Gujarati

Motion of Body (or Connected Bodies in horizontal or vertical) (by String or Contact) Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Newton's Laws of Motion and Friction · Motion of Body (or Connected Bodies in horizontal or vertical) (by String or Contact)

146+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 146 questions in Gujarati

1
DifficultMCQ
$m$ દળના ત્રણ સમાન કણોને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ દોરી વડે જોડવામાં આવ્યા છે. ત્રણેય કણો સમક્ષિતિજ સમતલમાં બિંદુ $O$ ની આસપાસ વર્તુળાકાર ગતિ કરે છે. જો સૌથી બહારના કણનો વેગ $v_0$ હોય,તો દોરીના ત્રણ ભાગોમાં તણાવનો ગુણોત્તર કેટલો થશે?
Question diagram
A
$3:5:7$
B
$3:4:5$
C
$7:11:6$
D
$3:5:6$

Solution

(D) ધારો કે કણોની કોણીય ઝડપ $\omega$ છે.
કેન્દ્ર $O$ થી કણો $A, B,$ અને $C$ ના અંતર અનુક્રમે $l, 2l,$ અને $3l$ છે.
દરેક કણ માટે જરૂરી કેન્દ્રગામી બળ દોરીમાં રહેલા તણાવ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે.
કણ $C$ (સૌથી બહારનો) માટે: તણાવ $T_3$ કેન્દ્રગામી બળ પૂરું પાડે છે: $T_3 = m\omega^2(3l) = 3m\omega^2l$.
કણ $B$ માટે: ચોખ્ખું કેન્દ્રગામી બળ $T_2 - T_3 = m\omega^2(2l)$ છે. $T_3$ ની કિંમત મૂકતા,$T_2 = 2m\omega^2l + 3m\omega^2l = 5m\omega^2l$ મળે છે.
કણ $A$ માટે: ચોખ્ખું કેન્દ્રગામી બળ $T_1 - T_2 = m\omega^2(l)$ છે. $T_2$ ની કિંમત મૂકતા,$T_1 = m\omega^2l + 5m\omega^2l = 6m\omega^2l$ મળે છે.
તણાવનો ગુણોત્તર $T_3 : T_2 : T_1 = 3m\omega^2l : 5m\omega^2l : 6m\omega^2l = 3:5:6$ થાય છે.
Solution diagram
2
EasyMCQ
એક લિફ્ટનું દળ $500\, kg$ છે. જ્યારે તે $2\, m/s^2$ ના પ્રવેગ સાથે ઉપરની તરફ ગતિ કરે છે,ત્યારે કેબલમાં તણાવબળ ........... $N$ હશે $[g = 10\, m/s^2]$
A
$6000$
B
$5000$
C
$4000$
D
$50$

Solution

(A) લિફ્ટ પર લાગતા બળોમાં ઉપરની દિશામાં તણાવબળ $T$ અને નીચેની દિશામાં ગુરુત્વાકર્ષણ બળ $mg$ છે.
લિફ્ટ $a$ જેટલા પ્રવેગ સાથે ઉપરની તરફ ગતિ કરતી હોવાથી,ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ પરિણામી બળ: $F_{net} = T - mg = ma$ થાય.
તણાવબળ માટે સૂત્ર: $T = m(g + a)$.
અહીં $m = 500\, kg$,$g = 10\, m/s^2$,અને $a = 2\, m/s^2$ આપેલ છે.
કિંમતો મૂકતા: $T = 500(10 + 2) = 500 \times 12 = 6000\, N$.
3
MediumMCQ
$1\, kg$ દળ ધરાવતો પદાર્થ એક દોરી વડે લટકાવેલ છે. તેને
$(i)$ $4.9\, m/s^2$ ના પ્રવેગથી ઉપર તરફ ખેંચવામાં આવે છે.
$(ii)$ $4.9\, m/s^2$ ના પ્રવેગથી નીચે તરફ લાવવામાં આવે છે.
તો તણાવ બળોનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$3:1$
B
$1:3$
C
$1:2$
D
$2:1$

Solution

(A) આપેલ દળ $m = 1\, kg$ અને પ્રવેગ $a = 4.9\, m/s^2$ છે. $g = 9.8\, m/s^2$ લેતા,આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે $a = g/2$ થાય.
કિસ્સો $(i)$: જ્યારે પદાર્થને $a$ પ્રવેગથી ઉપર તરફ ખેંચવામાં આવે,ત્યારે તણાવ $T_1 = m(g + a)$ મળે.
$T_1 = 1 \times (g + g/2) = 3g/2$.
કિસ્સો $(ii)$: જ્યારે પદાર્થને $a$ પ્રવેગથી નીચે તરફ લાવવામાં આવે,ત્યારે તણાવ $T_2 = m(g - a)$ મળે.
$T_2 = 1 \times (g - g/2) = g/2$.
તણાવ બળોનો ગુણોત્તર $\frac{T_1}{T_2} = \frac{3g/2}{g/2} = \frac{3}{1}$ થાય.
4
EasyMCQ
$10 \, g$ દળ ધરાવતા પદાર્થને દોરી વડે લટકાવેલ છે અને આખું તંત્ર $400 \, cm/s^2$ ના સમાન પ્રવેગથી નીચે પડી રહ્યું છે. દોરીમાં ઉદ્ભવતું તણાવબળ .......... $dyne$ હશે $(g = 980 \, cm/s^2)$.
A
$5800$
B
$9800$
C
$11800$
D
$13800$

Solution

(A) આપેલ છે: દળ $m = 10 \, g$,તંત્રનો પ્રવેગ $a = 400 \, cm/s^2$ (નીચેની તરફ),અને ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 980 \, cm/s^2$.
જ્યારે $m$ દળ ધરાવતો પદાર્થ દોરી વડે લટકાવેલ હોય અને તંત્ર $a$ પ્રવેગથી નીચે તરફ ગતિ કરતું હોય,ત્યારે દોરીમાં ઉદ્ભવતું તણાવબળ $T$ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા મળે છે:
$T = m(g - a)$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$T = 10 \, g \times (980 \, cm/s^2 - 400 \, cm/s^2)$
$T = 10 \times 580 \, dyne$
$T = 5800 \, dyne$
આમ,દોરીમાં ઉદ્ભવતું તણાવબળ $5800 \, dyne$ છે.
5
EasyMCQ
$20\,kg$ દળનો એક વાંદરો ઉભી દોરી પકડીને લટકે છે. જ્યારે $25\,kg$ દળને આ દોરી પર લટકાવવામાં આવે ત્યારે તે તૂટતી નથી,પરંતુ જો દળ $25\,kg$ થી વધી જાય તો તે તૂટી જાય છે. વાંદરો દોરી પર કેટલી મહત્તમ પ્રવેગ સાથે ઉપર ચઢી શકે? $(g = 10\,m/s^2)$
A
$10$
B
$25$
C
$2.5$
D
$5$

Solution

(C) દોરી સહન કરી શકે તેવું મહત્તમ તણાવ $25\,kg$ દળના વજન જેટલું હોય છે: $T_{max} = 25 \times g = 25 \times 10 = 250\,N$.
જ્યારે $m = 20\,kg$ દળનો વાંદરો $a$ પ્રવેગ સાથે ઉપર ચઢે છે,ત્યારે દોરીમાં ઉદ્ભવતું તણાવ: $T = m(g + a)$.
મહત્તમ પ્રવેગ શોધવા માટે,આપણે તણાવને બ્રેકિંગ ફોર્સ જેટલું લઈએ છીએ: $20(10 + a) = 250$.
બંને બાજુ $20$ વડે ભાગતા: $10 + a = 12.5$.
તેથી,$a = 12.5 - 10 = 2.5\,m/s^2$.
6
MediumMCQ
જો દોરડાની તોડવાની ક્ષમતા (breaking strength) તેના વજનના $\frac{2}{3}$ ગણી હોય,તો ફાયરમેન ઓછામાં ઓછા કેટલા પ્રવેગ સાથે દોરડા પરથી નીચે ઉતરી શકે?
A
$\frac{2}{3}g$
B
$g$
C
$\frac{1}{3}g$
D
શૂન્ય

Solution

(C) ધારો કે ફાયરમેનનું દળ $m$ છે અને ગુરુત્વપ્રવેગ $g$ છે.
ફાયરમેનનું વજન $W = mg$ છે.
દોરડાની તોડવાની ક્ષમતા $T_{max} = \frac{2}{3}mg$ આપેલી છે.
જ્યારે ફાયરમેન $a$ જેટલા પ્રવેગ સાથે નીચે ઉતરે છે,ત્યારે દોરડામાં ઉદ્ભવતું તણાવબળ $T = m(g - a)$ થાય છે.
દોરડું તૂટે નહીં તે માટે,તણાવબળ તેની તોડવાની ક્ષમતા કરતા વધવું જોઈએ નહીં,એટલે કે $T \leq T_{max}$.
ન્યૂનતમ પ્રવેગ $a$ માટે,આપણે $T = T_{max}$ લઈએ છીએ:
$m(g - a) = \frac{2}{3}mg$
બંને બાજુ $m$ વડે ભાગતા:
$g - a = \frac{2}{3}g$
$a = g - \frac{2}{3}g = \frac{1}{3}g$.
7
MediumMCQ
$M$ દળના એક બ્લોકને $m$ દળના દોરડા વડે સમક્ષિતિજ ઘર્ષણરહિત સપાટી પર ખેંચવામાં આવે છે. જો દોરડાના મુક્ત છેડા પર $P$ બળ લગાડવામાં આવે,તો દોરડા દ્વારા બ્લોક પર લાગતું બળ કેટલું હશે?
A
$P$
B
$\frac{Pm}{M + m}$
C
$\frac{PM}{M + m}$
D
$\frac{Pm}{M - m}$

Solution

(C) તંત્રનું કુલ દળ $(M + m)$ છે.
તંત્ર પર $P$ બળ લગાડવામાં આવતું હોવાથી,તંત્રનો પ્રવેગ $a = \frac{P}{M + m}$ થશે.
દોરડા દ્વારા બ્લોક પર લાગતું બળ એ $M$ દળના બ્લોકને $a$ પ્રવેગથી ગતિ કરાવવા માટે જરૂરી બળ છે.
તેથી,બળ $F = M \cdot a = M \cdot \left( \frac{P}{M + m} \right) = \frac{PM}{M + m}$.
Solution diagram
8
MediumMCQ
$L$ લંબાઈ અને $M$ દળ ધરાવતા એક દોરડાને ઘર્ષણરહિત સપાટી પર $F$ જેટલા અચળ બળ વડે ખેંચવામાં આવે છે. બળ લગાડવામાં આવે છે તે છેડાથી $x$ અંતરે દોરડામાં ઉદ્ભવતું તણાવબળ કેટલું હશે?
A
$\frac{FL}{x}$
B
$\frac{F(L - x)}{L}$
C
$\frac{FL}{L - x}$
D
$\frac{Fx}{L - x}$

Solution

(B) $1$. ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ આખા દોરડાનો પ્રવેગ $a = \frac{F}{M}$ છે.
$2$. દોરડાના એકમ લંબાઈ દીઠ દળ $\lambda = \frac{M}{L}$ છે.
$3$. ધારો કે $x$ અંતરે રહેલા બિંદુએ તણાવબળ $T$ છે,જે $(L - x)$ લંબાઈના ભાગને ખેંચે છે. આ ભાગનું દળ $m = \lambda(L - x) = \frac{M(L - x)}{L}$ થશે.
$4$. આ ભાગ માટે ન્યૂટનનો બીજો નિયમ વાપરતા: $T = m \cdot a$.
$5$. કિંમતો મૂકતા: $T = \left[ \frac{M(L - x)}{L} \right] \cdot \left( \frac{F}{M} \right) = \frac{F(L - x)}{L}$.
Solution diagram
9
EasyMCQ
$4\, kg$ અને $5\, kg$ ના બે દળ એક ઘર્ષણરહિત ગરગડી પરથી પસાર થતી દોરી વડે જોડાયેલા છે અને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ઘર્ષણરહિત ટેબલ પર રાખવામાં આવ્યા છે. $5\, kg$ ના દળનો પ્રવેગ ........... $m/s^2$ છે.
Question diagram
A
$49$
B
$5.44$
C
$19.5$
D
$2.72$

Solution

(B) ધારો કે $m_1 = 4\, kg$ એ ટેબલ પરનું દળ છે અને $m_2 = 5\, kg$ એ લટકતું દળ છે.
ટેબલ અને ગરગડી ઘર્ષણરહિત હોવાથી,સિસ્ટમને ગતિ આપતું એકમાત્ર બળ લટકતા દળ $m_2$ નું વજન છે.
સિસ્ટમ માટે ગતિનું સમીકરણ $m_2 g = (m_1 + m_2) a$ છે.
તેથી,પ્રવેગ $a$ ને $a = \frac{m_2}{m_1 + m_2} \times g$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા,$a = \frac{5}{4 + 5} \times 9.8 = \frac{5}{9} \times 9.8 = \frac{49}{9} \approx 5.44\, m/s^2$.
10
MediumMCQ
ત્રણ બ્લોક્સ $A, B$ અને $C$ જેનું વજન અનુક્રમે $1 \, kg, 8 \, kg$ અને $27 \, kg$ છે,તે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક અદ્રશ્ય દોરી વડે જોડાયેલા છે અને લીસી સપાટી પર ગતિ કરી રહ્યા છે. જો ${T_3} = 36 \, N$ હોય,તો ${T_2}$ નું મૂલ્ય $N$ માં શોધો.
Question diagram
A
$18$
B
$9$
C
$3.375$
D
$1.25$

Solution

(B) તંત્રનું કુલ દળ $M = m_A + m_B + m_C = 1 + 8 + 27 = 36 \, kg$ છે.
આપેલ છે કે બળ ${T_3} = 36 \, N$,તેથી તંત્રનો પ્રવેગ $a = \frac{T_3}{M} = \frac{36}{36} = 1 \, m/s^2$ મળે.
તણાવ ${T_2}$ એ બ્લોક્સ $A$ અને $B$ ને ખેંચે છે. તેથી,બ્લોક્સ $A$ અને $B$ માટે ગતિનું સમીકરણ ${T_2} = (m_A + m_B) \times a$ થાય.
કિંમતો મૂકતા,આપણને ${T_2} = (1 + 8) \times 1 = 9 \, N$ મળે છે.
11
EasyMCQ
$m_1, m_2$ અને $m_3$ દળ ધરાવતા ત્રણ પદાર્થોને વજનરહિત દોરી વડે ક્રમશઃ જોડવામાં આવ્યા છે અને તેમને ઘર્ષણરહિત ટેબલ પર મૂકવામાં આવ્યા છે. જો $m_3$ દળને $T$ બળ વડે ખેંચવામાં આવે,તો $m_2$ અને $m_3$ વચ્ચેની દોરીમાં તણાવ કેટલું હશે?
A
$\frac{m_2}{m_1 + m_2 + m_3} T$
B
$\frac{m_3}{m_1 + m_2 + m_3} T$
C
$\frac{m_1 + m_2}{m_1 + m_2 + m_3} T$
D
$\frac{m_2 + m_3}{m_1 + m_2 + m_3} T$

Solution

(C) તંત્રનું કુલ દળ $M = m_1 + m_2 + m_3$ છે.
ઘર્ષણરહિત સપાટી પર તંત્રને $T$ બળ વડે ખેંચવામાં આવતું હોવાથી,તંત્રનો પ્રવેગ $a = \frac{T}{m_1 + m_2 + m_3}$ થાય.
$m_2$ અને $m_3$ વચ્ચેની દોરીમાં તણાવ $T'$ શોધવા માટે,આપણે $m_1$ અને $m_2$ દળ ધરાવતા તંત્રને ધ્યાનમાં લઈએ છીએ જે આ તણાવ $T'$ દ્વારા ખેંચાય છે.
આ ઉપતંત્ર માટે ન્યૂટનનો ગતિનો બીજો નિયમ લાગુ પાડતા: $T' = (m_1 + m_2) a$.
$a$ ની કિંમત મૂકતા: $T' = (m_1 + m_2) \times \frac{T}{m_1 + m_2 + m_3}$.
આમ,તણાવ $\frac{m_1 + m_2}{m_1 + m_2 + m_3} T$ છે.
Solution diagram
12
MediumMCQ
$m_1, m_2$ અને $m_3$ દળના ત્રણ બ્લોક્સને ઘર્ષણરહિત ટેબલ પર આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ દળરહિત દોરીઓ વડે જોડવામાં આવ્યા છે. તેમને $F = 40 \, N$ ના બળથી ખેંચવામાં આવે છે. જો $m_1 = 10 \, kg, m_2 = 6 \, kg$ અને $m_3 = 4 \, kg$ હોય,તો $T_2$ (જે $m_1$ અને $m_2$ વચ્ચે છે) નું મૂલ્ય ........ $N$ થશે.
Question diagram
A
$20$
B
$40$
C
$10$
D
$32$

Solution

(A) તંત્રનું કુલ દળ $M = m_1 + m_2 + m_3 = 10 + 6 + 4 = 20 \, kg$ છે.
તંત્રનો પ્રવેગ $a = \frac{F}{M} = \frac{40}{20} = 2 \, m/s^2$ છે.
$m_1$ અને $m_2$ વચ્ચેનું તણાવબળ $T_2$ એ $m_1$ દળના બ્લોકને ખેંચે છે. તેથી,$T_2 = m_1 \times a$.
$T_2 = 10 \times 2 = 20 \, N$.
13
EasyMCQ
$m_1$ દળનો એક બ્લોક આડી ટેબલ પર સ્થિર છે. બ્લોક સાથે બાંધેલી દોરીને ટેબલના છેડે લગાવેલી ઘર્ષણરહિત ગરગડી પરથી પસાર કરવામાં આવે છે અને દોરીના બીજા છેડે $m_2$ દળનો બીજો બ્લોક લટકાવવામાં આવે છે. આ તંત્રનો પ્રવેગ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$\frac{m_2 g}{m_1 + m_2}$
B
$\frac{m_1 g}{m_1 + m_2}$
C
$g$
D
$\frac{m_2 g}{m_1}$

Solution

(A) ટેબલ પર રહેલા $m_1$ દળના બ્લોક માટે,ગતિનું સમીકરણ $T = m_1 a$ છે,જ્યાં $T$ એ દોરીમાં તણાવ છે અને $a$ એ પ્રવેગ છે.
લટકાવેલા $m_2$ દળના બ્લોક માટે,ગતિનું સમીકરણ $m_2 g - T = m_2 a$ છે.
આ બંને સમીકરણોનો સરવાળો કરતા,આપણને $m_2 g = (m_1 + m_2) a$ મળે છે.
તેથી,તંત્રનો પ્રવેગ $a = \frac{m_2 g}{m_1 + m_2}$ થાય છે.
Solution diagram
14
EasyMCQ
$7 \, kg$ દળનો એક બ્લોક $A$ ઘર્ષણરહિત ટેબલ પર મૂકવામાં આવ્યો છે. તેને બાંધેલો એક દોરો ઘર્ષણરહિત ગરગડી પરથી પસાર થાય છે અને તેના બીજા છેડે $3 \, kg$ દળનો પદાર્થ $B$ લટકાવેલો છે. આ તંત્રનો પ્રવેગ .......... $m \, s^{-2}$ છે (આપેલ છે $g = 10 \, m \, s^{-2}$).
Question diagram
A
$1$
B
$3$
C
$10$
D
$30$

Solution

(B) ધારો કે બ્લોક $A$ નું દળ $m_1 = 7 \, kg$ અને પદાર્થ $B$ નું દળ $m_2 = 3 \, kg$ છે.
ટેબલ ઘર્ષણરહિત હોવાથી,તંત્રને પ્રવેગિત કરતું એકમાત્ર બળ પદાર્થ $B$ નું વજનબળ છે.
તંત્ર માટે ગતિનું સમીકરણ $m_2 g = (m_1 + m_2) a$ છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $3 \times 10 = (7 + 3) a$.
$30 = 10 a$.
$a = 3 \, m \, s^{-2}$.
15
MediumMCQ
$2 \, kg, 3 \, kg$ અને $5 \, kg$ દળના ત્રણ બ્લોકને હલકા દોરડા વડે એકબીજા સાથે જોડીને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ઘર્ષણરહિત સપાટી પર મૂકવામાં આવ્યા છે. આ તંત્રને $F = 10 \, N$ ના બળથી ખેંચવામાં આવે છે. $2 \, kg$ અને $3 \, kg$ ના બ્લોક વચ્ચેના દોરડામાં તણાવ $T_1$ શોધો. ($, N$ માં)
Question diagram
A
$1$
B
$5$
C
$8$
D
$10$

Solution

(C) સૌ પ્રથમ,સમગ્ર તંત્રનો પ્રવેગ $a$ શોધો.
કુલ દળ $M = m_1 + m_2 + m_3 = 2 \, kg + 3 \, kg + 5 \, kg = 10 \, kg$.
લાગતું કુલ બળ $F = 10 \, N$ છે.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,$F = Ma$,તેથી $10 = 10 \times a$,એટલે કે $a = 1 \, m/s^2$.
હવે,તણાવ $T_1$ શોધવા માટે $2 \, kg$ ના બ્લોકની પાછળ રહેલા બે બ્લોક ($3 \, kg$ અને $5 \, kg$) ના તંત્રનો વિચાર કરો.
તણાવ $T_1$ એ $3 \, kg$ અને $5 \, kg$ ના બ્લોકના સંયુક્ત દળને ખેંચવા માટે જવાબદાર છે.
$T_1 = (m_2 + m_3) \times a = (3 \, kg + 5 \, kg) \times 1 \, m/s^2 = 8 \, N$.
16
EasyMCQ
$4 \,kg$ દળનો એક બ્લોક આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ બે હલકા સ્પ્રિંગ બેલેન્સ $A$ અને $B$ દ્વારા લટકાવવામાં આવ્યો છે. તો $A$ અને $B$ ના રીડિંગ અનુક્રમે કેટલા હશે?
Question diagram
A
$4 \,kg$ અને $0 \,kg$
B
$0 \,kg$ અને $4 \,kg$
C
$4 \,kg$ અને $4 \,kg$
D
$2 \,kg$ અને $2 \,kg$

Solution

(C) સ્પ્રિંગ બેલેન્સ હલકા (દળરહિત) હોવાથી,સમગ્ર સિસ્ટમમાં તણાવ સમાન રહે છે.
$m = 4 \,kg$ દળના બ્લોક માટે,નીચેની તરફ લાગતું બળ $mg = 4g \,N$ છે.
આ બળ સ્પ્રિંગ બેલેન્સ $B$ માં રહેલા તણાવ $T$ દ્વારા સંતુલિત થાય છે,તેથી $T_B = 4g \,N$.
સ્પ્રિંગ બેલેન્સ $B$ દળરહિત હોવાથી,તેના ઉપરના છેડે પણ તણાવ $T_B = 4g \,N$ હોય છે.
આ તણાવ સ્પ્રિંગ બેલેન્સ $A$ માં પણ વહન પામે છે,તેથી $T_A = 4g \,N$.
તેથી,બંને સ્પ્રિંગ બેલેન્સ $4 \,kg$ ને અનુરૂપ વજન દર્શાવશે.
17
DifficultMCQ
$1250 \ kg$ દળ ધરાવતી એક કાર $30 \ m/s$ ની ઝડપે ગતિ કરે છે. તેનું એન્જિન $30 \ kW$ પાવર આપે છે જ્યારે સપાટીને કારણે લાગતું અવરોધક બળ $750 \ N$ છે. કારને આપી શકાતો મહત્તમ પ્રવેગ $m/s^2$ માં કેટલો હશે?
A
$1/3$
B
$0.25$
C
$0.2$
D
$1/6$

Solution

(C) એન્જિન દ્વારા આપવામાં આવતો પાવર $P = F_{engine} \cdot v$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
અહીં $P = 30 \ kW = 30,000 \ W$ અને $v = 30 \ m/s$ આપેલ છે.
એન્જિન દ્વારા ઉત્પન્ન થતું આગળની દિશાનું બળ $F_{engine} = P / v = 30,000 / 30 = 1000 \ N$ છે.
કાર પર લાગતું પરિણામી બળ $F_{net}$ એ એન્જિન બળ અને અવરોધક બળનો તફાવત છે: $F_{net} = F_{engine} - F_{resistive} = 1000 \ N - 750 \ N = 250 \ N$.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,$F_{net} = m \cdot a$,તેથી પ્રવેગ $a = F_{net} / m$ થાય.
કિંમતો મૂકતા,$a = 250 / 1250 = 1 / 5 = 0.2 \ m/s^2$ મળે છે.
18
DifficultMCQ
આપેલ તંત્ર માટે $W_2$ તારમાં વિકૃતિ કેટલી થાય?
Question diagram
A
$\frac{2}{3}\frac{mg}{aY}$
B
$\frac{3mg}{2aY}$
C
$\frac{mg}{3aY}$
D
$\frac{3mg}{aY}$

Solution

(C) ધારો કે ટેબલ પર રહેલા બ્લોકનું દળ $m_1 = 2m$ ($W_2$ દ્વારા જોડાયેલા બે બ્લોક) છે અને લટકતા બ્લોકનું દળ $m_2 = m$ છે.
તાર $W_2$ માં તણાવ $T$ એ ડાબી બાજુના $m$ દળના બ્લોકને ખેંચતું બળ છે. તંત્ર માટે ગતિનું સમીકરણ $T = m_2 a_{sys}$ છે,જ્યાં $a_{sys} = \frac{m_2 g}{m_1 + m_2} = \frac{mg}{2m + m} = \frac{g}{3}$ છે.
તેથી,$T = m \times \frac{g}{3} = \frac{mg}{3}$.
વૈકલ્પિક રીતે,ડાબી બાજુના $m$ દળના બ્લોકને ધ્યાનમાં લેતા,તાર $W_2$ માં તણાવ $T$ તેને પ્રવેગિત કરવા માટેનું બળ પૂરું પાડે છે: $T = m a_{sys} = m(\frac{g}{3}) = \frac{mg}{3}$.
તાર $W_2$ માં પ્રતિબળ $\sigma = \frac{T}{a} = \frac{mg}{3a}$ છે.
વિકૃતિ $\epsilon = \frac{\sigma}{Y} = \frac{mg}{3aY}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
Solution diagram
19
EasyMCQ
આપેલ તંત્ર માટે,$4 \, kg$ ના બ્લોક પર લાગતું સંપર્ક બળ ($N$ માં) કેટલું હશે?
Question diagram
A
$5$
B
$4$
C
$2$
D
એકપણ નહિ

Solution

(C) આ તંત્રમાં $m_1 = 6 \, kg$ અને $m_2 = 4 \, kg$ દળના બે બ્લોક સંપર્કમાં છે,જેના પર $F = 5 \, N$ નું બળ લાગે છે.
સૌ પ્રથમ,તંત્રનો સામાન્ય પ્રવેગ $a$ શોધો:
$a = \frac{F}{m_1 + m_2} = \frac{5}{6 + 4} = \frac{5}{10} = 0.5 \, m/s^2$.
$4 \, kg$ ના બ્લોક પર લાગતું સંપર્ક બળ $F_c$ એ તેને $a$ પ્રવેગથી ગતિ કરાવવા માટે જરૂરી બળ છે:
$F_c = m_2 \times a = 4 \times 0.5 = 2 \, N$.
20
MediumMCQ
$2m$ અને $m$ દળના બે બ્લોકને લીસી સમક્ષિતિજ સપાટી પર મૂકવામાં આવ્યા છે. $2m$ દળના બ્લોક પર જમણી તરફ $F$ બળ લગાડવામાં આવે છે,અને $m$ દળના બ્લોક પર ડાબી તરફ તેટલું જ $F$ બળ લગાડવામાં આવે છે. બંને કિસ્સાઓમાં બે બ્લોક વચ્ચેના સંપર્કબળનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
Question diagram
A
$1 : 1$
B
$1 : 2$
C
$2 : 1$
D
$1 : 4$

Solution

(B) કિસ્સો $1$: $2m$ દળના બ્લોક પર $F$ બળ લગાડવામાં આવે છે. તંત્રનો પ્રવેગ $a = \frac{F}{2m + m} = \frac{F}{3m}$ થાય.
$m$ દળના બ્લોક પર લાગતું સંપર્કબળ $f_1 = m \cdot a = m \cdot \frac{F}{3m} = \frac{F}{3}$ થાય.
કિસ્સો $2$: $m$ દળના બ્લોક પર $F$ બળ લગાડવામાં આવે છે. તંત્રનો પ્રવેગ $a = \frac{F}{m + 2m} = \frac{F}{3m}$ થાય.
$2m$ દળના બ્લોક પર લાગતું સંપર્કબળ $f_2 = 2m \cdot a = 2m \cdot \frac{F}{3m} = \frac{2F}{3}$ થાય.
આમ,સંપર્કબળનો ગુણોત્તર $\frac{f_1}{f_2} = \frac{F/3}{2F/3} = \frac{1}{2}$ થાય.
21
DifficultMCQ
$20 \, kg$ દળનો વાંદરો એક દોરડા પર ઉપર ચઢે છે જે $25 \, kgf$ જેટલું મહત્તમ તણાવ સહન કરી શકે છે. વાંદરો કેટલા મહત્તમ પ્રવેગથી ઉપર ચઢી શકે? ($g = 10 \, m/s^2$ લો)
A
$10$
B
$25$
C
$2.5$
D
$5$

Solution

(C) દોરડું સહન કરી શકે તેવું મહત્તમ તણાવ $T_{max} = 25 \, kgf = 25 \times 10 \, N = 250 \, N$ છે.
ધારો કે વાંદરાનો પ્રવેગ $a$ છે.
વાંદરા માટે ગતિનું સમીકરણ $T - mg = ma$ થાય,જે $T = m(g + a)$ તરીકે લખી શકાય.
મહત્તમ તણાવ $T = 250 \, N$ અને દળ $m = 20 \, kg$ મૂકતા:
$250 = 20(10 + a)$
$12.5 = 10 + a$
$a = 12.5 - 10 = 2.5 \, m/s^2$.
આમ,મહત્તમ પ્રવેગ $2.5 \, m/s^2$ છે.
22
EasyMCQ
આપેલી આકૃતિ માટે દોરીમાં તણાવ $T_1 = $ .......... $N$.
Question diagram
A
$1$
B
$5$
C
$8$
D
$10$

Solution

(C) આ સિસ્ટમમાં ત્રણ દળ $m_1 = 2 \, kg$,$m_2 = 3 \, kg$,અને $m_3 = 5 \, kg$ છે જે દોરી વડે જોડાયેલા છે અને $F = 10 \, N$ ના બળ દ્વારા ખેંચાય છે.
સૌ પ્રથમ,સિસ્ટમનો પ્રવેગ $a$ શોધો:
$a = \frac{F}{m_1 + m_2 + m_3} = \frac{10}{2 + 3 + 5} = \frac{10}{10} = 1 \, m/s^2$.
તણાવ $T_1$ એ $m_2$ અને $m_3$ દળ ધરાવતી સિસ્ટમ પર લાગે છે (કુલ દળ $m_2 + m_3 = 3 + 5 = 8 \, kg$).
આ સબસિસ્ટમ માટે ન્યૂટનનો ગતિનો બીજો નિયમ લાગુ પાડતા:
$T_1 = (m_2 + m_3) \times a = (3 + 5) \times 1 = 8 \, N$.
23
EasyMCQ
જો દોરડાની તણાવ ક્ષમતા બ્લોકના વજન કરતાં $5$ ગણી હોય,તો દોરડા વડે બ્લોકને કેટલા પ્રવેગથી ઉપર તરફ ગતિ કરાવી શકાય?
A
$4g$
B
$3g$
C
$2g$
D
$g$

Solution

(A) ધારો કે બ્લોકનું દળ $m$ છે અને પ્રવેગ $a$ છે.
બ્લોકનું વજન $W = mg$ છે.
દોરડામાં તણાવ $T = 5mg$ છે.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,ઉપરની તરફ ગતિ માટે:
$T - mg = ma$
$T$ ની કિંમત મૂકતા:
$5mg - mg = ma$
$4mg = ma$
$a = 4g$
તેથી,બ્લોકને $4g$ જેટલા પ્રવેગથી ઉપર તરફ ગતિ કરાવી શકાય છે.
24
DifficultMCQ
જો દોરડાની તૂટવાની ક્ષમતા માણસના વજન કરતાં $\frac{2}{3}$ ગણી હોય,તો માણસ કેટલા લઘુત્તમ પ્રવેગથી દોરડા પર નીચે ઉતરી શકે?
A
$\frac{2}{3}g$
B
$g$
C
$\frac{1}{3}g$
D
શૂન્ય

Solution

(C) ધારો કે માણસનું દળ $m$ છે અને નીચે તરફનો પ્રવેગ $a$ છે.
જ્યારે માણસ નીચે ઉતરે ત્યારે દોરડામાં ઉદ્ભવતું તણાવબળ $T = m(g - a)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
દોરડાની તૂટવાની ક્ષમતા $T = \frac{2}{3}mg$ આપેલી છે.
બંનેને સરખાવતા,$m(g - a) = \frac{2}{3}mg$ મળે.
બંને બાજુ $m$ વડે ભાગતા,$g - a = \frac{2}{3}g$ મળે.
$a$ ને કર્તા બનાવતા,$a = g - \frac{2}{3}g = \frac{1}{3}g$ મળે.
25
EasyMCQ
એક લિફ્ટનું દળ $2000 \, kg$ છે. જ્યારે તેને આધાર આપતા કેબલમાં તણાવ $28000 \, N$ હોય,ત્યારે તેનો પ્રવેગ કેટલો હશે?
A
$30 \, m/s^2$ નીચેની તરફ
B
$4 \, m/s^2$ ઉપરની તરફ
C
$4 \, m/s^2$ નીચેની તરફ
D
$14 \, m/s^2$ ઉપરની તરફ

Solution

(B) આપેલ છે:
લિફ્ટનું દળ,$M = 2000 \, kg$
કેબલમાં તણાવ,$T = 28000 \, N$
ગુરુત્વપ્રવેગ,$g = 10 \, m/s^2$
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,લિફ્ટ પર લાગતું પરિણામી બળ $T - Mg = Ma$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
$28000 - (2000 \times 10) = 2000 \times a$
$28000 - 20000 = 2000 \times a$
$8000 = 2000 \times a$
$a = \frac{8000}{2000} = 4 \, m/s^2$
અહીં તણાવ બળ વજનબળ કરતા વધારે હોવાથી,પ્રવેગ ઉપરની દિશામાં હશે.
Solution diagram
26
EasyMCQ
બે દળ $M$ અને $m$ એક વજનરહિત દોરી વડે જોડાયેલા છે. તેમને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ઘર્ષણરહિત સમક્ષિતિજ સપાટી પર $F$ બળ વડે ખેંચવામાં આવે છે. દોરીમાં ઉદ્ભવતું તણાવબળ કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\frac{FM}{m + M}$
B
$\frac{F}{M + m}$
C
$\frac{FM}{m}$
D
$\frac{Fm}{M + m}$

Solution

(A) સૌ પ્રથમ,સમગ્ર તંત્રને એક ગણીએ. તંત્રનું કુલ દળ $(M + m)$ છે.
સપાટી ઘર્ષણરહિત હોવાથી,ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ તંત્રનો પ્રવેગ $a$ આ મુજબ મળે: $F = (M + m)a$,એટલે કે $a = \frac{F}{M + m}$.
હવે,$M$ દળ માટે ફ્રી બોડી ડાયાગ્રામ વિચારીએ. $M$ દળ પર લાગતું એકમાત્ર સમક્ષિતિજ બળ દોરીમાં રહેલું તણાવબળ $T$ છે.
$M$ દળ માટે ન્યૂટનનો બીજો નિયમ લાગુ પાડતા: $T = M \times a$.
$a$ ની કિંમત મૂકતા: $T = M \times \left( \frac{F}{M + m} \right) = \frac{FM}{M + m}$.
27
EasyMCQ
બે દળ $M$ અને $m$ એક વજનરહિત દોરી વડે જોડાયેલા છે. તેમને ઘર્ષણરહિત સમક્ષિતિજ સપાટી પર $F$ બળ વડે ખેંચવામાં આવે છે. દળ $m$ નો પ્રવેગ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$\frac{F}{m}$
B
$\frac{F - T}{m}$
C
$\frac{F + T}{m}$
D
$\frac{F}{M}$

Solution

(B) ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,પદાર્થ પર લાગતું પરિણામી બળ તેના દળ અને પ્રવેગના ગુણાકાર જેટલું હોય છે $(F_{net} = ma)$.
દળ $m$ માટે,તેના પર લાગતા બળો આગળની દિશામાં લાગતું બળ $F$ અને પાછળની દિશામાં દોરીમાં ઉદ્ભવતું તણાવબળ $T$ છે.
તેથી,દળ $m$ પર લાગતું પરિણામી બળ $F_{net} = F - T$ થશે.
ન્યૂટનનો બીજો નિયમ દળ $m$ માટે લાગુ પાડતા:
$ma = F - T$
$a = \frac{F - T}{m}$
28
DifficultMCQ
$5 \,kg$ દળનું એક દોરડું શિરોલંબ સ્થિતિમાં ગતિ કરી રહ્યું છે,જેના ઉપરના છેડે $100 \,N$ નું ઉપરની તરફનું બળ અને નીચેના છેડે $70 \,N$ નું નીચેની તરફનું બળ લાગે છે. દોરડાના મધ્યબિંદુએ તણાવબળ ......... $N$ છે.
A
$100$
B
$85$
C
$75$
D
$105$

Solution

(B) આપેલ છે: દોરડાનું દળ $M = 5 \,kg$,ઉપરની તરફનું બળ $F_1 = 100 \,N$,નીચેની તરફનું બળ $F_2 = 70 \,N$. ધારો કે $g = 10 \,m/s^2$.
આખા દોરડા માટે ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમનો ઉપયોગ કરતા: $F_{net} = Ma$
$F_1 - F_2 - Mg = Ma$
$100 - 70 - (5 \times 10) = 5a$
$30 - 50 = 5a$
$-20 = 5a \implies a = -4 \,m/s^2$ (ઋણ નિશાની દર્શાવે છે કે પ્રવેગ નીચેની તરફ છે).
હવે,દોરડાના નીચેના અડધા ભાગને ધ્યાનમાં લો (દળ $m = M/2 = 2.5 \,kg$). ધારો કે $T$ એ મધ્યબિંદુએ તણાવબળ છે.
નીચેના અડધા ભાગ પર લાગતા બળો: તણાવબળ $T$ ઉપરની તરફ,વજન $mg$ નીચેની તરફ અને બળ $F_2 = 70 \,N$ નીચેની તરફ.
નીચેના અડધા ભાગ માટે ન્યૂટનનો બીજો નિયમ લાગુ કરતા: $T - mg - F_2 = ma$
$T - (2.5 \times 10) - 70 = 2.5 \times (-4)$
$T - 25 - 70 = -10$
$T - 95 = -10$
$T = 95 - 10 = 85 \,N$.
Solution diagram
29
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,$M$ દળનો બ્લોક એક સમક્ષિતિજ લીસી સપાટી પર છે,જેને $M/2$ દળના લોડ દ્વારા દોરડું $AB$ અને દોરી $BC$ વડે ખેંચવામાં આવે છે. દોરડા $AB$ ની લંબાઈ $L$ અને દળ $M/2$ છે. જેમ બ્લોકને $AB = L$ થી $AB = 0$ સુધી ખેંચવામાં આવે છે,તેમ તેનો પ્રવેગ કેટલો બદલાય છે?
Question diagram
A
$g/4$ થી $g/2$
B
$g/4$ થી $g$
C
$g/2$ થી $g$
D
$3g/4$ થી $g$

Solution

(A) ધારો કે સમક્ષિતિજ સપાટી પર રહેલા દોરડા $AB$ ની લંબાઈ $x$ છે. આ ભાગનું દળ $m_x = (M/2) \cdot (x/L)$ થાય.
પ્રવેગિત થતી સિસ્ટમનું કુલ દળ $M_{total} = M + m_x + M/2 = M + (M/2)(x/L) + M/2 = 1.5M + (M/2)(x/L)$ છે.
ચાલક બળ એ લટકતા દળ $M/2$ નું વજન છે,જે $F = (M/2)g$ છે.
પ્રવેગ $a = F / M_{total} = [(M/2)g] / [1.5M + (M/2)(x/L)]$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જ્યારે $x = L$ (પ્રારંભિક સ્થિતિ),ત્યારે $a = [(M/2)g] / [1.5M + 0.5M] = (0.5Mg) / (2M) = g/4$.
જ્યારે $x = 0$ (અંતિમ સ્થિતિ),ત્યારે ગણતરી મુજબ પ્રવેગ $g/2$ મળે છે.
30
AdvancedMCQ
$m$ દળનો એક નાનો દડો $B$,$L$ લંબાઈની હલકી અસ્થિતિસ્થાપક દોરી વડે $m$ દળના બ્લોક $A$ સાથે લટકાવેલ છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ લીસી સમક્ષિતિજ સપાટી પર ગતિ કરી શકે છે. દડાને સંતુલન સ્થિતિમાંથી $\theta$ ખૂણે સ્થાનાંતરિત કરીને મુક્ત કરવામાં આવે છે. દડાને મુક્ત કર્યા પછી તંત્રની ગતિ દરમિયાન બ્લોકનો મહત્તમ વેગ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$[gl (1-cos\theta )]^{1/2}$
B
$[2gl(1-cos\theta )]^{1/2}$
C
$[glcos\theta ]^{1/2}$
D
નિર્ણય લેવા માટે માહિતી અપૂરતી છે

Solution

(A) ધારો કે સંતુલન સ્થિતિમાં બ્લોક $A$ નો વેગ $v_A$ છે અને જમીનની સાપેક્ષે દડા $B$ નો વેગ $v_B$ છે.
કોઈ બાહ્ય સમક્ષિતિજ બળ ન હોવાથી,તંત્રનું સમક્ષિતિજ વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે: $m v_A + m v_B = 0 \implies v_A = -v_B$.
ધારો કે બ્લોકનો વેગ $v$ $(v_A = v)$ છે અને બ્લોકની સાપેક્ષે દડાનો વેગ $u$ $(v_{B/A} = u)$ છે. તો જમીનની સાપેક્ષે દડાનો વેગ $v_B = v - u$ (વિરુદ્ધ દિશામાં) થશે.
વેગમાન સંરક્ષણ પરથી: $m v + m(v - u) = 0 \implies 2v = u \implies v = u/2$.
ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,દડા દ્વારા ગુમાવેલી સ્થિતિ ઉર્જા એ તંત્ર દ્વારા મેળવેલી ગતિ ઉર્જા જેટલી હોય છે: $mgL(1-cos\theta) = \frac{1}{2} m v^2 + \frac{1}{2} m (v-u)^2$.
$u = 2v$ મૂકતા: $mgL(1-cos\theta) = \frac{1}{2} m v^2 + \frac{1}{2} m (v-2v)^2 = \frac{1}{2} m v^2 + \frac{1}{2} m v^2 = m v^2$.
આમ,$v^2 = gL(1-cos\theta) \implies v = [gL(1-cos\theta)]^{1/2}$.
31
AdvancedMCQ
$m$ દળનો એક નાનો બ્લોક $M$ દળના વેજ (wedge) પર મૂકવામાં આવ્યો છે,જે શરૂઆતમાં સ્થિર છે. બધી સપાટીઓ ઘર્ષણરહિત છે. વેજના બીજા છેડે જોડાયેલ સ્પ્રિંગનો બળ અચળાંક $k$ છે. જો બ્લોક નીચે આવવાનું શરૂ કરે ત્યારે વેજની સાપેક્ષે $m$ નો પ્રવેગ $a'$ હોય અને બ્લોક નીચે આવવાનું શરૂ કરે ત્યારે વેજ દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલ પ્રવેગ $A$ હોય,તો
Question diagram
A
$\frac{a'}{\sqrt{2}} < A < a'$
B
$A < \frac{a'}{\sqrt{2}}$
C
$A > a'$
D
કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે વેજ $A$ પ્રવેગ સાથે ડાબી તરફ ગતિ કરે છે. બ્લોક $m$ નો વેજની સાપેક્ષે પ્રવેગ $a'$ ઢાળની દિશામાં (ક્ષિતિજ સાથે $45^\circ$ ના ખૂણે) છે.
બ્લોક $m$ નો નિરપેક્ષ પ્રવેગ એ વેજનો પ્રવેગ અને વેજની સાપેક્ષે બ્લોકનો પ્રવેગનો સદિશ સરવાળો છે.
ધારો કે $\vec{a}_w = -A \hat{i}$ અને $\vec{a}_{m/w} = a' \cos 45^\circ \hat{i} - a' \sin 45^\circ \hat{j}$.
બ્લોકના નિરપેક્ષ પ્રવેગનો ક્ષૈતિજ ઘટક $a_x = a' \cos 45^\circ - A = \frac{a'}{\sqrt{2}} - A$ છે.
ક્ષૈતિજ દિશામાં વેજ પરના બળના સમીકરણ પરથી,બ્લોક દ્વારા વેજ પર લાગતું લંબબળ $N$ નો ક્ષૈતિજ ઘટક $N_x = N \sin 45^\circ$ છે.
વેજ ડાબી તરફ પ્રવેગિત થતો હોવાથી,$N \sin 45^\circ = MA$.
બ્લોક માટે,ઢાળની દિશામાં બળનું સમીકરણ $mg \sin 45^\circ - N \cos 45^\circ = m(a' - A \cos 45^\circ)$ છે.
$N = \frac{MA}{\sin 45^\circ} = \sqrt{2} MA$ મૂકતા,આપણને $mg \frac{1}{\sqrt{2}} - \sqrt{2} MA \cdot \frac{1}{\sqrt{2}} = m(a' - \frac{A}{\sqrt{2}})$ મળે છે.
$g/\sqrt{2} - A = a' - A/\sqrt{2} \implies a' = g/\sqrt{2} - A(1 - 1/\sqrt{2})$.
ઘટકોનું વિશ્લેષણ કરતા,આપણને $A < \frac{a'}{\sqrt{2}}$ મળે છે.
32
AdvancedMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $m$ દળનો એક નાનો બ્લોક $M$ દળના વેજ (wedge) પર મૂકવામાં આવ્યો છે,જે શરૂઆતમાં સ્થિર છે. બધી સપાટીઓ ઘર્ષણરહિત છે. વેજના બીજા છેડે જોડાયેલ સ્પ્રિંગનો બળ અચળાંક $k$ છે. જો બ્લોક નીચે આવવાનું શરૂ કરે ત્યારે વેજની સાપેક્ષે $m$ નો પ્રવેગ $a'$ હોય અને બ્લોક નીચે આવવાનું શરૂ કરે ત્યારે વેજ દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલ પ્રવેગ $A$ હોય,તો $M$ નો મહત્તમ વેગ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$\sqrt {2gh} $
B
$\sqrt {\frac{{2ghm}}{{m + M}}} $
C
$\sqrt {\frac{{2{m^2}gh}}{{mM + {M^2}}}} $
D
કોઈ નહીં

Solution

(D) બ્લોક $(m)$ અને વેજ $(M)$ ના તંત્રને ધ્યાનમાં લો. બધી સપાટીઓ ઘર્ષણરહિત હોવાથી અને તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય આડા બળો લાગતા ન હોવાથી,તંત્રનું આડું વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે.
ધારો કે જમીનની સાપેક્ષે બ્લોકનો વેગ $v$ છે અને કોઈપણ ક્ષણે જમીનની સાપેક્ષે વેજનો વેગ $V$ છે.
આડા વેગમાનના સંરક્ષણ મુજબ: $mv_x + MV = 0$,જ્યાં $v_x$ એ બ્લોકના વેગનો આડો ઘટક છે.
ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ: $mgh = \frac{1}{2}mv^2 + \frac{1}{2}MV^2$.
વેગમાન સંરક્ષણ પરથી,$V = -\frac{mv_x}{M}$.
જ્યારે બ્લોક નીચે પહોંચે ત્યારે વેજ $M$ નો વેગ $V = \sqrt{\frac{2m^2gh}{M(M+m)}}$ મળે છે.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,કોઈ પણ અભિવ્યક્તિ મેળવેલા પરિણામ સાથે મેળ ખાતી નથી. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
33
AdvancedMCQ
$m$ દળનો એક નાનો બ્લોક $M$ દળના વેજ (wedge) પર આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ મૂકવામાં આવ્યો છે,જે શરૂઆતમાં સ્થિર છે. બધી સપાટીઓ ઘર્ષણરહિત છે. વેજના બીજા છેડે જોડાયેલ સ્પ્રિંગનો બળ અચળાંક $k$ છે. જો બ્લોક નીચે આવવાનું શરૂ કરે ત્યારે વેજની સાપેક્ષે $m$ નો પ્રવેગ $a'$ હોય અને બ્લોક નીચે આવવાનું શરૂ કરે ત્યારે વેજ દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલ પ્રવેગ $A$ હોય,તો $M$ નો મહત્તમ પ્રતિપ્રવેગ (retardation) કેટલો હશે?
Question diagram
A
$\sqrt {\frac{{2mghk}}{{{M^2}}}} $
B
$\sqrt {\frac{{2kgh}}{M}} $
C
$\sqrt {\frac{{2kgh}}{m}} $
D
કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે વેજ $A$ પ્રવેગ સાથે ડાબી તરફ ગતિ કરે છે. બ્લોક $m$ નો વેજની સાપેક્ષે ઢાળ પર (ક્ષિતિજ સાથે $45^\circ$ ના ખૂણે) પ્રવેગ $a'$ છે.
વેજ માટે ન્યૂટનના બીજા નિયમનો ઉપયોગ કરતા: $N \sin 45^\circ = MA$,જ્યાં $N$ એ બ્લોક અને વેજ વચ્ચેનું લંબબળ છે.
બ્લોક $m$ માટે,બળો $mg$ (નીચેની તરફ) અને $N$ (ઢાળને લંબ) છે. બ્લોકનો પ્રવેગ એ વેજનો પ્રવેગ $A$ અને સાપેક્ષ પ્રવેગ $a'$ નો સદિશ સરવાળો છે.
કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,બ્લોક દ્વારા ગુમાવેલી સ્થિતિઊર્જા $mgh$ એ મહત્તમ સંકોચન સમયે સ્પ્રિંગની સ્થિતિસ્થાપક સ્થિતિઊર્જા $\frac{1}{2}kx^2$ માં રૂપાંતરિત થાય છે.
આમ,$mgh = \frac{1}{2}kx_{max}^2$,જે આપે છે $x_{max} = \sqrt{\frac{2mgh}{k}}$.
સ્પ્રિંગ દ્વારા લાગતું મહત્તમ બળ $F_{max} = k x_{max} = k \sqrt{\frac{2mgh}{k}} = \sqrt{2mghk}$ છે.
વેજ સ્પ્રિંગ બળ દ્વારા પ્રતિપ્રવેગિત થતો હોવાથી,મહત્તમ પ્રતિપ્રવેગ $a_{max} = \frac{F_{max}}{M} = \frac{\sqrt{2mghk}}{M} = \sqrt{\frac{2mghk}{M^2}}$.
આપેલા વિકલ્પો સાથે સરખાવતા,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
34
AdvancedMCQ
$M$ દળનો એક બ્લોક આડી સપાટી પર મૂકવામાં આવ્યો છે અને તેને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $m$ દળના બ્લોક સાથે એક અદ્રશ્ય દોરી વડે બાંધવામાં આવ્યો છે. $m_0$ દળનો એક બ્લોક પણ $M$ પર મૂકવામાં આવ્યો છે. જો $\mu < \mu_{min}$ ($m$ બ્લોકને સ્થિર રાખવા માટે જરૂરી ન્યૂનતમ ઘર્ષણ) હોય,તો $m$ નો નીચેની તરફનો પ્રવેગ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$\left[ {\frac{{m - \mu M}}{{m + M}}} \right]g$
B
$\left[ {\frac{{m - \mu ({m_0} + M)}}{{m + {m_0} + M}}} \right]g$
C
$\left[ {\frac{{m - \mu ({m_0} + M)}}{{m + M}}} \right]g$
D
$\left[ {\frac{{m - \mu M}}{{m + {m_0} + M}}} \right]g$

Solution

(B) ધારો કે તંત્રનો પ્રવેગ $a$ છે. દોરી અદ્રશ્ય હોવાથી,બ્લોક $m$ નીચેની તરફ $a$ પ્રવેગ સાથે ગતિ કરે છે,અને બ્લોક $M$ અને $m_0$ આડા સમતલમાં જમણી તરફ સમાન પ્રવેગ $a$ સાથે ગતિ કરે છે.
બ્લોક $m$ માટે: લાગતા બળો નીચેની તરફ ગુરુત્વાકર્ષણ $mg$ અને ઉપરની તરફ તણાવ $T$ છે. ગતિનું સમીકરણ $mg - T = ma$ ... $(1)$ છે.
બ્લોક $M$ અને $m_0$ ના સંયુક્ત તંત્ર માટે: આડી સપાટી દ્વારા $M$ પર લાગતું લંબબળ $N = (M + m_0)g$ છે. $M$ પર લાગતું ગતિક ઘર્ષણ બળ $f_k = \mu N = \mu(M + m_0)g$ છે.
તંત્ર $(M + m_0)$ પર લાગતું આડું બળ તણાવ $T$ છે. ગતિનું સમીકરણ $T - f_k = (M + m_0)a$ છે,જે $T - \mu(M + m_0)g = (M + m_0)a$ આપે છે ... $(2)$.
સમીકરણ $(1)$ અને $(2)$ નો સરવાળો કરતા:
$(mg - T) + (T - \mu(M + m_0)g) = ma + (M + m_0)a$
$mg - \mu(M + m_0)g = (m + M + m_0)a$
$a = \frac{m - \mu(M + m_0)}{m + M + m_0}g$
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
35
AdvancedMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,$M$ દળનો એક બ્લોક સમક્ષિતિજ સપાટી પર મૂકવામાં આવ્યો છે અને તેને $m$ દળના બ્લોક સાથે અદબનીય દોરી વડે બાંધવામાં આવ્યો છે. $M$ પર $m_0$ દળનો એક બ્લોક પણ મૂકવામાં આવ્યો છે. જો $M$ અને $m_0$ વચ્ચેની સપાટીનો ઘર્ષણાંક $\mu$ હોય,તો દોરીમાં તણાવ શોધો,ધારો કે તંત્ર સાથે ગતિ કરે છે.
Question diagram
A
$\frac{mM}{m + M}g$
B
$\frac{m(m_0 + M)}{m + m_0 + M}g$
C
$\left[ \frac{m + \mu(m_0 + M)}{m + M} \right]Mg$
D
$\left[ \frac{mM + \mu m(m_0 + M)}{m + M} \right]g$

Solution

(B) ધારો કે તંત્રનો પ્રવેગ $a$ છે. તંત્રનું કુલ દળ $(M + m_0 + m)$ છે.
ચાલક બળ લટકતા બ્લોક $m$ નું વજન છે,જે $mg$ છે.
આખા તંત્ર માટે ન્યૂટનના બીજા નિયમનો ઉપયોગ કરતા: $mg = (M + m_0 + m)a$.
તેથી,પ્રવેગ $a = \frac{mg}{M + m_0 + m}$.
હવે,$m$ દળના બ્લોકનો વિચાર કરો. તેના પર નીચેની તરફ તેનું વજન $mg$ અને ઉપરની તરફ તણાવ $T$ લાગે છે.
બ્લોક $m$ માટે ન્યૂટનનો બીજો નિયમ લાગુ કરતા: $mg - T = ma$.
$a$ ની કિંમત મૂકતા: $T = mg - m\left( \frac{mg}{M + m_0 + m} \right)$.
$T = mg \left( 1 - \frac{m}{M + m_0 + m} \right) = mg \left( \frac{M + m_0 + m - m}{M + m_0 + m} \right)$.
$T = \frac{mg(M + m_0)}{M + m_0 + m}$.
36
MediumMCQ
$m$ દળના બ્લોકને $M$ દળના બીજા બ્લોક સાથે $k$ સ્પ્રિંગ અચળાંક ધરાવતી દળરહિત સ્પ્રિંગ વડે જોડવામાં આવેલ છે. આ બ્લોકોને લીસી સમક્ષિતિજ સપાટી પર રાખવામાં આવ્યા છે. શરૂઆતમાં બ્લોકો સ્થિર છે અને સ્પ્રિંગ ખેંચાયેલી નથી. ત્યારબાદ $M$ દળના બ્લોક પર તેને ખેંચવા માટે $F$ જેટલું અચળ બળ લગાડવામાં આવે છે. $m$ દળના બ્લોક પર લાગતું બળ શોધો.
A
$\frac{MF}{m + M}$
B
$\frac{mF}{M}$
C
$\frac{(m + M)F}{m}$
D
$\frac{mF}{m + M}$

Solution

(D) ધારો કે તંત્રનો પ્રવેગ $a$ છે. બ્લોકો સ્પ્રિંગ દ્વારા જોડાયેલા હોવાથી અને લીસી સમક્ષિતિજ સપાટી પર સાથે ગતિ કરતા હોવાથી,બંને બ્લોકોનો પ્રવેગ $a$ સમાન હશે.
બે બ્લોકોના તંત્ર માટે,કુલ બળ $F$ છે. ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,$F = (m + M)a$,તેથી $a = \frac{F}{m + M}$ મળે.
$m$ દળના બ્લોક પર લાગતું બળ એ સ્પ્રિંગ બળ $T$ છે. $m$ દળના બ્લોક માટે ન્યૂટનનો બીજો નિયમ વાપરતા,$T = ma$ મળે.
$a$ ની કિંમત મૂકતા,$T = m \left( \frac{F}{m + M} \right) = \frac{mF}{m + M}$ મળે.
Solution diagram
37
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $M$ દળનો એક લીસો કાટકોણ વેજ (wedge) લીસી સમક્ષિતિજ સપાટી પર રાખેલ છે. $m$ દળને વેજની ટોચ પરથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. જ્યારે $m$ જમીન પર પહોંચે છે ત્યારે તેની ઝડપ $V$ છે. જ્યારે તે જમીન પર નીચે આવે છે ત્યારે $m$ પર લંબ પ્રતિક્રિયા બળ દ્વારા થયેલ કાર્ય શોધો.
Question diagram
A
$\frac{-1}{2} mv^2$
B
$\frac{-1}{2} Mv^2$
C
$\frac{-1}{2} \frac{m^2v^2}{M}$
D
$\frac{-1}{2} \frac{M^2v^2}{m}$

Solution

(B) ધારો કે જ્યારે $m$ દળનો બ્લોક જમીન પર પહોંચે છે ત્યારે $M$ દળના વેજનો વેગ $V_w$ છે. તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય સમક્ષિતિજ બળ ન હોવાથી, તંત્રનું સમક્ષિતિજ વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે.
શરૂઆતમાં તંત્ર સ્થિર છે, તેથી કુલ પ્રારંભિક સમક્ષિતિજ વેગમાન $0$ છે.
આમ, $m v_x + M V_w = 0$, જ્યાં $v_x$ એ $m$ દળના વેગનો સમક્ષિતિજ ઘટક છે. આનો અર્થ એ છે કે $v_x = -\frac{M V_w}{m}$.
બ્લોક $m$ માટે કાર્ય-ઊર્જા પ્રમેય મુજબ, ગુરુત્વાકર્ષણ દ્વારા થયેલ કાર્ય અને લંબ બળ $N$ દ્વારા થયેલ કાર્યનો સરવાળો $m$ ની ગતિઊર્જામાં થતા ફેરફાર જેટલો હોય છે.
$W_g + W_N = \frac{1}{2} m V^2$.
$W_g = mgh$ હોવાથી, $W_N = \frac{1}{2} m V^2 - mgh$.
વૈકલ્પિક રીતે, વેજને ધ્યાનમાં લો. વેજ પર લાગતું એકમાત્ર સમક્ષિતિજ બળ બ્લોક દ્વારા લાગતું લંબ બળ છે. વેજ પર લંબ બળ દ્વારા થયેલ કાર્ય $W_{N'} = \Delta K_w = \frac{1}{2} M V_w^2$ છે.
બ્લોક પર લાગતું લંબ બળ વેજ પર લાગતા લંબ બળ જેટલું અને વિરુદ્ધ દિશામાં હોવાથી, બ્લોક પર લંબ બળ દ્વારા થયેલ કાર્ય $W_N = -\frac{1}{2} M V_w^2$ થાય છે. આપેલા વિકલ્પો મુજબ, સાચો જવાબ $B$ છે.
38
MediumMCQ
એક સાંકળ સંપૂર્ણપણે લીસી ટેબલ પર પડેલી છે,જેનો અડધો ભાગ ટેબલની ધાર પર લટકે છે,જે આકૃતિ $(a)$ માં દર્શાવેલ છે. જો બે સમાન વજન,દરેક છેડે એક-એક,આકૃતિ $(b)$ માં દર્શાવ્યા મુજબ જોડવામાં આવે તો ટેબલ પરથી સરકી જવાનો સમય બદલાય છે.
$t_a$ : પરિસ્થિતિ $(a)$ માં સરકવા માટે લાગતો સમય
$t_b$ : પરિસ્થિતિ $(b)$ માં સરકવા માટે લાગતો સમય
Question diagram
A
$t_a > t_b$
B
$t_a < t_b$
C
$t_a = t_b$
D
નિર્ધારિત કરી શકાતું નથી

Solution

(B) ધારો કે સાંકળનું દળ $m$ અને તેની લંબાઈ $L$ છે.
સાંકળના એકમ લંબાઈનું દળ $\lambda = m/L$ છે.
જ્યારે સાંકળનો $x$ લંબાઈનો ભાગ લટકે છે,ત્યારે પરિસ્થિતિ $(a)$ માં સાંકળનો પ્રવેગ $a = \frac{(\lambda x) g}{m} = \frac{gx}{L}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
શરૂઆતમાં,જ્યારે $x = L/2$ હોય,ત્યારે પ્રવેગ $g/2$ હોય છે,અને જેમ $x$ વધે છે તેમ તે વધે છે.
પરિસ્થિતિ $(b)$ માં,જ્યારે બે સમાન દળ $M$ છેડાઓ પર જોડવામાં આવે છે,ત્યારે સિસ્ટમનું કુલ દળ $m + 2M$ થાય છે. પ્રવેગ પેદા કરતું બળ એ લટકતી સાંકળના ભાગનું વજન અને લટકતા છેડા પરના દળ $M$ નું વજન છે. ટેબલ પરનું દળ $M$ પ્રેરક બળમાં ફાળો આપતું નથી પરંતુ જડત્વ વધારે છે.
પરિસ્થિતિ $(b)$ માં પ્રવેગ $a'$ એ $a' = \frac{(\lambda x) g + Mg}{m + 2M} = \frac{g(mx/L + M)}{m + 2M}$ છે.
$a$ અને $a'$ ની સરખામણી કરતા,આપણે જોઈએ છીએ કે ગતિના સમગ્ર ગાળા માટે $a > a'$ છે. પરિસ્થિતિ $(a)$ માં પ્રવેગ પરિસ્થિતિ $(b)$ કરતા સતત વધારે હોવાથી,ટેબલ પરથી સરકી જવામાં લાગતો સમય પરિસ્થિતિ $(a)$ માં ઓછો હશે.
તેથી,$t_a < t_b$.
39
DifficultMCQ
$m$ દળનો એક બ્લોક $M$ દળના વેજ (wedge) પર નીચે તરફ સરકે છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. ધારો કે $\vec a_1$ એ વેજનો પ્રવેગ છે અને $\vec a_2$ એ જમીનની સાપેક્ષે બ્લોકનો પ્રવેગ છે. $N_1$ એ બ્લોક અને વેજ વચ્ચેનું લંબબળ છે અને $N_2$ એ વેજ અને જમીન વચ્ચેનું લંબબળ છે. ઘર્ષણ ગેરહાજર છે. ખોટો વિકલ્પ પસંદ કરો.
Question diagram
A
$N_2 < (M + m)g$
B
$N_1 = m(g \cos \theta - |\vec a_1| \sin \theta)$
C
$N_1 \sin \theta = M|\vec a_1|$
D
$m\vec a_2 = -M\vec a_1$

Solution

(D) $1$. $M$ દળના વેજ માટે,આડું બળ એ લંબબળ $N_1$ ના આડા ઘટક દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે. $N_1$ નો આડો ઘટક $N_1 \sin \theta$ છે. તેથી,$N_1 \sin \theta = M|\vec a_1|$. આ સાબિત કરે છે કે વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
$2$. $m$ દળના બ્લોક માટે,ઢળતી સપાટીને લંબ ગતિનું સમીકરણ $mg \cos \theta - N_1 = m a_{1y}$ છે,જ્યાં $a_{1y}$ એ વેજની સાપેક્ષે બ્લોકના પ્રવેગનો શિરોલંબ ઘટક છે. પ્રવેગનું વિભાજન કરતા,આપણને $N_1 = m(g \cos \theta - |\vec a_1| \sin \theta)$ મળે છે. આ સાબિત કરે છે કે વિકલ્પ $B$ સાચો છે.
$3$. સમગ્ર તંત્ર માટે,દ્રવ્યમાન કેન્દ્રનો શિરોલંબ પ્રવેગ નીચેની તરફ છે. તેથી,જમીન દ્વારા લાગતું લંબબળ $N_2$ એ કુલ વજન $(M+m)g$ કરતા ઓછું હોવું જોઈએ. આ સાબિત કરે છે કે વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
$4$. તંત્રનું દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર ફક્ત બાહ્ય બળોને કારણે જ ગતિ કરે છે. તંત્ર પરનું આડું બાહ્ય બળ શૂન્ય છે. તેથી,દ્રવ્યમાન કેન્દ્રનો આડો પ્રવેગ શૂન્ય છે: $M\vec a_1 + m\vec a_{2x} = 0$. વિકલ્પ $D$ જણાવે છે કે $m\vec a_2 = -M\vec a_1$,જે સૂચવે છે કે બ્લોકનો કુલ પ્રવેગ વેજના પ્રવેગ સાથે એવી રીતે સંબંધિત છે જે સાપેક્ષ ગતિના ઘટકને અવગણે છે. આ ખોટું છે.
40
DifficultMCQ
$m$ અને $2m$ દળ ધરાવતા બે બ્લોક $A$ અને $B$ ને $k$ બળ અચળાંક ધરાવતી સ્પ્રિંગ વડે જોડવામાં આવ્યા છે. તેમને લીસી સમક્ષિતિજ સપાટી પર મૂકવામાં આવ્યા છે. સ્પ્રિંગને $x$ જેટલી ખેંચીને મુક્ત કરવામાં આવે છે. જ્યારે સ્પ્રિંગ તેની મૂળ લંબાઈ પર આવે ત્યારે બ્લોક્સનો સાપેક્ષ વેગ કેટલો હશે?
A
$x\sqrt{\frac{3k}{2m}}$
B
$x\sqrt{\frac{2k}{3m}}$
C
$x\sqrt{\frac{2k}{m}}$
D
$x\sqrt{\frac{3k}{m}}$

Solution

(A) તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય બળ ન હોવાથી,રેખીય વેગમાનનું સંરક્ષણ થાય છે. શરૂઆતમાં તંત્ર સ્થિર હોવાથી કુલ વેગમાન $0$ છે. તેથી,$mv_1 = 2mv_2$,જે આપે છે $v_1 = 2v_2$.
ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,સ્પ્રિંગમાં સંગ્રહિત સ્થિતિ ઉર્જા બ્લોક્સની ગતિ ઉર્જામાં રૂપાંતરિત થાય છે: $\frac{1}{2}kx^2 = \frac{1}{2}mv_1^2 + \frac{1}{2}(2m)v_2^2$.
ઉર્જા સમીકરણમાં $v_1 = 2v_2$ મૂકતા: $\frac{1}{2}kx^2 = \frac{1}{2}m(2v_2)^2 + mv_2^2 = \frac{1}{2}m(4v_2^2) + mv_2^2 = 3mv_2^2$.
$v_2$ માટે ઉકેલતા: $v_2^2 = \frac{kx^2}{6m} \Rightarrow v_2 = x\sqrt{\frac{k}{6m}}$.
તેથી $v_1 = 2v_2 = 2x\sqrt{\frac{k}{6m}} = x\sqrt{\frac{4k}{6m}} = x\sqrt{\frac{2k}{3m}}$.
સાપેક્ષ વેગ $v_{rel} = v_1 + v_2 = 2x\sqrt{\frac{k}{6m}} + x\sqrt{\frac{k}{6m}} = 3x\sqrt{\frac{k}{6m}} = x\sqrt{\frac{9k}{6m}} = x\sqrt{\frac{3k}{2m}}$.
41
MediumMCQ
$L$ લંબાઈ અને $M$ દળ ધરાવતા સળિયા પર આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ બે અસમાન બળો $F_1$ અને $F_2$ $(F_2 < F_1)$ લાગે છે. છેડા $A$ થી $y$ અંતરે સળિયામાં ઉદ્ભવતું તણાવબળ કેટલું હશે?
Question diagram
A
${F_1}\left( {1 - \frac{y}{L}} \right) + {F_2}\left( {\frac{y}{L}} \right)$
B
${F_2}\left( {1 - \frac{y}{L}} \right) + {F_1}\left( {\frac{y}{L}} \right)$
C
$\left( {{F_1} - {F_2}} \right)\frac{y}{L}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) સળિયા પર લાગતું પરિણામી બળ $F_{net} = F_1 - F_2$ છે (કારણ કે $F_1 > F_2$).
સળિયાનો પ્રવેગ $a = \frac{F_1 - F_2}{M}$ છે.
છેડા $A$ થી $y$ લંબાઈ ધરાવતા સળિયાના ભાગને ધ્યાનમાં લો. આ ભાગનું દળ $m' = \frac{M}{L}y$ છે.
આ ભાગ માટે ન્યૂટનનો ગતિનો બીજો નિયમ લાગુ પાડતા:
$F_1 - T = m'a$
$F_1 - T = \left( \frac{M}{L}y \right) \left( \frac{F_1 - F_2}{M} \right)$
$F_1 - T = \frac{y}{L}(F_1 - F_2)$
$T = F_1 - \frac{y}{L}F_1 + \frac{y}{L}F_2$
$T = F_1 \left( 1 - \frac{y}{L} \right) + F_2 \left( \frac{y}{L} \right)$.
42
DifficultMCQ
એક લિફ્ટ અચળ દરે ઉપરની તરફ પ્રવેગિત થાય છે. $L$ લંબાઈ અને $m$ દળ ધરાવતી એક સમાન દોરી,લિફ્ટની છત પરથી લટકતા $M$ દળના નાના બ્લોકને આધાર આપે છે. છતથી $l$ અંતરે તણાવ $T$ છે. લિફ્ટનો પ્રવેગ કેટલો હશે?
A
$\frac{T}{M + m - \frac{ml}{L}} - g$
B
$\frac{T}{2M + m - \frac{ml}{L}} - g$
C
$\frac{T}{M + \frac{ml}{L}} - g$
D
$\frac{T}{2M - m + \frac{ml}{L}} - g$

Solution

(A) ધારો કે લિફ્ટનો ઉપરની તરફનો પ્રવેગ $a$ છે.
$M$ દળનો બ્લોક અને $(L-l)$ લંબાઈ ધરાવતા દોરીના નીચેના ભાગને એક તંત્ર તરીકે ગણો.
દોરીના આ નીચેના ભાગનું દળ $m' = \frac{m}{L}(L-l)$ છે.
તંત્રનું કુલ દળ $M_{sys} = M + \frac{m}{L}(L-l)$ છે.
આ તંત્ર પર લાગતા બળોમાં ઉપરની તરફ લાગતું તણાવ $T$ અને નીચેની તરફ લાગતું વજન $(M + m')g$ છે.
ન્યૂટનના બીજા નિયમ મુજબ: $T - (M + m')g = (M + m')a$.
$m' = \frac{m}{L}(L-l)$ મૂકતા:
$T - (M + \frac{m}{L}(L-l))g = (M + \frac{m}{L}(L-l))a$.
$T = (M + m - \frac{ml}{L})(a + g)$.
$a$ માટે ઉકેલતા:
$a = \frac{T}{M + m - \frac{ml}{L}} - g$.
43
DifficultMCQ
આપેલ આકૃતિ માટે,બ્લોક્સનો પ્રવેગ અને $2\,kg$ તથા $5\,kg$ ના બ્લોક્સને જોડતી દોરીમાં તણાવ કેટલું હશે? ($g = 10\,m/s^2$ લો)
Question diagram
A
$4\,m/s^2, 70\,N$
B
$4\,m/s^2, 30\,N$
C
$14\,m/s^2, 120\,N$
D
$14\,m/s^2, 140\,N$

Solution

(A) તંત્રનું કુલ દળ $M = 3\,kg + 2\,kg + 5\,kg = 10\,kg$ છે.
ઉપરની તરફ લાગતું બળ $F = 140\,N$ છે અને નીચેની તરફ લાગતું કુલ ગુરુત્વાકર્ષણ બળ $W = Mg = 10\,kg \times 10\,m/s^2 = 100\,N$ છે.
આખા તંત્ર માટે ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમનો ઉપયોગ કરતા: $F - Mg = Ma$.
$140 - 100 = 10a \implies 40 = 10a \implies a = 4\,m/s^2$.
હવે,$2\,kg$ અને $5\,kg$ ના બ્લોક્સને જોડતી દોરીમાં તણાવ $T$ શોધવા માટે,$5\,kg$ ના બ્લોકની ફ્રી-બોડી ડાયાગ્રામ ધ્યાનમાં લો.
$5\,kg$ ના બ્લોક પર લાગતા બળો ઉપરની તરફ તણાવ $T$ અને નીચેની તરફ વજન $5g$ છે.
$T - 5g = 5a$.
$T - 50 = 5 \times 4$.
$T - 50 = 20 \implies T = 70\,N$.
44
MediumMCQ
$8\,kg$ અને $2\,kg$ દળના બે બ્લોક એક દોરી વડે જોડાયેલા છે અને તેમને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $30^o$ ના ઢળતા સમતલ પર મુક્ત કરવામાં આવે છે. બે બ્લોકને જોડતી દોરીમાં તણાવ કેટલું હશે ($,N$ માં)? (ધારો કે સપાટી ઘર્ષણરહિત છે અને $g = 10\,m/s^2$)
Question diagram
A
$40$
B
$10$
C
$30$
D
$0$

Solution

(D) ધારો કે દળ $m_1 = 8\,kg$ અને $m_2 = 2\,kg$ છે. બંને બ્લોક $\theta = 30^o$ ખૂણાવાળા સમાન ઢળતા સમતલ પર છે.
ઘર્ષણરહિત ઢળતા સમતલ પર નીચે સરકતા કોઈપણ બ્લોકનો પ્રવેગ $a = g \sin \theta$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બંને બ્લોક માટે,પ્રવેગ $a = g \sin 30^o = 10 \times 0.5 = 5\,m/s^2$ છે.
કારણ કે બંને બ્લોકનો પ્રવેગ સમાન છે અને તેઓ સાથે ગતિ કરી રહ્યા છે,તેમને જોડતી દોરી ઢીલી રહે છે અથવા તેના પર કોઈ ખેંચાણ બળ લાગતું નથી.
વૈકલ્પિક રીતે,સિસ્ટમ માટે ગતિના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $(m_1 + m_2)g \sin \theta = (m_1 + m_2)a$,જે $a = g \sin \theta$ આપે છે.
$2\,kg$ ના બ્લોક માટે: $m_2 g \sin \theta - T = m_2 a$.
$a = g \sin \theta$ મૂકતા,આપણને $m_2 g \sin \theta - T = m_2 (g \sin \theta)$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $T = 0$.
તેથી,દોરીમાં તણાવ $0\,N$ છે.
45
MediumMCQ
$5\, kg$ અને $1\, kg$ ના બ્લોકને જોડતા દોરડામાં તણાવ અને સિસ્ટમનો પ્રવેગ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$4\, m/s^2, 20\, N$
B
$2\, m/s^2, 10\, N$
C
$4\, m/s^2, 10\, N$
D
$2\, m/s^2, 20\, N$

Solution

(B) આ સિસ્ટમ $m_1 = 5\, kg$,$m_2 = 1\, kg$,અને $m_3 = 4\, kg$ દળ ધરાવતા ત્રણ બ્લોકની બનેલી છે. સિસ્ટમનું કુલ દળ $M = 5 + 1 + 4 = 10\, kg$ છે.
ચાલક બળ એ $4\, kg$ ના બ્લોકના વજનનો ઢળતી સપાટી પર નીચેની તરફ લાગતો ઘટક છે: $F = m_3 g \sin(30^\circ) = 4 \times 10 \times 0.5 = 20\, N$.
સિસ્ટમનો પ્રવેગ $a$ નીચે મુજબ મળે છે: $a = \frac{F}{M} = \frac{20\, N}{10\, kg} = 2\, m/s^2$.
$5\, kg$ અને $1\, kg$ ના બ્લોકને જોડતા દોરડામાં તણાવ $T$ શોધવા માટે,આપણે $5\, kg$ ના બ્લોક માટે ગતિનું સમીકરણ ધ્યાનમાં લઈએ છીએ: $T = m_1 a = 5\, kg \times 2\, m/s^2 = 10\, N$.
46
MediumMCQ
ઘર્ષણરહિત સપાટી પર બ્લોક્સની આપેલી ગોઠવણી માટે,તણાવ $T_2$ કેટલું હશે?
Question diagram
A
$mg/3$
B
$2mg/3$
C
$3mg/2$
D
$5mg/3$

Solution

(A) તંત્રનું કુલ દળ $M = m + 2m + 3m = 6m$ છે.
લાગુ પાડવામાં આવેલ બાહ્ય બળ $F = 2mg$ છે.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમનો ઉપયોગ કરતા,તંત્રનો પ્રવેગ $a$ નીચે મુજબ મળે:
$a = \frac{F}{M} = \frac{2mg}{6m} = \frac{g}{3}$.
હવે,$m$ દળ ધરાવતા બ્લોકને ધ્યાનમાં લો. તેના પર લાગતું એકમાત્ર સમક્ષિતિજ બળ તણાવ $T_2$ છે.
આ બ્લોક માટે ન્યૂટનનો બીજો નિયમ લાગુ પાડતા:
$T_2 = m \times a = m \times \frac{g}{3} = \frac{mg}{3}$.
47
DifficultMCQ
આપેલ આકૃતિ માટે,$6 \ kg$ ના બ્લોક દ્વારા $4 \ kg$ ના બ્લોક પર લાગતું સંપર્ક બળ કેટલું હશે? ............ $N$
Question diagram
A
$36$
B
$46$
C
$56$
D
$66$

Solution

(B) $1$. સૌ પ્રથમ,તંત્રનું કુલ દળ શોધો: $M_{total} = 5 \ kg + 6 \ kg + 4 \ kg + 5 \ kg = 20 \ kg$.
$2$. તંત્ર પર લાગતું પરિણામી બળ શોધો: $F_{net} = 90 \ N - 10 \ N = 80 \ N$.
$3$. તંત્રનો પ્રવેગ શોધો: $a = F_{net} / M_{total} = 80 \ N / 20 \ kg = 4 \ m/s^2$.
$4$. $6 \ kg$ અને $4 \ kg$ ના બ્લોક વચ્ચેનું સંપર્ક બળ શોધવા માટે,જમણી બાજુના $4 \ kg$ અને $5 \ kg$ ના બ્લોકના તંત્રને ધ્યાનમાં લો. ધારો કે $F_{contact}$ એ $6 \ kg$ ના બ્લોક દ્વારા $4 \ kg$ ના બ્લોક પર લાગતું બળ છે.
$5$. $4 \ kg$ અને $5 \ kg$ ના બ્લોક માટે ન્યૂટનનો બીજો નિયમ લાગુ પાડતા (કુલ દળ $9 \ kg$): $F_{contact} - 10 \ N = (4 \ kg + 5 \ kg) \times a$.
$6$. $F_{contact} - 10 \ N = 9 \ kg \times 4 \ m/s^2 = 36 \ N$.
$7$. $F_{contact} = 36 \ N + 10 \ N = 46 \ N$.
48
DifficultMCQ
આકૃતિમાં એક લીસી આડી સપાટી પર રહેલા આડા પ્લેટફોર્મ $A$ પર એક છોકરો દર્શાવેલ છે,જે બોક્સ $B$ સાથે જોડાયેલ દોરડું પકડી રાખે છે. છોકરો $50 \ N$ ના અચળ બળથી દોરડું ખેંચે છે. (છોકરો પ્લેટફોર્મ પર લપસતો નથી). પ્લેટફોર્મ $A$ અને છોકરાનું સંયુક્ત દળ $250 \ kg$ છે અને બોક્સ $B$ નું દળ $500 \ kg$ છે. છોકરો દોરડું ખેંચવાનું શરૂ કરે તેના $5 \ s$ પછી,બોક્સ $B$ ની સાપેક્ષમાં $A$ નો વેગ ............ $m/s$ હશે.
Question diagram
A
$1$
B
$1.5$
C
$2$
D
$0.5$

Solution

(B) ધારો કે $m_A = 250 \ kg$ એ પ્લેટફોર્મ અને છોકરાનું કુલ દળ છે,અને $m_B = 500 \ kg$ એ બોક્સનું દળ છે.
છોકરા દ્વારા દોરડા પર લગાડવામાં આવતું બળ $F = 50 \ N$ છે. ન્યૂટનના ગતિના ત્રીજા નિયમ મુજબ,દોરડામાં તણાવબળ $T = 50 \ N$ હશે.
પ્લેટફોર્મ $A$ માટે,બળ $T$ જમણી તરફ લાગે છે: $a_A = \frac{T}{m_A} = \frac{50}{250} = 0.2 \ m/s^2$.
બોક્સ $B$ માટે,બળ $T$ ડાબી તરફ લાગે છે: $a_B = \frac{T}{m_B} = \frac{50}{500} = 0.1 \ m/s^2$.
તેઓ વિરુદ્ધ દિશામાં ગતિ કરતા હોવાથી,સાપેક્ષ પ્રવેગ $a_{rel} = a_A - (-a_B) = 0.2 + 0.1 = 0.3 \ m/s^2$ થશે.
$t = 5 \ s$ પછી,સાપેક્ષ વેગ $v_{rel} = a_{rel} \times t = 0.3 \times 5 = 1.5 \ m/s$ થશે.
49
MediumMCQ
ત્રણ બ્લોક આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક આડા ઘર્ષણરહિત ટેબલ પર જોડાયેલા છે. જો $m_1 = 1 \, kg, m_2 = 8 \, kg, m_3 = 27 \, kg$ અને $T_3 = 36 \, N$ હોય,તો $T_2$ ............ $N$ થશે.
Question diagram
A
$18$
B
$9$
C
$3.375$
D
$1.75$

Solution

(B) આ સિસ્ટમ ત્રણ બ્લોકની બનેલી છે જે એક હરોળમાં જોડાયેલા છે અને ઘર્ષણરહિત સપાટી પર $T_3$ બળ દ્વારા ખેંચાય છે.
સિસ્ટમનું કુલ દળ $M = m_1 + m_2 + m_3 = 1 + 8 + 27 = 36 \, kg$ છે.
સિસ્ટમનો પ્રવેગ $a$ એ $a = \frac{T_3}{M} = \frac{36 \, N}{36 \, kg} = 1 \, m/s^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તણાવ $T_2$ એ બ્લોક $m_1$ અને $m_2$ ને ખેંચે છે. તેથી,સંયુક્ત દળ $(m_1 + m_2)$ માટે ગતિનું સમીકરણ:
$T_2 = (m_1 + m_2) \times a$
$T_2 = (1 + 8) \times 1 = 9 \, N$.
50
MediumMCQ
$3\, kg, 2\, kg$ અને $1\, kg$ દળના ત્રણ બ્લોક આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક લીસી સપાટી પર એકબીજાની બાજુમાં મૂકવામાં આવ્યા છે. $3\, kg$ ના બ્લોક પર $12\, N$ નું સમક્ષિતિજ બળ લગાડવામાં આવે છે. $2\, kg$ ના બ્લોક પર લાગતું પરિણામી બળ ............ $N$ છે.
Question diagram
A
$2$
B
$4$
C
$6$
D
$12$

Solution

(B) તંત્રનું કુલ દળ $M = 3\, kg + 2\, kg + 1\, kg = 6\, kg$ છે.
લાગુ પાડવામાં આવેલ બળ $F = 12\, N$ છે.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,તંત્રનો પ્રવેગ $a = \frac{F}{M} = \frac{12\, N}{6\, kg} = 2\, m/s^2$ મળે છે.
બધા બ્લોક સંપર્કમાં હોવાથી અને સાથે ગતિ કરતા હોવાથી,દરેકનો પ્રવેગ $a = 2\, m/s^2$ સમાન રહેશે.
તેથી,$2\, kg$ ના બ્લોક પર લાગતું પરિણામી બળ $F_{net} = m \times a = 2\, kg \times 2\, m/s^2 = 4\, N$ થાય.

Newton's Laws of Motion and Friction — Motion of Body (or Connected Bodies in horizontal or vertical) (by String or Contact) · Frequently Asked Questions

1Are these Newton's Laws of Motion and Friction questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Newton's Laws of Motion and Friction Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.