Pleiotropy Questions in Gujarati

(D) વટાણામાં ફૂલનો રંગ હંમેશા બીજાવરણ સાથે જોડાયેલ હોય છે. મેન્ડલના પ્રયોગોમાં,જાંબલી ફૂલ ધરાવતા છોડમાં બીજાવરણનો રંગ રાખોડી અથવા કથ્થઈ હોય છે,જ્યારે સફેદ ફૂલ ધરાવતા છોડમાં બીજાવરણ સફેદ હોય છે. આ ફૂલના રંગને નિયંત્રિત કરતા જનીનની પ્લિયોટ્રોપિક અસરને કારણે થાય છે,જે બીજાવરણ અને પર્ણના કક્ષમાં રહેલા રંજકદ્રવ્યોને પણ અસર કરે છે.

(B) પ્લિયોટ્રોપી એ એક આનુવંશિક ઘટના છે જેમાં એક જ જનીન બે કે તેથી વધુ દેખીતી રીતે અસંબંધિત સ્વરૂપ પ્રકારો (phenotypic traits) ને અસર કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,મનુષ્યોમાં,સિકલ-સેલ એનિમિયા માટે જવાબદાર જનીન હિમોગ્લોબિનની રચના,રક્તકણોના આકાર અને મેલેરિયા સામેની પ્રતિકારક શક્તિને અસર કરી શકે છે,જે એક જ જનીન ઉત્પરિવર્તનથી બહુવિધ સ્વરૂપ પ્રકારોની અસરો દર્શાવે છે.

(B) સાચો જવાબ $(b)$ છે.
પ્લિયોટ્રોપી એ એક આનુવંશિક ઘટના છે જેમાં એક જ જનીન અનેક,દેખીતી રીતે અસંબંધિત ફેનોટાઇપિક લક્ષણોને પ્રભાવિત કરે છે.
આ કિસ્સામાં,એક જ જનીન ઉત્પાદન વિવિધ ચયાપચયના માર્ગોમાં ભાગ લઈ શકે છે અથવા વિવિધ પેશીઓને અસર કરી શકે છે,જે સજીવના ફેનોટાઇપ પર બહુવિધ અસરો તરફ દોરી જાય છે.

(D) જે જનીન એક કરતા વધુ બાહ્ય સ્વરૂપના લક્ષણો (phenotypic traits) ને અસર કરે છે તેને પ્લિયોટ્રોપિક જનીન કહેવામાં આવે છે.
$Drosophila$ માં,સફેદ આંખની વિકૃતિ એ પ્લિયોટ્રોપીનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જ્યાં એક જ જનીનમાં થતી વિકૃતિ આંખના રંગ અને શરીરના અન્ય ભાગોના રંજકદ્રવ્ય (pigmentation) બંનેને અસર કરે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) પ્લિયોટ્રોપી એ એક આનુવંશિક ઘટના છે જેમાં એક જ જનીન બે કે તેથી વધુ દેખીતી રીતે અસંબંધિત સ્વરૂપ પ્રકારો (phenotypic traits) ને અસર કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,મનુષ્યમાં,સિકલ સેલ એનિમિયા માટે જવાબદાર જનીન રક્તકણોના આકારને અસર કરે છે અને મેલેરિયા સામે પ્રતિકાર પણ પૂરો પાડે છે.
તેથી,એક જ જનીન એક કરતાં વધુ સ્વરૂપ પ્રકારોનું નિયંત્રણ કરે છે.

(C) પ્લિયોટ્રોપી એ જિનેટિક્સમાં એક એવી ઘટના છે જેમાં એક જ જનીન બે કે તેથી વધુ અસંબંધિત દેખાતા બાહ્ય સ્વરૂપલક્ષી લક્ષણોને અસર કરે છે.
તેથી,સાચું વર્ણન એ છે કે તે એક કરતા વધુ બાહ્ય સ્વરૂપલક્ષી લક્ષણોનું નિયમન કરે છે.

(B) જ્યારે એક જ જનીન અનેક અસંબંધિત દેખાતા સ્વરૂપ પ્રકારના લક્ષણો પર અસર કરે છે,ત્યારે તેને $Pleiotropy$ (પ્લીઓટ્રોપી) કહેવામાં આવે છે.
$Phenylketonuria$ $(PKU)$ ના કિસ્સામાં,$phenylalanine$ $hydroxylase$ ઉત્સેચક માટે જવાબદાર જનીનમાં વિકૃતિ આવવાથી $phenylalanine$ નો સંગ્રહ થાય છે.
આ ચયાપચયની ખામીને કારણે એક સિન્ડ્રોમ ઉદભવે છે,જેમાં માનસિક મંદતા,વાળ અને ત્વચામાં રંજકદ્રવ્યનો અભાવ અને અન્ય શારીરિક અસાધારણતાઓ જેવા લક્ષણો જોવા મળે છે.
આમ,એક જ જનીન આટલી બધી વિવિધ અસરો માટે જવાબદાર હોવાથી,તેને $Pleiotropic$ જનીન કહેવામાં આવે છે.

(B) એક જનીન જે એક કરતાં વધુ બાહ્ય સ્વરૂપના લક્ષણોને અસર કરે છે તેને $Pleiotropic$ (પ્લીઓટ્રોપિક) જનીન કહેવામાં આવે છે.
આ ઘટનાને $Pleiotropy$ (પ્લીઓટ્રોપી) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$Pisum$ $sativum$ (વટાણા) માં સ્ટાર્ચના સંશ્લેષણ માટેનું જનીન બીજનો આકાર પણ નિયંત્રિત કરે છે.
તે જ રીતે,મનુષ્યમાં $Phenylketonuria$ $(PKU)$ માટે જવાબદાર જનીન માનસિક મંદતા અને વાળ તથા ત્વચાના રંજકદ્રવ્યોમાં ઘટાડો સહિત અનેક લક્ષણોને અસર કરે છે.

(C) પ્લીઓટ્રોપી એ એક એવી ઘટના છે જેમાં એક જ જનીન અનેક, દેખીતી રીતે અસંબંધિત લક્ષણોને અસર કરે છે। $\text{સિકલ સેલ એનીમિયા}$ માં, હિમોગ્લોબિનની $\beta$-ગ્લોબિન શૃંખલામાં થતા વિકૃતિ (mutation) ને કારણે વિવિધ શારીરિક અસરો જોવા મળે છે, જેમાં રક્તકણોનો અસામાન્ય આકાર, એનિમિયા, અંગોને નુકસાન અને મેલેરિયા સામે વધેલી પ્રતિકારક શક્તિનો સમાવેશ થાય છે। આમ, $\text{સિકલ સેલ એનીમિયા}$ માટેનું જનીન એ પ્લીઓટ્રોપીક જનીનનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે।

(B) જનીનની એક કરતાં વધુ ફેનોટાઇપિક (સ્વરૂપલક્ષી) અસરો ઉત્પન્ન કરવાની ક્ષમતા,કારણ કે તે એકસાથે અનેક લક્ષણોને પ્રભાવિત કરે છે,તેને પ્લિયોટ્રોપી કહેવામાં આવે છે.
જે જનીન બે કે તેથી વધુ લક્ષણોની અભિવ્યક્તિને નિયંત્રિત કરવાની ક્ષમતા ધરાવતું હોવાથી બહુવિધ ફેનોટાઇપિક અસરો દર્શાવે છે,તેને પ્લિયોટ્રોપિક જનીન કહેવામાં આવે છે.
મનુષ્યોમાં,સિકલ સેલ એનિમિયા અને ફિનાઇલકીટોન્યુરિયા જેવા રોગોમાં પ્લિયોટ્રોપી જોવા મળે છે.

(B) જ્યારે એક જ જનીન અનેક બાહ્ય સ્વરૂપલક્ષી લક્ષણોને અસર કરે છે,ત્યારે તે ઘટનાને $Pleiotropy$ (પ્લિયોટ્રોપી) કહેવામાં આવે છે.
આ કિસ્સામાં,જનીન ઉત્પાદન (સામાન્ય રીતે પ્રોટીન અથવા ઉત્સેચક) વિવિધ ચયાપચયના માર્ગો અથવા વિકાસની પ્રક્રિયાઓને અસર કરે છે,જેના પરિણામે વિવિધ પ્રકારની બાહ્ય અભિવ્યક્તિઓ જોવા મળે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$Pisum$ $sativum$ (વટાણા) માં,સ્ટાર્ચ સંશ્લેષણ માટેનું જનીન બીજના આકાર અને કદને પણ અસર કરે છે.
તે જ રીતે,મનુષ્યોમાં,$Phenylketonuria$ રોગ એક જ જનીનમાં પરિવર્તનને કારણે થાય છે,જે માનસિક મંદતા અને વાળ તથા ત્વચાના રંગદ્રવ્યમાં ઘટાડો જેવા અનેક લક્ષણોમાં પરિણમે છે.

(A) પ્લીઓટ્રોપી એ એક આનુવંશિક ઘટના છે જેમાં એક જ જનીન અનેક,દેખીતી રીતે અસંબંધિત લક્ષણો (phenotypic traits) પર અસર કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,મનુષ્યોમાં સિકલ સેલ એનિમિયા માટે જવાબદાર જનીન રક્તકણોના આકારને અસર કરે છે,એનિમિયાનું કારણ બને છે અને અન્ય વિવિધ શારીરિક જટિલતાઓ તરફ દોરી જાય છે.
તેથી,આ ઘટના માટેનો સાચો શબ્દ પ્લીઓટ્રોપી છે.

(C) પ્લીઓટ્રોપી ત્યારે થાય છે જ્યારે એક જ જનીન બે કે તેથી વધુ અસંબંધિત દેખાતા લક્ષણોને અસર કરે છે। $ \text{સીકલ } \ \text{સેલ } \ \text{એનિમિયા}$ (દાતરડા જેવા કોષોની એનિમિયા) ના કિસ્સામાં, પરિવર્તિત જનીન $(Hb^S)$ હિમોગ્લોબિનના બંધારણને અસર કરે છે, જે રક્તકણોના આકારમાં ફેરફાર, એનિમિયા અને મેલેરિયા સામે પ્રતિકાર જેવી અનેક શારીરિક અસરો પેદા કરે છે। તેથી, તે પ્લીઓટ્રોપિક જનીનનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે।

(D) પ્લીઓટ્રોપિક જનીન એટલે એવું એક જ જનીન જે બે કે તેથી વધુ દેખીતી રીતે અસંબંધિત બાહ્ય સ્વરૂપના લક્ષણોને અસર કરે છે.
પ્લીઓટ્રોપીમાં,એક જનીન ઉત્પાદન અનેક જૈવિક માર્ગો અથવા શારીરિક પ્રક્રિયાઓને અસર કરે છે,જે સજીવના બાહ્ય સ્વરૂપ (ફેનોટાઇપ) પર વિવિધ અસરો પેદા કરે છે.
મનુષ્યોમાં પ્લીઓટ્રોપીનું ઉદાહરણ ફિનાઇલકીટોન્યુરિયા $(PKU)$ છે,જેમાં એક જ જનીનમાં વિકૃતિ આવવાથી માનસિક મંદતા,વાળના રંગમાં ઘટાડો અને ત્વચાના રંગદ્રવ્યમાં ફેરફાર જેવા અનેક લક્ષણો જોવા મળે છે.

(B) પ્લિયોટ્રોપી એ એવી આનુવંશિક ઘટના છે જેમાં એક જ જનીન બે કે તેથી વધુ અસંબંધિત દેખાતા બાહ્ય સ્વરૂપના લક્ષણોને અસર કરે છે.
એપોમિક્સિસ એ વનસ્પતિઓમાં અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જે લિંગી પ્રજનન જેવું લાગે છે પરંતુ તે ફલન વગર થાય છે.
પોલિપ્લોઇડી એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં સજીવ પાસે રંગસૂત્રોના બે કરતા વધુ સંપૂર્ણ સેટ હોય છે.
પોલિટિની એ કોષ વિભાજન વગર $DNA$ ના વારંવારના સ્વયંજનન દ્વારા બનતા વિશાળ રંગસૂત્રો,જેને પોલિટિન રંગસૂત્રો કહેવાય છે,તેની સ્થિતિ દર્શાવે છે.

(N/A) પ્લીઓટ્રોપી એક એવી ઘટના છે જેમાં એક જ જનીન બે કે તેથી વધુ અસંબંધિત દેખાતા લક્ષણો (phenotypic traits) પર અસર કરે છે. આવા જનીનો જે અનેક લક્ષણોને અસર કરે છે તેને પ્લીઓટ્રોપિક જનીનો કહેવામાં આવે છે.
ઘણા કિસ્સાઓમાં,પ્લીઓટ્રોપીની પ્રક્રિયા એટલા માટે થાય છે કારણ કે જનીન ચયાપચયિક પથ (metabolic pathway) પર અસર કરે છે,જે વિવિધ સ્વરૂપલક્ષી અભિવ્યક્તિઓ તરફ દોરી જાય છે.
મનુષ્યમાં તેનું એક ઉદાહરણ ફિનાઈલ કીટોન્યુરિયા $(PKU)$ છે. આ રોગ ફિનાઈલ એલેનીન હાઇડ્રોક્ઝાયલેઝ ઉત્સેચક માટે સંકેત આપતા જનીનમાં થતા વિકૃતિ (mutation) ને કારણે થાય છે. આ એક જ જનીનની વિકૃતિ માનસિક મંદતા અને વાળ તથા ત્વચાના રંજકકણોમાં ઘટાડો જેવી અનેક સ્વરૂપલક્ષી અભિવ્યક્તિઓ માટે જવાબદાર છે.
વધારાની માહિતી:
ડોસોફિલામાં,અવશેષી પાંખો (vestigial wings) માટે જવાબદાર પ્રચ્છન્ન જનીન અન્ય લક્ષણોને પણ અસર કરે છે: $(i)$ શુક્રસંગ્રહાશય (spermatheca) ની રચના,(ii) દેહલોમ (bristles),(iii) ઈંડાં મૂકવાની ક્ષમતામાં ઘટાડો,અને (iv) હેલ્ટર્સ (સંતુલન અંગો).

(N/A) એવા કિસ્સાઓ છે જ્યાં એક જ જનીન બહુવિધ સ્વરૂપલક્ષી (phenotypic) અભિવ્યક્તિઓ દર્શાવી શકે છે.
$\rightarrow$ આવા જનીનને પ્લિયોટ્રોપિક જનીન કહેવામાં આવે છે.
- મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં પ્લિયોટ્રોપીની અંતર્ગત પદ્ધતિ એ જનીનની ચયાપચયની ક્રિયાઓ પરની અસર છે,જે વિવિધ સ્વરૂપલક્ષી લક્ષણોમાં ફાળો આપે છે.
$\rightarrow$ આનું એક ઉદાહરણ મનુષ્યોમાં જોવા મળતો ફિનાઇલકીટોન્યુરિયા (phenylketonuria) રોગ છે.
- આ રોગ ફિનાઇલએલેનાઇન હાઇડ્રોક્સિલેઝ (phenylalanine hydroxylase) ઉત્સેચક માટે કોડ કરતા જનીનમાં પરિવર્તન (mutation) ને કારણે થાય છે (એક જનીનનું પરિવર્તન).
$\Rightarrow$ આ રોગ માનસિક મંદતા અને વાળ તથા ત્વચાના રંગદ્રવ્યમાં ઘટાડો જેવી સ્વરૂપલક્ષી અભિવ્યક્તિઓ દ્વારા પ્રગટ થાય છે.

(N/A) પ્લીઓટ્રોપી એ એક જનીનિક ઘટના છે જેમાં એક જ જનીન બે અથવા તેથી વધુ દેખીતી રીતે અસંબંધિત દેખાવ સ્વરૂપના લક્ષણો (phenotypic traits) પર અસર કરે છે.
આ કિસ્સામાં,એક જ જનીનની નીપજ સજીવમાં એક કરતાં વધુ દેખાવ સ્વરૂપની અસરો ઉત્પન્ન કરી શકે છે.
પ્લીઓટ્રોપીનું એક ઉદાહરણ ફિનાઇલકીટોન્યુરિયા $(PKU)$ રોગ છે,જે ફિનાઇલએલેનાઇન હાઇડ્રોક્સિલેઝ ઉત્સેચક માટે જવાબદાર એક જ જનીનમાં થતા વિકૃતિ (mutation) ને કારણે થાય છે,જેના પરિણામે માનસિક મંદતા અને વાળ તથા ત્વચાના રંગદ્રવ્યમાં ઘટાડો જેવા અનેક લક્ષણો જોવા મળે છે.

(C) ફિનાઈલ કીટોન્યુરીયા $(PKU)$ એ ચયાપચયની જન્મજાત ખામી છે જે દૈહિક પ્રચ્છન્ન જનીન દ્વારા વારસામાં મળે છે.
તે ફિનાઈલ એલેનાઈન હાઈડ્રોક્સિલેઝ ઉત્સેચક માટે જવાબદાર જનીનમાં વિકૃતિને કારણે થાય છે.
આ એક જનીનની વિકૃતિ અનેક લક્ષણો ધરાવતી અસરો જેવી કે માનસિક મંદતા,વાળના રંજકદ્રવ્યમાં ઘટાડો અને ત્વચાની સમસ્યાઓ પેદા કરે છે.
જ્યારે એક જનીન અનેક લક્ષણોને અસર કરે છે,ત્યારે તેને પ્લીઓટ્રોપી (Pleiotropy) કહેવામાં આવે છે.

(B) જ્યારે એક જ જનીનમાં થતી વિકૃતિ એક કરતાં વધારે સ્વરૂપલક્ષી અભિવ્યક્તિઓ દર્શાવે છે,ત્યારે તેને $Pleiotropy$ (બહુજનનીય અસર) કહેવામાં આવે છે.
$Phenylketonuria$ $(PKU)$ ના કિસ્સામાં,$phenylalanine$ $hydroxylase$ ઉત્સેચક માટે જવાબદાર જનીનમાં વિકૃતિ આવવાથી $phenylalanine$ નું પ્રમાણ શરીરમાં વધી જાય છે.
આ એક જ જનીનિક ખામીને કારણે માનસિક મંદતા,વાળના રંજકદ્રવ્યમાં ઘટાડો અને ત્વચા પરના ડાઘ જેવી અનેક સ્વરૂપલક્ષી અસરો જોવા મળે છે.
તેથી,$Phenylketonuria$ એ મનુષ્યોમાં $Pleiotropy$ નું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(D) એક જ જનીન જે એક કરતા વધુ,દેખીતી રીતે અસંબંધિત દેખાવ સ્વરૂપના લક્ષણોને અસર કરે છે તેને $Pleiotropic$ $gene$ (પ્લીઓટ્રોપીક જનીન) કહેવામાં આવે છે.
આ ઘટનાને $Pleiotropy$ (પ્લીઓટ્રોપી) કહેવાય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$Pisum$ $sativum$ (વટાણા) માં,સ્ટાર્ચ સંશ્લેષણ માટેનું જનીન બીજના આકાર અને કદને પણ અસર કરે છે.
તેથી,જનીન માટે સાચો શબ્દ $Pleiotropic$ $gene$ છે.

(C) પ્લિયોટ્રોપી ત્યારે જોવા મળે છે જ્યારે એક જ જનીન બે કે તેથી વધુ દેખીતી રીતે અસંબંધિત લક્ષણોને અસર કરે છે.
ફિનાઇલકીટોન્યુરિયા $(PKU)$ એ પ્લિયોટ્રોપીનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જેમાં ફિનાઇલએલેનાઇન હાઇડ્રોક્સિલેઝ ઉત્સેચક માટે જવાબદાર જનીનમાં વિકૃતિ આવવાથી માનસિક મંદતા,વાળમાં રંગદ્રવ્યનો અભાવ અને ત્વચાની સમસ્યાઓ જેવી અનેક અસરો જોવા મળે છે.
$ABO$ રુધિર જૂથ એ બહુવિકલ્પી કારકો (multiple allelism) નું ઉદાહરણ છે.
ત્વચાનો રંગ એ બહુજનીનિક વારસો (polygenic inheritance) નું ઉદાહરણ છે.
વર્ણાંધતા એ લિંગ-સંલગ્ન મેન્ડેલિયન અનિયમિતતા છે.

(D) જ્યારે એક જ જનીન એક કરતાં વધુ લક્ષણો પર અસર કરે છે,ત્યારે તેને પ્લિયોટ્રોપી કહેવામાં આવે છે અને આ ઘટનાને પ્લિયોટ્રોપિઝમ કહેવાય છે.
આ કિસ્સામાં,એક જનીનનું ઉત્પાદન વિવિધ ચયાપચયના માર્ગોને અસર કરી શકે છે,જે વિવિધ લક્ષણોમાં પરિણમે છે.
આનું એક ઉદાહરણ ફિનાઇલકીટોન્યુરિયા માટેનું જનીન છે,જે માનસિક મંદતા ઉપરાંત ત્વચાના રંગ અને વાળના રંગને પણ અસર કરે છે.

(B) જે જનીન સજીવમાં એક કરતાં વધુ સ્વરૂપલક્ષી (phenotypic) અસરો ઉત્પન્ન કરે છે તેને પ્લિયોટ્રોપિક જનીન કહેવામાં આવે છે.
તે એક મુખ્ય સ્વરૂપલક્ષી લક્ષણ ઉત્પન્ન કરે છે અને તેની સાથે અન્ય કેટલાક સ્વરૂપલક્ષી લક્ષણોને પણ પ્રભાવિત કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,મનુષ્યમાં સિકલ સેલ એનિમિયા માટે જવાબદાર જનીન પ્લિયોટ્રોપી દર્શાવે છે,જે અનેક શારીરિક પ્રક્રિયાઓને અસર કરે છે.

(C) પ્લિયોટ્રોપિક જનીન એ છે જે એક કરતા વધુ અસરો અથવા લક્ષણો ઉત્પન્ન કરે છે અથવા તેનું નિયંત્રણ કરે છે.
બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો,પ્લિયોટ્રોપિક જનીન એક મુખ્ય બાહ્ય સ્વરૂપલક્ષી લક્ષણ (phenotypic trait) ઉત્પન્ન કરે છે અને તેની સાથે અન્ય કેટલાક બાહ્ય સ્વરૂપલક્ષી લક્ષણોને પણ પ્રભાવિત કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,ઘાતક જનીનો (lethal genes) જે સજીવની જીવનક્ષમતાને અસર કરવા સાથે અમુક બાહ્ય સ્વરૂપલક્ષી લક્ષણોની અભિવ્યક્તિને નિયંત્રિત કરવા માટે જાણીતા છે.

(D) માયોટોનિક ડિસ્ટ્રોફી એ એક $Autosomal \text{ Dominant}$ (દૈહિક પ્રભાવી) આનુવંશિક વિકાર છે, જે પ્રભાવી જનીનમાં વિકૃતિને કારણે થાય છે. તેથી, વિધાન $(A)$ ખોટું છે.
$R$ માં ઉલ્લેખિત ફાઈબ્રિલિન પ્રોટીનનું વધુ સંશ્લેષણ માર્ફન સિન્ડ્રોમ સાથે સંબંધિત છે, માયોટોનિક ડિસ્ટ્રોફી સાથે નહીં. તેથી, કારણ $(R)$ પણ ખોટું છે.

(A) પ્લીઓટ્રોપી એ એક જનીનિક ઘટના છે જેમાં એક જ જનીન અનેક,દેખીતી રીતે અસંબંધિત સ્વરૂપલક્ષી લક્ષણોને અસર કરે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$Phenylketonuria$ $(PKU)$ માં,એક જ જનીનમાં થતા પરિવર્તનને કારણે માનસિક મંદતા,વાળના રંગદ્રવ્યમાં ઘટાડો અને ત્વચાના રંગદ્રવ્ય જેવા અનેક લક્ષણો જોવા મળે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $Pleiotropy$ (પ્લીઓટ્રોપી) છે.

(D) પ્લિયોટ્રોપિઝમ એ એક આનુવંશિક ઘટના છે જેમાં એક જ જનીન બે કે તેથી વધુ દેખીતી રીતે અસંબંધિત બાહ્ય લક્ષણોને પ્રભાવિત કરે છે.
જ્યારે એક જ જનીન અનેક બાહ્ય સ્વરૂપની અભિવ્યક્તિઓને અસર કરે છે,ત્યારે તે જનીનને પ્લિયોટ્રોપિક જનીન કહેવામાં આવે છે અને આ ઘટનાને પ્લિયોટ્રોપિઝમ કહેવામાં આવે છે.
આનું એક ઉદાહરણ ફિનાઇલકીટોન્યુરિયા (phenylketonuria) માટે જવાબદાર જનીન છે,જે ત્વચાના રંગદ્રવ્ય,વાળનો રંગ અને માનસિક ક્ષમતાને અસર કરે છે.

(B) જે જનીન એક કરતાં વધુ,દેખીતી રીતે અસંબંધિત દેખાવ સ્વરૂપના લક્ષણોને અસર કરે છે તેને પ્લિયોટ્રોપિક જનીન કહેવામાં આવે છે. આ ઘટનાને પ્લિયોટ્રોપી કહેવાય છે. ઉદાહરણ તરીકે,મનુષ્યમાં ફિનાઇલકીટોન્યુરિયા $(PKU)$ માટે જવાબદાર જનીન ત્વચાના રંગ,વાળના રંગ અને માનસિક ક્ષમતાને એકસાથે અસર કરે છે. તેનાથી વિપરીત,પોલીજેનિક વારસામાં એક જ લક્ષણનું નિયંત્રણ ઘણા જનીનો દ્વારા થાય છે.

(D) પ્લિયોટ્રોપી એ એવી ઘટના છે જેમાં એક જ જનીન અનેક,દેખીતી રીતે અસંબંધિત લક્ષણોને અસર કરે છે.
$1$. ફિનાઇલકીટોન્યુરિયા $(PKU)$ એ ફિનાઇલએલેનાઇન હાઇડ્રોક્સિલેઝ ઉત્સેચક માટેના જનીનમાં પરિવર્તનને કારણે થાય છે,જે માનસિક મંદતા અને ત્વચાના રંગદ્રવ્યમાં ઘટાડો જેવી અનેક અસરો તરફ દોરી જાય છે.
$2$. વટાણાના છોડમાં,સ્ટાર્ચ સંશ્લેષણનું નિયંત્રણ કરતું જનીન બીજનો આકાર (ગોળ વિરુદ્ધ ખરબચડા) અને સ્ટાર્ચના કણના કદને પણ અસર કરે છે.
$3$. સિકલ સેલ એનિમિયા એ હિમોગ્લોબિનની $\beta$-ગ્લોબિન શૃંખલામાં પરિવર્તનને કારણે થાય છે,જે રક્તકણોના આકારને અસર કરે છે અને વિવિધ શારીરિક જટિલતાઓ પેદા કરે છે.
$4$. $AB$ રુધિરજૂથ પદ્ધતિ એ સહપ્રભાવિતા અને બહુવૈકલ્પિક કારકોનું ઉદાહરણ છે,જેમાં $I^A$ અને $I^B$ કારકો સહપ્રભાવી છે,પરંતુ તે પ્લિયોટ્રોપીનું પ્રતિનિધિત્વ કરતું નથી.

(D) પ્લિયોટ્રોપી એ એવી ઘટના છે જેમાં એક જ જનીન અનેક,દેખીતી રીતે અસંબંધિત લક્ષણોને અસર કરે છે.
સીકલ સેલ એનિમિયામાં,$Hb^S$ જનીનમાં થતા પરિવર્તન હિમોગ્લોબિન અણુના બંધારણને અસર કરે છે.
આ એક જ આનુવંશિક ફેરફારને કારણે રક્તકણોનો આકાર બદલાવો (સીકલિંગ),એનિમિયા,અંગોને નુકસાન અને મેલેરિયા સામે પ્રતિકારક શક્તિમાં વધારો જેવી અનેક અસરો જોવા મળે છે.
તેથી,સીકલ સેલ એનિમિયા માટે જવાબદાર જનીન એ પ્લિયોટ્રોપિક જનીનનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(B) વટાણાના છોડમાં,બીજનો આકાર અને સ્ટાર્ચના કણોનું કદ એક જ જનીન દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે.
$BB$ જનીન પ્રકાર એ બીજના આકાર અને સ્ટાર્ચના કણના કદ બંને માટે પ્રભાવી સમયુગ્મી સ્થિતિ દર્શાવે છે.
$B$ જનીન (એલીલ) ગોળાકાર બીજ અને મોટા સ્ટાર્ચના કણો માટે જવાબદાર છે,જ્યારે $b$ જનીન ખરબચડા બીજ અને નાના સ્ટાર્ચના કણો માટે જવાબદાર છે.
તેથી,$(BB)$ જનીન પ્રકાર મોટા સ્ટાર્ચના કણો ધરાવતા ગોળાકાર બીજ ઉત્પન્ન કરે છે,જે બંને લક્ષણો માટે સંપૂર્ણ પ્રભુતા દર્શાવે છે.

(D) $1$. આપેલી કોષ્ટકમાં, જનીન $B$ બે અલગ-અલગ લક્ષણોને અસર કરે છે: સ્ટાર્ચના કણનું કદ અને બીજનો આકાર। આ ઘટના, જેમાં એક જ જનીન અનેક લક્ષણોને અસર કરે છે, તેને પ્લીઓટ્રોપી કહેવામાં આવે છે.
$2$. સ્ટાર્ચના કણના કદ માટે, વિષમયુગ્મી $(Bb)$ એ પ્રભાવી $(BB)$ અને પ્રચ્છન્ન $(bb)$ સમયુગ્મી વચ્ચેની મધ્યવર્તી અભિવ્યક્તિ દર્શાવે છે। આ અપૂર્ણ પ્રભુતાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
$3$. બીજના આકાર માટે, વિષમયુગ્મી $(Bb)$ એ પ્રભાવી સમયુગ્મી $(BB)$ જેવું જ સ્વરૂપ (ગોળ) દર્શાવે છે। આ સામાન્ય પ્રભાવી-પ્રચ્છન્ન સંબંધ સૂચવે છે.
$4$. સહ-પ્રભુતા ત્યારે થાય છે જ્યારે વિષમયુગ્મીમાં બંને જનીન પ્રકારો સમાન રીતે વ્યક્ત થાય છે (દા.ત. $AB$ રુધિરજૂથ)। આ કિસ્સામાં, મધ્યમ કદ એ મિશ્રણ છે, બંને લક્ષણોની એકસાથે અભિવ્યક્તિ નથી, તેથી તે સહ-પ્રભુતા નથી.
$5$. તેથી, વિધાન કે જનીન સહ-પ્રભુતા દર્શાવે છે તે ખોટું છે.

(C) પ્લિયોટ્રોપી એ એક આનુવંશિક ઘટના છે જેમાં એક જ જનીન અનેક, દેખીતી રીતે અસંબંધિત લક્ષણોને અસર કરે છે.
$Sickle \text{ } cell \text{ } anaemia$ માં, $Hb^S$ જનીનમાં થતા પરિવર્તનને કારણે અસામાન્ય હિમોગ્લોબિનનું નિર્માણ થાય છે, જે રક્તકણોને દાતરડા જેવા આકારના બનાવે છે.
આ એક જ જનીન પરિવર્તન વિવિધ ક્લિનિકલ લક્ષણોમાં પરિણમે છે, જેમ કે એનિમિયા, અંગોને નુકસાન અને મેલેરિયા સામે વધેલી પ્રતિકારક શક્તિ, જે તેને પ્લિયોટ્રોપીનું ઉત્તમ ઉદાહરણ બનાવે છે.

(B) પ્લીઓટ્રોપી (Pleiotropy).
ફિનાઇલકીટોન્યુરિયા એ પ્લીઓટ્રોપીનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,જેમાં એક જ જનીનમાં થતો ફેરફાર અનેક લક્ષણોને અસર કરે છે,જેમ કે માનસિક મંદતા,વાળના રંગદ્રવ્યમાં ઘટાડો અને ત્વચાના રંગદ્રવ્યમાં ફેરફાર.

(B) વિધાન $(1)$ સાચું છે કારણ કે તે પ્લિયોટ્રોપી (બહુજનનીક અસર) ની ઘટનાનું વર્ણન કરે છે,જ્યાં એક જનીન અનેક લક્ષણોને અસર કરે છે.
વિધાન $(2)$ ખોટું છે. મનુષ્યમાં $AB$-રુધિરજૂથ એ સહપ્રભાવિતાનું ઉદાહરણ છે,પરંતુ તે માત્ર એક પ્રભાવી અને એક પ્રચ્છન્ન જનીન દ્વારા નહીં,પરંતુ બહુવિકલ્પી જનીનો $(I^A, I^B, i)$ દ્વારા નિયંત્રિત થાય છે. ખાસ કરીને,$I^A$ અને $I^B$ સહપ્રભાવી છે અને $i$ પ્રચ્છન્ન છે.

(B) પ્લિયોટ્રોપી (Pleiotropy).
જ્યારે એક જ જનીન અનેક બાહ્ય સ્વરૂપલક્ષી લક્ષણોને નિયંત્રિત કરે છે જે મોટે ભાગે અસંબંધિત હોય છે,ત્યારે તેને પ્લિયોટ્રોપી કહેવામાં આવે છે.
ઉદાહરણ તરીકે,વટાણાના છોડમાં,જે જનીન બીજના આવરણના રંગને નિયંત્રિત કરે છે તે ફૂલોના રંગ અને પાંદડા પરના રંજકદ્રવ્યોને પણ નિયંત્રિત કરે છે.
તેથી,એક જ જનીનમાં થતી વિકૃતિ અનેક બાહ્ય સ્વરૂપલક્ષી અભિવ્યક્તિઓનું કારણ બને છે.