 4 : 1$ થાય છે.
જો $3$ જનીન જોડ સંકળાયેલ હોય,તો પ્રમાણ $1 : 6 : 15 : 20 : 15 : 6 : 1$ થાય છે.

(B) ઘઉંમાં દાણાનો રંગ એ $3$ જનીન જોડ $(n = 3)$ ધરાવતા પોલીજેનિક વારસાનું ઉદાહરણ છે.
ત્રિ-સંકરણ (trihybrid cross) ની $F_2$ પેઢીમાં,કુલ શક્ય સંયોજનોની સંખ્યા $4^n = 4^3 = 64$ છે.
પિતૃ પ્રકારો (અત્યંત ફીનોટાઇપ્સ) $AABBCC$ (સૌથી ઘેરો) અને $aabbcc$ (સૌથી આછો) જનીન પ્રકારો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
કોઈપણ પિતૃને મળતી આવતી સંતતિનું પ્રમાણ $(1/4)^n$ સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$n = 3$ મૂકતા,આપણને $(1/4)^3 = 1/64$ મળે છે.
$1/64$ એ આશરે $0.0156$ છે,જે $1.56\%$ થાય છે,તેથી આ મૂલ્ય $5\%$ કરતા ઓછું છે.

(C) મનુષ્યમાં ત્વચાના રંગનું આનુવંશિકતા એ બહુજનીનિક આનુવંશિકતા (polygenic inheritance) નું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
તે ત્રણ કે તેથી વધુ જનીન જોડ (polygenes) દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે જેની અસર સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) પર ઉમેરાતી હોય છે.
દરેક પ્રભાવી કારક મેલેનિન રંજકદ્રવ્યના એક એકમમાં ફાળો આપે છે,જેના પરિણામે ત્વચાના રંગોની વિવિધ શ્રેણી જોવા મળે છે,નહીં કે કોઈ ચોક્કસ વર્ગો.

(C) સતત ભિન્નતાઓ એ વસ્તીમાં જોવા મળતા નાના,જથ્થાત્મક અને ક્રમિક તફાવતો છે. આમાં ઊંચાઈ,વજન,ત્વચાનો રંગ અને શરીરના બંધારણ જેવા લક્ષણોનો સમાવેશ થાય છે. ઊંચાઈ બહુવિધ જનીનો (પોલીજેનિક વારસો) અને પર્યાવરણીય પરિબળો દ્વારા પ્રભાવિત હોવાથી,તે અલગ-અલગ શ્રેણીઓને બદલે ફેનોટાઇપ્સની સતત શ્રેણી દર્શાવે છે. તેથી,તેને સતત ભિન્નતા તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(D) પોલીજેનિક વારસો (Polygenic inheritance) એ વારસાનો એક પ્રકાર છે જેમાં કોઈ લક્ષણ બે કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
મનુષ્યોમાં,ત્વચાનો રંગ એ પોલીજેનિક વારસાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
તે બહુવિધ જનીનોની સંચિત અસરથી પ્રભાવિત થાય છે,જેના પરિણામે સ્પષ્ટ શ્રેણીઓને બદલે ફેનોટાઇપ્સની વિશાળ શ્રેણી જોવા મળે છે.
તેની સરખામણીમાં,વર્ણાંધતા એ $X$-લિંક્ડ રિસેસિવ લક્ષણ છે,જ્યારે ફિનાઇલકીટોન્યુરિયા અને સિકલ-સેલ એનિમિયા એ મોનોજેનિક (એક-જનીન) વિકૃતિઓના ઉદાહરણો છે.

(D) સતત ભિન્નતા એવા સ્વરૂપ પ્રકારોની શ્રેણીને દર્શાવે છે જે અલગ શ્રેણીઓમાં વહેંચાયેલા હોતા નથી પરંતુ એક ક્રમિક ફેરફાર દર્શાવે છે. આ પ્રકારની ભિન્નતા સામાન્ય રીતે બહુજનીનિક વારસાગમન (polygenic inheritance) દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,જ્યાં લક્ષણ મોટી સંખ્યામાં જનીનો (પોલીજીન્સ) ની સંયુક્ત અસર દ્વારા પ્રભાવિત થાય છે. તેથી,તે જનીનોની સંખ્યા દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.

(A) પોલીજેનિક વારસામાં,સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) માં તફાવત પ્રભાવી જનીનોની સંખ્યા દ્વારા નક્કી થાય છે.
અહીં,$aabbcc$ જનીનપ્રકાર ($0$ પ્રભાવી જનીનો સાથે) $100 \,g$ ટામેટાં ઉત્પન્ન કરે છે.
$AABBCC$ જનીનપ્રકાર ($6$ પ્રભાવી જનીનો સાથે) $160 \,g$ ટામેટાં ઉત્પન્ન કરે છે.
$6$ પ્રભાવી જનીનોને કારણે વજનમાં થતો કુલ વધારો $160 \,g - 100 \,g = 60 \,g$ છે.
તેથી,દરેક પ્રભાવી જનીન (પોલીજીન) નું યોગદાન $60 \,g / 6 = 10 \,g$ છે.

(C) મનુષ્યમાં ત્વચાનો રંગ એ $Polygenic$ inheritance (બહુજનીક આનુવંશિકતા) નું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે।
બહુજનીક આનુવંશિકતામાં, એક લક્ષણ ત્રણ કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે, અને સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) દરેક જનીન (allele) ના યોગદાનને પ્રતિબિંબિત કરે છે, જેના પરિણામે સ્પષ્ટ શ્રેણીઓને બદલે વિવિધતાની સતત શ્રેણી જોવા મળે છે।
આ પ્રકારની આનુવંશિકતાને જથ્થાત્મક આનુવંશિકતા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે સ્વરૂપ પ્રકારની તીવ્રતા હાજર પ્રભાવી જનીનોની સંખ્યા પર આધાર રાખે છે।

(D) પોલિજેનીક આનુવંશિકતા એટલે એવા લક્ષણોની આનુવંશિકતા જે એક કરતા વધુ જનીનો દ્વારા નક્કી થાય છે.
$1$. $\text{કોલર્યુટર}$ $(1760)$ એ સૌપ્રથમ વૈજ્ઞાનિક હતા જેમણે તમાકુના છોડમાં જથ્થાત્મક લક્ષણોની આનુવંશિકતાનું અવલોકન કર્યું હતું, જેણે પોલિજેનીક આનુવંશિકતાના અભ્યાસનો પાયો નાખ્યો હતો.
$2$. ત્યારબાદ $\text{ફ્રાન્સિસ}$ $\text{ગોલ્ટન}$ એ માનવ ઊંચાઈ અને બુદ્ધિનો અભ્યાસ કર્યો અને આ ખ્યાલને વધુ વિકસાવ્યો.
$3$. $\text{ડેવેનપોર્ટ}$ એ મનુષ્યોમાં ત્વચાના રંગનો અભ્યાસ કર્યો હતો.
$4$. તેથી, આ પ્રકારની આનુવંશિકતાની પેટર્નનું પ્રથમ અવલોકન કરવાનો શ્રેય $\text{કોલર્યુટર}$ ને જાય છે.

(B) આ બહુજનીનિક વારસાગમન (polygenic inheritance) નું ઉદાહરણ છે. બહુજનીનિક વારસાગમનમાં સ્વરૂપ પ્રકારની શ્રેણીઓની સંખ્યા શોધવાનું સૂત્ર $(2n + 1)$ છે,જ્યાં $n$ એ સંકળાયેલા જનીન સ્થાન (loci) ની સંખ્યા છે.
અહીં આપેલ છે કે સ્વરૂપ પ્રકારની શ્રેણીઓની સંખ્યા $7$ છે,તેથી આપણે સમીકરણ બનાવી શકીએ: $2n + 1 = 7$.
$n$ માટે ઉકેલતા: $2n = 6$,જેનો અર્થ છે કે $n = 3$.
આમ,ફળોનું વજન નક્કી કરવા માટે $3$ જનીન સ્થાન જવાબદાર છે.

(A) પોલિજેનિક આનુવંશિકતા એ આનુવંશિકતાનો એક પ્રકાર છે જેમાં લક્ષણ બે કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,અને આ જનીનો ફેનોટાઇપ (સ્વરૂપ પ્રકાર) પર ઉમેરનાર અથવા સંચિત અસર કરે છે.
મનુષ્યમાં,ત્વચાનો રંગ એ પોલિજેનિક આનુવંશિકતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જ્યાં મેલાનિન રંજકદ્રવ્યની તીવ્રતા અનેક જનીનોના યોગદાન દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે.
સિકલ સેલ એનીમિયા એ બિંદુ ઉત્પરિવર્તન (મેન્ડેલિયન ડિસઓર્ડર) નું ઉદાહરણ છે.
રંગઅંધતા એ $X$-લિંક્ડ રિસેસિવ (લિંગ-સંલગ્ન પ્રચ્છન્ન) ખામી છે.
ફિનાઈલકીટોન્યુરિયા એ ઓટોસોમલ રિસેસિવ (દૈહિક પ્રચ્છન્ન) ચયાપચયની ખામી છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) મનુષ્યમાં ત્વચાનો રંગ એ $Polygenic \ inheritance$ (બહુજનીક આનુવંશિકતા) નું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
આ પ્રકારની આનુવંશિકતામાં,એક લક્ષણ ત્રણ કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,જ્યાં પ્રભાવી કારકો (alleles) સંચિત અથવા ઉમેરવાની અસર ધરાવે છે.
દરેક પ્રભાવી કારક મેલેનિન રંજકદ્રવ્યના એક એકમમાં ફાળો આપે છે,જેના પરિણામે વસ્તીમાં માત્ર બે અલગ શ્રેણીઓને બદલે સ્વરૂપ પ્રકારો (ત્વચાના રંગની વિવિધ છાયાઓ) ની વિશાળ શ્રેણી જોવા મળે છે.
તેથી,તે મેન્ડેલિયન આનુવંશિકતાના સરળ નિયમોનું પાલન કરતું નથી.

(D) બહુજનીક આનુવંશિકતામાં એક જ લક્ષણનું નિયંત્રણ અનેક જનીનો દ્વારા થાય છે.
જ્યારે કોઈ લક્ષણ $n$ જોડ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત હોય,ત્યારે ટ્રાયહાઈબ્રિડ (તમામ જનીનો માટે વિષમયુગ્મી) વચ્ચેના સંકરણની $F_2$ પેઢીમાં સ્વરૂપ પ્રકારનો ગુણોત્તર $(a + b)^{2n}$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણને અનુસરે છે.
અહીં,$n = 3$ (ત્રણ જોડ જનીનો) છે.
તેથી વિસ્તરણ $(a + b)^{2 \times 3} = (a + b)^6$ થશે.
પાસ્કલના ત્રિકોણ અથવા $6$ ના ઘાતાંક માટેના દ્વિપદી સહગુણકોનો ઉપયોગ કરતા,સહગુણકો $1, 6, 15, 20, 15, 6, 1$ મળે છે.
તેથી,સ્વરૂપ પ્રકારનો ગુણોત્તર $1:6:15:20:15:6:1$ છે.

(A) માત્રાત્મક આનુવંશિકતા (પોલીજેનિક ઇનહેરિટન્સ) જેમાં બે જોડી જનીનો સંકળાયેલા હોય છે,તે $F_2$ પેઢીમાં દ્વિ-સંકરણ (dihybrid) ગુણોત્તરને અનુસરે છે.
દ્વિ-સંકરણ પ્રયોગમાં,કુલ સંયોજનોની સંખ્યા $4^2 = 16$ હોય છે.
પિતૃ સ્વરૂપ પ્રકારો એ આત્યંતિક જનીન પ્રકારો (સમયુગ્મી પ્રભાવી અને સમયુગ્મી પ્રચ્છન્ન) દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
દ્વિ-સંકરણ પ્રયોગની $F_2$ પેઢીમાં $(AaBb \times AaBb)$,પિતૃ સ્વરૂપ પ્રકારો $AABB$ $(1)$ અને $aabb$ $(1)$ જનીન પ્રકારો દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
આમ,પિતૃ સ્વરૂપ પ્રકાર દર્શાવતી વનસ્પતિઓનો અંશ $1/16 + 1/16 = 2/16$ થાય છે.

(B) પોલીજેનિક વારસામાં જ્યારે $n$ જોડી જનીનો સામેલ હોય,ત્યારે $F_2$ પેઢીમાં બંનેમાંથી કોઈ એક અંતિમ પિતૃ જેવા લક્ષણો ધરાવતી સંતતિનું પ્રમાણ $(1/4)^n$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં,જનીન જોડીની સંખ્યા $n = 3$ છે.
તેથી,પિતૃઓ ($AABBCC$ અથવા $aabbcc$) ને સમાન સંતતિનું પ્રમાણ $(1/4)^3 = 1/64$ થશે.
$1/64$ એ આશરે $0.0156$ છે,જે $1.56\%$ થાય છે,અને આ મૂલ્ય $5\%$ થી ઓછું છે.

(C) $9:3:3:1$ નું પ્રમાણ એ મેન્ડેલિયન દ્વિસંકરણનું લાક્ષણિક સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ છે.
જ્યારે દ્વિસંકરણમાં સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ બદલાઈને $1:4:6:4:1$ થાય છે,ત્યારે તે દર્શાવે છે કે લક્ષણનું નિયંત્રણ અનેક જનીનો દ્વારા થાય છે,જેમાં દરેક જનીન સ્વરૂપ પ્રકાર પર ઉમેરણાત્મક અસર કરે છે.
આ વિશિષ્ટ પ્રમાણ $(1:4:6:4:1)$ એ બે જનીન જોડ ધરાવતી બહુજનીનિક આનુવંશિકતાની લાક્ષણિકતા છે,જે સામાન્ય રીતે મનુષ્યની ત્વચાનો રંગ અથવા ઘઉંના દાણાના રંગ જેવા લક્ષણોમાં જોવા મળે છે.
તેથી,આ બહુજનીનિક આનુવંશિકતાનું ઉદાહરણ છે.

(D) ઘઉંમાં દાણાનો રંગ એ બહુજનીનિક વારસો (polygenic inheritance) નું ઉદાહરણ છે જેમાં $3$ જોડી જનીનો $(n=3)$ સંકળાયેલા છે.
આ કિસ્સામાં,પિતૃઓના સ્વરૂપ પ્રકારો અંતિમ છે: એક ઘેરો લાલ (બધા પ્રભાવી કારકો,$AABBCC$) અને બીજો સફેદ (બધા પ્રચ્છન્ન કારકો,$aabbcc$).
દ્વિપદી વિસ્તરણ $(1/2 + 1/2)^{2n}$ મુજબ,જ્યાં $n=3$,કુલ સંયોજનોની સંખ્યા $2^{2n} = 2^6 = 64$ છે.
પિતૃઓના સ્વરૂપ પ્રકારો (અત્યંત લાલ અને અત્યંત સફેદ) ત્યારે જ જોવા મળે છે જ્યારે બધા કારકો પ્રભાવી હોય અથવા બધા પ્રચ્છન્ન હોય.
$AABBCC$ જનીન પ્રકાર મેળવવાની સંભાવના $(1/4)^3 = 1/64$ છે.
$aabbcc$ જનીન પ્રકાર મેળવવાની સંભાવના $(1/4)^3 = 1/64$ છે.
તેથી,પિતૃઓના સ્વરૂપ પ્રકારને સમાન લક્ષણો ધરાવતી સંતતિનો કુલ અંશ $1/64 + 1/64 = 2/64$ છે.

(C) પોલિજેનિક વારસો એવા લક્ષણોના વારસાને દર્શાવે છે જે બે કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે. આ લક્ષણો સ્પષ્ટ વર્ગોને બદલે સ્વરૂપ પ્રકારોની શ્રેણી દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે. કારણ કે બહુવિધ જનીનો લક્ષણની અભિવ્યક્તિમાં ફાળો આપે છે,પરિણામી સ્વરૂપ પ્રકાર સતત વિવિધતા દર્શાવે છે,જે વસ્તીમાં અસમાન સ્વરૂપ પ્રકારો તરફ દોરી જાય છે (દા.ત.,મનુષ્યની ત્વચાનો રંગ અથવા ઊંચાઈ).

(C) $n$ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત પોલીજેનિક લક્ષણમાં,$F_2$ પેઢીમાં સ્વરૂપ પ્રકારોનું વિતરણ $(a + b)^{2n}$ ના દ્વિપદી વિસ્તરણને અનુસરે છે.
અહીં,$n = 3$ છે,તેથી વિસ્તરણ $(a + b)^{2 \times 3} = (a + b)^6$ થશે.
$(a + b)^6$ ના વિસ્તરણના સહગુણકો પાસ્કલના ત્રિકોણ અથવા દ્વિપદી પ્રમેય દ્વારા $1, 6, 15, 20, 15, 6, 1$ મળે છે.
આને આપેલા ગુણોત્તર $1:6:x:20:x:6:1$ સાથે સરખાવતા,આપણને $x = 15$ મળે છે.

(C) જથ્થાત્મક લક્ષણો એવા લક્ષણો છે જે બહુવિધ જનીનો (પોલીજેનિક વારસો) દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે અને પર્યાવરણીય પરિબળો દ્વારા પ્રભાવિત થાય છે.
મનુષ્યમાં,ત્વચાનો રંગ એ પોલીજેનિક વારસાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જ્યાં સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) બહુવિધ જનીનોની સંચિત અસર દ્વારા નક્કી થાય છે,જેના પરિણામે વિવિધતાઓની સતત શ્રેણી જોવા મળે છે.

(B) : બહુજનીનિક (અથવા પરિમાણાત્મક) આનુવંશિકતા એ આનુવંશિકતાનો એવો પ્રકાર છે જેમાં લક્ષણની અભિવ્યક્તિ બે કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે. આમાં,દરેક પ્રભાવી જનીન લક્ષણમાં એક એકમ જેટલો ફાળો આપે છે,અને કુલ બાહ્ય સ્વરૂપ (phenotype) એ તમામ પ્રભાવી જનીનોની સંચિત અસરનું પરિણામ છે.
મનુષ્યમાં ત્વચાનો રંગ એ આવી બહુજનીનિક આનુવંશિકતાનું ઉદાહરણ છે,જે ત્રણ જોડ જનીનો $A, B$ અને $C$ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
ઘેરો (કાળો) રંગ તમામ છ પ્રભાવી જનીનો $(AABBCC)$ ની હાજરીને કારણે હોય છે.
ખૂબ જ આછો અથવા સફેદ રંગ તમામ છ પ્રચ્છન્ન જનીનો $(aabbcc)$ ની હાજરીને કારણે હોય છે.

(A) : પોલીજેનિક (અથવા જથ્થાત્મક) વારસો એ વારસાનો એક પ્રકાર છે જેમાં લક્ષણની અભિવ્યક્તિ બે કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે. આમાં,દરેક પ્રભાવી એલીલ લક્ષણનો માત્ર એક નાનો ભાગ ફાળવે છે,અને કુલ બાહ્ય સ્વરૂપ (phenotypic expression) એ તમામ પ્રભાવી જનીનો/પોલીજીન્સની સંચિત અસરનો સરવાળો છે.
મનુષ્યમાં ત્વચાનો રંગ એ પોલીજેનિક વારસાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જે ત્રણ જોડી પોલીજીન્સ $A, B$ અને $C$ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
ઘેરો (કાળો) ત્વચાનો રંગ તમામ છ પ્રભાવી એલીલ્સ $(AABBCC)$ ની હાજરીને કારણે હોય છે.
ખૂબ જ આછો (સફેદ) ત્વચાનો રંગ તમામ છ પ્રચ્છન્ન બિન-ફાળો આપતા એલીલ્સ $(aabbcc)$ ની હાજરીને કારણે હોય છે.

(A) બહુજનીનિક આનુવંશિકતા એ આનુવંશિકતાનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક લક્ષણ બે કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
મનુષ્યમાં,ચામડીનો રંગ એ બહુજનીનિક આનુવંશિકતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
તે ત્રણ જોડ જનીનો $(A, B, C)$ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
ચામડીના રંગની તીવ્રતા હાજર પ્રભાવી કારકોની સંખ્યા પર આધાર રાખે છે; વધુ પ્રભાવી કારકો ઘેરી ચામડી આપે છે,જ્યારે ઓછા પ્રભાવી કારકો આછી ચામડી આપે છે.
ફિનાઇલ કીટોન્યુરીયા,રંગઅંધતા અને સીકલસેલ એનીમિયા જેવા અન્ય વિકલ્પો મેન્ડેલિયન અનિયમિતતાના ઉદાહરણો છે જે એક જ જનીનમાં થતા વિકૃતિને કારણે થાય છે.

(A) પોલીજેનિક વારસો એવા લક્ષણોનો સંદર્ભ આપે છે જે બે કે તેથી વધુ જનીન જોડી દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,જે ઘણીવાર સ્વરૂપ પ્રકારોની સતત શ્રેણીમાં પરિણમે છે.
માનવ ઊંચાઈ અને ત્વચાનો રંગ એ પોલીજેનિક વારસાના ઉત્તમ ઉદાહરણો છે,કારણ કે તે બહુવિધ જનીનોની સંચિત અસરોથી પ્રભાવિત થાય છે.

(N/A) બહુજનીનો એ જનીનોનો સમૂહ છે જે એક જ સ્વરૂપ પ્રકારના લક્ષણના નિયંત્રણમાં ફાળો આપે છે. તેઓ 'વર્ધક અસર' (additive effect) અનુસરે છે,જ્યાં લક્ષણની તીવ્રતા હાજર રહેલા પ્રભાવી કારકોની સંખ્યા પર આધાર રાખે છે.
બહુજનીનિક વારસો એ વારસાનો એક પ્રકાર છે જેમાં લક્ષણ ત્રણ કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે. મેન્ડેલિયન લક્ષણોથી વિપરીત જે સ્પષ્ટ ગુણાત્મક તફાવતો દર્શાવે છે (દા.ત. જાંબલી વિરુદ્ધ સફેદ પુષ્પ),બહુજનીનિક લક્ષણો વિવિધતાની સતત શ્રેણી દર્શાવે છે (દા.ત. મનુષ્યની ઊંચાઈ અથવા ત્વચાનો રંગ).
મનુષ્યમાં,ત્વચાનો રંગ ત્રણ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે: $A, B,$ અને $C$. પ્રભાવી કારકો $(A, B, C)$ મેલાનિનના ઉત્પાદનમાં (ઘેરો ત્વચાનો રંગ) ફાળો આપે છે,જ્યારે પ્રચ્છન્ન કારકો $(a, b, c)$ આછા ત્વચાના રંગમાં ફાળો આપે છે.
$1$. બધા જ પ્રભાવી કારકો ધરાવતો જનીન પ્રકાર $(AABBCC)$ સૌથી ઘેરો ત્વચાનો રંગ આપે છે.
$2$. બધા જ પ્રચ્છન્ન કારકો ધરાવતો જનીન પ્રકાર $(aabbcc)$ સૌથી આછો ત્વચાનો રંગ આપે છે.
$3$. પ્રભાવી અને પ્રચ્છન્ન કારકોનું મિશ્રણ ધરાવતો જનીન પ્રકાર (દા.ત. $AaBbCc$) મધ્યવર્તી ત્વચાનો રંગ આપે છે.
સ્વરૂપ પ્રકાર એ હાજર રહેલા પ્રભાવી કારકોની કુલ સંખ્યા દ્વારા નક્કી થાય છે,જે બહુજનીનિક વારસાની વર્ધક પ્રકૃતિ દર્શાવે છે.

(B) ડેવેનપોર્ટના મતે,મનુષ્યમાં ચામડીનો રંગ બહુજનીનિક આનુવંશિકતા દ્વારા નક્કી થાય છે. બહુજનીનિક લક્ષણોમાં,સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) દરેક કારકના સંચયી પ્રભાવ દ્વારા નક્કી થાય છે.
ધારો કે ત્રણ જનીનો $A, B,$ અને $C$ ત્વચાના રંગને નિયંત્રિત કરે છે. પ્રભાવી કારકો $A, B,$ અને $C$ ઘેરા રંગ માટે જવાબદાર છે,જ્યારે પ્રચ્છન્ન કારકો $a, b,$ અને $c$ આછા રંગ માટે જવાબદાર છે.
બધા જ પ્રભાવી કારકો $(AABBCC)$ ધરાવતો જનીન પ્રકાર સૌથી ઘેરો રંગ દર્શાવે છે. તેનાથી વિપરીત,બધા જ પ્રચ્છન્ન કારકો $(aabbcc)$ ધરાવતો જનીન પ્રકાર સૌથી આછો રંગ દર્શાવે છે. દરેક પ્રભાવી કારક રંગદ્રવ્યમાં એક એકમનો ઉમેરો કરે છે,જે સંચયી અસર દર્શાવે છે.

(C) માનવ ત્વચાનો રંગ એ $Polygenic \text{ } inheritance$ (બહુજનિનીક વારસો) નું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે।
આ પ્રકારના વારસામાં, એક જ લક્ષણ બે કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે।
આ જનીનો સંચયી અસર ધરાવે છે, જેનો અર્થ છે કે ત્વચાના રંગની તીવ્રતા હાજર પ્રભાવી કારકો (alleles) ની સંખ્યા પર આધાર રાખે છે।
તેથી, તે સ્પષ્ટ વર્ગોને બદલે વિવિધ પ્રકારના સ્વરૂપ પ્રકારો (phenotypes) માં પરિણમે છે।

(A) માનવ ત્વચાનો રંગ એ બહુજનીનિક વારસાગમનનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જ્યાં આ લક્ષણ ત્રણ જોડ જનીનો $(Aa, Bb, Cc)$ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
આ પદ્ધતિમાં,પ્રભાવી જનીનો $(A, B, C)$ મેલેનિનના ઉત્પાદનમાં ફાળો આપે છે,જ્યારે પ્રચ્છન્ન જનીનો $(a, b, c)$ રંજકદ્રવ્યના ઉત્પાદનમાં કોઈ ફાળો આપતા નથી.
સ્વરૂપ પ્રકાર એ હાજર રહેલા પ્રભાવી જનીનોની સંખ્યા દ્વારા નક્કી થાય છે.
પ્રભાવી સમયુગ્મી સ્થિતિ $(AABBCC)$ માં પ્રભાવી જનીનોની મહત્તમ સંખ્યા ($6$ પ્રભાવી જનીનો) હોય છે,જે મેલેનિનનું મહત્તમ ઉત્પાદન કરે છે.
તેથી,જનીન પ્રકાર $AABBCC$ સૌથી ઘેરો ત્વચાનો રંગ આપે છે.

(B) પોલીજેનિક વારસામાં,જેમ કે મનુષ્યની ત્વચાનો રંગ,આ લક્ષણ ઘણા જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
દરેક પ્રભાવી જનીન (dominant allele) મેલાનિનના ઉત્પાદનમાં ફાળો આપે છે,જેના પરિણામે ત્વચાનો રંગ ઘેરો બને છે.
તેનાથી વિપરીત,પ્રચ્છન્ન જનીનો (recessive alleles) મેલાનિનના ઉત્પાદનમાં ફાળો આપતા નથી.
તેથી,જ્યારે બધા જનીનો પ્રચ્છન્ન સમયુગ્મી સ્થિતિમાં $(aabbcc)$ હોય છે,ત્યારે વ્યક્તિની ત્વચાનો રંગ સૌથી આછો (ઝાંખો) હોય છે.

(A) બહુજનીનિક વારસો (Polygenic inheritance) એ વારસાનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક જ લક્ષણ બે કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$1.$ મનુષ્યમાં ત્વચાનો રંગ એ બહુજનીનિક વારસાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જ્યાં સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) અનેક જનીનોની સંયુક્ત અસર દ્વારા નક્કી થાય છે.
$2.$ ફિનાઈલ કીટોન્યુરીયા એ મેન્ડેલિયન અનિયમિતતા છે જે એક જ જનીન ($PAH$ જનીન) માં પરિવર્તનને કારણે થાય છે.
$3.$ ડાઉન્સ સિન્ડ્રોમ એ રંગસૂત્રીય અનિયમિતતા છે જે રંગસૂત્ર $21$ ની વધારાની નકલ (ટ્રાયસોમી) ને કારણે થાય છે.
$4.$ રંગ અંધતા એ $X$-લિંગ સંલગ્ન પ્રચ્છન્ન અનિયમિતતા છે જે $X$ રંગસૂત્ર પર આવેલા એક જ જનીનમાં પરિવર્તનને કારણે થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) બહુજનીનીક આનુવંશીકતા એ આનુવંશીકતાનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક જ લક્ષણ બે કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
માનવમાં,ત્વચાનો રંગ એ બહુજનીનીક આનુવંશીકતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જ્યાં સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) એ અનેક જનીનોની સંચિત અસર દ્વારા નક્કી થાય છે.
રુધિર જૂથ એ બહુવિકલ્પી કારકો (multiple allelism) નું ઉદાહરણ છે.
રંગ અંધતા એ $X$-લિંક્ડ પ્રચ્છન્ન લક્ષણ છે.
ફિનાઈલ કીટોન્યુરીયા એ પ્લીઓટ્રોપીનું ઉદાહરણ છે,જ્યાં એક જ જનીન અનેક સ્વરૂપ પ્રકારના લક્ષણોને અસર કરે છે.

(C) બહુજનીનીક વારસો એ વારસાનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક લક્ષણ બે કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
ચાર્લ્સ ડેવેનપોર્ટ $(1913)$ એ મનુષ્યમાં ત્વચાના રંગના વારસાનો અભ્યાસ કર્યો અને તારણ કાઢ્યું કે તે બહુવિધ જનીનો દ્વારા નક્કી થાય છે,જે બહુજનીનીક વારસો દર્શાવે છે.
આ લક્ષણ વસ્તીમાં સતત વિવિધતા દર્શાવે છે,જે બહુજનીનીક લક્ષણોની લાક્ષણિકતા છે.

(C) બહુજનીનિક વારસો (Polygenic inheritance) એ વારસાનો એક પ્રકાર છે જેમાં કોઈ લક્ષણ બે કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,જેના પરિણામે ઘણીવાર સ્વરૂપ પ્રકારો (phenotypes) ની સતત શ્રેણી જોવા મળે છે.
મનુષ્યમાં,ત્વચાનો રંગ એ બહુજનીનિક વારસાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
તે અનેક જનીનોની સંયુક્ત અસર દ્વારા નક્કી થાય છે,જ્યાં દરેક પ્રભાવી જનીન (dominant allele) મેલેનિન રંજકદ્રવ્યના એક એકમમાં ફાળો આપે છે,જેના પરિણામે ખૂબ જ આછાથી લઈને ખૂબ જ ઘેરા રંગ સુધીના ત્વચાના વિવિધ રંગો જોવા મળે છે.

(B) ધારો કે લક્ષણનું પાયાનું મૂલ્ય (શૂન્ય પ્રભાવી જનીનો સાથે) $B = 50 \%$ છે.
ધારો કે દરેક પ્રભાવી જનીનનો ફાળો $x$ છે.
ત્રણ પ્રભાવી જનીનો ધરાવતી વ્યક્તિનું કુલ અભિવ્યક્તિ મૂલ્ય $B + 3x = 80 \%$ છે.
$B$ ની કિંમત મૂકતા: $50 \% + 3x = 80 \%$ મળે.
$3x = 80 \% - 50 \% = 30 \%$ થાય.
$x = 30 \% / 3 = 10 \%$ મળે.
જો આપણે માનીએ કે કુલ $6$ જનીનો (ત્રણ જોડ) જવાબદાર છે,તો $30 \% / 6 = 5 \%$ પ્રતિ જનીન ફાળો થાય. તેથી,વિકલ્પ $B$ $(5 \%)$ સાચો જવાબ છે.

(D) બહુજનીનીક આનુવંશિકતા એટલે એવા લક્ષણોનું આનુવંશિકતા જે બે કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
આ લક્ષણો સામાન્ય રીતે સ્પષ્ટ શ્રેણીઓને બદલે સતત વિવિધતા ધરાવતા સ્વરૂપ પ્રકારો (phenotypes) દર્શાવે છે.
બહુજનીનીક આનુવંશિકતાના ઉદાહરણોમાં ઘઉંના દાણાનો રંગ (જેનો અભ્યાસ નિલ્સન-એહલે કર્યો હતો) અને મનુષ્યની ત્વચાનો રંગ છે,જે અનેક જનીનોની સંયુક્ત અસર દ્વારા નક્કી થાય છે.
તેથી,$A$ અને $B$ બંને બહુજનીનીક આનુવંશિકતાના સાચા ઉદાહરણો છે.

(A) $F_{2}$-પેઢીમાં,બે જનીનોને સંકળતી જથ્થાત્મક આનુવંશિકતા (પોલીજેનિક આનુવંશિકતા) ને કારણે $1: 4: 6: 4: 1$ નું સ્વરૂપ પ્રકારનું પ્રમાણ મળે છે.
આ પ્રમાણ દ્વિ-સંકરણ પ્રયોગમાં જોવા મળે છે જ્યાં જનીનો ઉમેરાતી અસરો દર્શાવે છે,જે મેન્ડેલના પ્રમાણભૂત દ્વિ-સંકરણ સ્વરૂપ પ્રકારના પ્રમાણ $9: 3: 3: 1$ નું સ્થાન લે છે.

(D) માનવ ત્વચાનો રંગ એ પોલીજેનિક વારસાનું (બહુજનનીય વારસો) ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
આ પ્રકારના વારસામાં,એક જ લક્ષણ બે કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,માનવ ત્વચાનો રંગ ત્રણ અલગ-અલગ જનીનોની સંયુક્ત અસર દ્વારા નક્કી થાય છે.
વધુમાં,પર્યાવરણીય પરિબળો પણ આ લક્ષણની અંતિમ અભિવ્યક્તિને પ્રભાવિત કરવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.
તેથી,વિધાનો $I, II$ અને $V$ સાચા છે.

(N/A) બહુજનીનિક વારસો ફ્રાન્સિસ ગાલ્ટન દ્વારા વર્ણવવામાં આવ્યો હતો. આ પ્રકારના વારસામાં,એક જ સ્વરૂપલક્ષી લક્ષણ ત્રણ કે તેથી વધુ જનીનો (બહુવિધ જનીનો) દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે. આવા લક્ષણોને બહુજનીનિક લક્ષણો કહેવામાં આવે છે. મનુષ્યમાં ત્વચાનો રંગ,ઊંચાઈ અને બુદ્ધિ તેના ઉદાહરણો છે.

(B) માનવ ત્વચાનો રંગ અનેક જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,જ્યાં સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) દરેક એલિલના યોગદાનને પ્રતિબિંબિત કરે છે. વારસાનો આ પ્રકાર,જેમાં કોઈ લક્ષણ બે કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,તેને બહુજનીનિક વારસો (polygenic inheritance) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આના પરિણામે સ્પષ્ટ શ્રેણીઓને બદલે સ્વરૂપ પ્રકારોની સતત શ્રેણી જોવા મળે છે. તેથી,માનવ ત્વચાનો રંગ એ બહુજનીનિક વારસાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(D) બહુજનીનિક વારસામાં એક લક્ષણનું નિયંત્રણ અનેક જનીનો દ્વારા થાય છે,જ્યાં સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) હાજર રહેલા પ્રભાવી કારકોની કુલ સંખ્યા પર આધાર રાખે છે.
$n$ જનીનો ધરાવતા સંકરણ માટે,સ્વરૂપ પ્રકારોની સંખ્યા શોધવાનું સૂત્ર $(2n + 1)$ છે.
આ કિસ્સામાં,સંકરણ $AaBbCc \times AaBbCc$ છે,જ્યાં $n = 3$ (જનીનો $A, B,$ અને $C$).
સૂત્રમાં $n$ ની કિંમત મૂકતા: $2(3) + 1 = 6 + 1 = 7$.
તેથી,કુલ $7$ અલગ-અલગ સ્વરૂપ પ્રકારો મળે છે,જે બધા પ્રચ્છન્ન કારકો (સૌથી આછી ત્વચા) થી લઈને બધા પ્રભાવી કારકો (સૌથી ઘેરી ત્વચા) સુધીના હોય છે.

(B) પોલીજેનિક વારસો એ વારસાનો એક પ્રકાર છે જેમાં એક જ લક્ષણ બે કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
આ લક્ષણો સરળ મેન્ડેલિયન ગુણોત્તરને અનુસરતા નથી કારણ કે તે બહુવિધ જનીનો અને ઘણીવાર પર્યાવરણીય પરિબળો દ્વારા પ્રભાવિત થાય છે.
તેથી,પોલીજેનિક વારસાને બિન-મેન્ડેલિયન વારસાની ભાત તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે,કારણ કે તેમાં મેન્ડેલિયન જિનેટિક્સમાં જોવા મળતા ગુણાત્મક વારસાને બદલે જથ્થાત્મક વારસો સામેલ છે.

(C) પોલીજેનિક વારસો એવા લક્ષણોના વારસાને દર્શાવે છે જે બે કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
આ લક્ષણો સામાન્ય રીતે જથ્થાત્મક (quantitative) સ્વરૂપના હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તેઓ સ્પષ્ટ શ્રેણીઓને બદલે વિવિધતાની સતત શ્રેણી દર્શાવે છે.
ઉદાહરણોમાં માનવ ત્વચાનો રંગ,ઊંચાઈ અને બુદ્ધિનો સમાવેશ થાય છે.
મેન્ડેલિયન લક્ષણો (જે ગુણાત્મક હોય છે) થી વિપરીત,પોલીજેનિક લક્ષણો પર્યાવરણીય પરિબળો દ્વારા નોંધપાત્ર રીતે પ્રભાવિત થાય છે.
તેથી,વિધાન $C$ સાચું છે કારણ કે પોલીજેનિક વારસામાં બહુવિધ જનીનો સામેલ હોય છે અને તે પર્યાવરણ દ્વારા પણ પ્રભાવિત થાય છે.

(C) માનવ ત્વચાનો રંગ એ બહુજનીનિક આનુવંશિકતા (polygenic inheritance) નું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જેને જથ્થાત્મક આનુવંશિકતા તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
આ પ્રકારની આનુવંશિકતામાં,એક લક્ષણ બે કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે અને સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) તેમાં સામેલ તમામ એલીલ્સની સંચિત અસર દ્વારા નક્કી થાય છે.
મેન્ડેલિયન લક્ષણોથી વિપરીત જે સ્પષ્ટ ગુણાત્મક તફાવતો દર્શાવે છે,બહુજનીનિક લક્ષણો વસ્તીમાં વિવિધતાની સતત શ્રેણી દર્શાવે છે.
તેથી,માનવ ત્વચાનો રંગ અનેક જનીનોની ઉમેરાતી અસર દ્વારા નક્કી થાય છે,જે તેને એક જથ્થાત્મક લક્ષણ બનાવે છે.

(C) માનવ ત્વચાનો રંગ એ બહુજનીનિક વારસાનું (polygenic inheritance) એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જ્યાં આ લક્ષણ ત્રણ જનીન જોડીઓ ($A, B,$ અને $C$) દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
જ્યારે $AABBCC$ (સૌથી ઘેરો રંગ) જનીન પ્રકાર ધરાવતા પિતૃનું $aabbcc$ (સૌથી આછો રંગ) જનીન પ્રકાર ધરાવતા પિતૃ સાથે સંકરણ કરવામાં આવે છે,ત્યારે $F_1$ પેઢીની તમામ સંતતિ $AaBbCc$ જનીન પ્રકાર ધરાવશે.
આ જનીન પ્રકારમાં ત્રણ પ્રભાવી અને ત્રણ પ્રચ્છન્ન કારકો (alleles) હોય છે,જેના પરિણામે મધ્યમ ત્વચાનો રંગ પ્રાપ્ત થાય છે.

(C) મનુષ્યમાં ત્વચાનો રંગ એ બહુજનીનિક વારસાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. આ પ્રકારના વારસામાં,એક જ સ્વરૂપલક્ષી લક્ષણ બે કે તેથી વધુ જનીનો દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે,અને દરેક જનીન પ્રકાર (allele) સ્વરૂપ પ્રકાર (phenotype) પર સંચિત અથવા ઉમેરવાની અસર કરે છે. આના પરિણામે ત્વચાના રંગમાં સ્પષ્ટ વર્ગોને બદલે સતત વિવિધતા જોવા મળે છે.

(C) સાચો વિકલ્પ $C$,$aabbcc$ છે.
મનુષ્યમાં ત્વચાનો રંગ એ બહુજનીનિક વારસાગમન (polygenic inheritance) નું ઉદાહરણ છે,જેમાં ત્રણ જનીનો $(A, B, C)$ આ લક્ષણને નિયંત્રિત કરે છે.
દરેક જનીનના બે કારકો (alleles) હોય છે,જેમાં પ્રભાવી કારકો $(A, B, C)$ વધુ મેલાનિનના ઉત્પાદનમાં ફાળો આપે છે (ઘેરી ત્વચા),અને પ્રચ્છન્ન કારકો $(a, b, c)$ ઓછા મેલાનિનના ઉત્પાદનમાં ફાળો આપે છે (આછી ત્વચા).
આ કારકોની અસર સંચિત (cumulative) હોય છે.
તેથી,$AABBCC$ જનીન પ્રકાર છ પ્રભાવી કારકોની હાજરીને કારણે સૌથી ઘેરી ત્વચાનો રંગ આપે છે.
તેનાથી વિપરીત,$aabbcc$ જનીન પ્રકાર સૌથી આછી ત્વચાનો રંગ આપે છે કારણ કે તેમાં તમામ પ્રભાવી કારકોનો અભાવ હોય છે,જેના પરિણામે મેલાનિનનું ઉત્પાદન ન્યૂનતમ થાય છે.