Gujarati

Circular motion with Friction Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Newton's Laws of Motion and Friction · Circular motion with Friction

124+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 124 questions in Gujarati

1
EasyMCQ
એક સાયકલ સવાર $15\, miles/hour$ ની ઝડપે વળાંક લે છે. જો તે બમણી ઝડપે વળાંક લે,તો પલટી જવાની વૃત્તિ કેટલી થશે?
A
બમણી
B
ચાર ગણી
C
અડધી
D
અપરિવર્તિત

Solution

(B) સાયકલ સવાર માટે વળાંક લેવા માટે જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ $F = \frac{mv^2}{r}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $m$ એ દળ છે,$v$ એ વેગ છે અને $r$ એ વળાંકની ત્રિજ્યા છે.
આ સંબંધ પરથી,આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે બળ $F$ એ વેગના વર્ગના સમપ્રમાણમાં છે,એટલે કે $F \propto v^2$.
જો ઝડપ $v$ બમણી કરવામાં આવે $(v' = 2v)$,તો નવું બળ $F'$ એ $F' \propto (2v)^2 = 4v^2$ થશે.
તેથી,$F' = 4F$.
આનો અર્થ એ છે કે પલટી જવાની વૃત્તિ મૂળ મૂલ્ય કરતા ચાર ગણી થઈ જશે.
2
EasyMCQ
ક્ષિતિજ સમાંતર રસ્તા પર ગતિ કરતી કાર વળાંક લેતી વખતે રસ્તાની બહાર ફેંકાઈ શકે છે,તેનું કારણ શું છે?
A
ગુરુત્વાકર્ષણ બળ
B
પૂરતા કેન્દ્રગામી બળનો અભાવ
C
ટાયર અને રસ્તા વચ્ચેનું રોલિંગ ઘર્ષણ બળ
D
જમીનની પ્રતિક્રિયા

Solution

(B) જ્યારે કાર ક્ષિતિજ સમાંતર રસ્તા પર વળાંક લે છે,ત્યારે જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ ટાયર અને રસ્તાની સપાટી વચ્ચેના સ્થિત ઘર્ષણ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે.
જો કારની ઝડપ ખૂબ વધારે હોય અથવા ઘર્ષણ અપૂરતું હોય,તો જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ $(F_c = \frac{mv^2}{r})$ જાળવી શકાતું નથી.
પરિણામે,કાર વર્તુળાકાર માર્ગ પર રહી શકતી નથી અને પૂરતા કેન્દ્રગામી બળના અભાવને કારણે રસ્તાની બહાર ફેંકાઈ જાય છે.
3
EasyMCQ
એક કાર વળાંક લેતી વખતે ક્યારેક પલટી જાય છે. જ્યારે તે પલટી જાય છે,ત્યારે કયું પૈડું સૌથી પહેલા જમીન છોડે છે?
A
અંદરનું પૈડું
B
બહારનું પૈડું
C
બંને પૈડાં એકસાથે જમીન છોડે છે
D
કોઈપણ પૈડું પહેલા જમીન છોડી શકે છે

Solution

(A) જ્યારે કાર વળાંક લે છે,ત્યારે તેના ગુરુત્વકેન્દ્ર પર બહારની તરફ કેન્દ્રત્યાગી બળ લાગે છે.
આ બળ એક ટોર્ક ઉત્પન્ન કરે છે જે કારને બહારના પૈડાંની આસપાસ ફેરવવાનો પ્રયત્ન કરે છે.
જેમ જેમ કારની ઝડપ વધે છે,તેમ અંદરના પૈડાં પરનું લંબબળ (normal reaction) ઘટતું જાય છે.
જ્યારે કેન્દ્રત્યાગી બળને કારણે ઉદ્ભવતું ટોર્ક કારના વજન દ્વારા મળતા સ્થિરતાના ટોર્ક કરતા વધી જાય છે,ત્યારે અંદરના પૈડાં પરનું લંબબળ શૂન્ય થઈ જાય છે.
તેથી,અંદરના પૈડાં સૌથી પહેલા જમીન સાથેનો સંપર્ક ગુમાવે છે.
4
MediumMCQ
એક મોટરસાયકલ સવાર $72\, km/h$ ના વેગથી સપાટ રસ્તા પર ગતિ કરે છે અને તે એવા વળાંક પર વળે છે જ્યાં રસ્તાની વક્રતા ત્રિજ્યા $20\, m$ છે. ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $10\, m/s^2$ છે. લપસી જવાથી બચવા માટે,તેણે શિરોલંબ સમતલ સાથે કેટલા ખૂણાથી વધુ નમવું જોઈએ નહીં?
A
$\theta = \tan^{-1}(6)$
B
$\theta = \tan^{-1}(2)$
C
$\theta = \tan^{-1}(25.92)$
D
$\theta = \tan^{-1}(4)$

Solution

(B) મોટરસાયકલ સવારનો વેગ $v = 72\, km/h = 72 \times \frac{5}{18}\, m/s = 20\, m/s$ છે.
આપેલ વક્રતા ત્રિજ્યા $r = 20\, m$ અને ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ $g = 10\, m/s^2$ છે.
સપાટ રસ્તા પર વળાંક લેતી વખતે લપસી જવાથી બચવા માટે,શિરોલંબ સાથેનો બેંકિંગ ખૂણો $\theta$ સૂત્ર $\tan \theta = \frac{v^2}{rg}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $\tan \theta = \frac{20^2}{20 \times 10} = \frac{400}{200} = 2$.
તેથી,ખૂણો $\theta = \tan^{-1}(2)$ છે.
5
DifficultMCQ
એક કાર વર્તુળાકાર માર્ગ પર ગતિ કરી રહી છે અને વળાંક લે છે. જો $R_1$ અને $R_2$ અનુક્રમે અંદરના અને બહારના પૈડાં પરની પ્રતિક્રિયાઓ હોય,તો:
A
$R_1 = R_2$
B
$R_1 < R_2$
C
$R_1 > R_2$
D
$R_1 \ge R_2$

Solution

(B) જ્યારે કાર વર્તુળાકાર માર્ગ પર વળાંક લે છે,ત્યારે કેન્દ્રગામી બળ ટાયર અને રસ્તા વચ્ચેના ઘર્ષણ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે. આ એક ટોર્ક બનાવે છે જે કારને બહારની તરફ નમાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે.
સંતુલન જાળવવા માટે,બહારના પૈડા પરની લંબ પ્રતિક્રિયા વધે છે જ્યારે અંદરના પૈડા પરની લંબ પ્રતિક્રિયા ઘટે છે.
અંદરના પૈડા પરની પ્રતિક્રિયા $R_1 = \frac{1}{2}M \left[ g - \frac{v^2 h}{ra} \right]$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બહારના પૈડા પરની પ્રતિક્રિયા $R_2 = \frac{1}{2}M \left[ g + \frac{v^2 h}{ra} \right]$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$r$ એ વર્તુળાકાર માર્ગની ત્રિજ્યા છે,$2a$ એ બે પૈડાં વચ્ચેનું અંતર છે,$h$ એ કારના ગુરુત્વકેન્દ્રની ઊંચાઈ છે,$M$ એ દળ છે અને $v$ એ વેગ છે.
બંને સમીકરણોની સરખામણી કરતા,તે સ્પષ્ટ છે કે $R_1 < R_2$.
6
MediumMCQ
$1000 \, m$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર રસ્તાનો ઢાળકોણ $45^\circ$ છે. જો ટાયર અને રસ્તા વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.5$ હોય,તો $2000 \, kg$ દળ ધરાવતી કારની મહત્તમ સુરક્ષિત ઝડપ ....... $m/s$ થશે.
A
$172$
B
$124$
C
$99$
D
$86$

Solution

(A) ઘર્ષણ સાથેના ઢાળવાળા રસ્તા પર મહત્તમ સુરક્ષિત ઝડપ $v$ માટેનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$v = \sqrt{gr \left( \frac{\mu + \tan \theta}{1 - \mu \tan \theta} \right)}$
આપેલ કિંમતો:
ત્રિજ્યા $r = 1000 \, m$
ઢાળકોણ $\theta = 45^\circ$
ઘર્ષણાંક $\mu = 0.5$
ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 9.8 \, m/s^2$
આ કિંમતો સૂત્રમાં મૂકતા:
$v^2 = 9.8 \times 1000 \times \left( \frac{0.5 + \tan 45^\circ}{1 - 0.5 \times \tan 45^\circ} \right)$
કારણ કે $\tan 45^\circ = 1$:
$v^2 = 9800 \times \left( \frac{0.5 + 1}{1 - 0.5 \times 1} \right)$
$v^2 = 9800 \times \left( \frac{1.5}{0.5} \right)$
$v^2 = 9800 \times 3 = 29400$
$v = \sqrt{29400} \approx 171.46 \, m/s \approx 172 \, m/s$.
7
EasyMCQ
$100 \, m$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર ટ્રેક પર ગતિ કરતી કાર માટે લપસી ન જાય તે માટેનો મહત્તમ વેગ શોધો. રસ્તા અને ટાયર વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.2$ છે.
A
$0.14$
B
$140$
C
$1.4$
D
$14$

Solution

(D) વર્તુળાકાર ટ્રેક પર ગતિ કરતી કાર માટે,કેન્દ્રગામી બળ ટાયર અને રસ્તા વચ્ચેના સ્થિત ઘર્ષણ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે.
લપસતા અટકાવવા માટે,મહત્તમ કેન્દ્રગામી બળ એ મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ કરતા ઓછું અથવા તેના જેટલું હોવું જોઈએ.
$F_c \leq f_{s, \max}$
$\frac{mv^2}{r} \leq \mu mg$
$v^2 \leq \mu rg$
$v_{\max} = \sqrt{\mu rg}$
આપેલ છે: $\mu = 0.2$,$r = 100 \, m$,અને $g = 9.8 \, m/s^2$.
$v_{\max} = \sqrt{0.2 \times 100 \times 9.8}$
$v_{\max} = \sqrt{20 \times 9.8}$
$v_{\max} = \sqrt{196}$
$v_{\max} = 14 \, m/s$.
8
EasyMCQ
જ્યારે એક કાર કોન્વેક્સ (બહિર્ગોળ) પુલ પરથી પસાર થાય છે,ત્યારે તે પુલ પર કેટલું બળ લગાડે છે?
A
$Mg + \frac{Mv^2}{r}$
B
$\frac{Mv^2}{r}$
C
$Mg$
D
$Mg - \frac{Mv^2}{r}$

Solution

(D) જ્યારે $M$ દળ ધરાવતી કાર $r$ ત્રિજ્યાવાળા બહિર્ગોળ પુલ પર $v$ વેગથી ગતિ કરે છે,ત્યારે કાર પર લાગતા બળો તેનું વજન $Mg$ (નીચેની તરફ) અને પુલ દ્વારા લાગતી લંબ પ્રતિક્રિયા $N$ (ઉપરની તરફ) છે.
વર્તુળાકાર ગતિ માટે જરૂરી પરિણામી કેન્દ્રગામી બળ એ વજન અને લંબ પ્રતિક્રિયાના તફાવત દ્વારા મળે છે:
$Mg - N = \frac{Mv^2}{r}$
તેથી,કાર દ્વારા પુલ પર લાગતી લંબ પ્રતિક્રિયા $N$ નીચે મુજબ છે:
$N = Mg - \frac{Mv^2}{r}$
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
9
EasyMCQ
$100 \, kg$ ની એક કાર $30 \, m$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર ટ્રેક પર $9 \, m/s$ ના મહત્તમ વેગથી ગતિ કરી રહી છે. રસ્તા અને કાર વચ્ચેનું મહત્તમ ઘર્ષણ બળ ........ $N$ છે.
A
$1000$
B
$706$
C
$270$
D
$200$

Solution

(C) મહત્તમ ઘર્ષણ બળ કારને વર્તુળાકાર પથ પર ગતિ કરવા માટે જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ પૂરું પાડે છે.
કેન્દ્રગામી બળનું સૂત્ર $F_c = \frac{mv^2}{r}$ છે.
આપેલ છે:
દળ $m = 100 \, kg$
વેગ $v = 9 \, m/s$
ત્રિજ્યા $r = 30 \, m$
કિંમતો મૂકતા:
$F_c = \frac{100 \times (9)^2}{30}$
$F_c = \frac{100 \times 81}{30}$
$F_c = \frac{8100}{30} = 270 \, N$.
તેથી,મહત્તમ ઘર્ષણ બળ $270 \, N$ છે.
10
EasyMCQ
$30\, m$ ત્રિજ્યા ધરાવતા રોડ-ટર્ન પર કારની મહત્તમ ઝડપ કેટલી હશે,જો ટાયર અને રોડ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.4$ હોય ($.84$ માં)? .......... $m/s$.
A
$10$
B
$9$
C
$8$
D
$6$

Solution

(A) વળાંકવાળા રસ્તા પર કારની મહત્તમ ઝડપ શોધવા માટે,આપણે ઘર્ષણ દ્વારા પૂરી પાડવામાં આવતી સપાટ રસ્તા પરની સુરક્ષિત વર્તુળાકાર ગતિના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ:
$v_{max} = \sqrt{\mu rg}$
આપેલ છે:
ત્રિજ્યા $(r)$ = $30\, m$
ઘર્ષણાંક $(\mu)$ = $0.4$
ગુરુત્વપ્રવેગ $(g)$ = $9.8\, m/s^2$
કિંમતો મૂકતા:
$v_{max} = \sqrt{0.4 \times 30 \times 9.8}$
$v_{max} = \sqrt{12 \times 9.8}$
$v_{max} = \sqrt{117.6}$
$v_{max} \approx 10.84\, m/s$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
11
EasyMCQ
જો એક સાયકલ સવાર $4.9 \, m/s$ ની ઝડપે સપાટ રસ્તા પર $4 \, m$ ત્રિજ્યાના તીવ્ર વર્તુળાકાર વળાંક પર ગતિ કરી શકે,તો સાયકલના ટાયર અને રસ્તા વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક કેટલો હશે?
A
$0.41$
B
$0.51$
C
$0.61$
D
$0.71$

Solution

(C) સપાટ રસ્તા પર વર્તુળાકાર વળાંક લેતા સાયકલ સવાર માટે,જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ સાયકલના ટાયર અને રસ્તા વચ્ચેના સ્થિત ઘર્ષણ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે.
સુરક્ષિત વળાંક માટેની શરત સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $v^2 \leq \mu rg$,જ્યાં $v$ એ ઝડપ છે,$\mu$ એ ઘર્ષણાંક છે,$r$ એ ત્રિજ્યા છે અને $g$ એ ગુરુત્વપ્રવેગ છે.
ન્યૂનતમ ઘર્ષણાંક શોધવા માટે,આપણે વાપરીએ છીએ: $\mu = \frac{v^2}{rg}$.
આપેલ છે: $v = 4.9 \, m/s$,$r = 4 \, m$,અને $g = 9.8 \, m/s^2$.
કિંમતો મૂકતા: $\mu = \frac{(4.9)^2}{4 \times 9.8} = \frac{24.01}{39.2} = 0.6125$.
બે દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,આપણને $\mu = 0.61$ મળે છે.
12
EasyMCQ
$150 \, m$ ત્રિજ્યા અને $0.6$ ઘર્ષણાંક ધરાવતા સમતલ વળાંક પર લપસી ન જાય તે માટે કાર ચાલકે કેટલી મહત્તમ વેગ ($m/s$ માં) સાથે મુસાફરી કરવી જોઈએ?
A
$60$
B
$30$
C
$15$
D
$25$

Solution

(B) સમતલ વર્તુળાકાર વળાંક પર લપસી ન જવા માટે,જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ સ્થિત ઘર્ષણ બળ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે.
$F_c = F_f$
$\frac{mv^2}{r} = \mu mg$
$v^2 = \mu rg$
$v = \sqrt{\mu rg}$
આપેલ છે:
ત્રિજ્યા $r = 150 \, m$
ઘર્ષણાંક $\mu = 0.6$
ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $g = 10 \, m/s^2$
કિંમતો મૂકતા:
$v = \sqrt{0.6 \times 150 \times 10}$
$v = \sqrt{900}$
$v = 30 \, m/s$
તેથી,મહત્તમ વેગ $30 \, m/s$ છે.
13
EasyMCQ
ટાયર અને રસ્તા વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.25$ છે. $40 \,m$ ત્રિજ્યાના વળાંક પર લપસ્યા વિના કારને ચલાવી શકાય તેવી મહત્તમ ઝડપ ........ $ms^{-1}$ છે ($g = 10 \,ms^{-2}$ લો)
A
$40$
B
$20$
C
$15$
D
$10$

Solution

(D) સપાટ વર્તુળાકાર વળાંક પર ગતિ કરતી કાર માટે,વળાંક લેવા માટે જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ ટાયર અને રસ્તા વચ્ચેના સ્થિત ઘર્ષણ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે.
લપસતા અટકાવવા માટે,કેન્દ્રગામી બળ મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ કરતા ઓછું અથવા તેના જેટલું હોવું જોઈએ:
$\frac{mv^2}{r} \leq \mu mg$
$v^2 \leq \mu rg$
$v_{max} = \sqrt{\mu rg}$
આપેલ છે:
$\mu = 0.25$
$r = 40 \,m$
$g = 10 \,ms^{-2}$
કિંમતો મૂકતા:
$v_{max} = \sqrt{0.25 \times 40 \times 10}$
$v_{max} = \sqrt{10 \times 10}$
$v_{max} = 10 \,ms^{-1}$
14
EasyMCQ
$800 \, kg$ દળ ધરાવતી એક કાર $40 \, m$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર માર્ગ પર ગતિ કરે છે. જો ઘર્ષણાંક $0.5$ હોય,તો કાર જે મહત્તમ વેગથી ગતિ કરી શકે તે ......... $m/s$ છે.
A
$7$
B
$14$
C
$8$
D
$12$

Solution

(B) વર્તુળાકાર માર્ગ પર ગતિ કરતી કાર માટે,કેન્દ્રગામી બળ ઘર્ષણ બળ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે.
$F_c = F_f$
$\frac{mv^2}{r} = \mu mg$
$v^2 = \mu rg$
$v = \sqrt{\mu rg}$
આપેલ છે: $\mu = 0.5$,$r = 40 \, m$,અને $g = 9.8 \, m/s^2$ લેતા.
$v = \sqrt{0.5 \times 40 \times 9.8}$
$v = \sqrt{20 \times 9.8}$
$v = \sqrt{196}$
$v = 14 \, m/s$.
15
DifficultMCQ
એક લાંબા આડા સળિયા પર એક મણકો છે જે તેની લંબાઈ પર સરકી શકે છે,અને શરૂઆતમાં સળિયાના એક છેડા $A$ થી $L$ અંતરે મૂકવામાં આવ્યો છે. સળિયાને $A$ ની આસપાસ અચળ કોણીય પ્રવેગ $\alpha$ સાથે કોણીય ગતિમાં મૂકવામાં આવે છે. જો સળિયા અને મણકા વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu$ હોય,અને ગુરુત્વાકર્ષણને અવગણવામાં આવે,તો મણકો કેટલા સમય પછી સરકવાનું શરૂ કરશે?
A
$\sqrt {\frac{\mu }{\alpha }} $
B
$\frac{\mu }{{\sqrt \alpha }}$
C
$\frac{1}{{\sqrt {\mu \alpha } }}$
D
અત્યંત સૂક્ષ્મ

Solution

(A) ધારો કે મણકો $t$ સમય પછી સરકવાનું શરૂ કરે છે.
મણકો સરકે તે માટે,તેના પર લાગતું પરિણામી બળ મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ કરતા વધારે હોવું જોઈએ.
ભ્રમણ કરતી ફ્રેમમાં મણકા પર લાગતા બળો કેન્દ્રત્યાગી બળ $F_c = m\omega^2 L$ (ત્રિજ્યાવર્તી બહારની તરફ) અને સ્પર્શકીય બળ $F_t = m a_t = m \alpha L$ (સળિયાને લંબ) છે.
ગુરુત્વાકર્ષણને અવગણતા,લંબબળ $N$ એ સળિયા દ્વારા પૂરા પાડવામાં આવતા પ્રવેગ પર આધારિત છે. આપેલ વિકલ્પો મુજબ,તર્ક એ છે કે $m\omega^2 L = \mu m \alpha L$,જે સૂચવે છે કે $\omega^2 = \mu \alpha$.
કારણ કે $\omega = \alpha t$,આપણને $(\alpha t)^2 = \mu \alpha$ મળે છે,તેથી $t^2 = \mu / \alpha$,અથવા $t = \sqrt{\mu / \alpha}$.
Solution diagram
16
EasyMCQ
$R$ ત્રિજ્યા અને સ્થિત ઘર્ષણાંક $\mu$ ધરાવતા વર્તુળાકાર અઢળક (unbanked) રસ્તા પર કાર દ્વારા લપસ્યા વિના પ્રાપ્ત કરી શકાતી મહત્તમ ઝડપ કેટલી છે?
A
$\mu Rg$
B
$Rg\sqrt{\mu}$
C
$\mu\sqrt{Rg}$
D
$\sqrt{\mu Rg}$

Solution

(D) વર્તુળાકાર અઢળક રસ્તા પર ગતિ કરતી કાર માટે,જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ ટાયર અને રસ્તાની સપાટી વચ્ચેના સ્થિત ઘર્ષણ બળ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે.
ધારો કે કારનું દળ $m$ છે,તેની ઝડપ $v$ છે અને વર્તુળાકાર માર્ગની ત્રિજ્યા $R$ છે.
જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ $F_c = \frac{mv^2}{R}$ છે.
ઉપલબ્ધ મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{max} = \mu N = \mu mg$ છે,જ્યાં $N = mg$ એ લંબબળ છે.
લપસતા અટકાવવા માટે,કેન્દ્રગામી બળ એ મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ કરતા ઓછું અથવા તેના જેટલું હોવું જોઈએ:
$\frac{mv^2}{R} \leq \mu mg$
$v^2 \leq \mu Rg$
$v_{max} = \sqrt{\mu Rg}$.
17
MediumMCQ
એક કાર લપસણા રસ્તા પર $10\,m/s$ ની અચળ ઝડપે વળાંક લે છે. જો ઘર્ષણાંક $0.5$ હોય,તો કાર જે ચાપમાં વળાંક લે છે તેની ન્યૂનતમ ત્રિજ્યા મીટરમાં કેટલી હશે?
A
$20$
B
$10$
C
$5$
D
$4$

Solution

(A) સપાટ વર્તુળાકાર રસ્તા પર વળાંક લેતી કાર માટે,કેન્દ્રગામી બળ સ્થિત ઘર્ષણ બળ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે.
$F_c = F_f$
$\frac{mv^2}{r} = \mu mg$
$\frac{v^2}{r} = \mu g$
ત્રિજ્યા $r$ માટે સૂત્ર બનાવતા:
$r = \frac{v^2}{\mu g}$
આપેલ કિંમતો: $v = 10\,m/s$,$\mu = 0.5$,અને $g = 10\,m/s^2$ લેતા.
$r = \frac{10^2}{0.5 \times 10} = \frac{100}{5} = 20\,m$.
આમ,ન્યૂનતમ ત્રિજ્યા $20\,m$ છે.
18
MediumMCQ
જો રસ્તા અને કારના ટાયર વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.5$ હોય,તો જો રસ્તો બેંકિંગ વગરનો (સપાટ) હોય,તો કાર $40.0\, m$ ત્રિજ્યાવાળા વળાંક પર લપસ્યા વગર કેટલી મહત્તમ ઝડપથી ગતિ કરી શકે? ......... $m/s$.
A
$25$
B
$19$
C
$14$
D
$11$

Solution

(C) બેંકિંગ વગરના વર્તુળાકાર રસ્તા પર ગતિ કરતી કાર માટે,વળાંક લેવા માટે જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ એ ટાયર અને રસ્તા વચ્ચેના સ્થિત ઘર્ષણ બળ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે.
કાર લપસે નહીં તે માટે,મહત્તમ કેન્દ્રગામી બળ એ મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ જેટલું અથવા તેનાથી ઓછું હોવું જોઈએ:
$\frac{mv^2}{r} \leq \mu mg$
$v^2 \leq \mu gr$
$v_{max} = \sqrt{\mu gr}$
આપેલ છે: $\mu = 0.5$,$r = 40.0\, m$,અને $g = 9.8\, m/s^2$ લેતા:
$v_{max} = \sqrt{0.5 \times 9.8 \times 40.0}$
$v_{max} = \sqrt{196}$
$v_{max} = 14\, m/s$.
19
DifficultMCQ
$30\,m$ ત્રિજ્યાવાળા રોડના વળાંક પર કારની મહત્તમ ઝડપ કેટલી હશે ($.84$ માં)? જો ટાયર અને રોડ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.4$ હોય.
A
$9$
B
$10$
C
$7$
D
$5$

Solution

(B) સમતલ વર્તુળાકાર માર્ગ પર લપસ્યા વિના કારની મહત્તમ સુરક્ષિત ઝડપ શોધવા માટે,આપણે નીચેના સૂત્રનો ઉપયોગ કરીએ છીએ:
$v_{max} = \sqrt{\mu rg}$
આપેલ છે:
વળાંકની ત્રિજ્યા,$r = 30\,m$
ઘર્ષણાંક,$\mu = 0.4$
ગુરુત્વ પ્રવેગ,$g = 9.8\,m/s^2$
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$v_{max} = \sqrt{0.4 \times 30 \times 9.8}$
$v_{max} = \sqrt{12 \times 9.8}$
$v_{max} = \sqrt{117.6}$
$v_{max} \approx 10.84\,m/s$
તેથી,મહત્તમ ઝડપ $10.84\,m/s$ છે.
20
EasyMCQ
એક મોટરસાઇકલ $500\,m$ ત્રિજ્યાના વળાંકવાળા ટ્રેક પર મુસાફરી કરી રહી છે. જો રસ્તા અને ટાયર વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.5$ હોય,તો લપસી જવાથી બચવા માટેની મહત્તમ ઝડપ ....... $m/s$ હશે. ($g = 10\,m/s^2$ લો)
A
$50$
B
$75$
C
$25$
D
$35$

Solution

(A) વળાંકવાળા ટ્રેક પર લપસી જવાથી બચવા માટે,જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ ટાયર અને રસ્તા વચ્ચેના સ્થિત ઘર્ષણ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે.
સપાટ વળાંકવાળા ટ્રેક પર મોટરસાઇકલ માટે,લપસ્યા વિના સુરક્ષિત રીતે વળવાની શરત $v \le \sqrt{\mu rg}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે:
ત્રિજ્યા $r = 500\,m$
ઘર્ષણાંક $\mu = 0.5$
ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 10\,m/s^2$
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$v = \sqrt{0.5 \times 500 \times 10}$
$v = \sqrt{2500}$
$v = 50\,m/s$
તેથી,લપસી જવાથી બચવા માટેની મહત્તમ ઝડપ $50\,m/s$ છે.
21
EasyMCQ
એક ગ્રામોફોન રેકૉર્ડ $\omega$ જેટલા કોણીય વેગથી ભ્રમણ કરે છે. આ રેકૉર્ડના કેન્દ્રથી $r$ અંતરે એક સિક્કો મૂકેલો છે. સ્થિત-ઘર્ષણાંકનું મૂલ્ય $\mu$ છે. સિક્કો એ રેકૉર્ડની સાથે ભ્રમણ કરશે જો .......
A
$r = \frac{g \mu}{\omega^2}$
B
$r < \frac{\omega^2}{\mu g}$
C
$r \le \frac{\mu g}{\omega^2}$
D
$r \ge \frac{\mu g}{\omega^2}$

Solution

(C) સિક્કો રેકૉર્ડની સાથે સરક્યા વગર ભ્રમણ કરે તે માટે,જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ સ્થિત-ઘર્ષણબળ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવવું જોઈએ.
સિક્કો રેકૉર્ડની સાપેક્ષમાં સ્થિર રહે તે માટેની શરત છે:
$f_s \ge F_c$
જ્યાં $f_s$ એ સ્થિત-ઘર્ષણબળ છે અને $F_c$ એ કેન્દ્રગામી બળ છે.
મહત્તમ સ્થિત-ઘર્ષણબળ $f_{s,max} = \mu N = \mu mg$ છે.
જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ $F_c = mr\omega^2$ છે.
તેથી,શરત નીચે મુજબ છે:
$\mu mg \ge mr\omega^2$
બંને બાજુને $m\omega^2$ વડે ભાગતા:
$r \le \frac{\mu g}{\omega^2}$
22
MediumMCQ
જો ટાયર અને રોડ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu$ હોય,તો મહત્તમ સલામત ઝડપ $10\;m/s$ છે. જો ઘર્ષણાંક $\mu' = \frac{\mu}{2}$ થાય,તો નવી મહત્તમ સલામત ઝડપ કેટલી થશે?
A
$5\;m/s$
B
$10\;m/s$
C
$10\sqrt{2}\;m/s$
D
$5\sqrt{2}\;m/s$

Solution

(D) વર્તુળાકાર માર્ગ પર વાહનની મહત્તમ સલામત ઝડપ $v$ નું સૂત્ર $v = \sqrt{\mu rg}$ છે,જ્યાં $\mu$ એ ઘર્ષણાંક છે,$r$ એ વળાંકની ત્રિજ્યા છે અને $g$ એ ગુરુત્વપ્રવેગ છે.
આ સૂત્ર પરથી જોઈ શકાય છે કે $v \propto \sqrt{\mu}$.
આપેલ પ્રારંભિક શરતો: $v_1 = 10\;m/s$ અને $\mu_1 = \mu$.
નવી શરતો: $\mu_2 = \frac{\mu}{2}$.
પ્રમાણસરતા $v_2 = v_1 \sqrt{\frac{\mu_2}{\mu_1}}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$v_2 = 10 \times \sqrt{\frac{\mu/2}{\mu}} = 10 \times \sqrt{\frac{1}{2}} = \frac{10}{\sqrt{2}}$.
છેદનું સંમેયીકરણ કરતા: $v_2 = \frac{10\sqrt{2}}{2} = 5\sqrt{2}\;m/s$.
23
MediumMCQ
$40 \, m$ ત્રિજ્યા ધરાવતા સમતલ રોડ પર કારની મહત્તમ સલામત ઝડપ કેટલા $m \, s^{-1}$ થશે? રોડ અને ટાયર વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.25$ છે. $(g = 10 \, m \, s^{-2})$
A
$40$
B
$20$
C
$15$
D
$10$

Solution

(D) સમતલ વર્તુળાકાર રોડ પર કારની મહત્તમ સલામત ઝડપ $v_{\max}$ માટેનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$v_{\max} = \sqrt{\mu \, r \, g}$
આપેલ છે:
ત્રિજ્યા $r = 40 \, m$
ઘર્ષણાંક $\mu = 0.25$
ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 10 \, m \, s^{-2}$
કિંમતો મૂકતા:
$v_{\max} = \sqrt{0.25 \times 40 \times 10}$
$v_{\max} = \sqrt{100}$
$v_{\max} = 10 \, m \, s^{-1}$
આમ,મહત્તમ સલામત ઝડપ $10 \, m \, s^{-1}$ છે.
24
EasyMCQ
$4 \; m$ ત્રિજ્યા ધરાવતા સમતલ વર્તુળાકાર રોડ પર કારની મહત્તમ સલામત ઝડપ $4.9 \; m/s$ છે. રોડ અને ટાયર વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક કેટલો હશે?
A
$0.41$
B
$0.51$
C
$0.71$
D
$0.61$

Solution

(D) આપેલ છે: ત્રિજ્યા $r = 4 \; m$,મહત્તમ ઝડપ $v = 4.9 \; m/s$,ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 9.8 \; m/s^2$.
સમતલ વર્તુળાકાર રોડ પર ગતિ કરતી કાર માટે,કેન્દ્રગામી બળ સ્થિત ઘર્ષણ બળ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે.
તેથી,$F_c = F_f \implies \frac{mv^2}{r} = \mu mg$.
ઘર્ષણાંક $\mu$ માટે સાદું રૂપ આપતા,$\mu = \frac{v^2}{rg}$ મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $\mu = \frac{4.9 \times 4.9}{4 \times 9.8}$.
કારણ કે $4.9 / 9.8 = 0.5$,તેથી $\mu = \frac{4.9 \times 0.5}{4} = \frac{2.45}{4} = 0.6125$.
બે દશાંશ સ્થળ સુધી રાઉન્ડ ઓફ કરતા,ઘર્ષણાંક $0.61$ મળે છે.
25
MediumMCQ
$60 \; km/hr$ ની ઝડપથી જતી બાઇક $0.1 \; km$ ત્રિજ્યામાં વળાંક લે છે. બાઇક સ્લીપ ન થાય તે માટે શિરોલંબ સાથે કેટલાના ખૂણે નમવું જોઈએ?
A
$\frac{{{{(60)}^2}}}{{0.1}}$
B
${\tan ^{ - 1}}\left[ {\frac{{{{(50/3)}^2}}}{{100 \times 9.8}}} \right]$
C
${\tan ^{ - 1}}\left[ {\frac{{100 \times 9.8}}{{{{(50/3)}^2}}}} \right]$
D
${\tan ^{ - 1}}\sqrt {60 \times 0.1 \times 9.8} $

Solution

(B) આપેલ છે: ઝડપ $v = 60 \; km/hr = 60 \times \frac{5}{18} \; m/s = \frac{50}{3} \; m/s$.
ત્રિજ્યા $r = 0.1 \; km = 100 \; m$.
ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 9.8 \; m/s^2$.
બાઇક સ્લીપ થયા વગર વળાંક લે તે માટે શિરોલંબ સાથેનો ખૂણો $\theta$ નીચે મુજબ મળે:
$\tan \theta = \frac{v^2}{rg}$.
કિંમતો મૂકતા:
$\tan \theta = \frac{(50/3)^2}{100 \times 9.8}$.
તેથી,$\theta = \tan^{-1} \left[ \frac{(50/3)^2}{100 \times 9.8} \right]$.
26
MediumMCQ
ગાડીના બે ટાયર વચ્ચેનું અંતર $1.5 \, m$ છે. ગાડીનું દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર જમીનથી $2 \, m$ ઊંચાઈ પર છે. $120 \, m$ ત્રિજ્યા ધરાવતા રોડ પર વળાંક લેવા માટે ગાડીની ઝડપ ........ $m/s$ હોવી જોઈએ.
A
$10.5$
B
$42$
C
$21$
D
$84$

Solution

(C) આપેલ છે: દ્રવ્યમાન કેન્દ્રની ઊંચાઈ $h = 2 \, m$,ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 10 \, m/s^2$,ટાયર વચ્ચેનું અંતર $2a = 1.5 \, m$ (તેથી $a = 0.75 \, m$),અને વળાંકની ત્રિજ્યા $r = 120 \, m$.
વળાંક લેતી વખતે પલટી ન જાય તે માટેની શરતનું સૂત્ર $v_{\max} = \sqrt{\frac{g \cdot r \cdot a}{h}}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $v_{\max} = \sqrt{\frac{10 \times 120 \times 0.75}{2}}$.
$v_{\max} = \sqrt{\frac{900}{2}} = \sqrt{450} \approx 21.2 \, m/s$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની પૂર્ણાંક કિંમત $21 \, m/s$ છે.
27
DifficultMCQ
$500\,m$ ત્રિજ્યા અને $0.5$ ઘર્ષણાંક ધરાવતા સમક્ષિતિજ રોડ પર કારની મહત્તમ સલામત ઝડપ ...... $m/s$ થાય.
A
$50$
B
$75$
C
$25$
D
$35$

Solution

(A) સમક્ષિતિજ વળાંકવાળા રસ્તા પર કારની મહત્તમ સલામત ઝડપ $v$ શોધવાનું સૂત્ર $v = \sqrt{\mu rg}$ છે.
આપેલ છે:
ત્રિજ્યા $r = 500\,m$
ઘર્ષણાંક $\mu = 0.5$
ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 10\,m/s^2$
કિંમતો મૂકતા:
$v = \sqrt{0.5 \times 500 \times 10}$
$v = \sqrt{2500}$
$v = 50\,m/s$.
28
DifficultMCQ
એક કાર $R$ ત્રિજ્યાવાળા વળાંકવાળા રસ્તા પર જઈ રહી છે. રસ્તો $\theta$ ખૂણે ઢળતો (banked) છે. કારના ટાયર અને રસ્તા વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu_s$ છે. આ રસ્તા પર મહત્તમ સુરક્ષિત વેગ કેટલો હશે?
A
$\sqrt{gR\frac{\mu_s + \tan\theta}{1 - \mu_s\tan\theta}}$
B
$\sqrt{\frac{g}{R}\frac{\mu_s + \tan\theta}{1 - \mu_s\tan\theta}}$
C
$\frac{g}{R^2}\frac{\mu_s + \tan\theta}{1 - \mu_s\tan\theta}$
D
$\sqrt{gR^2\frac{\mu_s + \tan\theta}{1 - \mu_s\tan\theta}}$

Solution

(A) રસ્તા પર ઉર્ધ્વ સંતુલન માટે:
$N \cos\theta = mg + f \sin\theta$
$mg = N \cos\theta - f \sin\theta$ ... $(i)$
સુરક્ષિત વળાંક માટે,કેન્દ્રગામી બળ લંબબળ અને ઘર્ષણબળના સમક્ષિતિજ ઘટકો દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે:
$N \sin\theta + f \cos\theta = \frac{mv^2}{R}$ ... $(ii)$
સમીકરણ $(ii)$ ને સમીકરણ $(i)$ વડે ભાગતા:
$\frac{v^2}{Rg} = \frac{N \sin\theta + f \cos\theta}{N \cos\theta - f \sin\theta}$
મહત્તમ વેગ પર,ઘર્ષણબળ $f$ તેની સીમાવર્તી કિંમત $f = \mu_s N$ સુધી પહોંચે છે. આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા:
$\frac{v_{\max}^2}{Rg} = \frac{N \sin\theta + \mu_s N \cos\theta}{N \cos\theta - \mu_s N \sin\theta}$
અંશ અને છેદને $N \cos\theta$ વડે ભાગતા:
$\frac{v_{\max}^2}{Rg} = \frac{\tan\theta + \mu_s}{1 - \mu_s \tan\theta}$
તેથી,મહત્તમ સુરક્ષિત વેગ:
$v_{\max} = \sqrt{gR \left( \frac{\mu_s + \tan\theta}{1 - \mu_s \tan\theta} \right)}$
Solution diagram
29
MediumMCQ
સપાટ રસ્તા પર એક સાયકલ સવાર $3 \; m$ ત્રિજ્યાના તીક્ષ્ણ વર્તુળાકાર વળાંક પર જાય છે $(g = 10 \; m \cdot s^{-2})$. જો સાયકલના ટાયર અને રસ્તા વચ્ચેનો સ્થિત ઘર્ષણાંક $0.2$ હોય,તો નીચેનામાંથી કઈ ઝડપે સાયકલ સવાર વળાંક લેતી વખતે લપસશે નહીં?
A
$9 \; km \cdot h^{-1}$
B
$7.2 \; km \cdot h^{-1}$
C
$10.8 \; km \cdot h^{-1}$
D
$14.4 \; km \cdot h^{-1}$

Solution

(B) મહત્તમ ઝડપ $v_{m}$ કે જેના પર સાયકલ સવાર લપસશે નહીં તે સૂત્ર $v_{m} = \sqrt{\mu r g}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $\mu = 0.2$,$r = 3 \; m$,અને $g = 10 \; m \cdot s^{-2}$.
$v_{m} = \sqrt{0.2 \times 3 \times 10} = \sqrt{6} \approx 2.45 \; m \cdot s^{-1}$.
આ ઝડપને $km \cdot h^{-1}$ માં ફેરવવા માટે,આપણે $\frac{18}{5}$ વડે ગુણાકાર કરીએ છીએ:
$v_{m} = 2.45 \times 3.6 = 8.82 \; km \cdot h^{-1}$.
જો સાયકલ સવારની ઝડપ $8.82 \; km \cdot h^{-1}$ કરતા ઓછી અથવા તેના જેટલી હોય તો તે લપસશે નહીં.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$7.2 \; km \cdot h^{-1}$ એ એકમાત્ર ઝડપ છે જે $8.82 \; km \cdot h^{-1}$ કરતા ઓછી છે.
30
MediumMCQ
એક ગ્રામોફોન રેકોર્ડ $\omega$ કોણીય વેગ સાથે ફરી રહ્યો છે. એક સિક્કો રેકોર્ડના કેન્દ્રથી $r$ અંતરે મૂકવામાં આવ્યો છે. સ્થિત ઘર્ષણાંક $\mu$ છે. સિક્કો રેકોર્ડ સાથે ત્યારે જ ફરશે જો
A
$r = \mu g \omega^2$
B
$r < \frac{\omega^2}{\mu g}$
C
$r \le \frac{\mu g}{\omega^2}$
D
$r \ge \frac{\mu g}{\omega^2}$

Solution

(C) સિક્કો લપસ્યા વિના રેકોર્ડ સાથે ફરે તે માટે,જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ સ્થિત ઘર્ષણ બળ દ્વારા પૂરું પાડવું આવશ્યક છે.
જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ $F_c = mr\omega^2$ છે.
ઉપલબ્ધ મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{s,max} = \mu N = \mu mg$ છે.
સિક્કો તેની જગ્યાએ રહે તે માટે,ઘર્ષણ બળ જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ કરતા વધારે અથવા તેના જેટલું હોવું જોઈએ:
$f_{s,max} \ge F_c$
$\mu mg \ge mr\omega^2$
બંને બાજુને $m\omega^2$ વડે ભાગતા (જ્યાં $m$ એ સિક્કાનું દળ છે),આપણને મળે છે:
$r \le \frac{\mu g}{\omega^2}$
31
MediumMCQ
$m$ દળ ધરાવતી એક કાર $R$ ત્રિજ્યાના સમતલ વર્તુળાકાર માર્ગ પર ગતિ કરી રહી છે. જો $\mu_s$ એ રસ્તા અને કારના ટાયર વચ્ચેનો સ્થિત ઘર્ષણાંક હોય,તો વર્તુળાકાર ગતિમાં કારની મહત્તમ ઝડપ કેટલી હશે?
A
$\mu_s Rg$
B
$Rg\sqrt{\mu_s}$
C
$\mu_s\sqrt{Rg}$
D
$\sqrt{\mu_s Rg}$

Solution

(D) વર્તુળાકાર ગતિ માટે જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ રસ્તા અને ટાયર વચ્ચેના સ્થિત ઘર્ષણ બળ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે.
કાર લપસે નહીં તે માટેની શરત $f \leq \mu_s N$ છે.
માર્ગ સમતલ હોવાથી,લંબબળ $N = mg$ થાય.
જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ $F_c = \frac{mv^2}{R}$ છે.
મહત્તમ ઘર્ષણ બળને કેન્દ્રગામી બળ સાથે સરખાવતા: $\mu_s mg = \frac{mv_{max}^2}{R}$.
$v_{max}$ માટે ઉકેલતા:
$v_{max}^2 = \mu_s Rg$
$v_{max} = \sqrt{\mu_s Rg}$.
32
EasyMCQ
એક સાયકલ સવાર $100 \ m$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર ટ્રેક પર ગતિ કરે છે. જો ઘર્ષણાંક $0.2$ હોય,તો સાયકલ સવાર અંદરની તરફ નમીને મહત્તમ કેટલી વેગથી વળાંક લઈ શકે? ...... $m/s$.
A
$9.8$
B
$1.4$
C
$140$
D
$14$

Solution

(D) $r$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર ટ્રેક પર $\mu$ ઘર્ષણાંક સાથે સાયકલ સવાર માટે મહત્તમ વેગ $v$ શોધવાનું સૂત્ર $v = \sqrt{\mu r g}$ છે.
આપેલ છે:
ત્રિજ્યા $r = 100 \ m$
ઘર્ષણાંક $\mu = 0.2$
ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 10 \ m/s^2$
કિંમતો મૂકતા:
$v = \sqrt{0.2 \times 100 \times 10}$
$v = \sqrt{20 \times 10}$
$v = \sqrt{200}$
$v = 10\sqrt{2} \approx 14.14 \ m/s$.
વિકલ્પોમાં આપેલ નજીકની પૂર્ણાંક કિંમત મુજબ,સાચો વેગ $14 \ m/s$ છે.
33
MediumMCQ
એક મોટર કારના પૈડાં વચ્ચેનું અંતર $1.1 \ m$ છે. તેનું ગુરુત્વકેન્દ્ર જમીનથી $0.62 \ m$ ઊંચાઈ પર છે અને પૈડાં તથા રસ્તા વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.8$ છે. જો ગુરુત્વકેન્દ્ર $15 \ m$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં ગતિ કરતું હોય,તો મહત્તમ શક્ય ઝડપ $m/s$ માં કેટલી હશે? (રસ્તાની સપાટી સમક્ષિતિજ છે)
A
$7.64$
B
$6.28$
C
$10.84$
D
$11.23$

Solution

(C) સમક્ષિતિજ વર્તુળાકાર માર્ગ પર ગતિ કરતી કાર માટે,ઝડપ માટેની મર્યાદા લપસી જવું (skidding) અથવા પલટી જવું (overturning) છે.
$1$. લપસી જવાની શરત: કેન્દ્રગામી બળ ઘર્ષણ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે,તેથી $mv^2/r \leq \mu mg$,જે $v \leq \sqrt{\mu gr}$ આપે છે.
કિંમતો મૂકતા: $v = \sqrt{0.8 \times 9.8 \times 15} = \sqrt{117.6} \approx 10.84 \ m/s$.
$2$. પલટી જવાની શરત: જો બહારના પૈડાં પર કેન્દ્રગામી બળને કારણે લાગતું ટોર્ક ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે લાગતા ટોર્ક કરતા વધી જાય,તો કાર પલટી જશે. શરત $v \leq \sqrt{gr(w/2h)}$ છે,જ્યાં $w = 1.1 \ m$ અને $h = 0.62 \ m$ છે.
$v \leq \sqrt{9.8 \times 15 \times (1.1 / (2 \times 0.62))} = \sqrt{147 \times 0.887} \approx \sqrt{130.4} \approx 11.42 \ m/s$.
કારણ કે ઝડપે બંને શરતોનું પાલન કરવું આવશ્યક છે,તેથી મહત્તમ સુરક્ષિત ઝડપ બંનેમાંથી નાની કિંમત એટલે કે $10.84 \ m/s$ છે.
34
MediumMCQ
એક માણસ $5 \ rad/s$ ના અચળ કોણીય વેગ સાથે ફરતી ખરબચડી $(\mu = 0.5)$ સમક્ષિતિજ ડિસ્ક પર ઊભો છે. તેણે કેન્દ્રથી કેટલા અંતરે ઊભા રહેવું જોઈએ જેથી તે ડિસ્ક પર લપસી ન જાય?
A
$R \leq 0.2 \ m$
B
$R > 0.2 \ m$
C
$R > 0.5 \ m$
D
$R > 0.3 \ m$

Solution

(A) લપસતા અટકાવવા માટે,જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ સ્થિત ઘર્ષણ બળ દ્વારા પૂરું પાડવું આવશ્યક છે.
લપસવા માટેની શરત છે: $F_c \leq f_s$
જ્યાં $F_c = m R \omega^2$ એ કેન્દ્રગામી બળ છે અને $f_s \leq \mu N$ એ મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ છે.
ડિસ્ક સમક્ષિતિજ હોવાથી,લંબબળ $N = mg$ થાય.
તેથી,$m R \omega^2 \leq \mu mg$.
બંને બાજુથી દળ $m$ ને દૂર કરતા,આપણને $R \omega^2 \leq \mu g$ મળે છે.
$R$ માટે ઉકેલતા,$R \leq \frac{\mu g}{\omega^2}$ મળે છે.
આપેલ છે કે $\mu = 0.5$,$\omega = 5 \ rad/s$,અને $g = 10 \ m/s^2$ લેતા:
$R \leq \frac{0.5 \times 10}{5^2} = \frac{5}{25} = 0.2 \ m$.
આમ,માણસે કેન્દ્રથી $R \leq 0.2 \ m$ અંતરે ઊભા રહેવું જોઈએ.
35
DifficultMCQ
એક કાર $R$ ત્રિજ્યાવાળા વર્તુળાકાર ટ્રેક પર ગતિ કરે છે જે સમક્ષિતિજ સાથે $30^o$ ના ખૂણે ઢળેલું છે. પૈડાં અને ટ્રેક વચ્ચેનો સ્થિત ઘર્ષણાંક $\mu$ છે. કાર લપસ્યા વિના જે મહત્તમ ઝડપે ગતિ કરી શકે તે છે
A
${[gR(\mu + \tan \theta) / (1 - \mu \tan \theta)]}^{1/2}$
B
${[gR(1 - \mu \tan \theta) / (\mu + \tan \theta)]}^{1/2}$
C
${[gR(\mu + \sqrt{3}) / (1 - \mu \sqrt{3})]}^{1/2}$
D
કોઈ નહીં

Solution

(D) ઘર્ષણ સાથેના બેંકિંગવાળા વર્તુળાકાર ટ્રેક પર ગતિ કરતી કાર માટે,મહત્તમ ઝડપ $v_{max}$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે:
$v_{max} = \sqrt{gR \left( \frac{\mu + \tan \theta}{1 - \mu \tan \theta} \right)}$
અહીં બેંકિંગ ખૂણો $\theta = 30^o$ આપેલ છે,આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan 30^o = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
આ કિંમત સૂત્રમાં મૂકતા:
$v_{max} = \sqrt{gR \left( \frac{\mu + \frac{1}{\sqrt{3}}}{1 - \mu \frac{1}{\sqrt{3}}} \right)}$
વર્ગમૂળની અંદર અંશ અને છેદને $\sqrt{3}$ વડે ગુણતા:
$v_{max} = \sqrt{gR \left( \frac{\mu \sqrt{3} + 1}{\sqrt{3} - \mu} \right)}$
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,કોઈ પણ વિકલ્પ આ પરિણામ સાથે મેળ ખાતો નથી. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
36
DifficultMCQ
એક કણ $x^2 + y^2 = a^2$ વર્તુળ પર ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં ગતિ કરી રહ્યો છે. $x-y$ સમતલ એક ખરબચડી આડી સ્થિર સપાટી છે. બિંદુ $(a \cos \theta, a \sin \theta)$ પર,કણ પર લાગતા ઘર્ષણની દિશામાં એકમ સદિશ કયો છે?
A
$\cos \theta \hat{i} + \sin \theta \hat{j}$
B
$-\left( \cos \theta \hat{i} + \sin \theta \hat{j} \right)$
C
$\sin \theta \hat{i} - \cos \theta \hat{j}$
D
$\cos \theta \hat{i} - \sin \theta \hat{j}$

Solution

(C) બિંદુ $P(a \cos \theta, a \sin \theta)$ પર કણનો સ્થાન સદિશ $\vec{r} = a \cos \theta \hat{i} + a \sin \theta \hat{j}$ છે.
તેનો એકમ ત્રિજ્યાવર્તી સદિશ $\hat{r} = \cos \theta \hat{i} + \sin \theta \hat{j}$ છે.
કણ વર્તુળાકાર ગતિ કરતો હોવાથી,વેગ સદિશ $\vec{v}$ એ વર્તુળને સ્પર્શક હોય છે. ગતિની દિશા ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ હોવાથી,વેગ સદિશ $\hat{\theta} = -\sin \theta \hat{i} + \cos \theta \hat{j}$ ની દિશામાં હોય છે.
ઘર્ષણ બળ કણની ગતિની વિરુદ્ધ દિશામાં લાગે છે. તેથી,ઘર્ષણની દિશા $-\hat{\theta} = \sin \theta \hat{i} - \cos \theta \hat{j}$ થશે.
37
DifficultMCQ
પોતાની ધરી પર ફરતા શંકુની અંદરની ખરબચડી સપાટી પર રહેલો એક કણ તેના શિરોબિંદુથી $1 \ m$ ઊંચાઈએ શંકુની સાપેક્ષ સ્થિર છે. જો ઘર્ષણાંક $\mu = 0.5$ હોય અને શંકુનો અર્ધ-કોણ $45^\circ$ હોય,તો શંકુની કોણીય ઝડપ $\omega$ નું મહત્તમ મૂલ્ય કેટલું હોઈ શકે?
A
$\sqrt{10} \ \text{rad/s}$
B
$\sqrt{30} \ \text{rad/s}$
C
$\frac{\sqrt{40}}{3} \ \text{rad/s}$
D
$\sqrt{50} \ \text{rad/s}$

Solution

(B) ધારો કે કણનું દળ $m$,વર્તુળાકાર પથની ત્રિજ્યા $r$,કોણીય ઝડપ $\omega$ અને અર્ધ-કોણ $\theta = 45^\circ$ છે. ઊંચાઈ $h = 1 \ m$ છે. $\tan \theta = r/h$ હોવાથી,$r = h \tan 45^\circ = 1 \ m$ મળે.
મહત્તમ કોણીય ઝડપ માટે,ઘર્ષણ બળ $f = \mu N$ કણને ઉપરની તરફ સરકતા અટકાવવા માટે ઢાળ પર નીચેની તરફ લાગે છે.
કણ પર લાગતા બળો: સપાટીને લંબ લંબબળ $N$,નીચેની તરફ ગુરુત્વાકર્ષણ બળ $mg$ અને ઢાળ પર નીચેની તરફ ઘર્ષણ બળ $f = \mu N$.
ક્ષૈતિજ દિશામાં બળોનું સંતુલન: $N \sin \theta + f \cos \theta = m \omega^2 r$.
શિરોલંબ દિશામાં બળોનું સંતુલન: $N \cos \theta - f \sin \theta = mg$.
$f = \mu N$ મૂકતા: $N(\sin \theta + \mu \cos \theta) = m \omega^2 r$ અને $N(\cos \theta - \mu \sin \theta) = mg$.
બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા: $\frac{\sin \theta + \mu \cos \theta}{\cos \theta - \mu \sin \theta} = \frac{\omega^2 r}{g}$.
અહીં $\theta = 45^\circ$,$\sin 45^\circ = \cos 45^\circ = 1/\sqrt{2}$,અને $\mu = 0.5$:
$\frac{1/\sqrt{2} + 0.5/\sqrt{2}}{1/\sqrt{2} - 0.5/\sqrt{2}} = \frac{\omega^2 (1)}{10} \implies \frac{1.5}{0.5} = \frac{\omega^2}{10} \implies 3 = \frac{\omega^2}{10}$.
તેથી,$\omega^2 = 30$,એટલે કે $\omega = \sqrt{30} \ \text{rad/s}$.
38
MediumMCQ
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા એક પોલા ઊભી નળાકારને તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી અક્ષ પર $\omega$ કોણીય વેગ સાથે ફેરવવામાં આવે છે. જ્યારે નળાકાર ફરે છે ત્યારે દળ $M$ ને નળાકારની અંદરની બાજુએ લટકતું રાખવા માટે જરૂરી સ્થિત ઘર્ષણાંકનું ન્યૂનતમ મૂલ્ય કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\mu = \frac{gR}{\omega^2}$
B
$\mu = \frac{\omega^2 g}{R}$
C
$\mu = \frac{\omega^2 R}{g}$
D
$\mu = \frac{g}{\omega^2 R}$

Solution

(D) દળ $M$ ને ફરતા નળાકારની અંદરની દીવાલ પર લટકતું રાખવા માટે,ઉપરની તરફ લાગતું ઘર્ષણ બળ $f_s$ એ નીચેની તરફ લાગતા ગુરુત્વાકર્ષણ બળ $Mg$ ને સંતુલિત કરવું જોઈએ.
$f_s \geqslant Mg$
ઘર્ષણ બળ $f_s = \mu N$ હોવાથી,જ્યાં $N$ એ નળાકારની દીવાલ દ્વારા આપવામાં આવતું લંબબળ છે,આપણી પાસે છે:
$\mu N \geqslant Mg$
લંબબળ $N$ એ દળ $M$ ને $R$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં $\omega$ કોણીય વેગ સાથે ગતિ કરવા માટે જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ પૂરું પાડે છે:
$N = M R \omega^2$
આ કિંમતને અસમતામાં મૂકતા:
$\mu (M R \omega^2) \geqslant Mg$
$\mu \geqslant \frac{g}{R \omega^2}$
તેથી,સ્થિત ઘર્ષણાંકનું ન્યૂનતમ મૂલ્ય:
$\mu_{\min} = \frac{g}{R \omega^2}$
39
DifficultMCQ
$R$ ત્રિજ્યા ધરાવતી એક સમક્ષિતિજ ડિસ્કના કિનારે $m$ દળનો એક નાનો પદાર્થ રહેલો છે. પદાર્થ અને ડિસ્ક વચ્ચેનો સ્થિત ઘર્ષણાંક $\mu$ છે. ડિસ્કને તેની અક્ષ પર એવી કોણીય ઝડપે ફેરવવામાં આવે છે કે જેથી પદાર્થ ડિસ્ક પરથી સરકી જાય છે અને $h$ મીટર નીચે જમીન પર પડે છે. ડિસ્ક છોડ્યા પછી તેણે કાપેલું સમક્ષિતિજ અંતર કેટલું હશે?
A
$\sqrt{\mu h}$
B
$\sqrt{\mu (R + h)^2}$
C
$\sqrt{\mu Rh}$
D
$\sqrt{2\mu Rh}$

Solution

(D) જ્યારે જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ કરતા વધી જાય ત્યારે પદાર્થ ડિસ્ક પરથી સરકી જાય છે.
$\frac{mv^2}{R} = \mu mg$
$v = \sqrt{\mu Rg}$
એકવાર પદાર્થ ડિસ્ક છોડી દે,પછી તે પ્રક્ષિપ્ત ગતિ કરે છે જેમાં તેનો પ્રારંભિક સમક્ષિતિજ વેગ $v$ છે અને પ્રારંભિક ઉર્ધ્વ વેગ શૂન્ય છે.
$h$ ઊંચાઈ નીચે પડવા માટે લાગતો સમય $h = \frac{1}{2}gt^2$ દ્વારા મળે છે,તેથી $t = \sqrt{\frac{2h}{g}}$.
કાપેલું સમક્ષિતિજ અંતર $d = v \times t$ છે.
$d = \sqrt{\mu Rg} \times \sqrt{\frac{2h}{g}} = \sqrt{2\mu Rh}$.
40
DifficultMCQ
એક કણ અચળ ઝડપે વર્તુળાકાર ઓવરબ્રિજ પર ગતિ કરે છે. ઘર્ષણાંક એવી રીતે બદલાય છે કે જેથી ઝડપ અચળ રહે. નીચેનામાંથી કયો આલેખ ઘર્ષણ બળ $f$ અને ખૂણા $\theta$ વચ્ચેનો સંબંધ દર્શાવે છે?
Question diagram
A
Option A
B
Option B
C
Option C
D
Option D

Solution

(A) જ્યારે કોઈ કણ અચળ ઝડપે વર્તુળાકાર ઓવરબ્રિજ પર ગતિ કરે છે,ત્યારે માર્ગના સ્પર્શકની દિશામાં લાગતા બળો ગુરુત્વાકર્ષણનો ઘટક $mg \sin \theta$ અને ઘર્ષણ બળ $f$ છે.
ઝડપ અચળ હોવાથી,સ્પર્શકની દિશામાં પરિણામી બળ શૂન્ય હોવું જોઈએ.
તેથી,ઘર્ષણ બળ ગુરુત્વાકર્ષણના સ્પર્શકીય ઘટકને સંતુલિત કરવું જોઈએ:
$f = mg \sin \theta$
જેમ જેમ $\theta$ નું મૂલ્ય $0$ થી $\pi/2$ સુધી વધે છે,તેમ $\sin \theta$ નું મૂલ્ય $0$ થી $1$ સુધી વધે છે.
આમ,ઘર્ષણ બળ $f$ નું મૂલ્ય $\theta$ સાથે સાઈન વક્ર મુજબ વધે છે.
આપેલા વિકલ્પો જોતા,જે આલેખ $\theta = 0$ પર શૂન્યથી શરૂ થાય છે અને વધે છે તે $f = mg \sin \theta$ ને દર્શાવે છે.
Solution diagram
41
MediumMCQ
એક સાયકલ સવાર $R$ ત્રિજ્યાવાળા વળાંકવાળા રસ્તા પર $v$ વેગ સાથે મુસાફરી કરી રહ્યો છે. સાયકલ સવાર જે ખૂણે $\theta$ અંદરની તરફ નમે છે તે નીચે મુજબ છે
A
$\tan \theta = \frac{Rg}{v^2}$
B
$\tan \theta = v^2 Rg$
C
$\tan \theta = \frac{v^2 g}{R}$
D
$\tan \theta = \frac{v^2}{Rg}$

Solution

(D) જ્યારે સાયકલ સવાર વળાંકવાળા રસ્તા પર વળે છે,ત્યારે સંતુલન જાળવવા માટે તેણે કેન્દ્રત્યાગી બળની વિરુદ્ધ અંદરની તરફ નમવું પડે છે.
ધારો કે સાયકલ સવારનું દળ $m$ છે,વેગ $v$ છે અને વળાંકની ત્રિજ્યા $R$ છે.
લંબબળ $N$ નો શિરોલંબ ઘટક સાયકલ સવારના વજનને સંતુલિત કરે છે: $N \cos \theta = mg$.
લંબબળનો સમક્ષિતિજ ઘટક જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ પૂરું પાડે છે: $N \sin \theta = \frac{mv^2}{R}$.
બીજા સમીકરણને પહેલા સમીકરણ વડે ભાગતા,આપણને મળે છે: $\frac{N \sin \theta}{N \cos \theta} = \frac{mv^2 / R}{mg}$.
તેથી,$\tan \theta = \frac{v^2}{Rg}$.
42
DifficultMCQ
$1000 \, m$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર રસ્તાનો બેંકિંગ ખૂણો $45^o$ છે. જો ટાયર અને રસ્તા વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.5$ હોય,તો $2000 \, kg$ દળ ધરાવતી કારની મહત્તમ સુરક્ષિત ઝડપ કેટલી હશે?
A
$100\sqrt{3} \, m/s$
B
$124 \, m/s$
C
$172 \, m/s$
D
$86 \, m/s$

Solution

(C) ઘર્ષણ સાથેના બેંકિંગવાળા રસ્તા પર મહત્તમ સુરક્ષિત ઝડપ $v$ માટેનું સૂત્ર:
$v = \sqrt{gr \left( \frac{\mu + \tan \theta}{1 - \mu \tan \theta} \right)}$
આપેલ છે:
ત્રિજ્યા $r = 1000 \, m$
બેંકિંગ ખૂણો $\theta = 45^o$
ઘર્ષણાંક $\mu = 0.5$
ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 9.8 \, m/s^2$
કિંમતો મૂકતા:
$v^2 = 9.8 \times 1000 \times \left( \frac{0.5 + \tan 45^o}{1 - 0.5 \times \tan 45^o} \right)$
$\tan 45^o = 1$ હોવાથી:
$v^2 = 9800 \times \left( \frac{0.5 + 1}{1 - 0.5 \times 1} \right)$
$v^2 = 9800 \times \left( \frac{1.5}{0.5} \right)$
$v^2 = 9800 \times 3 = 29400$
$v = \sqrt{29400} \approx 171.46 \, m/s \approx 172 \, m/s$.
43
DifficultMCQ
$0.1\, kg/m$ દળ ધરાવતી એક અવિસ્તૃત રીંગ સહન કરી શકે તેવો મહત્તમ તણાવ $10\, N$ છે. તેને જે મહત્તમ વેગથી ફેરવી શકાય તે $m/s$ માં ........ $m/s$ છે.
A
$10$
B
$\sqrt{10}$
C
$20$
D
$15$

Solution

(A) ભ્રમણ કરતી રીંગ માટે,રીંગમાં ઉદ્ભવતો તણાવ $T$,તેના રેખીય વેગ $v$ અને રેખીય દળ ઘનતા $\mu$ સાથે $T = \mu v^2$ સૂત્ર દ્વારા સંબંધિત છે.
અહીં આપેલ છે કે,$T = 10\, N$ અને $\mu = 0.1\, kg/m$.
વેગ $v$ શોધવા માટે સૂત્રને ફરીથી ગોઠવતા,$v = \sqrt{\frac{T}{\mu}}$ મળે છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $v = \sqrt{\frac{10}{0.1}} = \sqrt{100}$.
તેથી,મહત્તમ વેગ $v = 10\, m/s$ છે.
44
DifficultMCQ
"વેલ ઓફ ડેથ" (મોતનો કૂવો) નામના મોટરસાયકલ સ્ટન્ટમાં,ટ્રેક $18\, m$ વ્યાસની ઊભી નળાકાર સપાટી છે. મોટરસાયકલ સવારને નીચે સરકતા અટકાવવા માટે તેની લઘુત્તમ ઝડપ $m/s$ માં કેટલી હોવી જોઈએ? ઘર્ષણાંક $0.8$ છે અને $g = 10\, m/s^2$ લો.
A
$9.8$
B
$10.5$
C
$100$
D
$50$

Solution

(B) મોટરસાયકલ સવાર "મોતના કૂવા" ની ઊભી દીવાલ પર નીચે સરક્યા વિના ટકી રહે તે માટે,ઘર્ષણ બળ ગુરુત્વાકર્ષણ બળને સંતુલિત કરવું જોઈએ.
$f = mg$
કારણ કે $f = \mu N$ અને લંબબળ $N$ એ કેન્દ્રગામી બળ પૂરું પાડે છે $N = \frac{mv^2}{r}$,તેથી:
$\mu \left( \frac{mv^2}{r} \right) = mg$
$v^2 = \frac{rg}{\mu}$
$v = \sqrt{\frac{rg}{\mu}}$
અહીં વ્યાસ $d = 18\, m$ છે,તેથી ત્રિજ્યા $r = 9\, m$.
આપેલ છે $\mu = 0.8$ અને $g = 10\, m/s^2$.
$v = \sqrt{\frac{9 \times 10}{0.8}} = \sqrt{\frac{90}{0.8}} = \sqrt{112.5} \approx 10.6\, m/s$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની કિંમત $10.5\, m/s$ છે.
45
MediumMCQ
એક વાહન $v$ વેગ સાથે $b$ પહોળાઈ અને $R$ વક્રતા ત્રિજ્યા ધરાવતા વળાંકવાળા રસ્તા પર ગતિ કરી રહ્યું છે. વાહન પર લાગતા કેન્દ્રત્યાગી બળને સંતુલિત કરવા માટે,રસ્તાની બહારની અને અંદરની ધાર વચ્ચે જરૂરી ઊંચાઈનો તફાવત કેટલો હશે?
A
$v^2b / Rg$
B
$vb / Rg$
C
$vb^2 / Rg$
D
$vb / R^2g$

Solution

(A) બેંકિંગવાળા વળાંકવાળા રસ્તા પર ગતિ કરતા વાહન માટે,બેંકિંગની શરત $\tan \theta = \frac{v^2}{Rg}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$v$ એ વેગ છે,$R$ એ વક્રતા ત્રિજ્યા છે,અને $b$ એ રસ્તાની પહોળાઈ છે.
ધારો કે $h$ એ બહારની અને અંદરની ધાર વચ્ચેનો ઊંચાઈનો તફાવત છે.
નાના બેંકિંગ ખૂણાઓ માટે,$\tan \theta \approx \sin \theta = \frac{h}{b}$ થાય છે.
$\tan \theta$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા,આપણને $\frac{h}{b} = \frac{v^2}{Rg}$ મળે છે.
તેથી,જરૂરી ઊંચાઈનો તફાવત $h = \frac{v^2b}{Rg}$ થશે.
46
DifficultMCQ
એક ડિસ્ક તેના સંમિતિના અક્ષની આસપાસ સમક્ષિતિજ સમતલમાં $3.5$ પરિભ્રમણ પ્રતિ સેકન્ડના સ્થિર દરે ફરે છે. પરિભ્રમણની અક્ષથી $1.25\,cm$ ના અંતરે મૂકવામાં આવેલ સિક્કો ડિસ્ક પર સ્થિર રહે છે. સિક્કા અને ડિસ્ક વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક શોધો. ($g = 10\,m/s^2$ લો)
A
$0.5$
B
$0.7$
C
$0.3$
D
$0.6$

Solution

(D) સિક્કાને ડિસ્ક સાથે ફરવા માટે જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ સ્થિત ઘર્ષણ બળ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે.
સિક્કો ડિસ્કની સાપેક્ષમાં સ્થિર રહે તે માટે,ઘર્ષણ બળ જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ જેટલું અથવા તેનાથી વધુ હોવું જોઈએ: $f = mr\omega^2$.
મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ $f_{max} = \mu mg$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બંનેને સરખાવતા,આપણને $\mu mg = mr\omega^2$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $\mu = \frac{r\omega^2}{g}$ થાય છે.
આપેલ છે:
આવૃત્તિ $n = 3.5\,rev/s$.
કોણીય વેગ $\omega = 2\pi n = 2 \times \pi \times 3.5 = 7\pi\,rad/s$.
ત્રિજ્યા $r = 1.25\,cm = 1.25 \times 10^{-2}\,m$.
ગુરુત્વ પ્રવેગ $g = 10\,m/s^2$.
કિંમતો મૂકતા:
$\mu = \frac{(1.25 \times 10^{-2}) \times (7\pi)^2}{10}$.
$\pi \approx \frac{22}{7}$ લેતા,$(7\pi)^2 = (7 \times \frac{22}{7})^2 = 22^2 = 484$.
$\mu = \frac{1.25 \times 10^{-2} \times 484}{10} = \frac{1.25 \times 4.84}{10} = 0.605 \approx 0.6$.
Solution diagram
47
DifficultMCQ
ફ્લોર સાફ કરવા માટે,એક સફાઈ મશીન $R$ ત્રિજ્યાના ગોળાકાર મોપને કુલ બળ $F$ સાથે ઊભી રીતે નીચે દબાવે છે અને તેને તેની ધરીની આસપાસ અચળ કોણીય ઝડપ સાથે ફેરવે છે. જો બળ $F$ મોપ પર સમાનરૂપે વિતરિત થયેલ હોય અને મોપ તથા ફ્લોર વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu$ હોય,તો મશીન દ્વારા મોપ પર લાગતું ટોર્ક કેટલું હશે?
A
$\mu FR/3$
B
$\mu FR/6$
C
$\mu FR/2$
D
$\frac{2}{3}\mu FR$

Solution

(D) ગોળાકાર મોપ પર $x$ ત્રિજ્યા અને $dx$ પહોળાઈની એક નાની રીંગ ધારો. આ રીંગનું ક્ષેત્રફળ $dA = 2\pi x dx$ છે. મોપનું કુલ ક્ષેત્રફળ $A = \pi R^2$ છે. કારણ કે બળ $F$ સમાનરૂપે વિતરિત થયેલ છે,આ રીંગ પર લાગતું લંબબળ $dN = (F/A) dA = (F/(\pi R^2)) \times 2\pi x dx = (2F/R^2) x dx$ થશે. આ રીંગ પર લાગતું ઘર્ષણ બળ $df = \mu dN = \mu (2F/R^2) x dx$ છે. પરિભ્રમણની ધરીની આસપાસ આ ઘર્ષણ બળને કારણે લાગતું ટોર્ક $d\tau = x df = x \times \mu (2F/R^2) x dx = (2\mu F/R^2) x^2 dx$ છે. કુલ ટોર્ક $\tau$ શોધવા માટે,આપણે $x = 0$ થી $x = R$ સુધી $d\tau$ નું સંકલન કરીએ: $\tau = \int_0^R (2\mu F/R^2) x^2 dx = (2\mu F/R^2) [x^3/3]_0^R = (2\mu F/R^2) (R^3/3) = \frac{2}{3}\mu FR$.
Solution diagram
48
MediumMCQ
$300\,m$ ની વક્રતા ધરાવતા વર્તુળાકાર સમતલ રસ્તા પર એક કાર ગતિ કરી રહી છે. જો ઘર્ષણાંક $0.3$ હોય અને ગુરુત્વપ્રવેગ $10\,m/s^2$ હોય,તો કારની મહત્તમ ઝડપ ........ $km/hr$ હશે.
A
$30$
B
$81$
C
$108$
D
$162$

Solution

(C) વર્તુળાકાર સમતલ રસ્તા પર કારની મહત્તમ ઝડપ $v$ શોધવાનું સૂત્ર $v = \sqrt{\mu r g}$ છે,જ્યાં $\mu$ એ ઘર્ષણાંક છે,$r$ એ વક્રતા ત્રિજ્યા છે અને $g$ એ ગુરુત્વપ્રવેગ છે.
આપેલ છે: $\mu = 0.3,$ $r = 300\,m,$ $g = 10\,m/s^2.$
કિંમતો મૂકતા: $v = \sqrt{0.3 \times 300 \times 10} = \sqrt{900} = 30\,m/s.$
ઝડપને $m/s$ માંથી $km/hr$ માં ફેરવવા માટે,$\frac{18}{5}$ વડે ગુણો:
$v = 30 \times \frac{18}{5} = 6 \times 18 = 108\,km/hr.$
49
DifficultMCQ
એક અનબેન્ક્ડ વળાંકની ત્રિજ્યા $60\,m$ છે. જો સ્થિત ઘર્ષણાંક $0.75$ હોય,તો કાર જે મહત્તમ ઝડપે વળાંક લઈ શકે તે ........ $m/s$ છે.
A
$2.1$
B
$14$
C
$21$
D
$7$

Solution

(C) અનબેન્ક્ડ વળાંક પર કાર માટે મહત્તમ ઝડપ $v_{max}$ નું સૂત્ર $v_{max} = \sqrt{\mu rg}$ છે.
અહીં,સ્થિત ઘર્ષણાંક $\mu = 0.75$,ત્રિજ્યા $r = 60\,m$,અને ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 9.8\,m/s^2$ છે.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$v_{max} = \sqrt{0.75 \times 60 \times 9.8}$
$v_{max} = \sqrt{45 \times 9.8}$
$v_{max} = \sqrt{441}$
$v_{max} = 21\,m/s$.
50
MediumMCQ
એક નાની વસ્તુને ફરતી આડી ટર્નટેબલ પર મૂકવામાં આવે છે,જે પરિભ્રમણની ધરીથી $4\, cm$ ના અંતરે મૂકવામાં આવે ત્યારે તે સરકવા લાગે છે. જો ટર્નટેબલનો કોણીય વેગ બમણો કરવામાં આવે,તો વસ્તુ પરિભ્રમણની ધરીથી કેટલા અંતરે સરકશે ($, cm$ માં)?
A
$1$
B
$2$
C
$4$
D
$8$

Solution

(A) વસ્તુ સરકવાની શરૂઆત ત્યારે કરે છે જ્યારે જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ એ મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ જેટલું હોય.
$F_{c} = f_{s,max}$
$m r \omega^{2} = \mu m g$
આના પરથી,આપણને સંબંધ $r \omega^{2} = \text{અચળ}$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $r \propto \frac{1}{\omega^{2}}$.
તેથી,$\frac{r_{2}}{r_{1}} = \left( \frac{\omega_{1}}{\omega_{2}} \right)^{2}$.
અહીં $r_{1} = 4\, cm$ અને $\omega_{2} = 2\omega_{1}$ આપેલ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{r_{2}}{4} = \left( \frac{\omega_{1}}{2\omega_{1}} \right)^{2} = \left( \frac{1}{2} \right)^{2} = \frac{1}{4}$.
$r_{2} = 4 \times \frac{1}{4} = 1\, cm$.

Newton's Laws of Motion and Friction — Circular motion with Friction · Frequently Asked Questions

1Are these Newton's Laws of Motion and Friction questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Newton's Laws of Motion and Friction Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.