Gujarati

Block on Block System, psudo force and Constrained Motion In Friction Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Newton's Laws of Motion and Friction · Block on Block System, psudo force and Constrained Motion In Friction

66+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 66 questions in Gujarati

1
MediumMCQ
એક પદાર્થ $B$ એક લીસી સમક્ષિતિજ ટેબલ પર પડેલો છે અને બીજો પદાર્થ $A$ એ $B$ પર મૂકવામાં આવ્યો છે. $A$ અને $B$ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu$ છે. $B$ ને કેટલો પ્રવેગ આપવાથી $A$ અને $B$ વચ્ચે સરકવાની (slipping) ઘટના થશે?
A
$\mu g$
B
$g/\mu$
C
$\mu /g$
D
$\sqrt{\mu g}$

Solution

(A) ધારો કે પદાર્થ $A$ નું દળ $m_A$ છે અને પદાર્થ $B$ નું દળ $m_B$ છે. ટેબલ લીસું હોવાથી,$B$ અને ટેબલ વચ્ચે કોઈ ઘર્ષણ નથી.
જ્યારે પદાર્થ $B$ ને $a$ જેટલો પ્રવેગ આપવામાં આવે છે,ત્યારે પદાર્થ $A$ પર $B$ ની સાપેક્ષમાં પાછળની દિશામાં સ્યુડો બળ $F_p = m_A a$ લાગે છે.
$A$ અને $B$ વચ્ચે ઉપલબ્ધ મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{max} = \mu N = \mu m_A g$ છે,જ્યાં $N = m_A g$ એ $A$ અને $B$ વચ્ચેનું લંબબળ છે.
જ્યારે સ્યુડો બળ મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ કરતા વધી જાય ત્યારે સરકવાની (slipping) ઘટના થશે.
તેથી,સરકવા માટેની શરત $m_A a > \mu m_A g$ છે.
આનું સાદું રૂપ આપતા,આપણને $a > \mu g$ મળે છે.
આમ,સરકવાની શરૂઆત કરવા માટે જરૂરી લઘુત્તમ પ્રવેગ $a = \mu g$ છે.
Solution diagram
2
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $40 \,kg$ નો સ્લેબ ઘર્ષણરહિત સપાટી પર રહેલો છે. $10 \,kg$ નો બ્લોક સ્લેબની ઉપર રહેલો છે. બ્લોક અને સ્લેબ વચ્ચેનો સ્થિત ઘર્ષણાંક $0.60$ છે જ્યારે ગતિક ઘર્ષણાંક $0.40$ છે. $10 \,kg$ ના બ્લોક પર $100 \,N$ નું સમક્ષિતિજ બળ લગાડવામાં આવે છે. જો $g = 9.8 \,m/s^2$ હોય,તો સ્લેબનો પરિણામી પ્રવેગ ........ $m/s^2$ થશે.
Question diagram
A
$0.98$
B
$1.47$
C
$1.52$
D
$6.1$

Solution

(A) $1$. બ્લોક $(m_A = 10 \,kg)$ અને સ્લેબ $(m_B = 40 \,kg)$ વચ્ચેનું સીમાંત ઘર્ષણ બળ શોધો:
$f_{s,max} = \mu_s m_A g = 0.60 \times 10 \times 9.8 = 58.8 \,N$.
$2$. લગાડેલા બળ $(F = 100 \,N)$ ની સીમાંત ઘર્ષણ બળ સાથે સરખામણી કરો:
અહીં $F > f_{s,max}$ $(100 \,N > 58.8 \,N)$ હોવાથી,બ્લોક સ્લેબ પર સરકશે.
$3$. બ્લોક અને સ્લેબ વચ્ચે લાગતું ગતિક ઘર્ષણ બળ શોધો:
$f_k = \mu_k m_A g = 0.40 \times 10 \times 9.8 = 39.2 \,N$.
$4$. આ ગતિક ઘર્ષણ બળ $f_k$ સ્લેબ પર લગાડેલા બળની દિશામાં લાગે છે,જેના કારણે સ્લેબ પ્રવેગિત થાય છે:
$F_{net, slab} = f_k = 39.2 \,N$.
$5$. સ્લેબનો પ્રવેગ $(a_B)$ શોધો:
$a_B = \frac{F_{net, slab}}{m_B} = \frac{39.2}{40} = 0.98 \,m/s^2$.
3
MediumMCQ
બે બ્લોક વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.2$ છે અને બ્લોક $B$ તથા સપાટી વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.5$ છે. જો બ્લોક $B$ પર $25 \ N$ નું બળ લગાડવામાં આવે (દળ $A = 2 \ kg$,દળ $B = 8 \ kg$),તો બંને બ્લોક વચ્ચે ઉદ્ભવતું ઘર્ષણબળ $N$ માં કેટલું હશે?
A
$0$
B
$39$
C
$50$
D
$49$

Solution

(A) ધારો કે $m_A = 2 \ kg$ અને $m_B = 8 \ kg$. લગાડવામાં આવેલ બળ $F = 25 \ N$ છે.
પ્રથમ,તપાસો કે શું તંત્ર ગતિ કરે છે. બ્લોક $B$ અને જમીન વચ્ચેનું મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણબળ $f_{g,max} = \mu_B (m_A + m_B)g = 0.5 \times (2 + 8) \times 10 = 50 \ N$ છે.
અહીં લગાડવામાં આવેલ બળ $F = 25 \ N$ એ મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણબળ $f_{g,max} = 50 \ N$ કરતા ઓછું હોવાથી,આખું તંત્ર સ્થિર રહેશે.
તંત્ર સંતુલનમાં હોવાથી અને બ્લોક $A$ ને બ્લોક $B$ ની સાપેક્ષે ગતિ કરાવવા માટે કોઈ બાહ્ય બળ લાગતું ન હોવાથી,બંને બ્લોક વચ્ચેનું ઘર્ષણબળ $0 \ N$ થશે.
4
DifficultMCQ
$100 \, kg$ વજનનો બ્લોક $A$ એ બ્લોક $B$ પર રહેલો છે અને તેને $C$ આગળ દીવાલ સાથે આડી દોરી વડે બાંધવામાં આવ્યો છે. બ્લોક $B$ નું વજન $200 \, kg$ છે. $A$ અને $B$ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.25$ છે અને $B$ તથા સપાટી વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $1/3$ છે. બ્લોક $B$ ને ગતિ કરાવવા માટે જરૂરી આડું બળ $P$ ........ $N$ હોવું જોઈએ $(g = 10 \, m/s^2)$.
Question diagram
A
$1150$
B
$1250$
C
$1300$
D
$1420$

Solution

(B) બ્લોક $B$ ને ગતિ કરાવવા માટે,લાગુ પાડવામાં આવેલ બળ $P$ એ તેના પર લાગતા ઘર્ષણ બળોને દૂર કરવું જોઈએ.
$1$. બ્લોક $A$ અને બ્લોક $B$ વચ્ચેનું ઘર્ષણ $(F_{AB})$ એ બ્લોક $B$ ની ઉપરની સપાટી પર ગતિની વિરુદ્ધ દિશામાં લાગે છે. બ્લોક $A$ સ્થિર હોવાથી,$F_{AB} = \mu_{AB} \cdot N_A = \mu_{AB} \cdot m_A \cdot g = 0.25 \times 100 \times 10 = 250 \, N$.
$2$. બ્લોક $B$ અને જમીન વચ્ચેનું ઘર્ષણ $(F_{BS})$ એ બ્લોક $B$ ની નીચેની સપાટી પર લાગે છે. જમીન પરનું લંબબળ એ બંને બ્લોકના વજનનો સરવાળો છે: $N_{ground} = (m_A + m_B)g = (100 + 200) \times 10 = 3000 \, N$. તેથી,$F_{BS} = \mu_{BS} \cdot N_{ground} = (1/3) \times 3000 = 1000 \, N$.
$3$. જરૂરી કુલ બળ $P$ એ આ બંને ઘર્ષણ બળોનો સરવાળો છે: $P = F_{AB} + F_{BS} = 250 + 1000 = 1250 \, N$.
5
AdvancedMCQ
જો બળ $F$ સમય સાથે વધતું હોય અને $t = 0$ સમયે $F = 0$ હોય,તો સરકવાની શરૂઆત સૌથી પહેલા ક્યાં થશે?
Question diagram
A
$3 \ kg$ અને $2 \ kg$ ની વચ્ચે
B
$2 \ kg$ અને $1 \ kg$ ની વચ્ચે
C
$1 \ kg$ અને જમીનની વચ્ચે
D
$(a)$ અને $(b)$ બંને

Solution

(C) ધારો કે દળ $m_3 = 3 \ kg$,$m_2 = 2 \ kg$,અને $m_1 = 1 \ kg$ છે. ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $g = 10 \ m/s^2$ છે.
$1$. $3 \ kg$ અને $2 \ kg$ ના બ્લોક વચ્ચે સરકવા માટે જરૂરી લઘુત્તમ બળ:
$F_{s1} = \mu_1 \cdot m_3 \cdot g = 0.5 \times 3 \times 10 = 15 \ N$.
$2$. $2 \ kg$ અને $1 \ kg$ ના બ્લોક વચ્ચે સરકવા માટે જરૂરી લઘુત્તમ બળ:
$F_{s2} = \mu_2 \cdot (m_3 + m_2) \cdot g = 0.3 \times (3 + 2) \times 10 = 0.3 \times 50 = 15 \ N$.
$3$. $1 \ kg$ ના બ્લોક અને જમીન વચ્ચે સરકવા માટે જરૂરી લઘુત્તમ બળ:
$F_{s3} = \mu_3 \cdot (m_3 + m_2 + m_1) \cdot g = 0.1 \times (3 + 2 + 1) \times 10 = 0.1 \times 60 = 6 \ N$.
સરકવાની શરૂઆત કરવા માટે જરૂરી લઘુત્તમ બળ $1 \ kg$ ના બ્લોક અને જમીન વચ્ચેની સપાટી માટે સૌથી ઓછું $(6 \ N)$ હોવાથી,ત્યાં સૌથી પહેલા સરકવાની શરૂઆત થશે.
6
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવેલ તંત્રને મુક્ત કરવામાં આવે છે. $a_1$ ($2 \ kg$ ના બ્લોક માટે) અને $a_2$ ($3 \ kg$ ના બ્લોક માટે) પ્રવેગ શોધો.
Question diagram
A
$a_1 = 0.35 \ m/s^2 ; a_2 = 4.5 \ m/s^2$
B
$a_1 = 3 \ m/s^2 ; a_2 = 0.5 \ m/s^2$
C
$a_1 = 2 \ m/s^2 ; a_2 = 2 \ m/s^2$
D
$a_1 = 0.5 \ m/s^2 ; a_2 = 3 \ m/s^2$

Solution

(D) $1$. $2 \ kg$ અને $3 \ kg$ ના બ્લોક વચ્ચેના ઘર્ષણનું વિશ્લેષણ કરો: મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{max1} = \mu_1 N_1 = 0.2 \times 2 \times 10 = 4 \ N$ છે. $2 \ kg$ ના બ્લોક પર લાગતું બળ $5 \ N$ છે. $5 \ N > 4 \ N$ હોવાથી,બ્લોક એકબીજાની સાપેક્ષ સરકશે. ગતિક ઘર્ષણ બળ $f_k = 4 \ N$ છે.
$2$. $3 \ kg$ ના બ્લોક અને જમીન વચ્ચેના ઘર્ષણનું વિશ્લેષણ કરો: લંબબળ $N_2 = (2 + 3) \times 10 = 50 \ N$ છે. મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{max2} = \mu_2 N_2 = 0.1 \times 50 = 5 \ N$ છે.
$3$. $2 \ kg$ ના બ્લોકનો પ્રવેગ $(a_1)$ ગણો: પરિણામી બળ $F_{net1} = 5 \ N - 4 \ N = 1 \ N$ છે. તેથી,$a_1 = 1 \ N / 2 \ kg = 0.5 \ m/s^2$.
$4$. $3 \ kg$ ના બ્લોકનો પ્રવેગ $(a_2)$ ગણો: $3 \ kg$ ના બ્લોક પર લાગતા બળો $10 \ N$ નું લાગુ પાડેલ બળ,$2 \ kg$ ના બ્લોકથી મળતું ગતિક ઘર્ષણ $(4 \ N)$ અને જમીનનું ઘર્ષણ $(5 \ N)$ છે. પરિણામી બળ $F_{net2} = 10 \ N + 4 \ N - 5 \ N = 9 \ N$ છે. તેથી,$a_2 = 9 \ N / 3 \ kg = 3 \ m/s^2$.
7
DifficultMCQ
જ્યારે $F = 2 \text{ N}$ હોય, ત્યારે $5 \text{ kg}$ ના બ્લોક અને જમીન વચ્ચેનું ઘર્ષણ બળ કેટલું હશે ($\text{ N}$ માં)?
Question diagram
A
$2$
B
$0$
C
$8$
D
$10$

Solution

$(A)$ ધારો કે $m_1 = 10 \text{ kg}$ (ઉપરનો બ્લોક) અને $m_2 = 5 \text{ kg}$ (નીચેનો બ્લોક) છે. બ્લોક્સ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu_1 = 0.1$ છે અને નીચેના બ્લોક તથા જમીન વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu_2 = 0.3$ છે. $g = 10 \text{ m/s}^2$ લેતા.
બ્લોક્સ વચ્ચેનું મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ: $f_{1,max} = \mu_1 m_1 g = 0.1 \times 10 \times 10 = 10 \text{ N}$.
નીચેના બ્લોક અને જમીન વચ્ચેનું મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ: $f_{2,max} = \mu_2 (m_1 + m_2) g = 0.3 \times (10 + 5) \times 10 = 0.3 \times 150 = 45 \text{ N}$.
જ્યારે ઉપરના બ્લોક પર $F = 2 \text{ N}$ નું બાહ્ય બળ લગાડવામાં આવે, ત્યારે સિસ્ટમ ત્યારે જ ગતિ કરશે જો $F > f_{2,max}$ હોય. અહીં $F = 2 \text{ N}$ એ $f_{1,max}$ અને $f_{2,max}$ બંને કરતા ઓછું હોવાથી, આખી સિસ્ટમ સ્થિર રહેશે.
સિસ્ટમ સંતુલનમાં રહે તે માટે, જમીન દ્વારા લાગતું ઘર્ષણ બળ એ લગાડેલા બળ $F$ ને સંતુલિત કરવું જોઈએ. તેથી, $5 \text{ kg}$ ના બ્લોક અને જમીન વચ્ચેનું ઘર્ષણ બળ એ લગાડેલા બળ $F = 2 \text{ N}$ જેટલું જ હશે.
8
DifficultMCQ
જ્યારે $F = 2 \text{ N}$ હોય,ત્યારે $10 \text{ kg}$ ના બ્લોક અને $5 \text{ kg}$ ના બ્લોક વચ્ચેનું ઘર્ષણ બળ ...... $\text{ N}$ છે. ($g = 10 \text{ m/s}^2$ ધારો)
Question diagram
A
$2$
B
$15$
C
$10$
D
કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે $m_1 = 10 \text{ kg}$ અને $m_2 = 5 \text{ kg}$ છે. બ્લોક્સ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu_1 = 0.1$ છે અને $5 \text{ kg}$ ના બ્લોક તથા જમીન વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu_2 = 0.3$ છે.
પ્રથમ,$10 \text{ kg}$ અને $5 \text{ kg}$ ના બ્લોક વચ્ચેનું મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ શોધો: $f_{max1} = \mu_1 m_1 g = 0.1 \times 10 \times 10 = 10 \text{ N}$.
ત્યારબાદ,$5 \text{ kg}$ ના બ્લોક અને જમીન વચ્ચેનું મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ શોધો: $f_{max2} = \mu_2 (m_1 + m_2) g = 0.3 \times (10 + 5) \times 10 = 0.3 \times 150 = 45 \text{ N}$.
અહીં લાગુ પાડેલ બળ $F = 2 \text{ N}$ એ $f_{max1} = 10 \text{ N}$ કરતા ઓછું હોવાથી,$10 \text{ kg}$ નો બ્લોક $5 \text{ kg}$ ના બ્લોક પર સરકશે નહીં.
તેથી,બ્લોક્સ વચ્ચેનું ઘર્ષણ બળ એ લાગુ પાડેલ બળ $F$ જેટલું જ હશે,જે $2 \text{ N}$ છે.
9
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,મહત્તમ બળ $F$ (in $N$) શોધો જે કોઈપણ બ્લોકની ગતિનું કારણ ન બને.
Question diagram
A
$10$
B
$15$
C
માહિતી અપૂરતી છે
D
કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે $m_1 = 10 \ kg$ (ઉપરનો બ્લોક) અને $m_2 = 5 \ kg$ (નીચેનો બ્લોક). બ્લોક્સ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu_1 = 0.1$ છે અને નીચેના બ્લોક અને જમીન વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu_2 = 0.3$ છે.
સિસ્ટમ સ્થિર રહે તે માટે,બળ $F$ ને નીચેના બ્લોક અને જમીન વચ્ચેના સ્થિત ઘર્ષણ બળ દ્વારા સંતુલિત કરવું આવશ્યક છે.
નીચેના બ્લોક અને જમીન વચ્ચેનું મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{max, ground} = \mu_2 (m_1 + m_2) g = 0.3 \times (10 + 5) \times 10 = 0.3 \times 150 = 45 \ N$ છે.
જો કે,આપણે એ પણ સુનિશ્ચિત કરવું જોઈએ કે ઉપરનો બ્લોક નીચેના બ્લોક પર સરકે નહીં. બે બ્લોક્સ વચ્ચેનું મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{max, block} = \mu_1 m_1 g = 0.1 \times 10 \times 10 = 10 \ N$ છે.
જો $F > 10 \ N$ હોય,તો ઉપરનો બ્લોક નીચેના બ્લોકની સાપેક્ષમાં ગતિ કરવાનું શરૂ કરશે.
તેથી,કોઈપણ ગતિ પેદા કર્યા વિના લગાવી શકાય તેવું મહત્તમ બળ $F = 10 \ N$ છે.
10
DifficultMCQ
$5\, kg$ ના બ્લોકનો મહત્તમ પ્રવેગ ...... $m/s^2$ છે.
Question diagram
A
$1$
B
$3$
C
$0$
D
કોઈ નહીં

Solution

(C) ધારો કે $10\, kg$ નો બ્લોક $m_1$ છે અને $5\, kg$ નો બ્લોક $m_2$ છે. $m_1$ અને $m_2$ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu_1 = 0.1$ છે,અને $m_2$ તથા જમીન વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu_2 = 0.3$ છે.
$m_1$ અને $m_2$ વચ્ચેનું મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{1,max} = \mu_1 m_1 g = 0.1 \times 10 \times 10 = 10\, N$ છે.
$m_2$ અને જમીન વચ્ચેનું મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{2,max} = \mu_2 (m_1 + m_2) g = 0.3 \times (10 + 5) \times 10 = 0.3 \times 150 = 45\, N$ છે.
$5\, kg$ ના બ્લોક $(m_2)$ ને ગતિ કરાવવા માટે,$10\, kg$ ના બ્લોક દ્વારા તેના પર લાગતું બળ (જે ઘર્ષણ $f_1$ છે) જમીન દ્વારા લાગતા મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $(f_{2,max} = 45\, N)$ કરતા વધારે હોવું જોઈએ.
કારણ કે $m_1$ દ્વારા $m_2$ પર લાગતું મહત્તમ બળ $f_{1,max} = 10\, N$ છે,અને $10\, N < 45\, N$ હોવાથી,$10\, kg$ ના બ્લોક પર ગમે તેટલું બળ $F$ લગાડવામાં આવે તો પણ $5\, kg$ નો બ્લોક ગતિ કરશે નહીં.
તેથી,$5\, kg$ ના બ્લોકનો પ્રવેગ $0\, m/s^2$ છે.
Solution diagram
11
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ જ્યારે $F = 30\, N$ બળ લગાડવામાં આવે ત્યારે $10\, kg$ ના બ્લોકનો પ્રવેગ ........ $m/s^2$ છે.
Question diagram
A
$2$
B
$3$
C
$1$
D
કોઈ નહીં

Solution

(A) આપેલ છે: ઉપરના બ્લોકનું દળ $m_1 = 10\, kg$,નીચેના બ્લોકનું દળ $m_2 = 5\, kg$,બ્લોક્સ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu_1 = 0.1$,નીચેના બ્લોક અને જમીન વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu_2 = 0.3$,અને લગાડેલ બળ $F = 30\, N$.
પ્રથમ,બે બ્લોક્સ વચ્ચેનું મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ શોધો: $f_{max1} = \mu_1 m_1 g = 0.1 \times 10 \times 10 = 10\, N$.
ત્યારબાદ,નીચેના બ્લોક અને જમીન વચ્ચેનું મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ શોધો: $f_{max2} = \mu_2 (m_1 + m_2) g = 0.3 \times (10 + 5) \times 10 = 0.3 \times 150 = 45\, N$.
અહીં લગાડેલ બળ $F = 30\, N$ એ સમગ્ર તંત્રને ગતિ કરાવવા માટે જરૂરી બળ $(f_{max2} = 45\, N)$ કરતા ઓછું હોવાથી,નીચેનો બ્લોક ગતિ કરશે નહીં.
હવે,તપાસો કે ઉપરનો બ્લોક નીચેના બ્લોકની સાપેક્ષમાં ગતિ કરે છે કે નહીં: લગાડેલ બળ $F = 30\, N$ એ બ્લોક્સ વચ્ચેના મહત્તમ ઘર્ષણ $f_{max1} = 10\, N$ કરતા વધારે છે.
તેથી,ઉપરનો બ્લોક નીચેના બ્લોક પર સરકશે. $10\, kg$ ના બ્લોક પર લાગતું પરિણામી બળ $F_{net} = F - f_{max1} = 30 - 10 = 20\, N$.
$10\, kg$ ના બ્લોકનો પ્રવેગ $a = \frac{F_{net}}{m_1} = \frac{20}{10} = 2\, m/s^2$ થાય.
12
AdvancedMCQ
$4 \, kg$ અને $5 \, kg$ ના બ્લોક્સ વચ્ચે ઘર્ષણાંક $0.2$ છે અને $5 \, kg$ ના બ્લોક અને જમીન વચ્ચે $0.1$ છે. સાચા વિધાનો પસંદ કરો.
Question diagram
A
સિસ્ટમને ગતિમાં લાવવા માટે જરૂરી લઘુત્તમ બળ $9 \, N$ છે.
B
જ્યારે બળ $4 \, N$ હોય,ત્યારે સિસ્ટમને સ્થિર રાખવા માટે તમામ સપાટીઓ પર સ્થિત ઘર્ષણ $4 \, N$ હોય છે.
C
$4 \, kg$ ના બ્લોકનો મહત્તમ પ્રવેગ $2 \, m/s^2$ છે.
D
$4 \, kg$ અને $5 \, kg$ ના બ્લોક્સ વચ્ચે સરકવાની શરૂઆત ત્યારે થાય છે જ્યારે $F = 17 \, N$ હોય.

Solution

(C) ધારો કે $m_1 = 4 \, kg$ (ઉપરનો બ્લોક $P$) અને $m_2 = 5 \, kg$ (નીચેનો બ્લોક $Q$).
$P$ અને $Q$ વચ્ચે ઘર્ષણાંક $\mu_1 = 0.2$ છે. $Q$ અને જમીન વચ્ચે ઘર્ષણાંક $\mu_2 = 0.1$ છે.
$P$ અને $Q$ વચ્ચે મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ $f_{1,max} = \mu_1 m_1 g = 0.2 \times 4 \times 10 = 8 \, N$ છે.
$Q$ અને જમીન વચ્ચે મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ $f_{2,max} = \mu_2 (m_1 + m_2) g = 0.1 \times (4 + 5) \times 10 = 9 \, N$ છે.
સિસ્ટમને ગતિમાં લાવવા માટે,લાગુ પાડેલ બળ $F$ એ $f_{2,max} = 9 \, N$ કરતા વધારે હોવું જોઈએ. આમ,લઘુત્તમ બળ $9 \, N$ છે. વિધાન $A$ ખોટું છે.
જો $F = 4 \, N < 9 \, N$ હોય,તો સિસ્ટમ સ્થિર રહે છે. જમીનનું ઘર્ષણ $F$ ને સંતુલિત કરે છે,તેથી $f_2 = 4 \, N$. $P$ ને $Q$ ની સાપેક્ષ ગતિ કરવાની કોઈ વૃત્તિ નથી,તેથી $f_1 = 0$. વિધાન $B$ ખોટું છે.
$P$ નો મહત્તમ પ્રવેગ $a_{max} = f_{1,max} / m_1 = 8 / 4 = 2 \, m/s^2$ છે. વિધાન $C$ સાચું છે.
સરકવાની શરૂઆત ત્યારે થાય છે જ્યારે $Q$ નો પ્રવેગ $2 \, m/s^2$ થી વધી જાય. આખી સિસ્ટમ માટે,$F - f_{2,max} = (m_1 + m_2) a$. જ્યારે $a = 2 \, m/s^2$ હોય,ત્યારે $F - 9 = (9) \times 2 \Rightarrow F = 27 \, N$. વિધાન $D$ ખોટું છે.
13
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $M$ દળનો એક બ્લોક સમક્ષિતિજ સપાટી પર મૂકવામાં આવ્યો છે અને તેને $m$ દળના બ્લોક સાથે એક અદ્રશ્ય દોરી વડે બાંધવામાં આવ્યો છે. $M$ પર $m_0$ દળનો એક બ્લોક પણ મૂકવામાં આવ્યો છે. જો બ્લોક $M$ અને બ્લોક $m_0$ વચ્ચે ઘર્ષણ હોય અને બ્લોક $M$ તથા સમક્ષિતિજ સપાટી વચ્ચે કોઈ ઘર્ષણ ન હોય,તો $\mu$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય કેટલું હોવું જોઈએ જેથી બ્લોક $m_0$ એ $M$ ની સાપેક્ષમાં સ્થિર રહે?
Question diagram
A
$\frac{m}{m_0}$
B
$\frac{m}{m_0 + M}$
C
$\frac{m - m_0}{M}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(D) ધારો કે $M$ અને $m_0$ બ્લોક્સની સિસ્ટમનું સમક્ષિતિજ દિશામાં પ્રવેગ $a$ છે અને $m$ દળના બ્લોકનો ઉર્ધ્વ દિશામાં પ્રવેગ $a$ છે. દોરી અદ્રશ્ય હોવાથી,બધા બ્લોક્સનો પ્રવેગ સમાન $a$ હશે.
$(M + m_0)$ સિસ્ટમ માટે ગતિનું સમીકરણ: $T = (M + m_0)a$.
$m$ દળના બ્લોક માટે ગતિનું સમીકરણ: $mg - T = ma$.
આ બંને સમીકરણોનો સરવાળો કરતા: $mg = (M + m_0 + m)a$,તેથી $a = \frac{mg}{M + m_0 + m}$.
બ્લોક $m_0$ ને $M$ ની સાપેક્ષમાં સ્થિર રાખવા માટે,સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f$ એ જરૂરી સ્યુડો બળ પૂરું પાડવું જોઈએ: $f = m_0 a$.
મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{max} = \mu N = \mu m_0 g$ છે.
$m_0$ ને સરકતું અટકાવવા માટે,$f \le f_{max}$ હોવું જોઈએ,તેથી $m_0 a \le \mu m_0 g$.
$a$ ની કિંમત મૂકતા: $m_0 \left( \frac{mg}{M + m_0 + m} \right) \le \mu m_0 g$.
આમ,$\mu \ge \frac{m}{M + m_0 + m}$.
આ અભિવ્યક્તિ આપેલા વિકલ્પોમાં ન હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $(D)$ છે.
14
DifficultMCQ
$M$ દળનો એક બ્લોક સમક્ષિતિજ સપાટી પર મૂકવામાં આવ્યો છે અને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $m$ દળના બ્લોક સાથે એક અદ્રશ્ય દોરી વડે બાંધવામાં આવ્યો છે. $M$ પર $m_0$ દળનો એક બ્લોક પણ મૂકવામાં આવ્યો છે. સમક્ષિતિજ સપાટી ઘર્ષણરહિત છે. બ્લોક $M$ અને $m_0$ વચ્ચેના ઘર્ષણાંક $\mu$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય શોધો જેથી ત્રણેય બ્લોક સાથે ગતિ કરે.
Question diagram
A
$\frac{m}{m + m_0 + M}$
B
$\frac{m}{m + M}$
C
$\frac{m_0}{m + m_0 + M}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે તંત્રનો પ્રવેગ $a$ છે. ત્રણેય બ્લોક સાથે ગતિ કરતા હોવાથી,તેમનો પ્રવેગ સમાન $a$ હશે. તંત્રનું કુલ દળ $(M + m_0 + m)$ છે. પ્રેરક બળ $m$ બ્લોકનું વજન $mg$ છે. આખા તંત્ર માટે ન્યૂટનનો બીજો નિયમ લાગુ પાડતા: $mg = (M + m_0 + m)a$,તેથી $a = \frac{mg}{M + m_0 + m}$.
હવે,$m_0$ બ્લોકનો વિચાર કરો. $m_0$ પર લાગતું એકમાત્ર સમક્ષિતિજ બળ બ્લોક $M$ દ્વારા લાગતું સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f$ છે. $m_0$ ને $a$ પ્રવેગ સાથે ગતિ કરવા માટે,$f = m_0 a$ હોવું જોઈએ.
સ્થિત ઘર્ષણનું મહત્તમ મૂલ્ય $f_{max} = \mu N = \mu m_0 g$ છે,જ્યાં $N = m_0 g$ એ $m_0$ અને $M$ વચ્ચેનું લંબબળ છે.
બ્લોક્સ સાથે ગતિ કરે તે માટે,જરૂરી ઘર્ષણ મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ કરતા વધવું ન જોઈએ: $f \le f_{max}$.
પદો મૂકતા: $m_0 a \le \mu m_0 g$.
$a \le \mu g$.
$\frac{mg}{M + m_0 + m} \le \mu g$.
$\mu \ge \frac{m}{M + m_0 + m}$.
આમ,$\mu$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય $\frac{m}{M + m_0 + m}$ છે.
15
DifficultMCQ
એવી પરિસ્થિતિની કલ્પના કરો જેમાં બ્લોક $M_0$ ની આડી સપાટી લીસી છે અને તેની ઊભી સપાટી ઘર્ષણાંક $\mu$ સાથે ખરબચડી છે. સાચું વિધાન/વિધાનો ઓળખો.
Question diagram
A
જો $F = 0$ હોય,તો બ્લોક્સ સ્થિર રહી શકતા નથી.
B
$F$ ના એક અનન્ય મૂલ્ય માટે,બ્લોક્સ $M$ અને $m$ એ $M_0$ ની સાપેક્ષમાં સ્થિર રહે છે.
C
$F$ નું એક એવું મૂલ્ય અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે જેના પર ઘર્ષણ બળ શૂન્ય હોય.
D
$(A)$ અને $(C)$ બંને.

Solution

(A) ધારો કે સિસ્ટમનો પ્રવેગ $a = F / (M + m + M_0)$ છે.
બ્લોક $m$ એ $M_0$ ની સાપેક્ષમાં સ્થિર રહે તે માટે,$M_0$ દ્વારા $m$ પર લાગતું લંબબળ $N$ એ પ્રવેગ $a$ પૂરો પાડવો જોઈએ. તેથી,$N = ma$.
$m$ પર લાગતા ઊર્ધ્વ બળો નીચેની તરફ ગુરુત્વાકર્ષણ $mg$ અને ઉપરની તરફ ઘર્ષણ $f$ છે. સંતુલન માટે,$f = mg$.
કારણ કે $f \le \mu N$,આપણી પાસે $mg \le \mu (ma)$ છે,જેનો અર્થ છે કે $a \ge g / \mu$.
જો $F = 0$ હોય,તો $a = 0$ થાય,તેથી $f = mg$ સંતુલિત થઈ શકતું નથી,જેનો અર્થ છે કે બ્લોક્સ સ્થિર રહી શકતા નથી. તેથી,$(A)$ સાચું છે.
$f = 0$ માટે,આપણને $mg = 0$ ની જરૂર પડે,જે અશક્ય છે. તેથી,$(C)$ ખોટું છે.
$F$ ના એવા વિસ્તાર માટે કે જ્યાં $a \ge g / \mu$ હોય,બ્લોક્સ સ્થિર રહી શકે છે,માત્ર એક અનન્ય મૂલ્ય માટે નહીં. તેથી,$(B)$ ખોટું છે.
તેથી,માત્ર વિધાન $(A)$ સાચું છે.
16
AdvancedMCQ
એવી પરિસ્થિતિની કલ્પના કરો કે જેમાં બ્લોક $M_0$ ની આડી સપાટી લીસી છે અને તેની ઊભી સપાટી ઘર્ષણાંક $\mu$ સાથે ખરબચડી છે. $F$ ના તે મૂલ્ય(ઓ) શોધો જેના માટે $M$ અને $m$ એ $M_0$ ની સાપેક્ષમાં સ્થિર રહે.
Question diagram
A
$(M_0 + M + m) \frac{mg}{\mu M}$
B
$(M_0 + M + m) \frac{mg}{M}$
C
$(M_0 + M + m) \frac{Mg}{m}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(D) ધારો કે તંત્રનો પ્રવેગ $a$ છે. કારણ કે $M$ અને $m$ એ $M_0$ ની સાપેક્ષમાં સ્થિર છે,તેથી આખું તંત્ર $a = \frac{F}{M_0 + M + m}$ પ્રવેગ સાથે ગતિ કરે છે.
બ્લોક $M$ માટે: સ્યુડો બળ $Ma$ જમણી તરફ લાગે છે. દોરીમાં તણાવ $T$ તેને જમણી તરફ ખેંચે છે. તેથી,$T = Ma$.
બ્લોક $m$ માટે: વજન $mg$ નીચેની તરફ લાગે છે. ઘર્ષણ બળ $f = \mu N$ ઉપરની તરફ લાગે છે,જ્યાં $N$ એ લંબબળ છે. સ્યુડો બળ $ma$ એ $m$ પર ઊભી સપાટીની વિરુદ્ધ આડી દિશામાં લાગે છે,તેથી $N = ma$.
$m$ સ્થિર રહે તે માટે,ઊભી દિશાના બળો સંતુલિત હોવા જોઈએ: $f = mg \implies \mu N = mg \implies \mu(ma) = mg \implies a = \frac{g}{\mu}$.
$a$ ની કિંમત તંત્રના સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{F}{M_0 + M + m} = \frac{g}{\mu} \implies F = (M_0 + M + m) \frac{g}{\mu}$.
આ પરિણામ આપેલા વિકલ્પોમાં ન હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
17
DifficultMCQ
ત્રણ બ્લોક $A$,$B$ અને $C$ જેનું દળ $m$ સમાન છે,તેમને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક લીસી સપાટી પર મૂકવામાં આવ્યા છે. કોઈપણ બે બ્લોક $A$,$B$ અને $C$ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu$ છે. બ્લોક $D$ ના દળ $M$ નું મહત્તમ મૂલ્ય શોધો જેથી બ્લોક $A$,$B$ અને $C$ એકબીજા પર સરક્યા વગર ગતિ કરે:
Question diagram
A
$\frac{3m\mu}{\mu + 1}$
B
$\frac{3m(1 - \mu)}{\mu}$
C
$\frac{3m(1 + \mu)}{\mu}$
D
$\frac{3m\mu}{1 - \mu}$

Solution

(D) ધારો કે બ્લોક $D$ નું દળ $M$ છે. બ્લોક $A, B, C$ પ્રવેગ $a$ સાથે એકસાથે ગતિ કરે છે. બ્લોક $B$ અને $C$ સરક્યા વગર ગતિ કરી શકે તે માટેનો મહત્તમ પ્રવેગ $a_{max}$ ઘર્ષણ બળ દ્વારા નક્કી થાય છે. બ્લોક $C$ માટે,મહત્તમ ઘર્ષણ બળ $f_{max} = \mu mg$ છે. તેથી,$a_{max} = \frac{f_{max}}{m} = \mu g$.
બ્લોક $(A+B+C)$ ની સિસ્ટમ માટે,કુલ દળ $3m$ છે. દોરીમાં રહેલું તણાવ બળ $T$ પ્રવેગ આપે છે:
$T = (3m)a = (3m)(\mu g) = 3m\mu g$.
નીચે તરફ ગતિ કરતા $M$ દળના બ્લોક $D$ માટે:
$Mg - T = Ma$
$Mg - 3m\mu g = M(\mu g)$
$Mg - M\mu g = 3m\mu g$
$Mg(1 - \mu) = 3m\mu g$
$M = \frac{3m\mu}{1 - \mu}$.
18
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ નાનો બ્લોક મોટા બ્લોકના બીજા છેડે પહોંચે તે માટેનો સમય નક્કી કરો. $(g = 10\ m s^{-2})$.
Question diagram
A
$4$
B
$8$
C
$3.6$
D
$2.19$

Solution

(D) બ્લોક્સ વચ્ચે લાગતું ગતિક ઘર્ષણ બળ $f_k = \mu N = 0.3 \times (2 \times 10) = 6\ N$ છે.
$2\ kg$ ના બ્લોક માટે,પરિણામી બળ $F_{net,1} = 10 - 6 = 4\ N$ છે. તેનો પ્રવેગ $a_1 = \frac{4}{2} = 2\ m s^{-2}$ છે.
$8\ kg$ ના બ્લોક માટે,એકમાત્ર આડું બળ ઘર્ષણ બળ $f_k = 6\ N$ છે જે આગળની દિશામાં લાગે છે. તેનો પ્રવેગ $a_2 = \frac{6}{8} = 0.75\ m s^{-2}$ છે.
$8\ kg$ ના બ્લોકની સાપેક્ષમાં $2\ kg$ ના બ્લોકનો સાપેક્ષ પ્રવેગ $a_{rel} = a_1 - a_2 = 2 - 0.75 = 1.25\ m s^{-2}$ છે.
ગતિના સમીકરણ $s = ut + \frac{1}{2} a_{rel} t^2$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $s = 3.0\ m$ અને $u = 0$ છે:
$3.0 = 0 + \frac{1}{2} \times 1.25 \times t^2$
$t^2 = \frac{3.0 \times 2}{1.25} = \frac{6}{1.25} = 4.8$
$t = \sqrt{4.8} \approx 2.19\ s$.
Solution diagram
19
DifficultMCQ
$\theta$ નું મૂલ્ય $\theta = 0$ થી ધીમે ધીમે વધારવામાં આવે છે. જ્યારે $\theta = \tan^{-1}(1/2)$ થાય છે,ત્યારે બંને બ્લોક સરકવાનું શરૂ કરે છે. તો $\mu_2$ નું મૂલ્ય શોધો: $(g = 10 \ m/s^2)$
Question diagram
A
$0.5$
B
$0.4$
C
$0.6$
D
$0.3$

Solution

(C) ધારો કે $m_1 = 10 \ kg$ અને $m_2 = 20 \ kg$ છે. ઘર્ષણાંક $\mu_1 = 0.3$ અને $\mu_2$ છે.
સીમાંત સંતુલન સ્થિતિમાં,ઢાળની દિશામાં લાગતું કુલ ગુરુત્વાકર્ષણ બળ એ બંને બ્લોક પર લાગતા મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળોના સરવાળા જેટલું હોય છે.
$(m_1 + m_2) g \sin \theta = (\mu_1 m_1 g \cos \theta + \mu_2 m_2 g \cos \theta)$
$(10 + 20) g \sin \theta = (0.3 \times 10 \times g \cos \theta + \mu_2 \times 20 \times g \cos \theta)$
$g \cos \theta$ વડે ભાગતા,આપણને મળે છે:
$30 \tan \theta = 3 + 20 \mu_2$
અહીં $\tan \theta = 1/2$ આપેલ છે,તેથી $30(1/2) = 3 + 20 \mu_2$
$15 = 3 + 20 \mu_2$
$12 = 20 \mu_2$
$\mu_2 = 12/20 = 0.6$
20
AdvancedMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ બ્લોક્સને વેગ આપવામાં આવે છે. બે બ્લોક્સ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu = 0.5$ છે. $g = 10\ m/s^2$ લો. ($4\ kg$ નો બ્લોક $2\ kg$ ના બ્લોક પરથી નીચે પડતો નથી તેમ માનો).
નીચેના વિધાનો ધ્યાનમાં લો:
$(i)$ તેમની વચ્ચે સાપેક્ષ ગતિ બંધ થાય તે સમય $1.4\ s$ છે.
$(ii)$ તેમની વચ્ચે સાપેક્ષ ગતિ બંધ થાય તે સમય $1.2\ s$ છે.
$(iii)$ બે બ્લોક્સનો સામાન્ય વેગ $8\ m/s$ છે,જમણી તરફ.
$(iv)$ જ્યારે સાપેક્ષ ગતિ બંધ થાય ત્યારે $4\ kg$ ના બ્લોકનું સ્થાનાંતર $10.8\ m$ છે.
કયું/કયા વિધાન સાચું/સાચા છે?
Question diagram
A
$i, iii, iv$
B
$ii, iv$
C
$ii, iii, iv$
D
$i, iv$

Solution

(B) બે બ્લોક્સ વચ્ચેનું ઘર્ષણ બળ $f = \mu N = 0.5 \times 4 \times 10 = 20\ N$ છે.
$4\ kg$ ના બ્લોક માટે (જમણી તરફ $12\ m/s$ ના વેગથી): $a_2 = -f/m_2 = -20/4 = -5\ m/s^2$.
$2\ kg$ ના બ્લોક માટે (ડાબી તરફ $6\ m/s$ ના વેગથી): $a_1 = +f/m_1 = +20/2 = +10\ m/s^2$.
સાપેક્ષ ગતિ ત્યારે બંધ થાય જ્યારે $v_1 = v_2$:
$-6 + 10t = 12 - 5t$
$15t = 18 \implies t = 1.2\ s$. (વિધાન $ii$ સાચું છે).
સામાન્ય વેગ $v = 12 - 5(1.2) = 6\ m/s$ (જમણી તરફ). (વિધાન $iii$ ખોટું છે).
$4\ kg$ ના બ્લોકનું સ્થાનાંતર: $s = ut + 0.5at^2 = 12(1.2) + 0.5(-5)(1.2)^2 = 14.4 - 3.6 = 10.8\ m$. (વિધાન $iv$ સાચું છે).
આમ,વિધાન $ii$ અને $iv$ સાચા છે.
21
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ, બ્લોક $m$ અને વેજ $M$ એકસાથે $20\, m/s^2$ ના સમક્ષિતિજ પ્રવેગ સાથે ગતિ કરે છે. આપેલ છે કે $m = 1\, kg$, $\mu = 0.6$ ($m$ અને $M$ વચ્ચે) અને $g = 10\, m/s^2$. $\text{સાચો}$ વિકલ્પ પસંદ કરો:
Question diagram
A
જેમ સિસ્ટમનો પ્રવેગ થોડો વધારવામાં આવે છે, તેમ $m$ અને $M$ વચ્ચેનું ઘર્ષણ બળ વધશે.
B
જેમ સિસ્ટમનો પ્રવેગ થોડો ઘટાડવામાં આવે છે, તેમ $m$ અને $M$ વચ્ચેનું ઘર્ષણ બળ ઘટશે.
C
જેમ સિસ્ટમનો પ્રવેગ થોડો વધારવામાં આવે છે, તેમ $m$ અને $M$ વચ્ચેનું ઘર્ષણ બળ અચળ રહે છે.
D
ઘર્ષણ બળ $15\, m/s^2$ ના પ્રવેગ પર તેનું મહત્તમ મૂલ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.

Solution

(C) બ્લોક $m$ ને વેજ $M$ સાથે ગતિ કરવા માટે, ઉર્ધ્વ બળો સંતુલિત હોવા જોઈએ। $m$ પર લાગતું આભાસી બળ (pseudo force) $F_p = ma$ પાછળની દિશામાં છે. આ આભાસી બળ $m$ અને $M$ વચ્ચે લંબબળ $N$ તરીકે કાર્ય કરે છે, તેથી $N = ma = 1 \times 20 = 20\, N$.
મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{max} = \mu N = 0.6 \times 20 = 12\, N$ છે.
બ્લોકનું વજન $mg = 1 \times 10 = 10\, N$ છે.
કારણ કે $f_{max} > mg$, બ્લોક $m$ નીચે સરકશે નહીં. સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f$ બ્લોકના વજનને સંતુલિત કરે છે, તેથી $f = mg = 10\, N$.
જ્યાં સુધી બ્લોક સરકતો નથી, ત્યાં સુધી ઘર્ષણ બળ $f$ એ $mg$ જેટલું અચળ રહે છે, પ્રવેગ $a$ માં નાના ફેરફારો છતાં, જો $f_{max} \ge mg$ હોય (એટલે કે $\mu ma \ge mg \implies a \ge g/\mu = 10/0.6 = 16.67\, m/s^2$).
હાલનો પ્રવેગ $20\, m/s^2 > 16.67\, m/s^2$ હોવાથી, ઘર્ષણ બળ $10\, N$ પર અચળ રહે છે.
22
DifficultMCQ
શરૂઆતમાં,આખી સિસ્ટમ સ્થિર છે. હવે,આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ બ્લોક $B$ પર $62 \ N$ નું બળ લગાડવામાં આવે છે. બ્લોક $A$ ને બ્લોક $B$ પરથી નીચે પડતા લાગતો સમય શોધો.
Question diagram
A
$8/3 \ \text{સેકન્ડ}$
B
$3 \ \text{સેકન્ડ}$
C
$4 \ \text{સેકન્ડ}$
D
$5 \ \text{સેકન્ડ}$

Solution

(C) $1$. ઘર્ષણ બળોની ગણતરી કરો:
- $A$ અને $B$ વચ્ચેનું ઘર્ષણ: $f_1 = \mu_1 m_A g = 0.4 \times 5 \times 10 = 20 \ N$.
- $B$ અને જમીન વચ્ચેનું ઘર્ષણ: $f_2 = \mu_2 (m_A + m_B) g = 0.2 \times (5 + 4) \times 10 = 0.2 \times 90 = 18 \ N$.
$2$. પ્રવેગની ગણતરી કરો:
- બ્લોક $A$ માટે: $a_A = f_1 / m_A = 20 / 5 = 4 \ m/s^2$ (જમણી તરફ).
- બ્લોક $B$ માટે: $F - f_1 - f_2 = m_B a_B \Rightarrow 62 - 20 - 18 = 4 a_B \Rightarrow 24 = 4 a_B \Rightarrow a_B = 6 \ m/s^2$ (જમણી તરફ).
$3$. સાપેક્ષ ગતિ:
- સાપેક્ષ પ્રવેગ $a_{B/A} = a_B - a_A = 6 - 4 = 2 \ m/s^2$ (જમણી તરફ).
- $s = ut + 1/2 a t^2$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $s = 16 \ m$,$u = 0$,$a = 2 \ m/s^2$:
- $16 = 0 + 1/2 \times 2 \times t^2 \Rightarrow 16 = t^2 \Rightarrow t = 4 \ \text{સેકન્ડ}$.
Solution diagram
23
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ ઉપરના બ્લોક પર $0.5 \ N$ નું બળ લગાડવામાં આવે છે. બે બ્લોક વચ્ચેનો સ્થિત ઘર્ષણાંક $0.1$ છે અને નીચેના બ્લોક તથા સપાટી વચ્ચે ઘર્ષણાંક શૂન્ય છે. જો ઉપરનો બ્લોક $3 \ m$ જેટલું સ્થાનાંતર કરે,તો નીચેના બ્લોક દ્વારા ઉપરના બ્લોક પર થયેલું કાર્ય ...... $J$ છે.
Question diagram
A
$1$
B
$-1$
C
$2$
D
$-2$

Solution

(B) ધારો કે દળ $m_1 = 1 \ kg$ અને $m_2 = 2 \ kg$ છે. લગાડેલું બળ $F = 0.5 \ N$ છે.
ધારો કે બંને બ્લોક $a$ પ્રવેગ સાથે સાથે ગતિ કરે છે,તો તંત્ર માટે ગતિનું સમીકરણ $F = (m_1 + m_2)a$ થાય.
$0.5 = (1 + 2)a \Rightarrow 0.5 = 3a \Rightarrow a = \frac{0.5}{3} = \frac{1}{6} \ m/s^2$.
નીચેના બ્લોક $(m_2)$ પર લાગતું ઘર્ષણ બળ $f = m_2 a = 2 \times \frac{1}{6} = \frac{1}{3} \ N$ છે.
મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{max} = \mu_s m_1 g = 0.1 \times 1 \times 10 = 1 \ N$ છે.
અહીં $f = \frac{1}{3} \ N < f_{max} = 1 \ N$ હોવાથી,બંને બ્લોક સાથે ગતિ કરે છે તે ધારણા સાચી છે.
નીચેનો બ્લોક,ઉપરના બ્લોક પર પાછળની દિશામાં ઘર્ષણ બળ $f$ લગાડે છે.
નીચેના બ્લોક દ્વારા ઉપરના બ્લોક પર થયેલું કાર્ય $W = -f \times d$,જ્યાં $d = 3 \ m$ છે.
$W = -(\frac{1}{3}) \times 3 = -1 \ J$.
Solution diagram
24
DifficultMCQ
આકૃતિમાં,જમીન અને બ્લોક $B$ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu_1 = 0.2$ છે અને બ્લોક $A$ અને $B$ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu_2 = 0.3$ છે। દળ $m_A = 20 \text{ kg}$ અને $m_B = 40 \text{ kg}$ છે। બ્લોક $B$ પર લગાવી શકાય તેવું મહત્તમ સમક્ષિતિજ બળ $F$ શોધો જેથી બંને બ્લોક સાથે ગતિ કરે। ($\text{ N}$ માં)
Question diagram
A
$60$
B
$120$
C
$240$
D
$300$

Solution

(D) બંને બ્લોક સાથે ગતિ કરે તે માટે,બ્લોક $A$ એ બ્લોક $B$ જેટલા જ પ્રવેગ $a$ થી ગતિ કરવી જોઈએ। બ્લોક $A$ પર પ્રવેગ ઉત્પન્ન કરતું એકમાત્ર બળ બ્લોક $B$ દ્વારા લાગતું સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_s$ છે।
$A$ અને $B$ વચ્ચેનું મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{s,max} = \mu_2 m_A g = 0.3 \times 20 \times 10 = 60 \text{ N}$ છે।
બ્લોક $A$ નો મહત્તમ પ્રવેગ $a_{max} = \frac{f_{s,max}}{m_A} = \frac{60}{20} = 3 \text{ m/s}^2$ છે।
હવે,બંને બ્લોક $(A+B)$ ના તંત્રને $a_{max} = 3 \text{ m/s}^2$ ના પ્રવેગ સાથે ગતિ કરતા ધ્યાનમાં લો। બાહ્ય બળ $F$ એ બ્લોક $B$ અને જમીન વચ્ચેના ગતિક ઘર્ષણ $f_k$ ને પાર કરવું જોઈએ।
જમીન પરનું લંબબળ $N = (m_A + m_B)g = (20 + 40) \times 10 = 600 \text{ N}$ છે।
ગતિક ઘર્ષણ બળ $f_k = \mu_1 N = 0.2 \times 600 = 120 \text{ N}$ છે।
તંત્ર $(A+B)$ માટે ન્યૂટનનો ગતિનો બીજો નિયમ લાગુ પાડતા:
$F - f_k = (m_A + m_B) a_{max}$
$F - 120 = (20 + 40) \times 3$
$F - 120 = 60 \times 3$
$F - 120 = 180$
$F = 300 \text{ N}$.
25
MediumMCQ
$30\, kg$ દળનો બ્લોક $A$ એક ઘર્ષણરહિત સપાટી પર સ્થિર છે. આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ તેની ઉપર $5\, kg$ દળનો બીજો બ્લોક $B$ મૂકેલો છે. બ્લોકો વચ્ચે સ્થિત ઘર્ષણાંક $0.4$ અને ગતિક ઘર્ષણાંક $0.3$ છે. જો બ્લોક $B$ પર $175\, N$ નું સમક્ષિતિજ બળ લગાડવામાં આવે,તો બ્લોક $A$ નો પ્રવેગ ........ $m/s^2$ થશે $(g = 10\, m/s^2)$.
Question diagram
A
$0.5$
B
$0.67$
C
$5$
D
$10$

Solution

(A) $1$. પ્રથમ,બ્લોકો વચ્ચેનું મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ શોધો: $f_{s,max} = \mu_s N = \mu_s m_B g = 0.4 \times 5 \times 10 = 20\, N$.
$2$. જો બંને બ્લોક $a$ પ્રવેગથી સાથે ગતિ કરે,તો $F = (m_A + m_B) a$. તેથી,$175 = (30 + 5) a \Rightarrow a = 175 / 35 = 5\, m/s^2$.
$3$. બ્લોક $A$ ને $5\, m/s^2$ ના પ્રવેગથી ગતિ કરાવવા માટે જરૂરી બળ $F_A = m_A a = 30 \times 5 = 150\, N$ છે. કારણ કે $150\, N > f_{s,max} (20\, N)$,બ્લોકો વચ્ચે સરકણ (slipping) થશે.
$4$. જ્યારે તેઓ સરકે છે,ત્યારે ગતિક ઘર્ષણ બળ $f_k = \mu_k m_B g = 0.3 \times 5 \times 10 = 15\, N$ બ્લોક $A$ પર લાગશે.
$5$. બ્લોક $A$ નો પ્રવેગ $a_A = f_k / m_A = 15 / 30 = 0.5\, m/s^2$ થશે.
26
MediumMCQ
મહત્તમ બળ $F$ ( $N$ માં) શોધો જેના માટે બંને બ્લોક સમાન પ્રવેગ સાથે ગતિ કરશે.
Question diagram
A
$16$
B
$32$
C
$48$
D
$8$

Solution

(C) ધારો કે તંત્રનો પ્રવેગ $a$ છે. $4 \ kg$ નો બ્લોક $8 \ kg$ ના બ્લોક સાથે સરક્યા વગર ગતિ કરે તે માટે,મહત્તમ ઘર્ષણ બળ જરૂરી પ્રવેગ પૂરો પાડવો જોઈએ.
$4 \ kg$ ના બ્લોક પર લાગતું સીમાંત ઘર્ષણ $f_{max} = \mu N = \mu mg = 0.4 \times 4 \times 10 = 16 \ N$ છે.
આ ઘર્ષણ બળ $4 \ kg$ ના બ્લોકને પ્રવેગ આપે છે: $f_{max} = m_1 a \Rightarrow 16 = 4a \Rightarrow a = 4 \ m/s^2$.
હવે,$(4 \ kg + 8 \ kg)$ ના સંપૂર્ણ તંત્રને ધ્યાનમાં લેતા જે બળ $F$ હેઠળ $a$ પ્રવેગ સાથે ગતિ કરે છે:
$F = (m_1 + m_2) a = (4 + 8) \times 4 = 12 \times 4 = 48 \ N$.
આમ,મહત્તમ બળ $F$ એ $48 \ N$ છે.
Solution diagram
27
MediumMCQ
આપેલ ગોઠવણીમાં,$A$ નું દળ $= 1\,kg$ અને $B$ નું દળ $= 2\,kg$ છે. $A$ અને $B$ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu = 0.2$ છે. $B$ અને જમીન વચ્ચે કોઈ ઘર્ષણ નથી. બ્લોક $B$ પર $F = 5\,N$ નું સમક્ષિતિજ બળ લગાડવામાં આવે છે. $A$ દ્વારા $B$ પર લાગતું ઘર્ષણ બળ કેટલું હશે?
Question diagram
A
$\frac{5}{3}\,N$
B
$\frac{7}{8}\,N$
C
$5\,N$
D
કોઈ નહીં

Solution

(A) $1$. ધારો કે બંને બ્લોક $A$ અને $B$ સમાન પ્રવેગ $a$ સાથે ગતિ કરે છે. તંત્રનું કુલ દળ $M = m_A + m_B = 1 + 2 = 3\,kg$ છે.
$2$. લગાડવામાં આવેલ બાહ્ય બળ $F = 5\,N$ છે. તંત્રનો પ્રવેગ $a = \frac{F}{M} = \frac{5}{3}\,m/s^2$ છે.
$3$. બ્લોક $A$ ને આ પ્રવેગ સાથે ગતિ કરાવવા માટે જરૂરી બળ $f = m_A \cdot a = 1 \cdot \frac{5}{3} = \frac{5}{3}\,N$ છે.
$4$. $A$ અને $B$ વચ્ચેનું મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{max} = \mu \cdot m_A \cdot g = 0.2 \cdot 1 \cdot 10 = 2\,N$ છે.
$5$. અહીં જરૂરી બળ $f = \frac{5}{3}\,N \approx 1.67\,N$ એ $f_{max} = 2\,N$ કરતા ઓછું હોવાથી,બંને બ્લોક સાથે ગતિ કરશે.
$6$. તેથી,$A$ દ્વારા $B$ પર લાગતું ઘર્ષણ બળ એ $A$ ને પ્રવેગિત કરવા માટે જરૂરી બળ જેટલું જ હશે,જે $\frac{5}{3}\,N$ છે.
28
DifficultMCQ
$4\, kg$ દળનો બ્લોક $A$ એ $5\, kg$ દળના બીજા બ્લોક $B$ પર મૂકવામાં આવ્યો છે,અને બ્લોક $B$ એક લીસા આડા ટેબલ પર સ્થિર છે. જો બ્લોક $A$ પર લગાવી શકાય તેવું ન્યૂનતમ બળ કે જેથી બંને બ્લોક સાથે ગતિ કરે તે $12\, N$ હોય,તો બ્લોક $B$ પર લગાવી શકાય તેવું મહત્તમ બળ કે જેથી બ્લોકો સાથે ગતિ કરે તે ....... $N$ હશે.
A
$30$
B
$25$
C
$15$
D
$48$

Solution

(C) ધારો કે બ્લોક $A$ અને $B$ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu$ છે. બ્લોક $A$ અને $B$ વચ્ચેનું મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{max} = \mu m_A g = \mu \times 4 \times 10 = 40\mu$ છે.
જ્યારે $A$ પર $F_A = 12\, N$ બળ લગાડવામાં આવે,ત્યારે તંત્રનો પ્રવેગ $a = \frac{F_A}{m_A + m_B} = \frac{12}{4 + 5} = \frac{12}{9} = \frac{4}{3}\, m/s^2$ થાય.
બ્લોક $A$ એ $B$ સાથે ગતિ કરે તે માટે,ઘર્ષણ બળ $f$ એ $A$ ને પ્રવેગ પૂરો પાડવો જોઈએ: $f = m_A a = 4 \times \frac{4}{3} = \frac{16}{3}\, N$.
આ સીમાંત કિસ્સો હોવાથી,$f = f_{max} \Rightarrow 40\mu = \frac{16}{3} \Rightarrow \mu = \frac{16}{120} = \frac{2}{15}$.
હવે,ધારો કે બ્લોક $B$ પર મહત્તમ બળ $F_B$ લગાડવામાં આવે છે. તંત્રનો પ્રવેગ $a' = \frac{F_B}{m_A + m_B} = \frac{F_B}{9}$ થાય.
બ્લોક $A$ એ $B$ સાથે ગતિ કરે તે માટે,ઘર્ષણ બળ $f$ એ $A$ ને પ્રવેગ પૂરો પાડવો જોઈએ: $f = m_A a' = 4 \times \frac{F_B}{9}$.
$f \le f_{max}$ હોવાથી,$4 \times \frac{F_B}{9} \le 40 \times \frac{2}{15} \Rightarrow F_B \le 40 \times \frac{2}{15} \times \frac{9}{4} = 12\, N$. જો કે,જો બળ ફક્ત $B$ પર લાગે તો $F_B - f = m_B a'$ અને $f = m_A a'$ થાય. $F_B = (m_A + m_B) a' = 9a'$. $f = 4a' = 40(1/6) = 20/3 \Rightarrow a' = 5/3$. તેથી $F_B = 9(5/3) = 15\, N$.
29
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $m_A = 1\,kg$ અને $m_B = 3\,kg$ દળના બે બ્લોક $A$ અને $B$ ટેબલ પર રાખેલા છે. $A$ અને $B$ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu_1 = 0.2$ છે અને $B$ તથા ટેબલની સપાટી વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu_2 = 0.2$ છે. બ્લોક $A$ એ બ્લોક $B$ પર સરકે નહીં તે માટે $B$ પર લગાડી શકાતું મહત્તમ સમક્ષિતિજ બળ $F$ ........ $N$ છે. [$g = 10\,m/s^2$ લો]
Question diagram
A
$8$
B
$16$
C
$12$
D
$40$

Solution

(B) બ્લોક $A$ એ $B$ પર સરકે નહીં તે માટે,તંત્રનો મહત્તમ પ્રવેગ $a$ એ $A$ અને $B$ વચ્ચેના ઘર્ષણ દ્વારા મર્યાદિત છે.
$A$ પર લાગતું મહત્તમ ઘર્ષણ બળ $f_{max} = \mu_1 m_A g = 0.2 \times 1 \times 10 = 2\,N$ છે.
આ ઘર્ષણ બ્લોક $A$ ને મહત્તમ પ્રવેગ આપે છે: $a_{max} = \frac{f_{max}}{m_A} = \frac{2}{1} = 2\,m/s^2$.
હવે,આખા તંત્ર $(A+B)$ ને $a_{max}$ પ્રવેગ સાથે ગતિ કરતું ગણો. બાહ્ય બળ $F$ એ $B$ અને ટેબલની સપાટી વચ્ચેના ઘર્ષણ $(f_{table})$ ને દૂર કરવું જોઈએ અને બંને બ્લોક્સને જરૂરી પ્રવેગ પૂરો પાડવો જોઈએ.
$B$ અને ટેબલ વચ્ચેનું ઘર્ષણ $f_{table} = \mu_2 (m_A + m_B) g = 0.2 \times (1 + 3) \times 10 = 0.2 \times 4 \times 10 = 8\,N$ છે.
તંત્ર $(A+B)$ માટે ન્યૂટનનો ગતિનો બીજો નિયમ લાગુ પાડતા: $F - f_{table} = (m_A + m_B) a_{max}$.
$F - 8 = (1 + 3) \times 2$.
$F - 8 = 4 \times 2 = 8$.
$F = 8 + 8 = 16\,N$.
Solution diagram
30
DifficultMCQ
આકૃતિમાં,જમીન અને બ્લોક $B$ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.1$ છે. બ્લોક $B$ અને $A$ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.2$ છે. $A$ નું દળ $\frac{m}{2}$ છે અને $B$ નું દળ $m$ છે. બ્લોક $B$ પર લગાવી શકાય તેવું મહત્તમ સમક્ષિતિજ બળ $F$ કેટલું છે જેથી બંને બ્લોક સાથે ગતિ કરે?
Question diagram
A
$0.15$
B
$0.05$
C
$0.1$
D
$0.45$

Solution

(D) આપેલ છે: બ્લોક $A$ નું દળ,$m_{A} = \frac{m}{2}$. બ્લોક $B$ નું દળ,$m_{B} = m$.
$A$ અને $B$ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક,$\mu_{A} = 0.2$. $B$ અને જમીન વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક,$\mu_{B} = 0.1$.
બંને બ્લોક સાથે ગતિ કરે તે માટે,મહત્તમ પ્રવેગ $a$ એ $A$ અને $B$ વચ્ચેના ઘર્ષણ દ્વારા મળે છે.
$f_{max} = \mu_{A} m_{A} g = m_{A} a$
$a = \mu_{A} g = 0.2 g$.
હવે,બંને બ્લોકને એક તંત્ર તરીકે ગણતા,કુલ દળ $M = m_{A} + m_{B} = \frac{m}{2} + m = \frac{3m}{2}$ થાય.
બળ $F$ એ $B$ અને જમીન વચ્ચેના ઘર્ષણને દૂર કરવું જોઈએ અને તંત્રને પ્રવેગ $a$ આપવો જોઈએ.
$F - \mu_{B} (m_{A} + m_{B}) g = (m_{A} + m_{B}) a$
$F = (m_{A} + m_{B}) a + \mu_{B} (m_{A} + m_{B}) g$
$F = (\frac{3m}{2})(0.2 g) + (0.1)(\frac{3m}{2}) g$
$F = 0.3 mg + 0.15 mg = 0.45 mg$.
આમ,મહત્તમ બળ $0.45 mg$ છે.
Solution diagram
31
MediumMCQ
$1\, kg$ દળનો એક બ્લોક ટ્રકની સમક્ષિતિજ સપાટી પર પડેલો છે. બ્લોક અને સપાટી વચ્ચેનો સ્થિત ઘર્ષણાંક $0.6$ છે. જો ટ્રકનો પ્રવેગ $5\, m/s^2$ હોય,તો બ્લોક પર લાગતું ઘર્ષણ બળ ........ $N$ છે.
A
$10$
B
$5$
C
$2.5$
D
$20$

Solution

(B) મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ (સીમાંત ઘર્ષણ) $f_{max} = \mu_s N = \mu_s mg$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $\mu_s = 0.6$,$m = 1\, kg$,અને $g = 9.8\, m/s^2$ આપેલ છે.
$f_{max} = 0.6 \times 1 \times 9.8 = 5.88\, N$.
ટ્રકના પ્રવેગને કારણે બ્લોક પર લાગતું આભાસી બળ (pseudo force) $F_{pseudo} = ma = 1 \times 5 = 5\, N$ છે.
અહીં લાગતું આભાસી બળ $(5\, N)$ એ સીમાંત ઘર્ષણ $(5.88\, N)$ કરતા ઓછું હોવાથી,બ્લોક ટ્રકની સાપેક્ષમાં સરકશે નહીં.
તેથી,સ્થિત ઘર્ષણ બળ આભાસી બળને સંતુલિત કરવા માટે પોતાની જાતે ગોઠવાઈ જશે.
આમ,બ્લોક પર લાગતું ઘર્ષણ બળ $5\, N$ છે.
32
MediumMCQ
$100\, kg$ દળનો બ્લોક $A$ એ $200\, kg$ દળના બીજા બ્લોક $B$ પર રહેલો છે અને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ દીવાલ સાથે બાંધેલો છે. $A$ અને $B$ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.2$ છે અને $B$ તથા જમીન વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.3$ છે. બ્લોક $B$ ને ગતિ કરાવવા માટે જરૂરી લઘુત્તમ બળ $F$ ........ $N$ છે. $(g = 10\, m/s^2)$
Question diagram
A
$900$
B
$200$
C
$1100$
D
$700$

Solution

(C) બ્લોક $B$ ને ગતિ કરાવવા માટે,લાગુ પાડેલ બળ $F$ એ તેના પર લાગતા ઘર્ષણ બળોને દૂર કરવું આવશ્યક છે.
$1$. બ્લોક $A$ અને બ્લોક $B$ વચ્ચેનું ઘર્ષણ $(f_{AB})$: જ્યારે બ્લોક $B$ જમણી તરફ ગતિ કરે છે ત્યારે તેની ઉપરની સપાટી પર લાગતું આ સીમાંત ઘર્ષણ છે. બ્લોક $A$ દીવાલ સાથે બાંધેલો હોવાથી તે સ્થિર રહે છે. $A$ પરનું લંબબળ $N_A = m_A g = 100 \times 10 = 1000\, N$ છે. તેથી,$f_{AB} = \mu_{AB} N_A = 0.2 \times 1000 = 200\, N$.
$2$. બ્લોક $B$ અને જમીન વચ્ચેનું ઘર્ષણ $(f_{BS})$: આ બ્લોક $B$ ની નીચેની સપાટી પર લાગતું સીમાંત ઘર્ષણ છે. જમીન પરનું લંબબળ $N_G = (m_A + m_B) g = (100 + 200) \times 10 = 3000\, N$ છે. તેથી,$f_{BS} = \mu_{BS} N_G = 0.3 \times 3000 = 900\, N$.
$3$. જરૂરી કુલ બળ $F$: બળ $F$ એ બંને ઘર્ષણ બળોને દૂર કરવું જોઈએ.
$F = f_{AB} + f_{BS} = 200\, N + 900\, N = 1100\, N$.
33
MediumMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $6 \, kg$ અને $3 \, kg$ દળના બે બ્લોક $A$ અને $B$ એક લીસી સમક્ષિતિજ સપાટી પર રહેલા છે. જો $A$ અને $B$ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.4$ હોય,તો બ્લોક $A$ પર લગાવી શકાય તેવું મહત્તમ સમક્ષિતિજ બળ $F$ શોધો જેથી તેઓ અલગ થયા વગર સાથે ગતિ કરે. ($, N$ માં)
Question diagram
A
$72$
B
$40$
C
$36$
D
$20$

Solution

(C) બ્લોક $B$ પર લાગતું મહત્તમ ઘર્ષણ બળ $f_{max}$ એ $A$ અને $B$ વચ્ચેના સ્થિત ઘર્ષણ દ્વારા મળે છે.
$f_{max} = \mu m_B g = 0.4 \times 3 \times 10 = 12 \, N$.
આ ઘર્ષણ બળ બ્લોક $B$ ને મહત્તમ પ્રવેગ $a_{max}$ આપે છે જેથી તે $A$ પર સરકે નહીં.
$a_{max} = \frac{f_{max}}{m_B} = \frac{12}{3} = 4 \, m/s^2$.
બંને બ્લોક અલગ થયા વગર સાથે ગતિ કરે તે માટે,સમગ્ર તંત્ર આ મહત્તમ પ્રવેગ $a_{max}$ થી ગતિ કરવું જોઈએ.
બ્લોક $A$ અને $B$ ના સંયુક્ત તંત્ર માટે ન્યુટનનો ગતિનો બીજો નિયમ લાગુ પાડતા:
$F = (m_A + m_B) a_{max} = (6 + 3) \times 4 = 9 \times 4 = 36 \, N$.
34
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $6\, kg$ અને $3\, kg$ દળના બે બ્લોક $A$ અને $B$ એક લીસી સમક્ષિતિજ સપાટી પર મૂકેલા છે. જો $A$ અને $B$ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.4$ હોય,તો બ્લોક $A$ પર લગાડી શકાય તેવું મહત્તમ સમક્ષિતિજ બળ $F$ શોધો જેથી તેઓ અલગ થયા વગર સાથે ગતિ કરે. ($g = 10\, m/s^2$ લો)
Question diagram
A
$72$
B
$40$
C
$36$
D
$20$

Solution

(C) બ્લોક્સ અલગ થયા વગર સાથે ગતિ કરે તે માટે,મહત્તમ પ્રવેગ $a_{max}$ એ બ્લોક $A$ અને બ્લોક $B$ વચ્ચેના સીમાંત ઘર્ષણ દ્વારા નક્કી થાય છે.
બ્લોક $B$ પર લાગતું સીમાંત ઘર્ષણ બળ $f_{max} = \mu m_B g$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા,$f_{max} = 0.4 \times 3 \times 10 = 12\, N$.
આ ઘર્ષણ બળ બ્લોક $B$ ને જરૂરી પ્રવેગ પૂરો પાડે છે. તેથી,$f_{max} = m_B a_{max}$.
$12 = 3 \times a_{max} \implies a_{max} = 4\, m/s^2$.
હવે,બંને બ્લોક્સને એક તંત્ર તરીકે ગણતા,તેમને $a_{max}$ પ્રવેગ સાથે ગતિ કરાવવા માટે જરૂરી કુલ બળ $F = (m_A + m_B) a_{max}$ છે.
$F = (6 + 3) \times 4 = 9 \times 4 = 36\, N$.
35
EasyMCQ
$m$ દળનો એક બ્લોક $M$ દળના બીજા બ્લોકની ઉપર આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ મૂકવામાં આવ્યો છે. તેમની વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu$ છે. બ્લોક $M$ ને કેટલા મહત્તમ પ્રવેગથી ગતિ કરાવી શકાય જેથી $m$ પણ તેની સાથે ગતિ કરે?
Question diagram
A
$\mu g$
B
$g/\mu$
C
$\mu^2/g$
D
$g/\mu^2$

Solution

(A) $m$ દળના બ્લોકે $M$ દળના બ્લોકની સાથે ગતિ કરવા માટે,તેમની વચ્ચેનું ઘર્ષણ બળ $m$ દળના બ્લોકને જરૂરી પ્રવેગ પૂરો પાડવો જોઈએ.
$m$ દળના બ્લોક પર લાગતું મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{\max} = \mu N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $N$ એ લંબબળ છે.
બ્લોક $m$ એ $M$ ની ઉપર હોવાથી,લંબબળ $N = mg$ થાય છે.
તેથી,મહત્તમ ઘર્ષણ બળ $f_{\max} = \mu mg$ છે.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,આ ઘર્ષણ બળ દ્વારા $m$ દળના બ્લોકને આપી શકાતો મહત્તમ પ્રવેગ $a_{\max}$ એ $f_{\max} = m a_{\max}$ છે.
$f_{\max}$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $\mu mg = m a_{\max}$ મળે છે.
$a_{\max}$ માટે ઉકેલતા,આપણને $a_{\max} = \mu g$ મળે છે.
36
MediumMCQ
$2\,kg$ ના બ્લોક $(A)$ અને $5\,kg$ ના બ્લોક $(B)$ ને એકબીજાની ઉપર લીસી સમક્ષિતિજ સપાટી પર મૂકવામાં આવ્યા છે. $(A)$ અને $(B)$ વચ્ચેનો સ્થિત અને ગતિક ઘર્ષણાંક સમાન છે અને તે $0.60$ છે. બ્લોક $(B)$ પર લગાવી શકાય તેવું મહત્તમ સમક્ષિતિજ બળ શોધો જેથી $(A)$ અને $(B)$ વચ્ચે કોઈ સાપેક્ષ ગતિ ન થાય. $(g = 10\,m/s^2)$
Question diagram
A
$42\,N$
B
$42\,kgf$
C
$5.4\,kgf$
D
$1.2\,N$

Solution

(A) બ્લોક $A$ ને બ્લોક $B$ સાથે કોઈ પણ સાપેક્ષ ગતિ વગર ગતિ કરાવવા માટે,તંત્રનો મહત્તમ પ્રવેગ $a_{max}$ એ $A$ અને $B$ વચ્ચેના ઘર્ષણ બળ દ્વારા પૂરો પાડવામાં આવે છે.
બ્લોક $A$ પર લાગતું સીમાંત ઘર્ષણ બળ $f_{max} = \mu N_A = \mu m_A g$ છે.
બ્લોક $A$ માટે ન્યૂટનનો ગતિનો બીજો નિયમ વાપરતા,$f_{max} = m_A a_{max}$.
તેથી,$m_A a_{max} = \mu m_A g$,જે $a_{max} = \mu g$ આપે છે.
અહીં $\mu = 0.60$ અને $g = 10\,m/s^2$ આપેલ છે,તેથી $a_{max} = 0.60 \times 10 = 6\,m/s^2$.
હવે,બ્લોક $A$ અને $B$ બંનેને $(m_A + m_B)$ દળના એક તંત્ર તરીકે ગણતા,$B$ પર લગાવી શકાય તેવું મહત્તમ બળ $F_{max} = (m_A + m_B) a_{max}$ થશે.
કિંમતો મૂકતા,$F_{max} = (2 + 5) \times 6 = 7 \times 6 = 42\,N$.
37
DifficultMCQ
જ્યારે $F = 2 \, N$ હોય,ત્યારે $5 \, kg$ ના બ્લોક અને જમીન વચ્ચેનું ઘર્ષણ બળ $.......... \, N$ છે.
Question diagram
A
$0$
B
$2$
C
$8$
D
$10$

Solution

(B) ધારો કે $m_1 = 10 \, kg$ (ઉપરનો બ્લોક) અને $m_2 = 5 \, kg$ (નીચેનો બ્લોક) છે.
બ્લોક્સ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu_1 = 0.1$ છે અને નીચેના બ્લોક તથા જમીન વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $\mu_2 = 0.3$ છે.
બ્લોક્સ વચ્ચેનું મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{1 \max} = \mu_1 m_1 g = 0.1 \times 10 \times 10 = 10 \, N$ છે.
નીચેના બ્લોક અને જમીન વચ્ચેનું મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{2 \max} = \mu_2 (m_1 + m_2) g = 0.3 \times (10 + 5) \times 10 = 0.3 \times 150 = 45 \, N$ છે.
જ્યારે ઉપરના બ્લોક પર બાહ્ય બળ $F = 2 \, N$ લગાડવામાં આવે છે,ત્યારે તંત્રને ગતિ કરાવવા માટેનું બળ $F = 2 \, N$ છે.
અહીં $F < f_{1 \max}$ $(2 \, N < 10 \, N)$ હોવાથી,ઉપરનો બ્લોક નીચેના બ્લોકની સાપેક્ષમાં ગતિ કરતો નથી.
પરિણામે,આખું તંત્ર $(15 \, kg)$ સ્થિર રહે છે કારણ કે લગાડેલું બળ $F = 2 \, N$ એ $f_{2 \max} = 45 \, N$ કરતા ઓછું છે.
તંત્ર સંતુલનમાં હોવાથી,$5 \, kg$ ના બ્લોક અને જમીન વચ્ચેનું ઘર્ષણ બળ લગાડેલા બળ $F$ ને સંતુલિત કરે છે.
તેથી,$5 \, kg$ ના બ્લોક અને જમીન વચ્ચેનું ઘર્ષણ બળ $2 \, N$ છે.
Solution diagram
38
MediumMCQ
જ્યારે $F = 2\,N$ હોય,ત્યારે $10\,kg$ ના બ્લોક અને $5\,kg$ ના બ્લોક વચ્ચેનું ઘર્ષણ બળ $..........\,N$ છે. (આપેલ છે: બ્લોક્સ વચ્ચે $\mu_s = 0.1$,$5\,kg$ ના બ્લોક અને જમીન વચ્ચે $\mu_s = 0.3$).
Question diagram
A
$2$
B
$15$
C
$10$
D
$0$

Solution

(A) $1$. $10\,kg$ ના બ્લોક અને $5\,kg$ ના બ્લોક વચ્ચેનું મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ શોધો: $f_{max} = \mu_s N = 0.1 \times (10\,kg \times 10\,m/s^2) = 10\,N$.
$2$. લાગુ પાડવામાં આવેલ બળ $F = 2\,N$ એ મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{max} = 10\,N$ કરતા ઓછું છે.
$3$. કારણ કે લાગુ પાડવામાં આવેલ બળ સ્થિત ઘર્ષણને દૂર કરવા માટે પૂરતું નથી,તેથી બ્લોક્સ એકબીજાની સાપેક્ષમાં ગતિ કરશે નહીં.
$4$. તેથી,બ્લોક્સ વચ્ચે લાગતું સ્થિત ઘર્ષણ બળ એ લાગુ પાડવામાં આવેલા બળ જેટલું જ હશે,જે $2\,N$ છે.
39
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ જ્યારે $F = 30\,N$ બળ લગાડવામાં આવે ત્યારે $10\,kg$ ના બ્લોકનો પ્રવેગ શોધો. બ્લોક્સ વચ્ચે ઘર્ષણાંક $\mu = 0.1$ છે અને $5\,kg$ ના બ્લોક તથા જમીન વચ્ચે ઘર્ષણાંક $\mu = 0.3$ છે. ($,m/s^2$ માં)
Question diagram
A
$1$
B
$3$
C
$2$
D
$0$

Solution

(C) $1$. $10\,kg$ અને $5\,kg$ ના બ્લોક્સ વચ્ચેનું સીમાંત ઘર્ષણ બળ ગણો: $f_{1} = \mu_1 N_1 = 0.1 \times 10 \times 10 = 10\,N$.
$2$. $10\,kg$ ના બ્લોક પર લાગતું પરિણામી બળ $F_{net} = F - f_1 = 30\,N - 10\,N = 20\,N$ છે.
$3$. $10\,kg$ ના બ્લોકનો પ્રવેગ $a = \frac{F_{net}}{m} = \frac{20\,N}{10\,kg} = 2\,m/s^2$ થાય.
Solution diagram
40
Difficult
એક ટ્રકનો પાછળનો ભાગ ખુલ્લો છે અને $40 \;kg$ દળ ધરાવતું એક બોક્સ ખુલ્લા છેડાથી $5 \;m$ દૂર આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ મૂકવામાં આવ્યું છે. બોક્સ અને તેની નીચેની સપાટી વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.15$ છે. સીધા રસ્તા પર,ટ્રક સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ થાય છે અને $2 \;m s^{-2}$ ના પ્રવેગથી ગતિ કરે છે. શરૂઆતના બિંદુથી કેટલા અંતરે બોક્સ ટ્રક પરથી નીચે પડી જશે? (બોક્સનું કદ અવગણો).
Question diagram

Solution

(C) બોક્સનું દળ,$m = 40 \;kg$.
ઘર્ષણાંક,$\mu = 0.15$.
પ્રારંભિક વેગ,$u = 0$.
ટ્રકનો પ્રવેગ,$a = 2 \;m s^{-2}$.
ટ્રકના છેડાથી બોક્સનું અંતર,$s' = 5 \;m$.
ટ્રકના સંદર્ભ ફ્રેમમાં,બોક્સ પાછળની દિશામાં સ્યુડો ફોર્સ $F_p = ma$ અનુભવે છે.
$F_p = 40 \times 2 = 80 \;N$.
આગળની દિશામાં લાગતું સીમાંત ઘર્ષણ બળ $f = \mu mg = 0.15 \times 40 \times 10 = 60 \;N$ છે.
બોક્સ પર પાછળની દિશામાં લાગતું પરિણામી બળ $F_{net} = F_p - f = 80 - 60 = 20 \;N$ છે.
ટ્રકની સાપેક્ષમાં બોક્સનો પાછળની તરફનો પ્રવેગ $a_{rel} = \frac{F_{net}}{m} = \frac{20}{40} = 0.5 \;m s^{-2}$ છે.
ગતિના સમીકરણ $s' = u t + \frac{1}{2} a_{rel} t^2$ નો ઉપયોગ કરતા:
$5 = 0 + \frac{1}{2} \times 0.5 \times t^2$
$5 = 0.25 \times t^2$
$t^2 = 20$
$t = \sqrt{20} \;s$.
$t$ સમયમાં ટ્રક દ્વારા કાપેલું અંતર $s$ છે:
$s = ut + \frac{1}{2} a t^2$
$s = 0 + \frac{1}{2} \times 2 \times (\sqrt{20})^2$
$s = 20 \;m$.
41
MediumMCQ
બે બ્લોક ($m = 0.5\, kg$ અને $M = 4.5\, kg$) આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ આડા ઘર્ષણરહિત ટેબલ પર ગોઠવેલા છે. બે બ્લોક વચ્ચેનો સ્થિત ઘર્ષણાંક $\frac{3}{7}$ છે. મોટા બ્લોક પર લગાવી શકાય તેવું મહત્તમ આડું બળ $F$ શોધો જેથી બ્લોક્સ એકસાથે ગતિ કરે. (નજીકના પૂર્ણાંકમાં રાઉન્ડ ઓફ કરો) [$g = 9.8\, m/s^2$ લો]
Question diagram
A
$35$
B
$24$
C
$21$
D
$27$

Solution

(C) બ્લોક્સ એકસાથે ગતિ કરે તે માટે,સિસ્ટમનો પ્રવેગ $a$ એવો હોવો જોઈએ કે જેથી નાના બ્લોક $m$ પરનું ઘર્ષણ બળ તેના પ્રવેગ માટે પૂરતું હોય.
મહત્તમ ઉપલબ્ધ ઘર્ષણ બળ $f_{\max} = \mu N = \mu mg$ છે.
બ્લોક $m$ લપસ્યા વિના જે મહત્તમ પ્રવેગ $a_{\max}$ મેળવી શકે તે $a_{\max} = \frac{f_{\max}}{m} = \mu g$ છે.
અહીં $\mu = \frac{3}{7}$ અને $g = 9.8\, m/s^2$ આપેલ છે,તેથી:
$a_{\max} = \frac{3}{7} \times 9.8 = 3 \times 1.4 = 4.2\, m/s^2$.
હવે,$(M + m)$ દળની સંપૂર્ણ સિસ્ટમ માટે,બળ $F$ લાગુ કરવામાં આવે છે:
$F = (M + m) a_{\max}$.
કિંમતો મૂકતા:
$F = (4.5 + 0.5) \times 4.2 = 5 \times 4.2 = 21\, N$.
આમ,મહત્તમ આડું બળ $21\, N$ છે.
42
DifficultMCQ
બે બ્લોક્સ વચ્ચે સ્થિત ઘર્ષણાંક $0.5$ છે અને ટેબલ લીસું છે. બ્લોક્સને સાથે ગતિ કરાવવા માટે લગાવી શકાતું મહત્તમ સમક્ષિતિજ બળ $\ldots \ldots N$ છે. ($g=10 \, m/s^2$ લો)
Question diagram
A
$45$
B
$35$
C
$25$
D
$15$

Solution

(D) ધારો કે ઉપરના બ્લોકનું દળ $m_1 = 1 \, kg$ અને નીચેના બ્લોકનું દળ $m_2 = 2 \, kg$ છે. તંત્રનું કુલ દળ $M = m_1 + m_2 = 3 \, kg$ છે.
બ્લોક્સ સાથે ગતિ કરે તે માટે,ઉપરના બ્લોકે નીચેના બ્લોક જેટલા જ પ્રવેગ $a$ થી ગતિ કરવી જોઈએ. ઉપરના બ્લોકને પ્રવેગિત કરતું એકમાત્ર બળ બે બ્લોક્સ વચ્ચેનું સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_s$ છે.
મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{s,max} = \mu m_1 g = 0.5 \times 1 \times 10 = 5 \, N$ છે.
આ ઘર્ષણ બળ $1 \, kg$ ના બ્લોકને મહત્તમ પ્રવેગ આપે છે: $f_{s,max} = m_1 a \Rightarrow 5 = 1 \times a \Rightarrow a = 5 \, m/s^2$.
હવે,$3 \, kg$ ના સમગ્ર તંત્રને $a$ પ્રવેગ સાથે ગતિ કરતા ધ્યાનમાં લેતા,લાગુ પાડેલ બળ $F = (m_1 + m_2) a = 3 \times 5 = 15 \, N$ મળે છે.
Solution diagram
43
MediumMCQ
$m = 2 \; kg$ અને $M = 8 \; kg$ દળ ધરાવતા બે બ્લોકની સિસ્ટમને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક લીસી સપાટી પર મૂકવામાં આવી છે. બે બ્લોક વચ્ચેનો સ્થિત ઘર્ષણાંક $0.5$ છે. $M$ દળના બ્લોક પર લગાવી શકાય તેવું મહત્તમ સમક્ષિતિજ બળ $F$ કેટલું હશે જેથી બંને બ્લોક સાથે ગતિ કરે?
Question diagram
A
$9.8$
B
$39.2$
C
$49$
D
$78.4$

Solution

(C) $m$ દળના બ્લોક માટે સરક્યા વગર પ્રાપ્ત કરી શકાય તેવો મહત્તમ પ્રવેગ $a_{\max}$ એ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{s, \max} = \mu_s N = \mu_s mg$ દ્વારા નક્કી થાય છે.
$m$ દળના બ્લોક માટે ન્યૂટનના બીજા નિયમનો ઉપયોગ કરતા: $f_{s, \max} = m a_{\max} \implies \mu_s mg = m a_{\max} \implies a_{\max} = \mu_s g$.
અહીં $\mu_s = 0.5$ અને $g = 9.8 \; m/s^2$ આપેલ છે,તેથી $a_{\max} = 0.5 \times 9.8 = 4.9 \; m/s^2$.
બંને બ્લોક સાથે ગતિ કરે તે માટે,સમગ્ર સિસ્ટમનો પ્રવેગ $a \le a_{\max}$ હોવો જોઈએ.
$(m + M)$ દળની સંયુક્ત સિસ્ટમ માટે ન્યૂટનનો બીજો નિયમ લાગુ પાડતા:
$F = (m + M) a_{\max} = (2 + 8) \times 4.9 = 10 \times 4.9 = 49 \; N$.
Solution diagram
44
MediumMCQ
નીચે દર્શાવેલ તંત્રને ધ્યાનમાં લો. $8 \,kg$ દળ ધરાવતા બ્લોક $X$ પર એક સમક્ષિતિજ બળ $F$ લગાડવામાં આવે છે,જેથી તેની બાજુમાં રહેલ $2 \,kg$ દળ ધરાવતો બ્લોક $Y$ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે નીચે સરકે નહીં. સમક્ષિતિજ સપાટી અને બ્લોક $X$ ના તળિયા વચ્ચે કોઈ ઘર્ષણ નથી. બ્લોક $X$ અને $Y$ ની સપાટીઓ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.5$ છે. $F$ નું લઘુત્તમ મૂલ્ય ............ $N$ છે (ગુરુત્વપ્રવેગ $10 \,ms^{-2}$ લો).
Question diagram
A
$200$
B
$160$
C
$40$
D
$240$

Solution

(A) ધારો કે બ્લોક $X$ અને $Y$ ના તંત્રનો પ્રવેગ $a$ છે.
બ્લોક્સ સાથે ગતિ કરતા હોવાથી,કુલ દળ $M = m_X + m_Y = 8 \,kg + 2 \,kg = 10 \,kg$ થાય.
તંત્રનો પ્રવેગ $a = \frac{F}{M} = \frac{F}{10} \,ms^{-2}$ દ્વારા મળે છે.
બ્લોક $Y$ ને નીચે સરકતો અટકાવવા માટે,ઉપરની તરફ લાગતું ઘર્ષણ બળ $f$ તેના વજન $m_Y g$ ને સંતુલિત કરવું જોઈએ.
$f = m_Y g = 2 \times 10 = 20 \,N$.
ઘર્ષણ બળ $f = \mu R$ દ્વારા પણ મળે છે,જ્યાં $R$ એ બ્લોક $X$ અને $Y$ વચ્ચેનું લંબબળ છે.
બ્લોક $Y$ ની સમક્ષિતિજ ગતિ પરથી,લંબબળ $R$ એ બ્લોક $Y$ ને જરૂરી પ્રવેગ $a$ પૂરો પાડે છે:
$R = m_Y a = 2 \times \frac{F}{10} = \frac{F}{5}$.
ઘર્ષણના સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા:
$f = \mu R \Rightarrow 20 = 0.5 \times \frac{F}{5}$.
$20 = \frac{F}{10} \Rightarrow F = 200 \,N$.
આમ,$F$ નું લઘુત્તમ મૂલ્ય $200 \,N$ છે.
Solution diagram
45
AdvancedMCQ
એક $m$ દળની પેન એક ખરબચડા ટેબલ પર રાખેલા $M$ દળના કાગળના ટુકડા પર પડેલી છે. જો પેન અને કાગળ વચ્ચેનો અને કાગળ અને ટેબલ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક અનુક્રમે $\mu_1$ અને $\mu_2$ હોય,તો પેન લપસવાનું શરૂ કરે તે માટે કાગળને ખેંચવા માટે જરૂરી લઘુત્તમ આડું બળ કેટલું હશે?
A
$(m+M)(\mu_1+\mu_2)g$
B
$(m\mu_1+M\mu_2)g$
C
$(m\mu_1+(m+M)\mu_2)g$
D
$m(\mu_1-\mu_2)g$

Solution

(A) પેન અને કાગળ વચ્ચેનું સીમાંત ઘર્ષણ $f_1 = \mu_1 mg$ છે.
પેન લપસવાનું શરૂ કરે તે માટે,પેન પર લાગતું બળ ઓછામાં ઓછું $f_1$ હોવું જોઈએ. આ બળ કાગળ દ્વારા લાગતા ઘર્ષણ દ્વારા પૂરું પાડવામાં આવે છે,જે પેન પરના ઘર્ષણ બળ જેટલું જ હોય છે.
તેથી,પેનનો પ્રવેગ $a = \frac{f_1}{m} = \mu_1 g$ છે.
પેન લપસે તે માટે,કાગળનો પ્રવેગ ઓછામાં ઓછો $a = \mu_1 g$ હોવો જોઈએ.
હવે,$M$ દળના કાગળ માટે ફ્રી બોડી ડાયાગ્રામ ધ્યાનમાં લો. કાગળ પર લાગતા બળો લાગુ પાડેલ બળ $F$,પેન દ્વારા લાગતું ઘર્ષણ $f_1$ (પાછળની તરફ) અને ટેબલ દ્વારા લાગતું ઘર્ષણ $f_2$ (પાછળની તરફ) છે.
ટેબલ પરનું લંબબળ $N = (M+m)g$ છે,તેથી $f_2 = \mu_2(M+m)g$.
કાગળ માટે ન્યૂટનનો બીજો નિયમ લાગુ પાડતા:
$F - f_1 - f_2 = Ma$
$F = Ma + f_1 + f_2$
કિંમતો મૂકતા:
$F = M(\mu_1 g) + \mu_1 mg + \mu_2(M+m)g$
$F = (M+m)\mu_1 g + (M+m)\mu_2 g$
$F = (M+m)(\mu_1 + \mu_2)g$.
Solution diagram
46
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવેલ તંત્ર પર લગાડી શકાય તેવું $F$ નું મહત્તમ મૂલ્ય કેટલું છે જેથી બંને બ્લોક સમાન પ્રવેગ સાથે ગતિ કરે?
Question diagram
A
$F=\mu M_2 g$
B
$F=\mu(M_1-M_2)g$
C
$F=\mu M_1 g$
D
$F=\mu(M_1+M_2)g$

Solution

(D) ધારો કે બંને બ્લોક $a$ પ્રવેગ સાથે સાથે ગતિ કરે છે.
બ્લોક $M_2$ માટે,પ્રવેગ આપતું એકમાત્ર આડું બળ ઘર્ષણ બળ $f_r$ છે.
મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{r,max} = \mu N = \mu M_2 g$ છે.
તેથી,બ્લોક $M_2$ નો મહત્તમ પ્રવેગ $a_{max} = \frac{f_{r,max}}{M_2} = \frac{\mu M_2 g}{M_2} = \mu g$ થશે.
બંને બ્લોકના સમગ્ર તંત્ર $(M_1 + M_2)$ ને આ મહત્તમ પ્રવેગ $a_{max}$ સાથે ગતિ કરાવવા માટે,$M_1$ પર લગાડવામાં આવતું બળ $F$ નીચે મુજબ હોવું જોઈએ:
$F = (M_1 + M_2) a_{max}$
$F = (M_1 + M_2) \mu g$
$F = \mu(M_1 + M_2) g$
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(d)$ છે.
Solution diagram
47
MediumMCQ
આપેલ ગોઠવણીમાં,$F$ નું મહત્તમ મૂલ્ય શોધો જેના માટે બ્લોક્સ વચ્ચે કોઈ સાપેક્ષ ગતિ ન થાય.
Question diagram
A
$\mu m_1 g$
B
$\mu(m_1+m_2) g$
C
$\mu m_1 g\left(\frac{m_1}{m_2}+1\right)$
D
શૂન્ય

Solution

(C) બ્લોક્સ વચ્ચે કોઈ સાપેક્ષ ગતિ ન થાય તે માટે,બંને બ્લોક્સ સમાન પ્રવેગ $a$ થી ગતિ કરવા જોઈએ.
$m_2$ દળ ધરાવતા બ્લોકને ધ્યાનમાં લો. તેના પર લાગતું એકમાત્ર આડું બળ એ બ્લોક $m_1$ દ્વારા લગાડવામાં આવતું ઘર્ષણ બળ $f$ છે.
તેથી,$f = m_2 a$.
ઘર્ષણનું મહત્તમ મૂલ્ય $f_{\text{max}} = \mu N = \mu m_1 g$ છે.
તેથી,બ્લોક $m_2$ નો મહત્તમ પ્રવેગ $a_{\text{max}}$ એ $m_2 a_{\text{max}} = \mu m_1 g$ દ્વારા મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $a_{\text{max}} = \mu \frac{m_1}{m_2} g$.
હવે,બંને બ્લોક્સ $(m_1 + m_2)$ ની સિસ્ટમને ધ્યાનમાં લો. બાહ્ય બળ $F$ એ $m_1$ પર લગાડવામાં આવે છે.
આખી સિસ્ટમ માટે,$F = (m_1 + m_2) a$.
$a_{\text{max}}$ ની કિંમત મૂકતા,આપણને $F_{\text{max}} = (m_1 + m_2) \mu \frac{m_1}{m_2} g$ મળે છે.
$F_{\text{max}} = \mu m_1 g \left(\frac{m_1 + m_2}{m_2}\right) = \mu m_1 g \left(\frac{m_1}{m_2} + 1\right)$.
48
MediumMCQ
જો બ્લોક $A$ નો પ્રવેગ $2 \, m/s^2$ હોય,જે બ્લોક $B$ દ્વારા લાગતા ઘર્ષણ બળને કારણે મળે છે,તો બ્લોક $B$ દ્વારા બ્લોક $A$ પર લાગતા ઘર્ષણ બળનું મૂલ્ય ......... $N$ છે.
Question diagram
A
$50$
B
$20$
C
$10$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) બ્લોક $A$ (દળ $m_A = 5 \, kg$) પર લાગતું એકમાત્ર સમક્ષિતિજ બળ એ બ્લોક $B$ દ્વારા લાગતું સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f$ છે.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,પદાર્થ પર લાગતું પરિણામી બળ તેના દળ અને પ્રવેગના ગુણાકાર જેટલું હોય છે $(F_{net} = m \cdot a)$.
અહીં,ઘર્ષણ બળ $f$ એ બ્લોક $A$ ને $a_A = 2 \, m/s^2$ નો પ્રવેગ આપે છે.
તેથી,$f = m_A \cdot a_A$.
આપેલ કિંમતો મૂકતા: $f = 5 \, kg \times 2 \, m/s^2 = 10 \, N$.
આમ,બ્લોક $B$ દ્વારા બ્લોક $A$ પર લાગતું ઘર્ષણ બળ $10 \, N$ છે.
Solution diagram
49
MediumMCQ
બ્લોક $A$ નો પ્રવેગ સમય સાથે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ બદલાય છે. બ્લોક $A$ અને બ્લોક $B$ વચ્ચેના ગતિક ઘર્ષણાંકનું મૂલ્ય શોધો.
Question diagram
A
$0.5$
B
$0.6$
C
$0.4$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) બ્લોક $A$ ને બ્લોક $B$ પર મૂકવામાં આવ્યો છે. બ્લોક $B$ પર બળ $F$ લગાડવામાં આવે છે. બ્લોક $A$ એ $A$ અને $B$ વચ્ચે લાગતા ઘર્ષણ બળને કારણે ગતિ કરે છે.
આલેખ પરથી,બ્લોક $A$ નો પ્રવેગ $4.9 \ m/s^2$ સુધી પહોંચે ત્યાં સુધી રેખીય રીતે વધે છે. આ બિંદુએ,બ્લોક $A$ એ બ્લોક $B$ ની સાપેક્ષમાં સરકવાની તૈયારીમાં છે.
મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{max}$ એ બ્લોક $A$ ને મહત્તમ પ્રવેગ આપે છે:
$f_{max} = m_A a_{max} = \mu_k m_A g$
જ્યાં $m_A$ એ બ્લોક $A$ નું દળ છે,$a_{max} = 4.9 \ m/s^2$ એ સરકતા પહેલાનો મહત્તમ પ્રવેગ છે,અને $g = 9.8 \ m/s^2$ એ ગુરુત્વપ્રવેગ છે.
$a_{max} = \mu_k g$
$4.9 = \mu_k \times 9.8$
$\mu_k = \frac{4.9}{9.8} = 0.5$
આમ,ગતિક ઘર્ષણાંકનું મૂલ્ય $0.5$ છે.
50
MediumMCQ
$5 \,kg$ અને $3 \,kg$ દળના બે બ્લોક $A$ અને $B$ એક લીસી સમક્ષિતિજ સપાટી પર રહેલા છે,જેમાં $B$ એ $A$ ની ઉપર છે. $A$ અને $B$ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.5$ છે. $A$ પર લગાડી શકાય તેવું મહત્તમ સમક્ષિતિજ બળ ($kg \,wt.$ માં) કેટલું હોય,જેથી $A$ અને $B$ વચ્ચે સાપેક્ષ સરક્યા વગર ગતિ થાય?
A
$1.5$
B
$2.5$
C
$4$
D
$5$

Solution

(C) ધારો કે બ્લોક $A$ $(5 \,kg)$ પર બળ $F$ લગાડવામાં આવે છે.
સાપેક્ષ સરક્યા વગર ગતિ થતી હોવાથી,બંને બ્લોક સમાન પ્રવેગ $a$ થી ગતિ કરશે.
તંત્રનું કુલ દળ $M = 5 \,kg + 3 \,kg = 8 \,kg$ છે.
તંત્રનો પ્રવેગ $a = \frac{F}{M} = \frac{F}{8}$ થશે.
ઉપરના બ્લોક $B$ $(3 \,kg)$ માટે,પ્રવેગ ઉત્પન્ન કરતું એકમાત્ર સમક્ષિતિજ બળ $A$ અને $B$ વચ્ચેનું સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f$ છે.
તેથી,$f = m_B \cdot a = 3 \cdot \left(\frac{F}{8}\right) = \frac{3F}{8}$.
સ્થિત ઘર્ષણ બળનું મહત્તમ મૂલ્ય $f_{max} = \mu \cdot N = \mu \cdot m_B \cdot g = 0.5 \cdot 3 \cdot 10 = 15 \,N$ છે ($g = 10 \,m/s^2$ લેતા).
સાપેક્ષ સરક્યા વગર ગતિ માટે,$f \leq f_{max}$ હોવું જોઈએ,તેથી $\frac{3F}{8} \leq 15$.
$3F \leq 120 \implies F \leq 40 \,N$.
$1 \,kg \,wt. = 10 \,N$ હોવાથી,$kg \,wt.$ માં મહત્તમ બળ $\frac{40}{10} = 4 \,kg \,wt.$ થાય.
Solution diagram

Newton's Laws of Motion and Friction — Block on Block System, psudo force and Constrained Motion In Friction · Frequently Asked Questions

1Are these Newton's Laws of Motion and Friction questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Newton's Laws of Motion and Friction Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.