Gujarati

Motion (or rest) on Rough Inclined Surface Questions in Gujarati

Class 11 Physics · Newton's Laws of Motion and Friction · Motion (or rest) on Rough Inclined Surface

244+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 46 of 244 questions in Gujarati

1
MediumMCQ
$l$ લંબાઈનું એક સમાન દોરડું ટેબલ પર પડેલું છે. જો ઘર્ષણાંક $\mu$ હોય,તો ટેબલની ધાર પરથી લટકતા દોરડાના ભાગની મહત્તમ લંબાઈ $l_1$ કેટલી હશે જેથી તે નીચે સરકે નહીં?
A
$\frac{l}{\mu}$
B
$\frac{l}{\mu + l}$
C
$\frac{\mu l}{1 + \mu}$
D
$\frac{\mu l}{\mu - 1}$

Solution

(C) ધારો કે દોરડાની કુલ લંબાઈ $l$ છે અને તેનું કુલ દળ $M$ છે. એકમ લંબાઈ દીઠ દળ $\lambda = \frac{M}{l}$ છે.
ધારો કે $l_1$ એ ટેબલ પરથી લટકતા દોરડાની લંબાઈ છે. ટેબલ પર રહેલા દોરડાની લંબાઈ $(l - l_1)$ છે.
લટકતા ભાગનું દળ $m_1 = \lambda l_1 = \frac{M}{l} l_1$ છે. આ ભાગનું વજન બળ તરીકે કાર્ય કરે છે: $F_g = m_1 g = \frac{M g l_1}{l}$.
ટેબલ પર રહેલા ભાગનું દળ $m_2 = \lambda (l - l_1) = \frac{M}{l} (l - l_1)$ છે. આ ભાગ પર લાગતું લંબબળ $N = m_2 g = \frac{M g (l - l_1)}{l}$ છે.
મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{max} = \mu N = \mu \frac{M g (l - l_1)}{l}$ છે.
દોરડું સરક્યા વિના સંતુલનમાં રહે તે માટે,ખેંચતું બળ એ મહત્તમ ઘર્ષણ બળ જેટલું હોવું જોઈએ: $F_g = f_{max}$.
$\frac{M g l_1}{l} = \mu \frac{M g (l - l_1)}{l}$.
$l_1 = \mu (l - l_1)$.
$l_1 = \mu l - \mu l_1$.
$l_1 (1 + \mu) = \mu l$.
$l_1 = \frac{\mu l}{1 + \mu}$.
2
MediumMCQ
એક ભારે સમાન સાંકળ આડી ટેબલની સપાટી પર પડેલી છે. જો સાંકળ અને ટેબલની સપાટી વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.25$ હોય,તો સાંકળની લંબાઈનો મહત્તમ કેટલો ભાગ ટેબલની એક ધાર પર લટકી શકે? ...... $\%$
A
$20$
B
$25$
C
$35$
D
$15$

Solution

(A) ધારો કે સાંકળની કુલ લંબાઈ $L$ છે અને તેનું કુલ દળ $M$ છે. એકમ લંબાઈ દીઠ દળ $\lambda = M/L$ છે.
ધારો કે $x$ એ ટેબલની ધાર પર લટકતી સાંકળની લંબાઈ છે. તેથી ટેબલ પર રહેલી સાંકળની લંબાઈ $(L - x)$ થશે.
લટકતા ભાગનું દળ $m_h = \lambda x$ અને ટેબલ પરના ભાગનું દળ $m_t = \lambda (L - x)$ છે.
સાંકળને નીચે ખેંચતું બળ એ લટકતા ભાગનું વજન છે: $F_g = m_h g = \lambda x g$.
ટેબલ પરના ભાગ પર લાગતું મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{max} = \mu N = \mu m_t g = \mu \lambda (L - x) g$ છે.
સાંકળ સરકવાની તૈયારીમાં હોય ત્યારે,ખેંચતું બળ એ મહત્તમ ઘર્ષણ બળ જેટલું હોવું જોઈએ: $\lambda x g = \mu \lambda (L - x) g$.
બંને બાજુ $\lambda g$ વડે ભાગતા,આપણને મળે છે $x = \mu (L - x)$.
$\mu = 0.25$ મૂકતા: $x = 0.25(L - x) \implies x = 0.25L - 0.25x \implies 1.25x = 0.25L$.
આમ,અપૂર્ણાંક $x/L = 0.25 / 1.25 = 1/5 = 0.20$.
ટકાવારીમાં ફેરવતા,આ ભાગ $20\%$ થાય છે.
3
EasyMCQ
$L$ લંબાઈની એક સમાન સાંકળ આંશિક રીતે ટેબલ પરથી લટકે છે અને ઘર્ષણ દ્વારા સંતુલનમાં રાખવામાં આવે છે. જો સાંકળની મહત્તમ લંબાઈ જે સરક્યા વિના લટકી શકે તે $l$ હોય,તો ટેબલ અને સાંકળ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક કેટલો હશે?
A
$\frac{l}{L}$
B
$\frac{l}{L + l}$
C
$\frac{l}{L - l}$
D
$\frac{L}{L + l}$

Solution

(C) ધારો કે સાંકળની કુલ લંબાઈ $L$ છે અને એકમ લંબાઈ દીઠ દળ $\lambda$ છે.
ટેબલ પરથી લટકતી સાંકળની લંબાઈ $l$ છે.
ટેબલ પર પડેલી સાંકળની લંબાઈ $(L - l)$ છે.
લટકતા ભાગનું વજન,જે ખેંચાણ બળ તરીકે કાર્ય કરે છે,તે $F_g = (\lambda l)g$ છે.
ટેબલ પર રહેલી સાંકળ પર લાગતું લંબબળ $N = (\lambda(L - l))g$ છે.
સાંકળ સંતુલનમાં રહે તે માટે,સીમાંત ઘર્ષણ લટકતા ભાગના વજનને સંતુલિત કરવું જોઈએ: $f_{max} = \mu N = F_g$.
કિંમતો મૂકતા: $\mu (\lambda(L - l))g = (\lambda l)g$.
$\mu$ માટે ઉકેલતા: $\mu = \frac{l}{L - l}$.
4
EasyMCQ
એક બોક્સ ઢળતી સપાટી પર પડેલું છે. જો બોક્સ $60^\circ$ ના ખૂણે સરકવાનું શરૂ કરે,તો સ્થિત ઘર્ષણાંક કેટલો હશે?
A
$1.173$
B
$1.732$
C
$2.732$
D
$1.677$

Solution

(B) જ્યારે કોઈ પદાર્થને ઢળતી સપાટી પર મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે જે ખૂણે તે સરકવાનું શરૂ કરે છે તેને વિરામ કોણ $(\theta)$ કહેવામાં આવે છે.
આ ખૂણે,સપાટીની નીચેની તરફ લાગતું ગુરુત્વાકર્ષણ બળનું ઘટક મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ જેટલું હોય છે.
$mg \sin \theta = \mu_s mg \cos \theta$
તેથી,સ્થિત ઘર્ષણાંક $\mu_s = \tan \theta$.
આપેલ છે કે ઢાળનો ખૂણો $\theta = 60^\circ$ છે,
$\mu_s = \tan 60^\circ = \sqrt{3} \approx 1.732$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
5
MediumMCQ
એક સમાન ધાતુની સાંકળને ખરબચડા ટેબલ પર એવી રીતે મૂકવામાં આવે છે કે સાંકળનો એક છેડો ટેબલની ધાર પરથી નીચે લટકે છે. જ્યારે તેની લંબાઈનો ત્રીજો ભાગ ધાર પરથી લટકે છે,ત્યારે સાંકળ સરકવાનું શરૂ કરે છે. તો,સ્થિત ઘર્ષણાંક કેટલો હશે?
A
$3/4$
B
$1/4$
C
$2/3$
D
$1/2$

Solution

(D) ધારો કે સાંકળની કુલ લંબાઈ $L$ છે અને તેનું કુલ દળ $M$ છે. એકમ લંબાઈ દીઠ દળ $\lambda = M/L$ છે.
જ્યારે લંબાઈનો $1/3$ ભાગ ધાર પરથી લટકે છે,ત્યારે લટકતા ભાગની લંબાઈ $L_h = L/3$ અને ટેબલ પર રહેલા ભાગની લંબાઈ $L_t = 2L/3$ છે.
લટકતા ભાગનું દળ $m_h = \lambda (L/3) = M/3$ છે.
ટેબલ પર રહેલા ભાગનું દળ $m_t = \lambda (2L/3) = 2M/3$ છે.
સાંકળને નીચે ખેંચતું બળ એ લટકતા ભાગનું વજન છે: $F_g = m_h g = (M/3)g$.
ટેબલ પર રહેલા સાંકળના ભાગ પરનું લંબબળ $N = m_t g = (2M/3)g$ છે.
સીમાંત ઘર્ષણ બળ $f_s = \mu_s N = \mu_s (2M/3)g$ છે.
સરકવાની શરૂઆત થાય ત્યારે,ખેંચતું બળ એ સીમાંત ઘર્ષણ બળ જેટલું હોય છે: $F_g = f_s$.
$(M/3)g = \mu_s (2M/3)g$.
$\mu_s$ માટે ઉકેલતા: $\mu_s = (M/3) / (2M/3) = 1/2$.
6
EasyMCQ
જ્યારે કોઈ પદાર્થ ખરબચડા ઢળતા સમતલ પર પડેલો હોય અને ગતિ કરતો ન હોય,ત્યારે ઘર્ષણ બળ
A
$\mu R$ જેટલું હોય છે
B
$\mu R$ કરતા ઓછું હોય છે
C
$\mu R$ કરતા વધારે હોય છે
D
$R$ જેટલું હોય છે

Solution

(B) જ્યારે પદાર્થ ઢળતા સમતલ પર સ્થિર હોય,ત્યારે તેના પર લાગતું ઘર્ષણ બળ સ્થિત ઘર્ષણ હોય છે.
સ્થિત ઘર્ષણ એ સ્વયં-સંતુલિત બળ છે જે સમતલની નીચેની તરફ લાગતા ગુરુત્વાકર્ષણ બળના ઘટક $(mg \sin \theta)$ ને સંતુલિત કરે છે.
પદાર્થ ગતિ કરતો ન હોવાથી,સ્થિત ઘર્ષણ એ સીમાંત ઘર્ષણ $(f_s \leq \mu R)$ કરતા ઓછું અથવા તેના જેટલું હોય છે.
તેથી,સામાન્ય કિસ્સામાં જ્યાં પદાર્થ સરકવાની અણી પર ન હોય,ત્યારે ઘર્ષણ બળ $\mu R$ કરતા ઓછું હોય છે.
7
EasyMCQ
જ્યારે કોઈ પદાર્થને સમક્ષિતિજ સાથે $\theta$ ખૂણે નમેલા ખરબચડા સમતલ પર મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે તેનો પ્રવેગ કેટલો હોય છે?
A
$g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$
B
$g(\sin \theta + \mu \cos \theta)$
C
$g(\mu \sin \theta - \cos \theta)$
D
$g\mu (\sin \theta - \cos \theta)$

Solution

(A) $m$ દળ ધરાવતા પદાર્થ માટે,જે $\theta$ ખૂણે નમેલા સમતલ પર છે અને ઘર્ષણાંક $\mu$ છે,સમતલની દિશામાં લાગતા બળોમાં ગુરુત્વાકર્ષણનો ઘટક $mg \sin \theta$ નીચેની તરફ અને ઘર્ષણ બળ $f = \mu N$ ઉપરની તરફ લાગે છે.
લંબબળ $N$ નું મૂલ્ય $N = mg \cos \theta$ છે.
સમતલ પર નીચેની તરફ લાગતું પરિણામી બળ $F_{\text{net}} = mg \sin \theta - f = mg \sin \theta - \mu mg \cos \theta$ છે.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,$F_{\text{net}} = ma$ હોવાથી,$ma = mg(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ મળે છે.
તેથી,પ્રવેગ $a = g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ થાય છે.
8
EasyMCQ
એક બ્લોક સમક્ષિતિજ સાથે $\alpha$ ખૂણો બનાવતા ઢળતા સમતલ પર સ્થિર છે. જેમ જેમ ઢાળનો ખૂણો $\alpha$ વધારવામાં આવે છે,તેમ બ્લોક જ્યારે નમનકોણ $\theta$ થાય ત્યારે સરકવાનું શરૂ કરે છે. બ્લોક અને ઢળતા સમતલની સપાટી વચ્ચેનો સ્થિત ઘર્ષણાંક કેટલો હશે?
A
$\sin \theta$
B
$\cos \theta$
C
$\tan \theta$
D
$\theta$ થી સ્વતંત્ર

Solution

(C) જ્યારે કોઈ બ્લોકને ઢળતા સમતલ પર મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે તેના પર લાગતા બળો ગુરુત્વાકર્ષણ બળ $(mg)$,લંબબળ $(N)$ અને સ્થિત ઘર્ષણ બળ $(f_s)$ છે.
ઢાળની દિશામાં વજનનો ઘટક $mg \sin \alpha$ છે અને ઢાળને લંબ ઘટક $mg \cos \alpha$ છે.
બ્લોક સ્થિર રહે તે માટે,ઘર્ષણ બળ $f_s = mg \sin \alpha$ અને લંબબળ $N = mg \cos \alpha$ થાય.
જ્યારે નમનકોણ એ વિરામકોણ $\theta$ જેટલો થાય ત્યારે બ્લોક સરકવાનું શરૂ કરે છે. આ બિંદુએ,સ્થિત ઘર્ષણ તેના મહત્તમ મૂલ્ય પર પહોંચે છે,$f_{s,max} = \mu_s N$.
સરકવાની શરૂઆતના બિંદુએ બળોને સરખાવતા: $mg \sin \theta = \mu_s (mg \cos \theta)$.
બંને બાજુને $mg \cos \theta$ વડે ભાગતા,આપણને $\mu_s = \frac{\sin \theta}{\cos \theta} = \tan \theta$ મળે છે.
આમ,સ્થિત ઘર્ષણાંક $\tan \theta$ છે.
9
DifficultMCQ
$45^{\circ}$ ના ખરબચડા ઢળતા સમતલ પરથી પદાર્થને નીચે સરકવા માટે લાગતો સમય,તે જ $45^{\circ}$ ના સંપૂર્ણ લીસા ઢળતા સમતલ પરથી સરકવા માટે લાગતા સમય કરતા $n$ ગણો છે. પદાર્થ અને ઢળતા સમતલ વચ્ચેનો ગતિક ઘર્ષણાંક કેટલો હશે?
A
$\left( 1 - \frac{1}{n^2} \right)$
B
$1 + \frac{1}{n^2}$
C
$\sqrt{1 - \frac{1}{n^2}}$
D
$\sqrt{\frac{1}{1 - n^2}}$

Solution

(A) લીસા ઢળતા સમતલ માટે,પ્રવેગ $a_s = g \sin \theta$ છે. $s$ અંતર કાપવા માટે લાગતો સમય $t_s = \sqrt{\frac{2s}{g \sin \theta}}$ છે.
ખરબચડા ઢળતા સમતલ માટે,પ્રવેગ $a_r = g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ છે. લાગતો સમય $t_r = \sqrt{\frac{2s}{g(\sin \theta - \mu \cos \theta)}}$ છે.
આપેલ છે કે $t_r = n t_s$,તેથી $t_r^2 = n^2 t_s^2$.
$\frac{2s}{g(\sin \theta - \mu \cos \theta)} = n^2 \frac{2s}{g \sin \theta}$.
$\sin \theta - \mu \cos \theta = \frac{\sin \theta}{n^2}$.
$\mu \cos \theta = \sin \theta \left( 1 - \frac{1}{n^2} \right)$.
$\mu = \tan \theta \left( 1 - \frac{1}{n^2} \right)$.
અહીં $\theta = 45^{\circ}$ હોવાથી,$\tan 45^{\circ} = 1$,તેથી $\mu = 1 - \frac{1}{n^2}$.
10
DifficultMCQ
એક પદાર્થને ઢળતા સમતલ પર ઉપર તરફ ગતિ કરાવવા માટે જરૂરી બળ,તે પદાર્થને નીચે સરકતો અટકાવવા માટે જરૂરી બળ કરતાં બમણું છે. જો ઘર્ષણાંક $0.25$ હોય,તો સમતલનો નમનકોણ ...... $^o$ છે.
A
$36.8$
B
$45$
C
$30$
D
$42.6$

Solution

(A) ધારો કે પદાર્થનું દળ $m$,નમનકોણ $\theta$ અને ઘર્ષણાંક $\mu$ છે.
પદાર્થને સમતલ પર ઉપર તરફ ગતિ કરાવવા માટે,લાગુ પાડેલ બળ $F_{up}$ એ ગુરુત્વાકર્ષણના ઘટક $mg \sin \theta$ અને ઘર્ષણ બળ $\mu mg \cos \theta$ બંનેને દૂર કરવું પડે.
તેથી,$F_{up} = mg(\sin \theta + \mu \cos \theta)$.
પદાર્થને નીચે સરકતો અટકાવવા માટે,લાગુ પાડેલ બળ $F_{dn}$ ઉપરની તરફ લાગે છે,જે ગુરુત્વાકર્ષણના ઘટક $mg \sin \theta$ અને ઘર્ષણ બળ $\mu mg \cos \theta$ (જે સરકવાની વિરુદ્ધ દિશામાં ઉપરની તરફ લાગે છે) ના તફાવતને સંતુલિત કરે છે.
તેથી,$F_{dn} = mg(\sin \theta - \mu \cos \theta)$.
આપેલ છે કે $F_{up} = 2F_{dn}$,તેથી:
$mg(\sin \theta + \mu \cos \theta) = 2mg(\sin \theta - \mu \cos \theta)$.
$mg$ વડે ભાગતા,આપણને $\sin \theta + \mu \cos \theta = 2\sin \theta - 2\mu \cos \theta$ મળે છે.
પદોને ગોઠવતા,$3\mu \cos \theta = \sin \theta$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $\tan \theta = 3\mu$.
અહીં $\mu = 0.25$ આપેલ છે,તેથી $\tan \theta = 3 \times 0.25 = 0.75$.
તેથી,$\theta = \tan^{-1}(0.75) \approx 36.8^\circ$.
11
MediumMCQ
$45^o$ ના ખૂણે રહેલા ઢળતા સમતલ અને પદાર્થ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.5$ છે. જો $g = 9.8\,m/s^2$ હોય,તો પદાર્થનો નીચેની તરફનો પ્રવેગ $m/s^2$ માં કેટલો હશે?
A
$\frac{4.9}{\sqrt{2}}$
B
$4.9\sqrt{2}$
C
$19.6\sqrt{2}$
D
$4.9$

Solution

(A) ઘર્ષણવાળા ઢળતા સમતલ પર નીચે તરફ સરકતા પદાર્થનો પ્રવેગ $a$ શોધવાનું સૂત્ર: $a = g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ છે.
આપેલ છે: $g = 9.8\,m/s^2$,$\theta = 45^o$,અને $\mu = 0.5$.
કિંમતો મૂકતા:
$a = 9.8(\sin 45^o - 0.5 \cos 45^o)$
કારણ કે $\sin 45^o = \cos 45^o = \frac{1}{\sqrt{2}}$:
$a = 9.8 \left( \frac{1}{\sqrt{2}} - 0.5 \times \frac{1}{\sqrt{2}} \right)$
$a = 9.8 \left( \frac{1 - 0.5}{\sqrt{2}} \right)$
$a = 9.8 \left( \frac{0.5}{\sqrt{2}} \right)$
$a = \frac{4.9}{\sqrt{2}}\,m/s^2$.
12
EasyMCQ
એક બોક્સને ઢળતી સપાટી (inclined plane) પર મૂકવામાં આવ્યું છે અને તેને નીચેની તરફ ધકેલવું પડે છે. ઢાળનો ખૂણો કેટલો હશે?
A
ઘર્ષણકોણ જેટલો
B
ઘર્ષણકોણ કરતા વધારે
C
વિશ્રામકોણ (angle of repose) જેટલો
D
વિશ્રામકોણ કરતા ઓછો

Solution

(D) વિશ્રામકોણ એ ઢળતી સપાટીનો તે લઘુત્તમ ખૂણો છે જેના પર મૂકવામાં આવેલી વસ્તુ આપમેળે નીચે સરકવાનું શરૂ કરે છે.
જો ઢાળનો ખૂણો $\theta$ એ વિશ્રામકોણ $\alpha$ જેટલો હોય,તો પદાર્થ સરકવાની તૈયારીમાં હોય છે.
જો ઢાળનો ખૂણો $\theta$ એ વિશ્રામકોણ $\alpha$ કરતા વધારે હોય,તો પદાર્થ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે આપમેળે નીચે સરકવા લાગે છે.
અહીં બોક્સને નીચે ધકેલવું પડે છે,જેનો અર્થ છે કે બોક્સ પોતાની મેળે સરકતું નથી. આ સૂચવે છે કે તેને નીચે ખેંચતું ગુરુત્વાકર્ષણ બળ એ મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ કરતા ઓછું છે.
તેથી,ઢાળનો ખૂણો વિશ્રામકોણ કરતા ઓછો હોવો જોઈએ. તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
13
MediumMCQ
$102 \, kg$ દળના બ્લોકને સમક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ ના ખૂણે નમેલા સમતલ પર સરકતો અટકાવવા માટે $750 \, N$ નું બળ લગાડવામાં આવે છે. જો બ્લોક અને સમતલ વચ્ચે સ્થિત ઘર્ષણ અને ગતિક ઘર્ષણાંક અનુક્રમે $0.4$ અને $0.3$ હોય,તો બ્લોક પર લાગતું ઘર્ષણ બળ ...... $N$ છે.
A
$750$
B
$500$
C
$345$
D
$250$

Solution

(D) $1$. સમતલની નીચેની તરફ લાગતું ગુરુત્વાકર્ષણ બળનો ઘટક $mg \sin \theta = 102 \times 9.8 \times \sin 30^{\circ} = 102 \times 9.8 \times 0.5 = 499.8 \, N \approx 500 \, N$ છે.
$2$. લગાડવામાં આવેલ બળ $P = 750 \, N$ સમતલની ઉપરની તરફ લાગે છે.
$3$. સમતલ પર લાગતું ચોખ્ખું બાહ્ય બળ $F_{\text{net}} = P - mg \sin \theta = 750 - 500 = 250 \, N$ છે.
$4$. લંબ પ્રતિક્રિયા બળ $R = mg \cos \theta = 102 \times 9.8 \times \cos 30^{\circ} = 102 \times 9.8 \times 0.866 \approx 865.6 \, N$ છે.
$5$. સીમાંત સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_{l} = \mu_s R = 0.4 \times 865.6 = 346.24 \, N$ છે.
$6$. કારણ કે ચોખ્ખું બાહ્ય બળ $(250 \, N)$ એ સીમાંત સ્થિત ઘર્ષણ $(346.24 \, N)$ કરતા ઓછું છે,તેથી બ્લોક સંતુલનમાં રહેશે.
$7$. સ્થિત ઘર્ષણના નિયમ મુજબ,વાસ્તવિક ઘર્ષણ બળ ચોખ્ખા બાહ્ય બળને સંતુલિત કરવા માટે પોતાની જાતે ગોઠવાય છે. તેથી,ઘર્ષણ બળ $250 \, N$ છે જે સમતલની નીચેની તરફ લાગે છે.
Solution diagram
14
MediumMCQ
એક બ્લોક ઢળતી સપાટી પર પડેલો છે જે સમક્ષિતિજ સાથે $60^\circ$ નો ખૂણો બનાવે છે. જો બ્લોક અને સપાટી વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.25$ હોય અને $g = 10\,m/s^2$ હોય,તો જ્યારે બ્લોક સપાટી પર ગતિ કરે ત્યારે તેનો પ્રવેગ ........ $m/s^2$ હશે.
A
$2.50$
B
$5.00$
C
$7.4$
D
$8.66$

Solution

(C) ઘર્ષણવાળી ઢળતી સપાટી પર નીચે તરફ સરકતા બ્લોકનો પ્રવેગ $a$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા મળે છે: $a = g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$.
આપેલ કિંમતો છે: $g = 10\,m/s^2$,$\theta = 60^\circ$,અને $\mu = 0.25$.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$a = 10 \times (\sin 60^\circ - 0.25 \times \cos 60^\circ)$
$a = 10 \times (\frac{\sqrt{3}}{2} - 0.25 \times \frac{1}{2})$
$a = 10 \times (0.866 - 0.125)$
$a = 10 \times 0.741$
$a \approx 7.4\,m/s^2$.
15
EasyMCQ
$100\, g$ દળ ધરાવતો એક પદાર્થ $30^\circ$ ના ઢાળવાળા સમતલ પર નીચે સરકે છે. જો ઘર્ષણાંક $\mu = 1.7$ હોય,તો અનુભવાતું ઘર્ષણ બળ કેટલું હશે?
A
$1.7 \times \sqrt{2} \times \frac{1}{\sqrt{3}}\,N$
B
$1.7 \times \sqrt{3} \times \frac{1}{2}\,N$
C
$1.7 \times \sqrt{3}\,N$
D
$1.7 \times \sqrt{2} \times \frac{1}{3}\,N$

Solution

(B) ઢાળવાળા સમતલ પર નીચે સરકતા પદાર્થ પર લાગતું ઘર્ષણ બળ $F_k$ નીચેના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $F_k = \mu N$,જ્યાં $N$ એ લંબ પ્રતિક્રિયા બળ છે.
ઢાળવાળા સમતલ માટે,લંબ પ્રતિક્રિયા $N = mg \cos \theta$ થાય છે.
આપેલ છે: દળ $m = 100\, g = 0.1\, kg$,ઢાળ $\theta = 30^\circ$,$\mu = 1.7$,અને ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ $g = 10\, m/s^2$ લેતા.
કિંમતો મૂકતા: $F_k = 1.7 \times (0.1\, kg) \times (10\, m/s^2) \times \cos 30^\circ$.
$F_k = 1.7 \times 1 \times \frac{\sqrt{3}}{2} = 1.7 \times \sqrt{3} \times \frac{1}{2}\,N$.
16
DifficultMCQ
એક પદાર્થને $30^\circ$ ના ખૂણે ઢળતા સમતલ પર નીચે સરકતા,ઘર્ષણરહિત સમતલ કરતા બમણો સમય લાગે છે. પદાર્થ અને સમતલ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક કેટલો હશે?
A
$\frac{\sqrt{3}}{4}$
B
$\sqrt{3}$
C
$\frac{4}{3}$
D
$\frac{3}{4}$

Solution

(A) ધારો કે ઢળતા સમતલની લંબાઈ $L$ છે અને ખૂણો $\theta = 30^\circ$ છે.
ઘર્ષણરહિત સમતલ માટે,પ્રવેગ $a_1 = g \sin \theta$ છે. લાગતો સમય $t_1 = \sqrt{\frac{2L}{g \sin \theta}}$ છે.
ઘર્ષણાંક $\mu$ વાળા ખરબચડા સમતલ માટે,પ્રવેગ $a_2 = g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ છે. લાગતો સમય $t_2 = \sqrt{\frac{2L}{g(\sin \theta - \mu \cos \theta)}}$ છે.
આપેલ છે કે $t_2 = 2t_1$,તેથી $\frac{t_2}{t_1} = 2$,એટલે કે $\frac{t_2^2}{t_1^2} = 4$.
સૂત્રો મૂકતા,$\frac{\sin \theta}{\sin \theta - \mu \cos \theta} = 4$.
$\sin \theta = 4 \sin \theta - 4 \mu \cos \theta \implies 4 \mu \cos \theta = 3 \sin \theta$.
$\mu = \frac{3}{4} \tan \theta = \frac{3}{4} \tan 30^\circ = \frac{3}{4} \times \frac{1}{\sqrt{3}} = \frac{\sqrt{3}}{4}$.
17
EasyMCQ
$2 \, kg$ દળની એક ઈંટ સમક્ષિતિજ સાથે $45^\circ$ ના ખૂણે નમેલા સમતલ પર નીચે તરફ સરકવાનું શરૂ કરે છે. ઘર્ષણ બળ કેટલું હશે?
A
$19.6 \sin 45^\circ$
B
$19.6 \cos 45^\circ$
C
$9.8 \sin 45^\circ$
D
$9.8 \cos 45^\circ$

Solution

(A) જ્યારે કોઈ પદાર્થ ઢળતા સમતલ પર નીચે તરફ સરકવાનું શરૂ કરે છે,ત્યારે તે સ્થિરતાના ખૂણે (angle of repose) હોય છે.
સ્થિરતાના ખૂણે,સ્થિત ઘર્ષણ બળ એ સમતલની દિશામાં લાગતા ગુરુત્વાકર્ષણ બળના ઘટક જેટલું હોય છે.
સમતલની દિશામાં લાગતું વજનનું ઘટક $mg \sin \theta$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે: દળ $m = 2 \, kg$,ખૂણો $\theta = 45^\circ$,અને ગુરુત્વપ્રવેગ $g = 9.8 \, m/s^2$.
તેથી,ઘર્ષણ બળ $f = mg \sin \theta = 2 \times 9.8 \times \sin 45^\circ = 19.6 \sin 45^\circ$ થાય.
18
DifficultMCQ
$\theta$ ખૂણાવાળા ઢળતા સમતલનો ઉપરનો અડધો ભાગ સંપૂર્ણપણે લીસો છે,જ્યારે નીચેનો અડધો ભાગ ખરબચડો છે. ટોચ પરથી સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ થતો પદાર્થ તળિયે પહોંચીને ફરીથી સ્થિર થાય છે. નીચેના અડધા ભાગ માટે ઘર્ષણાંક $\mu$ કેટલો હશે?
A
$\mu = \sin \theta$
B
$\mu = \cot \theta$
C
$\mu = 2 \cos \theta$
D
$\mu = 2 \tan \theta$

Solution

(D) ધારો કે ઢળતા સમતલની કુલ લંબાઈ $l$ છે. ઉપરના અડધા ભાગની લંબાઈ $l/2$ છે અને તે લીસો છે,જ્યારે નીચેના અડધા ભાગની લંબાઈ $l/2$ છે અને તે $\mu$ ઘર્ષણાંક ધરાવે છે.
ઉપરના અડધા ભાગ માટે (લીસો):
પ્રવેગ $a_1 = g \sin \theta$ છે. સ્થિર સ્થિતિ $(u=0)$ થી શરૂ કરતા,મધ્યબિંદુ પર વેગ $v$ નીચે મુજબ મળે:
$v^2 = u^2 + 2 a_1 (l/2) = 0 + 2(g \sin \theta)(l/2) = gl \sin \theta$.
નીચેના અડધા ભાગ માટે (ખરબચડો):
પ્રવેગ $a_2 = g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ છે. પદાર્થ $v$ વેગથી શરૂ કરે છે અને $l/2$ અંતર કાપ્યા પછી તળિયે સ્થિર $(v_f = 0)$ થાય છે:
$v_f^2 = v^2 + 2 a_2 (l/2) = 0$.
$v^2 = gl \sin \theta$ અને $a_2 = g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ મૂકતા:
$gl \sin \theta + 2[g(\sin \theta - \mu \cos \theta)](l/2) = 0$.
$gl \sin \theta + gl(\sin \theta - \mu \cos \theta) = 0$.
$2 \sin \theta - \mu \cos \theta = 0$.
$\mu \cos \theta = 2 \sin \theta$.
$\mu = 2 \tan \theta$.
Solution diagram
19
MediumMCQ
એક પદાર્થ $0.5$ ઘર્ષણાંક ધરાવતા ઢળતા સમતલ પર નીચે સરકી રહ્યો છે. જો લંબ પ્રતિક્રિયા બળ એ ઢળતા સમતલની દિશામાં લાગતા પરિણામી અધોગામી બળ કરતાં બમણું હોય,તો ઢળતા સમતલ અને સમક્ષિતિજ વચ્ચેનો ખૂણો ....... $^o$ છે.
A
$15$
B
$30$
C
$45$
D
$60$

Solution

(C) ઢળતા સમતલ પર નીચેની તરફ લાગતું પરિણામી બળ $F_{net} = mg(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
લંબ પ્રતિક્રિયા બળ $N = mg \cos \theta$ છે.
પ્રશ્ન મુજબ,લંબ પ્રતિક્રિયા બળ એ પરિણામી અધોગામી બળ કરતાં બમણું છે:
$mg \cos \theta = 2 \times mg(\sin \theta - \mu \cos \theta)$.
બંને બાજુ $mg$ વડે ભાગતા:
$\cos \theta = 2(\sin \theta - 0.5 \cos \theta)$.
સમીકરણનું વિસ્તરણ કરતા:
$\cos \theta = 2 \sin \theta - 1.0 \cos \theta$.
પદોને ગોઠવતા:
$2 \cos \theta = 2 \sin \theta$.
$2 \cos \theta$ વડે ભાગતા:
$1 = \tan \theta$.
તેથી,$\theta = \tan^{-1}(1) = 45^o$.
20
MediumMCQ
$10\, kg$ દળ ધરાવતો એક પદાર્થ સમક્ષિતિજ સાથે $30^\circ$ ના ખૂણે રહેલા ખરબચડા ઢળતા સમતલ પર પડેલો છે અને ઘર્ષણાંક $0.5$ છે. પદાર્થને સમતલ પર ઉપરની તરફ ખેંચવા માટે જરૂરી લઘુત્તમ બળ ........ $N$ છે.
A
$914$
B
$91.4$
C
$9.14$
D
$0.914$

Solution

(B) $m$ દળ ધરાવતા પદાર્થને $\theta$ ખૂણાવાળા ઢળતા સમતલ પર $\mu$ ઘર્ષણાંક સાથે ઉપરની તરફ ખેંચવા માટે જરૂરી બળનું સૂત્ર નીચે મુજબ છે:
$F = mg(\sin \theta + \mu \cos \theta)$
આપેલ છે:
$m = 10\, kg$
$\theta = 30^\circ$
$\mu = 0.5$
$g = 9.8\, m/s^2$
કિંમતો મૂકતા:
$F = 10 \times 9.8 \times (\sin 30^\circ + 0.5 \cos 30^\circ)$
$F = 98 \times (0.5 + 0.5 \times 0.866)$
$F = 98 \times (0.5 + 0.433)$
$F = 98 \times 0.933 = 91.434\, N$
આપેલા વિકલ્પો મુજબ સાચો જવાબ $91.4\, N$ છે.
21
EasyMCQ
$1 \,kg$ દળનો એક બ્લોક $60^\circ$ ના ઢળતા ખરબચડા સમતલ પર ઉપરથી નીચે તરફ સરકે છે. જો ગતિક ઘર્ષણાંક $0.5$ હોય અને સમતલની લંબાઈ $1 \,m$ હોય,તો ઘર્ષણની વિરુદ્ધ થયેલું કાર્ય ........ $J$ છે.
A
$9.82$
B
$4.94$
C
$2.45$
D
$1.96$

Solution

(C) ઘર્ષણની વિરુદ્ધ થયેલું કાર્ય $(W_f)$ એ ઘર્ષણ બળ $(f_k)$ અને સ્થાનાંતર $(S)$ ના ગુણાકાર જેટલું હોય છે.
$f_k = \mu_k N = \mu_k mg \cos \theta$
આપેલ છે: દળ $m = 1 \,kg$,ગતિક ઘર્ષણાંક $\mu_k = 0.5$,ખૂણો $\theta = 60^\circ$,અને લંબાઈ $S = 1 \,m$.
$g = 9.8 \,m/s^2$ લેતા:
$W_f = f_k \times S = (\mu_k mg \cos \theta) \times S$
$W_f = 0.5 \times 1 \times 9.8 \times \cos(60^\circ) \times 1$
$\cos(60^\circ) = 0.5$ હોવાથી:
$W_f = 0.5 \times 9.8 \times 0.5 \times 1 = 2.45 \,J$.
22
EasyMCQ
$10\, kg$ દળનો એક બ્લોક ઢળતી સપાટી પર મૂકવામાં આવ્યો છે. જ્યારે ઢાળનો ખૂણો $30^\circ$ હોય,ત્યારે બ્લોક સપાટી પર નીચે તરફ સરકવાની શરૂઆત કરે છે. સ્થિત ઘર્ષણ બળ ....... $kg\, wt$ છે.
A
$10$
B
$8.66$
C
$4.9$
D
$5$

Solution

(D) બ્લોક ઢળતી સપાટી પર નીચે તરફ સરકવાની તૈયારીમાં છે. આ સ્થિતિમાં,સપાટી પર નીચે તરફ લાગતું ગુરુત્વાકર્ષણ બળનું ઘટક મહત્તમ સ્થિત ઘર્ષણ બળ દ્વારા સંતુલિત થાય છે.
સપાટી પર નીચે તરફ લાગતું બળ $F = mg \sin \theta$ છે.
અહીં $m = 10\, kg$,$\theta = 30^\circ$ અને $g \approx 9.8\, m/s^2$ આપેલ છે.
સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_s = mg \sin 30^\circ = 10 \times 9.8 \times 0.5 = 49\, N$ થાય.
આપણે જાણીએ છીએ કે $1\, kg\, wt = 9.8\, N$,તેથી $kg\, wt$ માં બળ $f_s = \frac{49}{9.8} = 5\, kg\, wt$ મળે.
23
MediumMCQ
એક બ્લોક સમક્ષિતિજ સાથે $30^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવતા ખરબચડા ઢળતા સમતલ પર સ્થિર છે. બ્લોક અને સમતલ વચ્ચેનો સ્થિત ઘર્ષણાંક $0.8$ છે. જો બ્લોક પર લાગતું ઘર્ષણ બળ $10 \, N$ હોય,તો બ્લોકનું દળ ($kg$ માં) કેટલું હશે? ($g = 10 \, m/s^2$ લો).
A
$2$
B
$4$
C
$1.6$
D
$2.5$

Solution

(A) વિશ્રામ કોણ (angle of repose) $\alpha = \tan^{-1}(\mu) = \tan^{-1}(0.8) \approx 38.6^{\circ}$ દ્વારા મળે છે.
અહીં ઢળતા સમતલનો ખૂણો $\theta = 30^{\circ}$ એ વિશ્રામ કોણ $\alpha$ કરતા ઓછો હોવાથી,બ્લોક સ્થિર રહેશે.
ઢળતા સમતલ પર સ્થિર રહેલા બ્લોક માટે,સ્થિત ઘર્ષણ બળ $f_s$ એ ગુરુત્વાકર્ષણના ઢળતા સમતલની દિશાના ઘટકને સંતુલિત કરે છે:
$f_s = mg \sin \theta$
આપેલ છે કે $f_s = 10 \, N$,$g = 10 \, m/s^2$,અને $\theta = 30^{\circ}$:
$10 = m \times 10 \times \sin(30^{\circ})$
$10 = m \times 10 \times 0.5$
$10 = 5m$
$m = 2 \, kg$.
24
MediumMCQ
એક પદાર્થને સમક્ષિતિજ સાથે $\theta$ ખૂણો ધરાવતા ઢળતા સમતલના તળિયે પહોંચવા માટે $t$ સમય લાગે છે. જો સમતલને ખરબચડું બનાવવામાં આવે,તો હવે લાગતો સમય $2t$ છે. ખરબચડી સપાટીનો ઘર્ષણાંક કેટલો હશે?
A
$\frac{3}{4}\tan \theta $
B
$\frac{2}{3}\tan \theta $
C
$\frac{1}{4}\tan \theta $
D
$\frac{1}{2}\tan \theta $

Solution

(A) લીસા ઢળતા સમતલ માટે,પ્રવેગ $a_1 = g \sin \theta$ છે. અંતર $s$ ને $s = \frac{1}{2} a_1 t^2 = \frac{1}{2} (g \sin \theta) t^2$ દ્વારા દર્શાવી શકાય.
ખરબચડા ઢળતા સમતલ માટે,પ્રવેગ $a_2 = g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ છે. અંતર $s$ ને $s = \frac{1}{2} a_2 (2t)^2 = \frac{1}{2} g(\sin \theta - \mu \cos \theta) (4t^2)$ દ્વારા દર્શાવી શકાય.
$s$ માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા: $\frac{1}{2} g \sin \theta t^2 = 2 g(\sin \theta - \mu \cos \theta) t^2$.
$g t^2$ વડે ભાગતા: $\frac{1}{2} \sin \theta = 2(\sin \theta - \mu \cos \theta)$.
$\frac{1}{4} \sin \theta = \sin \theta - \mu \cos \theta$.
$\mu \cos \theta = \sin \theta - \frac{1}{4} \sin \theta = \frac{3}{4} \sin \theta$.
તેથી,$\mu = \frac{3}{4} \tan \theta$.
25
MediumMCQ
એક બ્લોકને $\theta$ ખૂણાવાળા અને $l$ લંબાઈના ઢળતા સમતલ પર રાખવામાં આવ્યો છે. ઢળતા સમતલના તળિયે બ્લોકનો વેગ કેટલો હશે? (ઘર્ષણાંક $\mu$ છે)
A
$\sqrt{2gl(\mu \cos \theta - \sin \theta)}$
B
$\sqrt{2gl(\sin \theta - \mu \cos \theta)}$
C
$\sqrt{2gl(\sin \theta + \mu \cos \theta)}$
D
$\sqrt{2gl(\cos \theta + \mu \sin \theta)}$

Solution

(B) ઢળતા સમતલ પર બ્લોક પર લાગતા બળોમાં ગુરુત્વાકર્ષણનો ઘટક $mg \sin \theta$ નીચેની તરફ અને ઘર્ષણ બળ $f_k = \mu N = \mu mg \cos \theta$ ઉપરની તરફ લાગે છે.
ન્યૂટનના બીજા નિયમ મુજબ: $mg \sin \theta - \mu mg \cos \theta = ma$.
આમ,બ્લોકનો પ્રવેગ $a = g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ મળે છે.
ગતિના સમીકરણ $v^2 = u^2 + 2as$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં પ્રારંભિક વેગ $u = 0$ અને અંતર $s = l$ છે:
$v^2 = 0 + 2 \cdot g(\sin \theta - \mu \cos \theta) \cdot l$.
તેથી,તળિયે વેગ $v = \sqrt{2gl(\sin \theta - \mu \cos \theta)}$ થશે.
26
MediumMCQ
$0.1 \, kg$ દળના એક બ્લોકને $5 \, N$ નું સમક્ષિતિજ બળ લગાડીને દીવાલ સાથે પકડી રાખવામાં આવે છે. જો બ્લોક અને દીવાલ વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $0.5$ હોય,તો બ્લોક પર લાગતા ઘર્ષણ બળનું મૂલ્ય ........ $N$ છે.
A
$2.5$
B
$0.98$
C
$4.9$
D
$0.49$

Solution

(B) દીવાલ દ્વારા બ્લોક પર લાગતું લંબબળ $R$ એ લાગુ પાડેલા સમક્ષિતિજ બળ જેટલું હોય છે,તેથી $R = 5 \, N$.
સીમાંત ઘર્ષણ $F_l$ એ $F_l = \mu R = 0.5 \times 5 = 2.5 \, N$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
નીચેની તરફ લાગતું બ્લોકનું વજન $W = mg = 0.1 \times 9.8 = 0.98 \, N$ છે.
કારણ કે નીચેની તરફ લાગતું બળ (વજન) એ સીમાંત ઘર્ષણ કરતા ઓછું છે $(0.98 \, N < 2.5 \, N)$,તેથી બ્લોક સ્થિર રહે છે.
સંતુલનમાં રહેલા બ્લોક માટે,સ્થિત ઘર્ષણ બળ $F_s$ એ નીચેની તરફ લાગતા વજનને સંતુલિત કરવું જોઈએ. તેથી,$F_s = W = 0.98 \, N$.
Solution diagram
27
MediumMCQ
$2 \, kg$ દળનો એક બ્લોક સમક્ષિતિજ સાથે $30^\circ$ નો ખૂણો બનાવતા ખરબચડા ઢળતા સમતલ પર સ્થિર છે. બ્લોક અને સમતલ વચ્ચેનો સ્થિત ઘર્ષણાંક $0.7$ છે. બ્લોક પર લાગતું ઘર્ષણ બળ ....... $N$ છે.
A
$9.8$
B
$0.7 \times 9.8 \times \sqrt{3}$
C
$9.8 \times \sqrt{3}$
D
$0.8 \times 9.8$

Solution

(A) ઢળતા સમતલ પર નીચેની તરફ લાગતો વજનનો ઘટક $F_{applied} = mg \sin \theta = 2 \times 9.8 \times \sin 30^\circ = 2 \times 9.8 \times 0.5 = 9.8 \, N$ છે.
સીમાંત ઘર્ષણ $F_l = \mu_s N = \mu_s mg \cos \theta$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$F_l = 0.7 \times 2 \times 9.8 \times \cos 30^\circ = 0.7 \times 19.6 \times \frac{\sqrt{3}}{2} \approx 11.88 \, N$.
અહીં લાગતું બળ $(9.8 \, N)$ એ સીમાંત ઘર્ષણ $(11.88 \, N)$ કરતા ઓછું હોવાથી,બ્લોક સ્થિર રહેશે.
તેથી,સ્થિત ઘર્ષણ બળ એ સમતલ પર નીચેની તરફ લાગતા વજનના ઘટક જેટલું જ હશે,જે $9.8 \, N$ છે.
28
MediumMCQ
$2 \ kg$ દળનો એક પદાર્થ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા પ્રમાણે $8 \ m$ લંબાઈ અને $1 \ m$ ઊંચાઈ ધરાવતા ઢળતા સમતલ પર સ્થિર સ્થિતિમાં છે. જો ઘર્ષણ ગુણાંક $0.2$ હોય,તો પદાર્થને નીચેના બિંદુએથી ઉપરના બિંદુએ લઈ જવા માટે કરવું પડતું કાર્ય કેટલું હશે ($J$ માં)? ($g = 10 \ m/s^2$ લો)
Question diagram
A
$19.2$
B
$48$
C
$51$
D
$192$

Solution

(C) આપેલ છે: દળ $m = 2 \ kg$,ઢાળની લંબાઈ $S = 8 \ m$,ઊંચાઈ $h = 1 \ m$,ઘર્ષણ ગુણાંક $\mu = 0.2$,$g = 10 \ m/s^2$.
ભૂમિતિ પરથી,$\sin \theta = h/S = 1/8$.
$\sin^2 \theta + \cos^2 \theta = 1$ નો ઉપયોગ કરતા,$\cos \theta = \sqrt{1 - (1/8)^2} = \sqrt{63/64} = \sqrt{63}/8 \approx 0.992$.
પદાર્થને અચળ વેગથી ઉપર લઈ જવા માટે,લગાડવું પડતું બળ $F$ એ ગુરુત્વાકર્ષણના ઘટક અને ઘર્ષણ બળને સંતુલિત કરવું જોઈએ: $F = mg \sin \theta + \mu mg \cos \theta$.
થતું કાર્ય $W = F \times S = (mg \sin \theta + \mu mg \cos \theta) \times S$.
$W = mgS \sin \theta + \mu mgS \cos \theta = mgh + \mu mgS \cos \theta$.
$W = (2 \times 10 \times 1) + (0.2 \times 2 \times 10 \times 8 \times 0.992) = 20 + 31.74 = 51.74 \ J$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની પૂર્ણાંક કિંમત લેતા,સાચો જવાબ $51 \ J$ છે.
29
MediumMCQ
$1$ મેટ્રિક ટન દળ ધરાવતું એક એન્જિન સમક્ષિતિજ સાથે $\theta = \tan^{-1}(1/2)$ ખૂણે ઢળતા સમતલ પર $36 \; km/h$ ની ઝડપે ઉપર ચઢી રહ્યું છે. જો સપાટીનો ઘર્ષણાંક $1/\sqrt{3}$ હોય,તો એન્જિન દ્વારા ઉત્પન્ન થતો પાવર કેટલો હશે?
A
$94.4 \times 10^3 \; W$
B
$9.44 \times 10^3 \; W$
C
$944 \; W$
D
$94.4 \; W$

Solution

(A) આપેલ છે: દળ $m = 1000 \; kg$,ઝડપ $v = 36 \; km/h = 36 \times (5/18) = 10 \; m/s$,$\tan \theta = 1/2$,$\mu = 1/\sqrt{3}$.
ત્રિકોણ પરથી,$\sin \theta = 1/\sqrt{5}$ અને $\cos \theta = 2/\sqrt{5}$.
એન્જિનને અચળ ઝડપે ઢળતા સમતલ પર ઉપર લઈ જવા માટે જરૂરી બળ $F = mg \sin \theta + f_k = mg \sin \theta + \mu mg \cos \theta$.
$F = mg(\sin \theta + \mu \cos \theta) = 1000 \times 9.8 \times (1/\sqrt{5} + (1/\sqrt{3}) \times (2/\sqrt{5}))$.
$F = 9800 \times (1/\sqrt{5} + 2/\sqrt{15}) = 9800 \times (0.4472 + 0.5164) \approx 9800 \times 0.9636 \approx 9443 \; N$.
પાવર $P = F \times v = 9443 \times 10 = 94430 \; W = 94.4 \times 10^3 \; W$.
Solution diagram
30
MediumMCQ
$5 \, kg$ દળનો એક બ્લોક $30^\circ$ ના ખૂણાવાળા રફ ઢાળ પર મૂકવામાં આવે છે. જો બ્લોક અચળ વેગથી નીચે તરફ ગતિ કરતો હોય,તો ઘર્ષણાંક કેટલો હશે? ($g = 10 \, m/s^2$ લો)
A
$1/\sqrt{3}$
B
$2/\sqrt{3}$
C
$\sqrt{3}$
D
$2\sqrt{3}$

Solution

(A) જ્યારે કોઈ બ્લોક અચળ વેગથી ઢાળ પર નીચે તરફ ગતિ કરતો હોય,ત્યારે તેના પર લાગતું પરિણામી બળ શૂન્ય હોય છે.
આનો અર્થ એ છે કે ઢાળની દિશામાં લાગતું ગુરુત્વાકર્ષણ બળનું ઘટક એ ગતિક ઘર્ષણ બળ દ્વારા સંતુલિત થાય છે.
ધારો કે $m$ એ દળ છે,$\theta$ એ ઢાળનો ખૂણો છે,અને $\mu_k$ એ ગતિક ઘર્ષણાંક છે.
ઢાળની નીચે તરફ લાગતું બળ $mg \sin \theta$ છે.
ઘર્ષણ બળ $f_k = \mu_k N = \mu_k mg \cos \theta$ છે.
બંનેને સરખાવતા: $mg \sin \theta = \mu_k mg \cos \theta$.
તેથી,$\mu_k = \tan \theta$.
અહીં $\theta = 30^\circ$ આપેલ હોવાથી,$\mu_k = \tan 30^\circ = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
31
DifficultMCQ
$\theta$ ઢોળાવવાળા ઢાળનો ઉપરનો અડધો ભાગ ઘર્ષણરહિત છે અને નીચેનો અડધો ભાગ રફ છે. જો બ્લોકને ઉપરથી મુક્ત કરવામાં આવે અને તે નીચે પહોંચતા સ્થિર થઈ જાય,તો બ્લોક અને રફ સપાટી વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક કેટલો હશે?
A
$\mu = \sin \theta$
B
$\mu = \cot \theta$
C
$\mu = 2 \cos \theta$
D
$\mu = 2 \tan \theta$

Solution

(D) ધારો કે ઢાળની કુલ લંબાઈ $L$ છે. દરેક અડધા ભાગની લંબાઈ $l = L/2$ છે.
ઘર્ષણરહિત ઉપરના અડધા ભાગ માટે,પ્રવેગ $a_1 = g \sin \theta$ છે. સ્થિર સ્થિતિમાંથી $(u=0)$ શરૂ કરીને,મધ્યબિંદુ પર વેગ $v$ નીચે મુજબ મળે:
$v^2 = u^2 + 2 a_1 l = 0 + 2(g \sin \theta)(L/2) = gL \sin \theta$.
રફ નીચેના અડધા ભાગ માટે,પ્રવેગ $a_2 = g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ છે. બ્લોક નીચે પહોંચતા સ્થિર થઈ જાય છે,તેથી અંતિમ વેગ $0$ છે. $v_f^2 = v^2 + 2 a_2 l$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$0 = gL \sin \theta + 2[g(\sin \theta - \mu \cos \theta)](L/2)$.
$0 = gL \sin \theta + gL \sin \theta - gL \mu \cos \theta$.
$2 \sin \theta = \mu \cos \theta$.
તેથી,$\mu = 2 \tan \theta$.
Solution diagram
32
MediumMCQ
એક બ્લોકને $\theta = 30^o$ ના ખૂણાવાળા ઢાળ પર $5 \, m/s$ ના પ્રારંભિક વેગથી ઉપર તરફ ફેંકવામાં આવે છે. તે $0.5 \, s$ માં સ્થિર થઈ જાય છે. તો ઘર્ષણાંક કેટલો હશે?
A
$0.5$
B
$1.25$
C
$0.6$
D
આપેલ પૈકી એકપણ નહિ

Solution

(C) જ્યારે બ્લોક ઢાળ પર ઉપર તરફ ગતિ કરે છે,ત્યારે પ્રતિપ્રવેગ $a = g(\sin \theta + \mu \cos \theta)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ગતિના સમીકરણ $v = u - at$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $v = 0$ (અંતિમ વેગ),$u = 5 \, m/s$,અને $t = 0.5 \, s$ છે:
$0 = u - at \implies a = \frac{u}{t} = \frac{5}{0.5} = 10 \, m/s^2$.
હવે,$a = 10 \, m/s^2$,$g = 10 \, m/s^2$,અને $\theta = 30^o$ ને પ્રતિપ્રવેગના સૂત્રમાં મૂકતા:
$10 = 10(\sin 30^o + \mu \cos 30^o)$.
$1 = 0.5 + \mu (\frac{\sqrt{3}}{2})$.
$0.5 = \mu (0.866)$.
$\mu = \frac{0.5}{0.866} \approx 0.577$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ નજીકની કિંમત $0.6$ છે.
33
DifficultMCQ
$2\,kg$ ના બ્લોકને રફ ઢાળ પર $10\,m$ ઊંચાઈ સુધી લઈ જવા માટે $300\,J$ કાર્ય કરવામાં આવે છે,તો ઘર્ષણ વિરુદ્ધ થયેલ કાર્ય $J$ માં શોધો. ($g = 10\,m/s^2$ લો)
A
$100$
B
$200$
C
$300$
D
$0$

Solution

(A) કુલ કાર્ય $(W_{total})$ એ ગુરુત્વાકર્ષણ વિરુદ્ધ થયેલ કાર્ય $(W_g)$ અને ઘર્ષણ વિરુદ્ધ થયેલ કાર્ય $(W_f)$ નો સરવાળો છે.
$W_{total} = W_g + W_f$
આપેલ છે: $m = 2\,kg$,$h = 10\,m$,$g = 10\,m/s^2$,$W_{total} = 300\,J$.
ગુરુત્વાકર્ષણ વિરુદ્ધ થયેલ કાર્ય $W_g = mgh = 2 \times 10 \times 10 = 200\,J$ છે.
તેથી,ઘર્ષણ વિરુદ્ધ થયેલ કાર્ય $W_f = W_{total} - W_g$ થશે.
$W_f = 300\,J - 200\,J = 100\,J$.
34
DifficultMCQ
જો કીડી અને સપાટી વચ્ચેનો ઘર્ષણાંક $1/3$ હોય,તો $\alpha$ નું મહત્તમ મૂલ્ય શોધો.
Question diagram
A
$\cot \alpha = 3$
B
$\tan \alpha = 3$
C
$\sec \alpha = 3$
D
$\csc \alpha = 3$

Solution

(A) કોઈ પદાર્થ ઢળતી સપાટી પર સ્થિર રહે તે માટે,ઢાળનો ખૂણો $\alpha$ એ વિરામકોણ $\theta$ કરતા ઓછો અથવા તેના જેટલો હોવો જોઈએ,જ્યાં $\tan \theta = \mu$ થાય.
અહીં સપાટી વક્ર છે અને ખૂણો $\alpha$ શિરોલંબ સાથે માપવામાં આવે છે.
કીડી પર લાગતા બળો ગુરુત્વાકર્ષણ ($mg$ નીચેની તરફ),લંબબળ ($N$ સપાટીને લંબ) અને ઘર્ષણ ($f$ સ્પર્શકની દિશામાં) છે.
સરકવાની સ્થિતિમાં,ઘર્ષણ સીમાંત હોય છે,તેથી $f = \mu N$.
સપાટીને સમાંતર અને લંબ દિશામાં બળોના ઘટકો લેતા:
$mg \sin \alpha = f = \mu N$
$mg \cos \alpha = N$
બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા:
$\tan \alpha = \mu$
આપેલ છે કે $\mu = 1/3$,તેથી $\tan \alpha = 1/3$.
તેથી,$\cot \alpha = 1/\tan \alpha = 3$.
35
MediumMCQ
$0.25$ ઘર્ષણાંક ધરાવતી ટેબલની ધાર પરથી ચેઇનની કેટલી લંબાઈ લટકાવી શકાય જેથી તે સરકે નહીં?
A
$20$
B
$25$
C
$35$
D
$15$

Solution

(A) ધારો કે ચેઇનની કુલ લંબાઈ $L$ છે અને તેનું કુલ દળ $M$ છે. એકમ લંબાઈ દીઠ દળ $\lambda = M/L$ છે.
ધારો કે ટેબલની બહાર લટકતી ચેઇનની લંબાઈ $l$ છે. ટેબલ પર રહેલી ચેઇનની લંબાઈ $(L - l)$ થશે.
લટકતા ભાગનું વજન $W_h = (\lambda l)g$ છે,જે ખેંચાણ બળ તરીકે કાર્ય કરે છે.
ટેબલ પર રહેલી ચેઇન પર લાગતું લંબબળ $N = (\lambda(L - l))g$ છે.
સીમાંત ઘર્ષણ બળ $f_{max} = \mu N = \mu \lambda(L - l)g$ છે.
ચેઇન સંતુલનમાં રહે તે માટે,ખેંચાણ બળ અને સીમાંત ઘર્ષણ બળ સમાન હોવા જોઈએ:
$\lambda l g = \mu \lambda(L - l)g$
$l = \mu(L - l)$
$l = \mu L - \mu l$
$l(1 + \mu) = \mu L$
$l/L = \mu / (1 + \mu)$
અહીં $\mu = 0.25$ આપેલ છે:
$l/L = 0.25 / (1 + 0.25) = 0.25 / 1.25 = 1/5 = 0.20$.
આમ,લટકતી લંબાઈની ટકાવારી $0.20 \times 100 = 20\%$ છે.
36
DifficultMCQ
$30^{\circ}$ ખૂણાવાળા ખરબચડા ઢાળ પરથી બ્લોકને નીચે આવતા લાગતો સમય એ તેટલા જ $30^{\circ}$ ખૂણાવાળા ઘર્ષણરહિત ઢાળ પરથી નીચે આવતા લાગતા સમય કરતાં $n=2$ ગણો છે. બ્લોક અને ઢાળ વચ્ચેનો ગતિક ઘર્ષણાંક શોધો.
A
$\frac{\sqrt{3}}{4}$
B
$\sqrt{3}$
C
$\frac{4}{3}$
D
$\frac{3}{4}$

Solution

(A) ઘર્ષણરહિત ઢાળ માટે,પ્રવેગ $a_1 = g \sin \theta$ છે. $s$ અંતર કાપવા માટે લાગતો સમય $t_1 = \sqrt{\frac{2s}{g \sin \theta}}$ છે.
ખરબચડા ઢાળ માટે,પ્રવેગ $a_2 = g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ છે. લાગતો સમય $t_2 = \sqrt{\frac{2s}{g(\sin \theta - \mu \cos \theta)}}$ છે.
આપેલ છે કે $t_2 = n t_1$,તેથી $\frac{t_2}{t_1} = n$.
આમ,$\frac{\sin \theta}{\sin \theta - \mu \cos \theta} = n^2$.
$\mu$ માટે સૂત્ર બનાવતા: $\mu = \tan \theta \left( 1 - \frac{1}{n^2} \right)$.
$\theta = 30^{\circ}$ અને $n = 2$ કિંમતો મૂકતા:
$\mu = \tan 30^{\circ} \left( 1 - \frac{1}{2^2} \right) = \frac{1}{\sqrt{3}} \left( 1 - \frac{1}{4} \right) = \frac{1}{\sqrt{3}} \left( \frac{3}{4} \right) = \frac{\sqrt{3}}{4}$.
37
MediumMCQ
$25$ kg વજન ધરાવતું એક બાળક ઊંચા ઝાડની ડાળી પરથી લટકતા દોરડા પર નીચે ઉતરે છે. જો તેની વિરુદ્ધ કાર્ય કરતું ઘર્ષણ બળ $2$ $N$ હોય,તો બાળકની પ્રવેગ ........ $m/s^2$ છે. ($g = 9.8$ $m/s^2$ લો)
A
$22.5$
B
$8$
C
$5$
D
$9.72$

Solution

(D) બાળક દોરડા પર નીચે તરફ સરકે છે,તેથી ગુરુત્વાકર્ષણ બળ નીચેની તરફ અને ઘર્ષણ બળ ઉપરની તરફ લાગે છે.
બાળકનું વજન,$W = mg = 25 \times 9.8 = 245$ $N$.
ઘર્ષણ બળ,$f = 2$ $N$.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,પરિણામી બળ $F_{net} = W - f$.
$ma = mg - f$
$25 \times a = 245 - 2$
$25a = 243$
$a = \frac{243}{25} = 9.72$ $m/s^2$.
તેથી,બાળકની પ્રવેગ $9.72$ $m/s^2$ છે.
38
DifficultMCQ
એક શિરોલંબ સમતલમાં ગોઠવેલી ડિસ્કમાં સમાન લંબાઈના બે ખાંચા છે જે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ શિરોલંબ જીવા $AB$ અને જીવા $CD$ ની દિશામાં છે. કણો સ્થિર સ્થિતિમાંથી $AB$ અને $CD$ પર નીચે તરફ સરકે છે. સમયનો ગુણોત્તર $t_{AB}/t_{CD}$ કેટલો થાય?
Question diagram
A
$1 : 2$
B
$1 : \sqrt{2}$
C
$2 : 1$
D
$\sqrt{2} : 1$

Solution

(B) ધારો કે બંને ખાંચાની લંબાઈ $L$ છે. શિરોલંબ સાથે $\theta$ ખૂણે નમેલા લીસા ખાંચા પર નીચે સરકતા કણનો પ્રવેગ $a = g \cos \theta$ છે.
શિરોલંબ જીવા $AB$ માટે,શિરોલંબ સાથેનો ખૂણો $\theta_1 = 0^\circ$ છે. તેથી,$a_{AB} = g \cos 0^\circ = g$.
લાગતો સમય $t_{AB} = \sqrt{\frac{2L}{a_{AB}}} = \sqrt{\frac{2L}{g}}$ છે.
જીવા $CD$ માટે,શિરોલંબ સાથેનો ખૂણો $\theta_2 = 60^\circ$ છે. તેથી,$a_{CD} = g \cos 60^\circ = g/2$.
લાગતો સમય $t_{CD} = \sqrt{\frac{2L}{a_{CD}}} = \sqrt{\frac{2L}{g/2}} = \sqrt{\frac{4L}{g}} = 2\sqrt{\frac{L}{g}}$ છે.
ગુણોત્તર લેતા,$\frac{t_{AB}}{t_{CD}} = \frac{\sqrt{2L/g}}{2\sqrt{L/g}} = \frac{\sqrt{2}}{2} = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
39
MediumMCQ
એક પદાર્થને $\theta$ ખૂણાવાળા ખરબચડા ઢળતા સમતલ પર મૂકવામાં આવે છે. જેમ જેમ ખૂણો $\theta$ ને $0^o$ થી $90^o$ સુધી વધારવામાં આવે છે,તેમ બ્લોક અને સમતલ વચ્ચેનું સંપર્ક બળ
A
અચળ રહે છે
B
પહેલા અચળ રહે છે અને પછી ઘટે છે
C
પહેલા ઘટે છે અને પછી વધે છે
D
પહેલા વધે છે અને પછી ઘટે છે

Solution

(B) બ્લોક અને સમતલ વચ્ચેનું સંપર્ક બળ $F_c$ એ લંબબળ $N$ અને ઘર્ષણ બળ $f$ નું પરિણામી બળ છે.
$F_c = \sqrt{N^2 + f^2}$.
ઢળતા સમતલ પરના બ્લોક માટે,લંબબળ $N = mg \cos \theta$ છે.
કિસ્સો $1$: જ્યારે બ્લોક સ્થિર હોય (સ્થિત ઘર્ષણ),ત્યારે $f = mg \sin \theta$.
તેથી $F_c = \sqrt{(mg \cos \theta)^2 + (mg \sin \theta)^2} = \sqrt{m^2g^2(\cos^2 \theta + \sin^2 \theta)} = mg$.
આ સ્થિતિ વિરામકોણ $\theta_r$ સુધી જળવાય છે,જ્યાં $\tan \theta_r = \mu$.
કિસ્સો $2$: જ્યારે બ્લોક સરકવાનું શરૂ કરે (ગતિ ઘર્ષણ),ત્યારે $f = \mu N = \mu mg \cos \theta$.
તેથી $F_c = \sqrt{N^2 + f^2} = \sqrt{(mg \cos \theta)^2 + (\mu mg \cos \theta)^2} = mg \cos \theta \sqrt{1 + \mu^2}$.
જેમ જેમ $\theta$ ને $0^o$ થી $\theta_r$ સુધી વધારવામાં આવે છે,તેમ $F_c$ એ $mg$ જેટલું અચળ રહે છે.
જેમ જેમ $\theta$ ને $\theta_r$ થી $90^o$ સુધી વધારવામાં આવે છે,તેમ $F_c = mg \cos \theta \sqrt{1 + \mu^2}$ ઘટે છે કારણ કે $\cos \theta$ ઘટે છે.
તેથી,સંપર્ક બળ પહેલા અચળ રહે છે અને પછી ઘટે છે.
Solution diagram
40
DifficultMCQ
એક બ્લોકને $37^{\circ}$ ના ઢોળાવવાળા સમતલ પર મહત્તમ ઢાળની રેખા સાથે $0.5$ ના ઘર્ષણાંક $(\mu)$ અને $5 \ m/s$ ના પ્રારંભિક વેગ સાથે ઉપરની તરફ ફેંકવામાં આવે છે. બ્લોક શરૂઆતના બિંદુથી .......... $m$ અંતરે અટકી જાય છે.
A
$1.25$
B
$2.5$
C
$10$
D
$12.5$

Solution

(A) ફ્રી બોડી ડાયાગ્રામ $(FBD)$ પરથી,ગુરુત્વાકર્ષણનો ઘટક $(mg \sin 37^{\circ})$ અને ઘર્ષણ બળ $(f = \mu N = \mu mg \cos 37^{\circ})$ બંને ઢળતા સમતલ પર નીચેની તરફ કાર્ય કરે છે.
તેથી,જ્યારે બ્લોક સમતલ પર ઉપરની તરફ ગતિ કરે છે ત્યારે તે અચળ પ્રતિપ્રવેગ $(a)$ અનુભવે છે:
$ma = mg \sin 37^{\circ} + \mu mg \cos 37^{\circ}$
$a = g(\sin 37^{\circ} + \mu \cos 37^{\circ})$
અહીં $g = 10 \ m/s^2$,$\sin 37^{\circ} \approx 0.6$,$\cos 37^{\circ} \approx 0.8$,અને $\mu = 0.5$ આપેલ છે:
$a = 10(0.6 + 0.5 \times 0.8) = 10(0.6 + 0.4) = 10 \ m/s^2$
ગતિના સમીકરણ $v^2 = u^2 - 2aS$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં અંતિમ વેગ $v = 0$ અને પ્રારંભિક વેગ $u = 5 \ m/s$ છે:
$0 = (5)^2 - 2(10)S$
$20S = 25$
$S = 1.25 \ m$
Solution diagram
41
MediumMCQ
બ્લોક્સ સંતુલનમાં છે. $10 \, kg$ ના બ્લોક પર લાગતું ઘર્ષણ બળ કેટલું છે?
Question diagram
A
$10 \, N$ ઢળતી સપાટીની નીચેની તરફ
B
$40 \, N$ ઢળતી સપાટીની ઉપરની તરફ
C
$10 \, N$ ઢળતી સપાટીની ઉપરની તરફ
D
કોઈ નહીં

Solution

(C) $1$. $5 \, kg$ ના બ્લોક પર લાગતા બળોનું વિશ્લેષણ કરો: સિસ્ટમ સંતુલનમાં હોવાથી,દોરીમાં તણાવ $T$ એ $5 \, kg$ ના બ્લોકના વજન જેટલું હોય છે. તેથી,$T = m_2g = 5 \times 10 = 50 \, N$.
$2$. ઢળતી સપાટી પર $10 \, kg$ ના બ્લોક પર લાગતા બળોનું વિશ્લેષણ કરો: ઢળતી સપાટીની નીચેની તરફ લાગતો ગુરુત્વાકર્ષણનો ઘટક $m_1g \sin(37^\circ) = 10 \times 10 \times 0.6 = 60 \, N$ છે.
$3$. ઘર્ષણની દિશા નક્કી કરો: ગુરુત્વાકર્ષણ બળનો ઘટક $(60 \, N)$ એ બ્લોકને ઉપર ખેંચતા તણાવ $(50 \, N)$ કરતા વધારે છે. તેથી,બ્લોક નીચે તરફ સરકવાની વૃત્તિ ધરાવે છે. સંતુલન જાળવવા માટે,ઘર્ષણ બળ ઢળતી સપાટીની ઉપરની તરફ લાગવું જોઈએ.
$4$. ઘર્ષણ બળની ગણતરી કરો: ધારો કે $f$ એ ઘર્ષણ બળ છે. ઢળતી સપાટી પર સંતુલન માટે,$T + f = m_1g \sin(37^\circ)$. કિંમતો મૂકતા,$50 + f = 60$,જે આપે છે $f = 10 \, N$ ઢળતી સપાટીની ઉપરની તરફ.
42
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,$3\, m/s$ ની ઝડપથી નીચે તરફ ગતિ કરતો $m$ દળનો પદાર્થ એક લીસા સ્થિર ઢળતા સમતલ સાથે અથડાય છે અને સમક્ષિતિજ દિશામાં $v_f$ વેગ સાથે પાછો ફેંકાય છે. જો ઢળતા સમતલનો ખૂણો $30^{\circ}$ હોય,તો વેગ $v_f$ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$3\, m/s$
B
$\sqrt{3}\, m/s$
C
$1/\sqrt{3}\, m/s$
D
આ શક્ય નથી

Solution

(B) જ્યારે પદાર્થ લીસા ઢળતા સમતલ સાથે અથડાય છે,ત્યારે આઘાત (impulse) સમતલની સપાટીને લંબ રૂપે લાગે છે. તેથી,ઢળતા સમતલને સમાંતર વેગનો ઘટક બદલાતો નથી.
ધારો કે પ્રારંભિક વેગ $v = 3\, m/s$ છે જે શિરોલંબ નીચેની તરફ છે.
સમક્ષિતિજ સાથે ઢળતા સમતલનો ખૂણો $\theta = 30^{\circ}$ છે.
ઢળતા સમતલને સમાંતર પ્રારંભિક વેગ $v$ નો ઘટક $v_{\parallel} = v \sin 30^{\circ}$ છે.
અથડામણ પછી,પદાર્થ $v_f$ વેગ સાથે સમક્ષિતિજ દિશામાં ગતિ કરે છે. ઢળતા સમતલને સમાંતર આ અંતિમ વેગ $v_f$ નો ઘટક $v_{f\parallel} = v_f \cos 30^{\circ}$ છે.
સપાટી લીસી હોવાથી,સમતલને સમાંતર કોઈ બળ લાગતું નથી,તેથી સમતલને સમાંતર વેગનો ઘટક અચળ રહે છે:
$v \sin 30^{\circ} = v_f \cos 30^{\circ}$
$v_f = v \tan 30^{\circ}$
કિંમતો $v = 3\, m/s$ અને $\tan 30^{\circ} = 1/\sqrt{3}$ મૂકતા:
$v_f = 3 \times (1/\sqrt{3}) = \sqrt{3}\, m/s$.
43
MediumMCQ
સમાન દળના બે બ્લોક $A$ અને $B$ શરૂઆતમાં ઢળતી સપાટી પર સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે ત્યારે સંપર્કમાં છે. ઢળતી સપાટી અને બ્લોક $A$ તથા $B$ વચ્ચેના ઘર્ષણાંક અનુક્રમે $\mu_1$ અને $\mu_2$ છે.
Question diagram
A
જો $\mu_1 > \mu_2$ હોય,તો બ્લોક્સ હંમેશા સંપર્કમાં રહેશે.
B
જો $\mu_1 < \mu_2$ હોય,તો બ્લોક્સ અલગ-અલગ પ્રવેગ સાથે નીચે સરકશે (જો બ્લોક્સ સરકે તો).
C
જો $\mu_1 > \mu_2$ હોય,તો બ્લોક્સનો સામાન્ય પ્રવેગ $\frac{1}{2} (\mu_1 + \mu_2) g \sin \theta$ હશે.
D
$(A)$ અને $(B)$ બંને.

Solution

(D) ઢળતી સપાટી પર બ્લોકનો પ્રવેગ $a = g(\sin \theta - \mu \cos \theta)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
દળ સમાન હોવાથી,જે બ્લોકનો ઘર્ષણાંક $(\mu)$ ઓછો હશે તેનો ઢાળ પર નીચે તરફનો પ્રવેગ વધુ હશે.
જો $\mu_1 > \mu_2$ હોય,તો બ્લોક $B$ (જેનો ઘર્ષણાંક $\mu_2$ છે) બ્લોક $A$ (જેનો ઘર્ષણાંક $\mu_1$ છે) કરતા વધુ ઝડપથી પ્રવેગિત થવાનો પ્રયત્ન કરશે. $B$ એ $A$ ની પાછળ હોવાથી,તેઓ સંપર્કમાં રહેશે.
જો $\mu_1 < \mu_2$ હોય,તો બ્લોક $A$ એ બ્લોક $B$ કરતા વધુ ઝડપથી પ્રવેગિત થશે. $A$ એ $B$ ની આગળ હોવાથી,તેઓ અલગ થઈ જશે અને અલગ-અલગ પ્રવેગ સાથે નીચે સરકશે.
તેથી,વિધાનો $(A)$ અને $(B)$ બંને સાચા છે.
44
DifficultMCQ
આકૃતિમાં,બે બ્લોક્સ $M$ અને $m$ ને એક અસ્થિતિસ્થાપક અને હલકી દોરી વડે બાંધવામાં આવ્યા છે. દળ $M$ ને $\mu$ ઘર્ષણાંક ધરાવતી ખરબચડી આડી સપાટી પર મૂકવામાં આવ્યું છે અને દળ $m$ શિરોલંબ લટકે છે. ગરગડી ઘર્ષણરહિત છે. સાચું વિધાન પસંદ કરો.
Question diagram
A
તંત્ર $m$ ના કોઈપણ મૂલ્ય માટે પ્રવેગિત થશે.
B
તંત્ર ત્યારે જ પ્રવેગિત થશે જ્યારે $m > M$ હોય.
C
તંત્ર ત્યારે જ પ્રવેગિત થશે જ્યારે $m > \mu M$ હોય.
D
કંઈ કહી શકાય નહીં.

Solution

(C) તંત્ર પ્રવેગિત થાય તે માટે,પ્રેરક બળ બ્લોક $M$ પર લાગતા સીમાંત ઘર્ષણ બળ કરતા વધારે હોવું જોઈએ.
$1$. બ્લોક $M$ પર લાગતું સીમાંત ઘર્ષણ બળ $f_{max} = \mu N = \mu M g$ છે,જ્યાં $N = M g$ એ લંબબળ છે.
$2$. તંત્ર પર લાગતું પ્રેરક બળ લટકતા બ્લોક $m$ નું વજન છે,જે $m g$ છે.
$3$. તંત્ર ત્યારે જ પ્રવેગિત થવાનું શરૂ કરશે જ્યારે પ્રેરક બળ સીમાંત ઘર્ષણ બળ કરતા વધી જાય:
$m g > \mu M g$
$4$. બંને બાજુ $g$ વડે ભાગતા,આપણને મળે છે:
$m > \mu M$
તેથી,તંત્ર ત્યારે જ પ્રવેગિત થશે જ્યારે $m > \mu M$ હોય.
Solution diagram
45
AdvancedMCQ
$m$ દળનો એક બ્લોક $\theta$ ખૂણે નમેલા સમતલ પર નીચે સરકે છે. નીચેનામાંથી કઈ બાબત ઘર્ષણને કારણે બ્લોક દ્વારા ગુમાવેલી ઊર્જામાં વધારો કરશે $\text{નહીં}$?
A
નમનકોણ વધારવો
B
બ્લોક દ્વારા કાપેલું અંતર વધારવું
C
ગુરુત્વપ્રવેગ વધારવો
D
બ્લોકનું દળ વધારવું

Solution

(A) ઢળતા સમતલ પર $d$ લંબાઈ સુધી સરકતા બ્લોક દ્વારા ઘર્ષણને કારણે ગુમાવેલી ઊર્જા $(E)$ એ ઘર્ષણ બળની વિરુદ્ધ કરેલા કાર્ય જેટલી હોય છે。
ઘર્ષણ બળ $f = \mu_k N$ છે, જ્યાં $N = mg \cos \theta$ એ લંબબળ છે。
આમ, ગુમાવેલી ઊર્જા $E = f \cdot d = \mu_k (mg \cos \theta) d$ છે。
ચલનું વિશ્લેષણ કરતા:
$1$. નમનકોણ $(\theta)$ વધારતા: જેમ $\theta$ વધે છે, તેમ $\cos \theta$ ઘટે છે, તેથી ગુમાવેલી ઊર્જા ઘટે છે。
$2$. અંતર $(d)$ વધારતા: ગુમાવેલી ઊર્જા $d$ સાથે રેખીય રીતે વધે છે。
$3$. ગુરુત્વપ્રવેગ $(g)$ વધારતા: ગુમાવેલી ઊર્જા $g$ સાથે રેખીય રીતે વધે છે。
$4$. દળ $(m)$ વધારતા: ગુમાવેલી ઊર્જા $m$ સાથે રેખીય રીતે વધે છે。
તેથી, નમનકોણ વધારવાથી ગુમાવેલી ઊર્જામાં વધારો થતો નથી; તે ઘટે છે。
46
MediumMCQ
એક સમાંગ ઘનાકાર ઈંટ ખરબચડી ઢળતી સપાટી પર સ્થિર પડેલી છે. ઈંટનો કયો અડધો ભાગ સપાટી પર વધુ દબાણ લગાડે છે?
Question diagram
A
ડાબો અડધો ભાગ
B
જમણો અડધો ભાગ
C
બંને સમાન દબાણ લગાડે છે
D
જવાબ ઘર્ષણાંક પર આધાર રાખે છે

Solution

(A) ઢળતી સપાટી પર રહેલી ઈંટનો વિચાર કરો. ઈંટનું દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર તેના ભૌમિતિક કેન્દ્ર પર હોય છે. ઈંટ સંતુલનમાં રહે તે માટે,ઢળતી સપાટી દ્વારા લાગતું લંબબળ એવા બિંદુએ લાગવું જોઈએ કે જેથી તે બિંદુની આસપાસ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે લાગતું ટોર્ક શૂન્ય થાય.
ઈંટ ઢાળ પર હોવાથી,દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર પર લાગતા ગુરુત્વાકર્ષણ બળ દ્વારા ઉત્પન્ન થતા ટોર્કને સંતુલિત કરવા માટે લંબબળ નીચેની ધાર (આકૃતિમાં ડાબી બાજુ) તરફ ખસેડવામાં આવે છે.
કારણ કે લંબબળ પાયાના ડાબા અડધા ભાગ તરફ વધુ વિતરિત થાય છે,તેથી ઈંટનો ડાબો અડધો ભાગ ઢળતી સપાટી પર વધુ દબાણ લગાડે છે.

Newton's Laws of Motion and Friction — Motion (or rest) on Rough Inclined Surface · Frequently Asked Questions

1Are these Newton's Laws of Motion and Friction questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Newton's Laws of Motion and Friction Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.