Gujarati

Geometrical problems regarding circle and its properties Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · 10-1.Circle and System of Circles · Geometrical problems regarding circle and its properties

598+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 598 questions in Gujarati

151
AdvancedMCQ
$4 \text{ cm}$ અને $1 \text{ cm}$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે વર્તુળો એકબીજાને બહારથી સ્પર્શે છે અને $\theta$ એ તેમના સામાન્ય સ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો છે. તો $\sin \theta =$
A
$\frac{24}{25}$
B
$\frac{12}{25}$
C
$\frac{3}{4}$
D
$\text{કોઈ નહીં}$

Solution

(A) ધારો કે $Q$ અને $R$ કેન્દ્ર અને $r_1 = 4$ તથા $r_2 = 1$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે વર્તુળો એકબીજાને બહારથી સ્પર્શે છે. તેમના કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર $QR = r_1 + r_2 = 4 + 1 = 5$ છે.
ધારો કે સામાન્ય સ્પર્શકો બિંદુ $P$ પર મળે છે. કેન્દ્રોને જોડતી રેખા $QR$ એ $P$ માંથી પસાર થાય છે.
ધારો કે $\alpha$ એવો ખૂણો છે કે જેથી સ્પર્શકો વચ્ચેનો કુલ ખૂણો $2\alpha$ થાય. મોટા વર્તુળના કેન્દ્ર,સ્પર્શબિંદુ અને $P$ દ્વારા બનતા કાટકોણ ત્રિકોણમાં,$\sin \alpha = \frac{r_1 - r_2}{QR} = \frac{4 - 1}{5} = \frac{3}{5}$ મળે.
$\sin \alpha = \frac{3}{5}$ હોવાથી,$\cos \alpha = \sqrt{1 - (\frac{3}{5})^2} = \frac{4}{5}$ મળે.
સ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta = 2\alpha$ છે.
તેથી,$\sin \theta = \sin(2\alpha) = 2 \sin \alpha \cos \alpha = 2 \times \frac{3}{5} \times \frac{4}{5} = \frac{24}{25}$.
152
AdvancedMCQ
$x^2 + y^2 - 2y - 3 = 0$ અને $x^2 + y^2 - 8x - 18y + 93 = 0$ વર્તુળોને સ્પર્શતા સૌથી નાના વર્તુળનું કેન્દ્ર કયું છે?
A
$(3, 2)$
B
$(4, 4)$
C
$(2, 7)$
D
$(2, 5)$

Solution

(D) આપેલ વર્તુળો:
$S_1: x^2 + y^2 - 2y - 3 = 0$
કેન્દ્ર $C_1 = (0, 1)$,ત્રિજ્યા $r_1 = \sqrt{0^2 + (-1)^2 - (-3)} = 2$.
$S_2: x^2 + y^2 - 8x - 18y + 93 = 0$
કેન્દ્ર $C_2 = (4, 9)$,ત્રિજ્યા $r_2 = \sqrt{(-4)^2 + (-9)^2 - 93} = 2$.
બંને વર્તુળોની ત્રિજ્યા સમાન હોવાથી,બંનેને સ્પર્શતા સૌથી નાના વર્તુળનું કેન્દ્ર એ $C_1$ અને $C_2$ ને જોડતા રેખાખંડનું મધ્યબિંદુ થશે.
મધ્યબિંદુ $= \left( \frac{0 + 4}{2}, \frac{1 + 9}{2} \right) = (2, 5)$.
153
AdvancedMCQ
બિંદુઓ $(x_1, y_1), (x_2, y_2), (x_1, y_2)$ અને $(x_2, y_1)$ હંમેશા કેવા હોય છે?
A
સમરેખ
B
એકવર્તુળીય (concyclic)
C
ચોરસના શિરોબિંદુઓ
D
સમબાજુ ચતુષ્કોણના શિરોબિંદુઓ

Solution

(B) આપેલા બિંદુઓ $(x_1, y_1), (x_2, y_2), (x_1, y_2)$ અને $(x_2, y_1)$ છે.
આ બિંદુઓ યામ અક્ષોને સમાંતર બાજુઓ ધરાવતા લંબચોરસના શિરોબિંદુઓ છે.
દરેક લંબચોરસ એક ચક્રીય ચતુષ્કોણ છે કારણ કે તેના સામસામેના ખૂણાઓનો સરવાળો $180^{\circ}$ થાય છે.
વધુમાં,આ બિંદુઓ $(x - x_1)(x - x_2) + (y - y_1)(y - y_2) = 0$ સમીકરણ ધરાવતા વર્તુળ પર આવેલા છે.
તેથી,આ ચારેય બિંદુઓ એકવર્તુળીય (concyclic) છે.
154
AdvancedMCQ
બિંદુઓ $A(a, 0), B(0, b), C(c, 0)$ અને $D(0, d)$ એવા છે કે જેથી $ac = bd$ અને $a, b, c, d$ બધા શૂન્યતર છે. તો આ બિંદુઓ:
A
સમાંતરબાજુ ચતુષ્કોણ બનાવે છે
B
વર્તુળ પર આવેલા નથી
C
સમલંબ ચતુષ્કોણ બનાવે છે
D
એકવર્તુળીય (concyclic) છે

Solution

(D) $x$-અક્ષ પરના બિંદુઓ $(a, 0)$ અને $(c, 0)$ તથા $y$-અક્ષ પરના બિંદુઓ $(0, b)$ અને $(0, d)$ માટે,જો $ac = bd$ હોય,તો તે ચાર બિંદુઓ એકવર્તુળીય હોય છે.
આથી,આપેલા બિંદુઓ એકવર્તુળીય છે.
155
AdvancedMCQ
$(4, 0)$ બિંદુમાંથી $x^2 + y^2 = 8$ વર્તુળ પર દોરેલો સ્પર્શક તેને પ્રથમ ચરણમાં $A$ બિંદુએ સ્પર્શે છે. વર્તુળ પરના બીજા બિંદુ $B$ ના યામ શોધો જેથી જીવા $AB$ ની લંબાઈ $4$ થાય:
A
$(2, -2)$
B
$(-2, 2)$
C
$(-2\sqrt{2}, 0)$
D
$(2, -2)$ અથવા $(-2, 2)$

Solution

(D) વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 = 8$ છે,તેથી ત્રિજ્યા $r = 2\sqrt{2}$ છે.
સ્પર્શકનું બિંદુ $A(2, 2)$ મળે છે.
જીવા $AB$ ની લંબાઈ $4$ હોવાથી,$B$ ના યામ $(2, -2)$ અથવા $(-2, 2)$ મળે છે.
156
AdvancedMCQ
દરેક પ્રાકૃતિક સંખ્યા $k$ માટે,ધારો કે $C_k$ એ $k$ સેમી ત્રિજ્યા અને ઉગમબિંદુ પર કેન્દ્ર ધરાવતું વર્તુળ છે. વર્તુળ $C_k$ પર,એક કણ ઘડિયાળની વિરુદ્ધ દિશામાં $k$ સેમી ગતિ કરે છે. $C_k$ પર તેની ગતિ પૂર્ણ કર્યા પછી,કણ ત્રિજ્યાવર્તી દિશામાં $C_{k+1}$ પર જાય છે. કણની ગતિ આ રીતે ચાલુ રહે છે. કણ $(1, 0)$ થી શરૂ થાય છે. જો કણ પ્રથમ વખત $x$-અક્ષની ધન દિશાને વર્તુળ $C_n$ પર ઓળંગે,તો $n$ બરાબર છે
A
$6$
B
$7$
C
$8$
D
$9$

Solution

(B) કણ $C_1$ વર્તુળ પર $(1, 0)$ થી શરૂ થાય છે.
દરેક વર્તુળ $C_k$ પર,કણ $k$ સેમીની ચાપ કાપે છે.
કેન્દ્ર પર આ ચાપ દ્વારા બનતો ખૂણો $\theta_k = \frac{k}{k} = 1$ રેડિયન છે.
$C_k$ પર ગતિ પૂર્ણ કર્યા પછી,કણ ત્રિજ્યાવર્તી રીતે $C_{k+1}$ પર જાય છે.
$n$ વર્તુળો પછી કુલ ખૂણો $\sum_{k=1}^{n} 1 = n$ રેડિયન થાય છે.
જ્યારે કુલ ખૂણો $2\pi$ નો ગુણાંક હોય ત્યારે કણ ધન $x$-અક્ષને ઓળંગે છે.
$2\pi \approx 6.28$ હોવાથી,પ્રથમ વખત $n=7$ પર તે ધન $x$-અક્ષને ઓળંગશે.
157
AdvancedMCQ
જો બે વર્તુળો $S_1$ અને $S_2$ માં સમાન લંબાઈના ચાપ કેન્દ્ર આગળ અનુક્રમે $75^{\circ}$ અને $120^{\circ}$ ના ખૂણા આંતરે છે,તો તેમની ત્રિજ્યાઓનો ગુણોત્તર $\frac{r_1}{r_2}$ કેટલો થાય?
A
$8:5$
B
$5:8$
C
$16:25$
D
$25:16$

Solution

(A) કેન્દ્ર આગળ ચાપ દ્વારા આંતરેલા ખૂણાનું સૂત્ર $\theta = \frac{l}{r}$ છે,જ્યાં $\theta$ રેડિયનમાં ખૂણો છે,$l$ ચાપની લંબાઈ છે અને $r$ ત્રિજ્યા છે.
આપેલ છે કે ચાપની લંબાઈ સમાન છે,તેથી $l_1 = l_2 = l$ લો.
આપણને $\theta_1 = 75^{\circ}$ અને $\theta_2 = 120^{\circ}$ આપેલ છે.
અંશને રેડિયનમાં ફેરવતા: $\theta_1 = 75 \times \frac{\pi}{180} = \frac{5\pi}{12}$ રેડિયન અને $\theta_2 = 120 \times \frac{\pi}{180} = \frac{2\pi}{3}$ રેડિયન.
કારણ કે $r = \frac{l}{\theta}$,ત્રિજ્યાઓનો ગુણોત્તર $\frac{r_1}{r_2} = \frac{l/\theta_1}{l/\theta_2} = \frac{\theta_2}{\theta_1}$ થશે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{r_1}{r_2} = \frac{2\pi/3}{5\pi/12} = \frac{2}{3} \times \frac{12}{5} = \frac{8}{5}$.
આમ,ગુણોત્તર $8:5$ છે.
158
AdvancedMCQ
$y-$અક્ષને બિંદુ $P(0,2)$ આગળ સ્પર્શતું અને વર્તુળ $x^2 + y^2 = 16$ ને અંતઃસ્પર્શતું હોય તેવા વર્તુળની ત્રિજ્યા શોધો.
A
$\frac{5}{2}$
B
$\frac{3}{2}$
C
$\frac{5}{4}$
D
$2$

Solution

(B) ધારો કે માંગેલ વર્તુળની ત્રિજ્યા $r$ છે. તે $y-$અક્ષને $(0,2)$ આગળ સ્પર્શે છે,તેથી તેનું કેન્દ્ર $(r, 2)$ છે.
વર્તુળ $x^2 + y^2 = 16$ નું કેન્દ્ર $O(0,0)$ અને ત્રિજ્યા $R = 4$ છે.
વર્તુળો અંતઃસ્પર્શતા હોવાથી,તેમના કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર તેમની ત્રિજ્યાઓના તફાવત જેટલું હોવું જોઈએ.
કેન્દ્રો $(r, 2)$ અને $(0, 0)$ વચ્ચેનું અંતર $\sqrt{r^2 + 2^2} = \sqrt{r^2 + 4}$ છે.
અંતઃસ્પર્શ માટે,$\sqrt{r^2 + 4} = R - r = 4 - r$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $r^2 + 4 = (4 - r)^2$.
$r^2 + 4 = 16 - 8r + r^2$.
$8r = 12$.
$r = \frac{12}{8} = \frac{3}{2}$.
Solution diagram
159
AdvancedMCQ
ધારો કે $S_1, S_2,$ અને $S_3$ એ એકમ ત્રિજ્યા ધરાવતા ત્રણ વર્તુળો છે જે એકબીજાને બહારથી સ્પર્શે છે. દરેક વર્તુળની જોડીના સામાન્ય સ્પર્શકો દોરવામાં આવે છે અને લંબાવવામાં આવે છે જેથી તેઓ છેદાય અને $R$ પરિવૃત ત્રિજ્યા ધરાવતો ત્રિકોણ $ABC$ બનાવે. તો $R$ ની કિંમત શોધો.
A
$4+2\sqrt{3}$
B
$2(1+\frac{1}{\sqrt{3}})$
C
$4(1+\sqrt{3})$
D
$\frac{3(1+\sqrt{3})}{2}$

Solution

(B) ધારો કે ત્રણ વર્તુળોના કેન્દ્રો $2$ લંબાઈની બાજુવાળો સમબાજુ ત્રિકોણ બનાવે છે. વર્તુળના કેન્દ્રથી મોટા ત્રિકોણ $ABC$ ની બાજુ સુધીનું અંતર $1$ છે. ત્રિકોણ $ABC$ નો ખૂણો $60^{\circ}$ છે કારણ કે વર્તુળો સમપ્રમાણમાં ગોઠવાયેલા છે.
ભૂમિતિ મુજબ,પાયો $BC$ એ નીચેના બે વર્તુળોના કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર $(2)$ અને કેન્દ્રોથી શિરોબિંદુઓ $B$ અને $C$ સુધીના અંતરના આડા પ્રક્ષેપણનો સરવાળો છે. ત્રિજ્યા $1$ અને ખૂણો $60^{\circ}$ હોવાથી,કેન્દ્રના પ્રક્ષેપણથી શિરોબિંદુ સુધીનું અંતર $1 \cdot \cot(30^{\circ}) = \sqrt{3}$ છે.
આમ,$BC = \sqrt{3} + 2 + \sqrt{3} = 2(1+\sqrt{3})$.
$ABC$ એ $a = 2(1+\sqrt{3})$ બાજુવાળો સમબાજુ ત્રિકોણ હોવાથી,પરિવૃત ત્રિજ્યા $R = \frac{a}{2 \sin(60^{\circ})} = \frac{2(1+\sqrt{3})}{2 \cdot \frac{\sqrt{3}}{2}} = 2(\frac{1}{\sqrt{3}} + 1)$ થાય.
Solution diagram
160
AdvancedMCQ
જો વર્તુળો $x^2 + y^2 - 1 = 0$ અને $x^2 + y^2 - 2x - 2y + 1 = 0$ ની રેડિકલ ધરી યામ અક્ષો સાથે $A$ ક્ષેત્રફળ ધરાવતો ત્રિકોણ બનાવે,તો $\frac{1}{A}$ નું મૂલ્ય શું થાય?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(B) બે વર્તુળો $S_1 = 0$ અને $S_2 = 0$ ની રેડિકલ ધરી $S_1 - S_2 = 0$ દ્વારા મળે છે.
આપેલ છે $S_1: x^2 + y^2 - 1 = 0$ અને $S_2: x^2 + y^2 - 2x - 2y + 1 = 0$.
બંને સમીકરણોની બાદબાકી કરતા: $(x^2 + y^2 - 1) - (x^2 + y^2 - 2x - 2y + 1) = 0$.
આ સાદું રૂપ આપતા $2x + 2y - 2 = 0$,અથવા $x + y = 1$ મળે છે.
રેખા $x + y = 1$ યામ અક્ષોને $(1, 0)$ અને $(0, 1)$ બિંદુએ છેદે છે.
આ રેખા અને યામ અક્ષો દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $A = \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times 1 \times 1 = \frac{1}{2}$ થાય.
તેથી,$\frac{1}{A} = \frac{1}{1/2} = 2$.
161
AdvancedMCQ
વર્તુળો $x^2 + y^2 - 2x + 4y - 4 = 0$ અને $x^2 + y^2 - 8x - 4y + 16 = 0$ ના સામાન્ય સ્પર્શકોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$0$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(C) પ્રથમ વર્તુળ $x^2 + y^2 - 2x + 4y - 4 = 0$ માટે,કેન્દ્ર $C_1 = (1, -2)$ અને ત્રિજ્યા $r_1 = \sqrt{1^2 + (-2)^2 - (-4)} = \sqrt{1 + 4 + 4} = 3$ છે.
બીજા વર્તુળ $x^2 + y^2 - 8x - 4y + 16 = 0$ માટે,કેન્દ્ર $C_2 = (4, 2)$ અને ત્રિજ્યા $r_2 = \sqrt{4^2 + 2^2 - 16} = \sqrt{16 + 4 - 16} = 2$ છે.
કેન્દ્રો $C_1$ અને $C_2$ વચ્ચેનું અંતર $d = \sqrt{(4 - 1)^2 + (2 - (-2))^2} = \sqrt{3^2 + 4^2} = \sqrt{9 + 16} = 5$ છે.
અહીં $d = r_1 + r_2$ $(5 = 3 + 2)$ હોવાથી,બંને વર્તુળો એકબીજાને બહારથી સ્પર્શે છે.
જ્યારે બે વર્તુળો એકબીજાને બહારથી સ્પર્શતા હોય,ત્યારે સામાન્ય સ્પર્શકોની સંખ્યા $3$ થાય છે.
162
AdvancedMCQ
રેખા $4x - 3y + 15 = 0$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 - 6x - 8y = 0$ ને બે બિંદુઓ $A$ અને $B$ માં છેદે છે. જો $C$ એ વર્તુળના પરિઘ પરનું બિંદુ હોય,તો $\Delta ABC$ નું મહત્તમ ક્ષેત્રફળ - .............. $sq. \ units$ થશે.
A
$32$
B
$16$
C
$64$
D
$8$

Solution

(A) વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 - 6x - 8y = 0$ છે. કેન્દ્ર $(3, 4)$ છે અને ત્રિજ્યા $R = \sqrt{3^2 + 4^2} = 5$ છે.
કેન્દ્ર $(3, 4)$ થી રેખા $4x - 3y + 15 = 0$ નું લંબ અંતર $p = \frac{|4(3) - 3(4) + 15|}{\sqrt{4^2 + (-3)^2}} = \frac{15}{5} = 3$ છે.
જીવા $AB$ ની લંબાઈ $= 2 \sqrt{R^2 - p^2} = 2 \sqrt{5^2 - 3^2} = 2 \times 4 = 8$ છે.
$\Delta ABC$ નું ક્ષેત્રફળ ત્યારે મહત્તમ થાય જ્યારે તેની ઊંચાઈ મહત્તમ હોય. મહત્તમ ઊંચાઈ $h = R + p = 5 + 3 = 8$ છે.
તેથી,મહત્તમ ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times 8 \times 8 = 32 \ sq. \ units$ થાય.
Solution diagram
163
AdvancedMCQ
$AB$ એ $24 \ cm$ લંબાઈનો રેખાખંડ છે અને $C$ તેનું મધ્યબિંદુ છે. $AB$ પર,$AC$ અને $CB$ વ્યાસ ધરાવતા બે અર્ધવર્તુળો એક જ તરફ દોરવામાં આવ્યા છે. $AB$ વ્યાસ ધરાવતું એક મોટું અર્ધવર્તુળ પણ તે જ તરફ દોરવામાં આવ્યું છે. ત્રણેય અર્ધવર્તુળોને સ્પર્શતા વર્તુળની ત્રિજ્યા શોધો. ($cm$ માં)
A
$1$
B
$2$
C
$4$
D
$6$

Solution

(C) નાના અર્ધવર્તુળોની ત્રિજ્યા $R_1 = R_2 = 6 \ cm$ લો.
મોટા અર્ધવર્તુળની ત્રિજ્યા $R = 12 \ cm$ લો.
જરૂરી વર્તુળની ત્રિજ્યા $r$ અને તેનું કેન્દ્ર $D$ લો.
મોટા અર્ધવર્તુળના કેન્દ્ર $(C)$ થી જરૂરી વર્તુળના કેન્દ્ર $D$ સુધીનું અંતર $12 - r$ છે.
નાના અર્ધવર્તુળના કેન્દ્ર $(O_1)$ થી કેન્દ્ર $D$ સુધીનું અંતર $6 + r$ છે.
$\Delta DO_1C$ માં,પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ:
$CD^2 + O_1C^2 = DO_1^2$
$(12 - r)^2 + 6^2 = (6 + r)^2$
$144 - 24r + r^2 + 36 = 36 + 12r + r^2$
$144 = 36r$
$r = 4 \ cm$.
Solution diagram
164
AdvancedMCQ
પ્રદેશ $\{(x,y) : x^2 + y^2 \leqslant 1 \leqslant x + y\}$ નું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$\frac{\pi}{4} - \frac{1}{2}$
B
$\frac{\pi}{2} - 1$
C
$\frac{\pi}{8} - \frac{1}{4}$
D
$\frac{\pi}{4} + \frac{1}{2}$

Solution

(A) આ પ્રદેશ બે અસમતાઓ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત થયેલ છે:
$1$. $x^2 + y^2 \leqslant 1$ (ઉગમબિંદુ પર કેન્દ્ર અને $1$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળનો અંદરનો ભાગ).
$2$. $x + y \geqslant 1$ (રેખા $x + y = 1$ ની ઉપરનો અથવા તેના પરનો ભાગ).
આ બે પ્રદેશોનો છેદગણ એક વર્તુળાકાર વૃત્તખંડ છે.
રેખા $x + y = 1$ એ $(1, 0)$ અને $(0, 1)$ માંથી પસાર થાય છે.
ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ થી રેખા $x + y - 1 = 0$ નું લંબ અંતર $d = \frac{|0 + 0 - 1|}{\sqrt{1^2 + 1^2}} = \frac{1}{\sqrt{2}}$ છે.
$r = 1$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં,કેન્દ્રથી $d$ અંતરે આવેલી જીવા દ્વારા કપાતા વૃત્તખંડનું ક્ષેત્રફળ $A = r^2 \cos^{-1}(\frac{d}{r}) - d\sqrt{r^2 - d^2}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
$r = 1$ અને $d = \frac{1}{\sqrt{2}}$ મૂકતા:
$A = (1)^2 \cos^{-1}(\frac{1/\sqrt{2}}{1}) - \frac{1}{\sqrt{2}} \sqrt{1 - (\frac{1}{\sqrt{2}})^2}$
$A = \cos^{-1}(\frac{1}{\sqrt{2}}) - \frac{1}{\sqrt{2}} \sqrt{1 - \frac{1}{2}}$
$A = \frac{\pi}{4} - \frac{1}{\sqrt{2}} \cdot \frac{1}{\sqrt{2}} = \frac{\pi}{4} - \frac{1}{2}$.
165
AdvancedMCQ
$r$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળના વ્યાસ $PR$ ના અંત્યબિંદુઓ પર $PQ$ અને $RS$ સ્પર્શકો છે. જો $PS$ અને $RQ$ વર્તુળના પરિઘ પરના બિંદુ $X$ માં છેદતા હોય,તો $(PQ \cdot RS)$ બરાબર શું થાય?
A
$(PX) \cdot (RX)$
B
$(QX) \cdot (SX)$
C
$(PX)^2 + (RX)^2$
D
$(QX)^2 + (SX)^2$

Solution

(C) ધારો કે વ્યાસ $PR = 2r$ છે. $PQ$ અને $RS$ એ અનુક્રમે $P$ અને $R$ પરના સ્પર્શકો હોવાથી,$PQ \perp PR$ અને $RS \perp PR$ થાય.
વર્તુળ પર $X$ બિંદુ હોવાથી અને $PR$ વ્યાસ હોવાથી,$\angle PXR = 90^{\circ}$ થાય.
$\triangle PXR$ માં,પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ,$(PR)^2 = (PX)^2 + (RX)^2$ થાય.
સ્પર્શકોની ભૂમિતિ પરથી,$PQ \cdot RS = (PR)^2$ મળે છે.
તેથી,$PQ \cdot RS = (PX)^2 + (RX)^2$ થાય.
Solution diagram
166
AdvancedMCQ
બિંદુ $(1, 1/2)$ થી વર્તુળ $x^2 + y^2 + 4x + 2y - 4 = 0$ પર દોરેલા સ્પર્શકોની જોડી વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\cos^{-1}(7/25)$
B
$\sin^{-1}(4/5)$
C
$\sin^{-1}(3/5)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(D) વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 + 4x + 2y - 4 = 0$ છે.
કેન્દ્ર $C(-2, -1)$ અને ત્રિજ્યા $r = 3$ છે.
બિંદુ $P(1, 1/2)$ અને કેન્દ્ર વચ્ચેનું અંતર $d = \frac{3\sqrt{5}}{2}$ છે.
સ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ હોય,તો $\sin(\theta/2) = \frac{r}{d} = \frac{2}{\sqrt{5}}$.
તેથી,$\cos \theta = \cos^2(\theta/2) - \sin^2(\theta/2) = \frac{1}{5} - \frac{4}{5} = -\frac{3}{5}$.
આમ,$\theta = \cos^{-1}(-3/5)$.
167
AdvancedMCQ
બિંદુ $(2, 5)$ થી શરૂ થતા,$x-$અક્ષને સ્પર્શતા અને ત્યારબાદ વર્તુળ $x^2 + y^2 + 12x - 20y + 120 = 0$ પરના બિંદુએ અંત પામતા ટૂંકા માર્ગની લંબાઈ શોધો.
A
$13$
B
$4 \sqrt{10}$
C
$15$
D
$6 + \sqrt{89}$

Solution

(A) વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 + 12x - 20y + 120 = 0$ છે.
તેને પ્રમાણિત સ્વરૂપમાં લખતા: $(x + 6)^2 + (y - 10)^2 = 16 = 4^2$.
વર્તુળનું કેન્દ્ર $B(-6, 10)$ અને ત્રિજ્યા $r = 4$ છે.
બિંદુ $P(2, 5)$ લો. $x-$અક્ષને સ્પર્શતા ટૂંકા માર્ગ માટે,$P$ નું $x-$અક્ષ પર પ્રતિબિંબ $P'(2, -5)$ મેળવો.
$P$ થી વર્તુળ સુધીનું ટૂંકું અંતર જે $x-$અક્ષને સ્પર્શે છે તે $P'$ થી કેન્દ્ર $B$ સુધીના અંતરમાંથી ત્રિજ્યા $r$ બાદ કરવાથી મળે છે.
અંતર $P'B = \sqrt{(-6 - 2)^2 + (10 - (-5))^2} = \sqrt{(-8)^2 + 15^2} = \sqrt{64 + 225} = \sqrt{289} = 17$.
ટૂંકા માર્ગની લંબાઈ $P'B - r = 17 - 4 = 13$ છે.
Solution diagram
168
AdvancedMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ,વર્તુળ $C_1$ ની ત્રિજ્યા $r$ છે અને $C_2$ ની ત્રિજ્યા $\frac{r}{2}$ છે,જ્યાં $r = \frac{1}{3} PQ$ છે. તો $AB$ ની લંબાઈ શોધો (જ્યાં $P$ અને $Q$ એ અનુક્રમે $C_1$ અને $C_2$ ના કેન્દ્રો છે).
Question diagram
A
$2 \sqrt{3} r$
B
$\frac{3 \sqrt{3} r}{4}$
C
$3 \sqrt{3} r$
D
$\frac{3 \sqrt{3} r}{2}$

Solution

(D) આપેલ છે કે $C_1$ ની ત્રિજ્યા $r_1 = r$ અને $C_2$ ની ત્રિજ્યા $r_2 = \frac{r}{2}$ છે.
$r = \frac{1}{3} PQ$ હોવાથી,$PQ = 3r$ મળે.
આકૃતિ પરથી,$AB$ એ સામાન્ય સ્પર્શક છે. ટ્રાન્સવર્સ સામાન્ય સ્પર્શકની લંબાઈનું સૂત્ર $L = \sqrt{d^2 - (r_1 + r_2)^2}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $d = 3r, r_1 = r, r_2 = \frac{r}{2}$.
$AB = \sqrt{(3r)^2 - (r + \frac{r}{2})^2}$
$AB = \sqrt{9r^2 - (\frac{3r}{2})^2}$
$AB = \sqrt{9r^2 - \frac{9r^2}{4}}$
$AB = \sqrt{\frac{36r^2 - 9r^2}{4}} = \sqrt{\frac{27r^2}{4}} = \frac{3\sqrt{3}}{2} r$.
169
AdvancedMCQ
$S_1$ અને $S_2$ એ અનુક્રમે $1$ અને $2$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે સમકેન્દ્રી વર્તુળો છે. $S_1$ ને સ્પર્શતા બે સમાંતર સ્પર્શકો $S_2$ માંથી એક ચાપ કાપે છે. આ ચાપની લંબાઈ કેટલી થાય?
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$\frac{2\pi}{3}$
C
$\frac{3\pi}{4}$
D
$\frac{\pi}{4}$

Solution

(B) ધારો કે $O$ એ સમકેન્દ્રી વર્તુળોનું કેન્દ્ર છે. $S_1$ ને સ્પર્શતા બે સમાંતર સ્પર્શકો $S_1$ ને $M$ અને $N$ બિંદુએ સ્પર્શે છે. સ્પર્શકો સમાંતર હોવાથી,$MN$ એ $S_1$ નો વ્યાસ છે,તેથી $OM = ON = 1$ થાય.
ધારો કે સ્પર્શકો $S_2$ ને $A$ અને $B$ બિંદુએ છેદે છે. $\triangle OMA$ માં,$OM = 1$ અને $OA = 2$ ($S_2$ ની ત્રિજ્યા).
$AM$ એ $S_1$ નો સ્પર્શક હોવાથી,$\angle OMA = 90^\circ$. તેથી,$\cos(\angle MOA) = \frac{OM}{OA} = \frac{1}{2}$.
તેથી,$\angle MOA = \frac{\pi}{3}$.
તે જ રીતે,બીજા સ્પર્શક માટે,$\angle NOB = \frac{\pi}{3}$.
કેન્દ્ર આગળ ચાપ $AB$ દ્વારા બનતો ખૂણો $\angle AOB = \pi - (\angle MOA + \angle NOB) = \pi - (\frac{\pi}{3} + \frac{\pi}{3}) = \frac{\pi}{3}$ થાય.
ચાપ $AB$ ની લંબાઈ $= r \cdot \theta = 2 \cdot \frac{\pi}{3} = \frac{2\pi}{3}$ થાય.
Solution diagram
170
AdvancedMCQ
ધારો કે $A(2, 3)$,$B(4, 5)$ અને $C = (x, y)$ એવું બિંદુ છે કે જેથી $(x - 2)(x - 4) + (y - 3)(y - 5) = 0$ થાય. જો $\Delta ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $\sqrt{2} \text{ ચોરસ એકમ}$ હોય,તો $xy$ સમતલમાં $C$ ના શક્ય સ્થાનની મહત્તમ સંખ્યા કેટલી છે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ $(x - 2)(x - 4) + (y - 3)(y - 5) = 0$ એ એક વર્તુળ દર્શાવે છે જેમાં $A(2, 3)$ અને $B(4, 5)$ વ્યાસના અંત્યબિંદુઓ છે.
વ્યાસ $AB$ ની લંબાઈ $\sqrt{(4 - 2)^2 + (5 - 3)^2} = \sqrt{2^2 + 2^2} = \sqrt{8} = 2\sqrt{2}$ છે.
$\Delta ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \sqrt{2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$AB$ ને પાયો લેતા,પાયાની લંબાઈ $2\sqrt{2}$ છે.
તેથી,$\frac{1}{2} \times (2\sqrt{2}) \times h = \sqrt{2}$,જેનું સાદુંરૂપ આપતા $h = 1$ મળે છે.
વેધ $h$ એ બિંદુ $C$ થી વ્યાસ $AB$ પરના લંબ અંતરને દર્શાવે છે.
વર્તુળની ત્રિજ્યા $r = \frac{AB}{2} = \sqrt{2} \approx 1.414$ છે,અને જરૂરી વેધ $h = 1$ એ ત્રિજ્યા કરતા ઓછો હોવાથી,$AB$ ની બંને બાજુએ $1$ એકમ અંતરે $AB$ ને સમાંતર બે જીવાઓ મળે છે.
આ દરેક બે જીવાઓ વર્તુળને બે ભિન્ન બિંદુઓમાં છેદે છે.
તેથી,બિંદુ $C$ માટે કુલ $2 + 2 = 4$ શક્ય સ્થાનો છે.
Solution diagram
171
AdvancedMCQ
જો $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ એ $(1, 2)$ માંથી પસાર થતા અને રેખા $x + y - 7 = 0$ ને સ્પર્શતા સૌથી નાના વર્તુળનું સમીકરણ હોય,તો $(g + 2f + 3c)$ ની કિંમત શોધો.
A
$25$
B
$17$
C
$30$
D
$23$

Solution

(A) સૌથી નાના વર્તુળ માટે,બિંદુ $(1, 2)$ અને રેખા $x + y - 7 = 0$ પરના તેના પ્રક્ષેપને જોડતો રેખાખંડ વ્યાસ તરીકે કાર્ય કરે છે.
રેખા $x + y - 7 = 0$ (ઢાળ $-1$) ને લંબ રેખાખંડનો ઢાળ $1$ થાય.
તેથી,$(1, 2)$ અને $(h, k)$ ને જોડતી રેખાનો ઢાળ $\frac{k - 2}{h - 1} = 1 \implies k = h + 1$.
બિંદુ $(h, k)$ રેખા પર હોવાથી,$h + (h + 1) - 7 = 0 \implies 2h = 6 \implies h = 3, k = 4$.
વર્તુળનું સમીકરણ: $(x - 1)(x - 3) + (y - 2)(y - 4) = 0 \implies x^2 + y^2 - 4x - 6y + 11 = 0$.
અહીં $g = -2, f = -3, c = 11$.
$(g + 2f + 3c) = -2 + 2(-3) + 3(11) = -2 - 6 + 33 = 25$.
Solution diagram
172
AdvancedMCQ
જો $z_1$ એ $z\bar{z} = 1$ પરનું બિંદુ હોય અને $z_2$ એ $(4 - 3i)z + (4 + 3i)\bar{z} - 15 = 0$ પરનું બીજું બિંદુ હોય,તો $|z_1 - z_2|_{min}$ શું થાય? (જ્યાં $i = \sqrt{-1}$)
A
$1/2$
B
$2$
C
$3/2$
D
$4$

Solution

(A) $z\bar{z} = 1$ સમીકરણ એ $r = 1$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળનું છે.
$(4 - 3i)z + (4 + 3i)\bar{z} - 15 = 0$ સમીકરણને $8x + 6y - 15 = 0$ તરીકે લખી શકાય.
કેન્દ્ર $(0, 0)$ થી રેખા $8x + 6y - 15 = 0$ નું લંબ અંતર $d = \frac{|-15|}{\sqrt{8^2 + 6^2}} = \frac{15}{10} = 1.5$ છે.
વર્તુળ અને રેખા વચ્ચેનું લઘુત્તમ અંતર $|d - r| = |1.5 - 1| = 0.5 = 1/2$ થાય.
173
AdvancedMCQ
ધારો કે $AB$ એ વર્તુળની જીવા છે અને $C$ એ $AB$ ને $3 : 1$ ના ગુણોત્તરમાં આંતરિક રીતે વિભાજિત કરે છે. $C$ માંથી પસાર થતી એક રેખા વર્તુળને $D$ અને $E$ માં એવી રીતે છેદે છે કે જેથી $D$ અને $E$ નું રેખા $AB$ થી લઘુત્તમ અંતર અનુક્રમે $3$ અને $2$ છે. જો $r$ એ $AB$ ની લઘુત્તમ લંબાઈ હોય કે જેથી આ $r$ માટે $AB$ અને $DE$ વચ્ચેનો ખૂણો $\alpha$ હોય,તો '$r\alpha$' નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\sqrt{2}\pi$
B
$2\sqrt{2}\pi$
C
$\frac{\pi}{\sqrt{2}}$
D
$\frac{\pi}{2\sqrt{2}}$

Solution

(B) ધારો કે $AC = 3x$ અને $CB = x$. તેથી $AB = 4x$.
બિંદુ $C$ માટે પાવર ઓફ પોઈન્ટ પ્રમેય મુજબ,$AC \cdot CB = CD \cdot CE$.
ધારો કે $h_1 = 3$ અને $h_2 = 2$ એ $D$ અને $E$ થી $AB$ પરના લંબ અંતર છે.
$\triangle D C B'$ માં,$CD = \frac{3}{\sin \alpha}$.
$\triangle E C B''$ માં,$CE = \frac{2}{\sin \alpha}$.
તેથી,$(3x)(x) = \frac{6}{\sin^2 \alpha} \implies 3x^2 = \frac{6}{\sin^2 \alpha} \implies x = \frac{\sqrt{2}}{\sin \alpha}$.
$AB = 4x = \frac{4\sqrt{2}}{\sin \alpha}$.
$AB$ ન્યૂનતમ હોવા માટે,$\sin \alpha = 1$ એટલે કે $\alpha = \frac{\pi}{2}$.
તેથી $r = 4\sqrt{2}$.
$r\alpha = (4\sqrt{2}) \cdot \frac{\pi}{2} = 2\sqrt{2}\pi$.
Solution diagram
174
AdvancedMCQ
ધારો કે એક વર્તુળ $C_1 \equiv x^2 + y^2 - 4x + 6y + 1 = 0$ છે અને વર્તુળ $C_2$ એવું છે કે તેનું કેન્દ્ર એ $C_1$ ના કેન્દ્રનું $x$-અક્ષની સાપેક્ષે પ્રતિબિંબ છે અને $C_2$ ની ત્રિજ્યા એ $C_1$ ની ત્રિજ્યા જેટલી છે,તો $C_1$ નો જે ભાગ $C_2$ માં સામાન્ય નથી તેનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$10\pi + 3\sqrt{3}$
B
$10\pi$
C
$8\pi - 6\sqrt{3}$
D
$8\pi + 6\sqrt{3}$

Solution

(D) વર્તુળ $C_1: x^2 + y^2 - 4x + 6y + 1 = 0$ માટે,કેન્દ્ર $(2, -3)$ અને ત્રિજ્યા $r = \sqrt{2^2 + (-3)^2 - 1} = \sqrt{12} = 2\sqrt{3}$ છે.
$C_2$ નું કેન્દ્ર $(2, -3)$ નું $x$-અક્ષ પરનું પ્રતિબિંબ $(2, 3)$ છે. $C_2$ ની ત્રિજ્યા પણ $2\sqrt{3}$ છે.
કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર $d = \sqrt{(2-2)^2 + (3 - (-3))^2} = 6$ છે.
$C_1$ નો $C_2$ માં સામાન્ય ન હોય તેવો ભાગ = $C_1$ નું કુલ ક્ષેત્રફળ - છેદન ભાગનું ક્ષેત્રફળ.
છેદન ભાગનું ક્ષેત્રફળ $= 2r^2 \cos^{-1}(\frac{d}{2r}) - \frac{d}{2} \sqrt{4r^2 - d^2} = 24(\frac{\pi}{6}) - 3\sqrt{12} = 4\pi - 6\sqrt{3}$.
માગેલ ક્ષેત્રફળ $= 12\pi - (4\pi - 6\sqrt{3}) = 8\pi + 6\sqrt{3}$.
Solution diagram
175
AdvancedMCQ
આકૃતિમાં $\Delta ABC$ દર્શાવેલ છે જેમાં $AB = 3, AC = 4$ અને $BC = 5$ છે. ત્રણ વર્તુળો $S_1, S_2$ અને $S_3$ ના કેન્દ્રો અનુક્રમે $A, B$ અને $C$ પર છે અને તેઓ એકબીજાને બહારથી સ્પર્શે છે. ત્રણેય વર્તુળોના ક્ષેત્રફળનો સરવાળો કેટલો થાય ($\pi$ માં)?
Question diagram
A
$11$
B
$12$
C
$13$
D
$14$

Solution

(D) ધારો કે $A, B, C$ પર કેન્દ્રિત વર્તુળોની ત્રિજ્યાઓ અનુક્રમે $r_1, r_2, r_3$ છે.
વર્તુળો એકબીજાને બહારથી સ્પર્શતા હોવાથી:
$r_1 + r_2 = AB = 3$
$r_1 + r_3 = AC = 4$
$r_2 + r_3 = BC = 5$
આ ત્રણેય સમીકરણોનો સરવાળો કરતા: $2(r_1 + r_2 + r_3) = 3 + 4 + 5 = 12$, તેથી $r_1 + r_2 + r_3 = 6$.
હવે, આપણે ત્રિજ્યાઓ શોધીએ:
$r_3 = (r_1 + r_2 + r_3) - (r_1 + r_2) = 6 - 3 = 3$
$r_2 = (r_1 + r_2 + r_3) - (r_1 + r_3) = 6 - 4 = 2$
$r_1 = (r_1 + r_2 + r_3) - (r_2 + r_3) = 6 - 5 = 1$
ત્રણેય વર્તુળોના ક્ષેત્રફળનો સરવાળો $\pi r_1^2 + \pi r_2^2 + \pi r_3^2 = \pi(1^2 + 2^2 + 3^2) = \pi(1 + 4 + 9) = 14\pi$ થાય.
Solution diagram
176
AdvancedMCQ
$m$ ની એવી કઈ પૂર્ણાંક સંખ્યાઓ છે જેના માટે બિંદુ $(m, 1)$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 - 3x + 1 = 0$ અને રેખા $2x - y = 2$ દ્વારા ઘેરાયેલા નાના પ્રદેશમાં આવેલું છે?
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(A) ધારો કે વર્તુળ $S: x^2 + y^2 - 3x + 1 = 0$ અને રેખા $L: 2x - y - 2 = 0$ છે.
બિંદુ $(m, 1)$ વર્તુળની અંદર હોય તે માટે,$S(m, 1) < 0$:
$m^2 + 1^2 - 3m + 1 < 0$ $\Rightarrow m^2 - 3m + 2 < 0$ $\Rightarrow (m-1)(m-2) < 0$ $\Rightarrow m \in (1, 2)$.
બિંદુ $(m, 1)$ રેખા $L$ ની તે જ બાજુએ હોય જે બાજુ વર્તુળનું કેન્દ્ર $(1.5, 0)$ છે,તે માટે:
$L(1.5, 0) = 2(1.5) - 0 - 2 = 1 > 0$.
તેથી,નાના પ્રદેશ માટે આપણે $L(m, 1) < 0$ ની જરૂર છે:
$2m - 1 - 2 < 0$ $\Rightarrow 2m < 3$ $\Rightarrow m < 1.5$.
$m \in (1, 2)$ અને $m < 1.5$ ને જોડતા,આપણને $m \in (1, 1.5)$ મળે છે.
અંતરાલ $(1, 1.5)$ માં કોઈ પૂર્ણાંક સંખ્યા નથી.
તેથી,પૂર્ણાંક સંખ્યાઓની સંખ્યા $0$ છે.
177
AdvancedMCQ
વક્ર $|x - 1| + |y - 4| = 6$ ને સ્પર્શતા વર્તુળનું સમીકરણ શોધો.
Question diagram
A
$x^2 + y^2 - 2x - 8y - 18 = 0$
B
$x^2 + y^2 - 2x - 8y - 17 = 0$
C
$x^2 + y^2 - 2x - 8y + 1 = 0$
D
$x^2 + y^2 - 2x - 8y - 1 = 0$

Solution

(D) આપેલ વક્ર $|x - 1| + |y - 4| = 6$ છે. આ એક ચોરસ દર્શાવે છે જેનું કેન્દ્ર $(1, 4)$ છે.
ચોરસની બાજુઓ રેખાઓ $\pm(x - 1) \pm(y - 4) = 6$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. એક બાજુ $(x - 1) + (y - 4) = 6$ છે,જે $x + y - 11 = 0$ તરીકે સરળ બને છે.
આ વક્રને સ્પર્શતા વર્તુળની ત્રિજ્યા $r$ એ કેન્દ્ર $(1, 4)$ થી રેખા $x + y - 11 = 0$ નું લંબ અંતર છે:
$r = \left| \frac{1 + 4 - 11}{\sqrt{1^2 + 1^2}} \right| = \left| \frac{-6}{\sqrt{2}} \right| = 3\sqrt{2}$.
કેન્દ્ર $(1, 4)$ અને ત્રિજ્યા $r = 3\sqrt{2}$ ધરાવતા વર્તુળનું સમીકરણ:
$(x - 1)^2 + (y - 4)^2 = (3\sqrt{2})^2$
$x^2 + y^2 - 2x - 8y - 1 = 0$.
Solution diagram
178
AdvancedMCQ
એક બિંદુ $P$ ને $\Delta ABC$ ની બહાર લેવામાં આવે છે જ્યાં $B(1, \sqrt{3})$,$A(0, 0)$,અને $C(2, 0)$ છે,પરંતુ લઘુકોણ $BAC$ ની અંદર,જેથી $\angle APC = \frac{\pi}{6}$ અને $\angle BPA = \frac{\pi}{12}$ થાય. રેખા $BP$ નો ઢાળ શોધો.
A
$\sqrt{3}$
B
$-\sqrt{3}$
C
$\frac{1}{\sqrt{3}}$
D
$-\frac{1}{\sqrt{3}}$

Solution

(C) યામ $A(0, 0)$,$B(1, \sqrt{3})$,અને $C(2, 0)$ છે.
અહીં $AB = 2$,$BC = 2$,અને $AC = 2$ હોવાથી,$\Delta ABC$ એ સમબાજુ ત્રિકોણ છે.
ભૂમિતિ મુજબ,રેખા $BP$ એ $BC$ ને લંબ છે.
$BC$ નો ઢાળ $m_{BC} = \frac{0-\sqrt{3}}{2-1} = -\sqrt{3}$ છે.
$BP \perp BC$ હોવાથી,$BP$ નો ઢાળ $m_{BP} = -\frac{1}{m_{BC}} = \frac{1}{\sqrt{3}}$ થાય.
Solution diagram
179
AdvancedMCQ
$r_1 = 2$ અને $r_2 = 4$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે વર્તુળો $C_1$ અને $C_2$ એકબીજાને બિંદુ $P$ પર સ્પર્શે છે અને એક સામાન્ય સીધી રેખાને (જે $P$ માંથી પસાર થતી નથી) અનુક્રમે $Q$ અને $R$ બિંદુઓ પર સ્પર્શે છે. તો $PQ^2 + QR^2 + RP^2$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$48$
B
$56$
C
$64$
D
$72$

Solution

(C) ધારો કે બે વર્તુળોની ત્રિજ્યા $r_1 = 2$ અને $r_2 = 4$ છે. કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર $d = r_1 + r_2 = 2 + 4 = 6$ છે.
ત્રિકોણ $\triangle QPR$ માં,ખૂણો $\angle QPR = 90^\circ$ છે કારણ કે $P$ પરનો સામાન્ય સ્પર્શક ખૂણા $\angle QPR$ ને દુભાગે છે.
તેથી,$QR^2 = PQ^2 + PR^2$.
સામાન્ય બાહ્ય સ્પર્શક $QR$ ની લંબાઈ $\sqrt{d^2 - (r_2 - r_1)^2} = \sqrt{6^2 - (4 - 2)^2} = \sqrt{36 - 4} = \sqrt{32}$ દ્વારા મળે છે.
તેથી,$QR^2 = 32$.
આપણે $PQ^2 + QR^2 + RP^2 = (PQ^2 + PR^2) + QR^2 = QR^2 + QR^2 = 2 \times QR^2$ શોધવાનું છે.
કિંમત મૂકતા,આપણને $2 \times 32 = 64$ મળે છે.
Solution diagram
180
AdvancedMCQ
ઉપવલય $\frac{(x - 2)^2}{9} + \frac{(y + 2)^2}{4} = 1$ અને વર્તુળ $x^2 + y^2 - 4x + 2y + 4 = 0$ ના સામાન્ય સ્પર્શકોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$2$ કરતા વધારે

Solution

(B) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{(x - 2)^2}{3^2} + \frac{(y + 2)^2}{2^2} = 1$ છે. તેનું કેન્દ્ર $(2, -2)$ છે અને અર્ધ-અક્ષો $a=3, b=2$ છે.
વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 - 4x + 2y + 4 = 0$ છે. પૂર્ણવર્ગ બનાવતા: $(x-2)^2 + (y+1)^2 = 1$. તેનું કેન્દ્ર $(2, -1)$ અને ત્રિજ્યા $r=1$ છે.
કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર $d = \sqrt{(2-2)^2 + (-1 - (-2))^2} = 1$ છે.
બંને વક્રો બિંદુ $(2, 0)$ આગળ એકબીજાને સ્પર્શે છે. તેથી,તેમના સામાન્ય સ્પર્શકની સંખ્યા $1$ છે.
181
AdvancedMCQ
બિંદુ $P(-1, 3)$ માંથી વર્તુળ $x^2 + y^2 - 2x + 4y - 8 = 0$ પર રેખાઓ દોરવામાં આવે છે. જો આ રેખા વર્તુળને બે બિંદુઓ $A$ અને $B$ માં મળે,તો $PA + PB$ ની ન્યૂનતમ કિંમત કેટલી થાય?
A
$6$
B
$8$
C
$10$
D
$12$

Solution

(B) બિંદુ $P(-1, 3)$ ની વર્તુળ $x^2 + y^2 - 2x + 4y - 8 = 0$ સાપેક્ષ પાવર $PA \times PB = (PT)^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $PT$ એ $P$ થી વર્તુળ પરના સ્પર્શકની લંબાઈ છે.
બિંદુનો પાવર ગણતા:
$(PT)^2 = (-1)^2 + (3)^2 - 2(-1) + 4(3) - 8$
$(PT)^2 = 1 + 9 + 2 + 12 - 8 = 16$
આમ,$PA \times PB = 16$.
ધન વાસ્તવિક સંખ્યાઓ $PA$ અને $PB$ માટે સમાંતર મધ્યક-ભૌમિતિક મધ્યક $(AM \geq GM)$ અસમતાનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{PA + PB}{2} \geq \sqrt{PA \times PB}$
$PA + PB \geq 2 \sqrt{16}$
$PA + PB \geq 2 \times 4 = 8$
$PA + PB$ ની ન્યૂનતમ કિંમત $8$ છે.
182
AdvancedMCQ
$a$ ની કિંમતોનો અંતરાલ શોધો જેના માટે રેખા $x + y = 0$ એ બિંદુ $P \left( \frac{1 + \sqrt{2} a}{2}, \frac{1 - \sqrt{2} a}{2} \right)$ માંથી વર્તુળ $2x^2 + 2y^2 - (1 + \sqrt{2} a)x - (1 - \sqrt{2} a)y = 0$ પર દોરેલી $2$ ભિન્ન જીવાઓને દુભાગે છે.
A
$a \in (-\infty, 0) \cup (2, \infty)$
B
$a \in (-\infty, 0) \cup (0, \infty)$
C
$a \in (2, \infty)$
D
$a \in (-\infty, -2) \cup (2, \infty)$

Solution

(D) ધારો કે બિંદુ $P$ એ $\left( \frac{1 + \sqrt{2} a}{2}, \frac{1 - \sqrt{2} a}{2} \right)$ છે. નોંધો કે $P$ એ વર્તુળ $2x^2 + 2y^2 - (1 + \sqrt{2} a)x - (1 - \sqrt{2} a)y = 0$ પર આવેલું છે.
ધારો કે રેખા $x + y = 0$ એ જીવા $PQ$ ને બિંદુ $M(h, -h)$ પર દુભાગે છે.
$M$ એ $PQ$ નું મધ્યબિંદુ હોવાથી,$Q$ ના યામ $(2h - x_P, -2h - y_P)$ થશે.
$Q$ ને વર્તુળના સમીકરણમાં મૂકતા અને સાદું રૂપ આપતા,આપણને $h$ માં દ્વિઘાત સમીકરણ મળે છે: $8h^2 - 6\sqrt{2}ah + 1 + 2a^2 = 0$.
જીવાઓ ભિન્ન હોવા માટે,આ દ્વિઘાત સમીકરણનો વિવેચક $\Delta > 0$ હોવો જોઈએ.
$\Delta = (-6\sqrt{2}a)^2 - 4(8)(1 + 2a^2) > 0$
$72a^2 - 32 - 64a^2 > 0$
$8a^2 - 32 > 0$
$a^2 - 4 > 0$
$(a - 2)(a + 2) > 0$
આમ,$a \in (-\infty, -2) \cup (2, \infty)$.
Solution diagram
183
AdvancedMCQ
ધારો કે $A_0 A_1 A_2 A_3 A_4 A_5$ એ એકમ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં અંતર્ગત નિયમિત ષટ્કોણ છે. રેખાખંડો $A_0A_1$,$A_1A_2$ અને $A_0A_4$ ની લંબાઈનો ગુણાકાર કેટલો થાય?
A
$3$
B
$3\sqrt{3}$
C
$\sqrt{3}$
D
$\frac{3\sqrt{3}}{2}$

Solution

(C) $R = 1$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળમાં અંતર્ગત નિયમિત ષટ્કોણ માટે,બાજુની લંબાઈ ત્રિજ્યા જેટલી હોય છે,તેથી $A_0A_1 = A_1A_2 = 1$.
રેખાખંડ $A_0A_4$ એ વર્તુળની જીવા છે. નિયમિત ષટ્કોણમાં,કેન્દ્ર પર બનતો ખૂણો $60^\circ$ હોય છે. $A_0A_4$ જીવા કેન્દ્ર પર $120^\circ$ નો ખૂણો આંતરે છે.
વર્તુળની જીવાની લંબાઈ $2R \sin(\theta/2)$ સૂત્ર મુજબ,$A_0A_4 = 2(1) \sin(120^\circ/2) = 2 \sin(60^\circ) = 2 \times \frac{\sqrt{3}}{2} = \sqrt{3}$.
આમ,$A_0A_1$,$A_1A_2$ અને $A_0A_4$ ની લંબાઈનો ગુણાકાર $(1) \times (1) \times (\sqrt{3}) = \sqrt{3}$ થાય.
Solution diagram
184
MediumMCQ
વર્તુળમાં અંતર્ગત મહત્તમ ક્ષેત્રફળ ધરાવતો ત્રિકોણ કયો છે?
A
સમબાજુ
B
સમદ્વિબાજુ
C
કાટકોણ
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે વર્તુળની ત્રિજ્યા $R$ છે. ધારો કે ત્રિકોણના ખૂણાઓ $A, B, C$ છે. ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $Area = 2R^2 \sin A \sin B \sin C$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
નિશ્ચિત વર્તુળ માટે,જ્યારે $\sin A \sin B \sin C$ મહત્તમ હોય ત્યારે ક્ષેત્રફળ મહત્તમ થાય છે.
$A+B+C = \pi$ હોવાથી,$\sin A \sin B \sin C$ નો ગુણાકાર ત્યારે મહત્તમ થાય છે જ્યારે $A = B = C = \frac{\pi}{3}$ હોય.
આમ,ત્રિકોણ સમબાજુ ત્રિકોણ હોવો જોઈએ.
185
AdvancedMCQ
$(1,0)$ અને $(0,1)$ માંથી પસાર થતા અને ન્યૂનતમ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળનું સમીકરણ શોધો:
A
$2x^2 + y^2 - 2x - y = 0$
B
$x^2 + 2y^2 - x - 2y = 0$
C
$x^2 + y^2 - x - y = 0$
D
$x^2 + y^2 + x + y = 0$

Solution

(C) બે બિંદુઓમાંથી પસાર થતા વર્તુળની ત્રિજ્યા ન્યૂનતમ હોય ત્યારે,તે બે બિંદુઓને જોડતો રેખાખંડ વર્તુળનો વ્યાસ બને છે.
આપેલા બિંદુઓ $A(1, 0)$ અને $B(0, 1)$ છે.
વ્યાસના અંત્યબિંદુઓ $(x_1, y_1)$ અને $(x_2, y_2)$ હોય તેવા વર્તુળનું સમીકરણ $(x - x_1)(x - x_2) + (y - y_1)(y - y_2) = 0$ છે.
આપેલા બિંદુઓ મૂકતા:
$(x - 1)(x - 0) + (y - 0)(y - 1) = 0$
$x(x - 1) + y(y - 1) = 0$
$x^2 - x + y^2 - y = 0$
$x^2 + y^2 - x - y = 0$
186
AdvancedMCQ
ધારો કે $A(3,5)$,$B(-2,-7)$ અને $C(\alpha, \beta)$ ત્રણ બિંદુઓ છે જેથી $\angle ACB$ કાટખૂણો હોય અને ત્રિકોણ $ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $\frac{82}{3}$ ચોરસ એકમ હોય. તો આવા બિંદુઓ $C$ ની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$0$
B
$2$
C
$4$
D
અનંત

Solution

(B) કારણ કે $\angle ACB = 90^{\circ}$,બિંદુ $C$ એ $AB$ વ્યાસવાળા વર્તુળ પર આવેલું છે.
વ્યાસ $AB$ ની લંબાઈ $= \sqrt{(3 - (-2))^2 + (5 - (-7))^2} = \sqrt{5^2 + 12^2} = \sqrt{25 + 144} = 13$.
વર્તુળની ત્રિજ્યા $R = \frac{13}{2}$ છે.
$\Delta ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times 13 \times h = \frac{82}{3}$.
આમ,વેધ $h = \frac{164}{39} \approx 4.2$.
ત્રિકોણની મહત્તમ શક્ય ઊંચાઈ (જે વર્તુળની ત્રિજ્યા છે) $R = 6.5$ છે,અને $h < R$ હોવાથી,વ્યાસ $AB$ ની બંને બાજુએ ઊંચાઈ માટે બે શક્ય સ્થાનો છે.
દરેક ઊંચાઈ $h < R$ માટે,વર્તુળ પર બે બિંદુઓ $C$ છે જે ક્ષેત્રફળની શરત સંતોષે છે.
તેથી,આવા $2$ બિંદુઓ $C$ શક્ય છે.
Solution diagram
187
AdvancedMCQ
ધારો કે $A(2, 3), B(4, 5)$ બે બિંદુઓ છે અને $C = (x, y)$ એક એવું બિંદુ છે કે જેથી $(x - 2)(x - 4) + (y - 3)(y - 5) = 0$ થાય. જો $\Delta ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $\sqrt{2}$ ચોરસ એકમ હોય,તો $xy$ સમતલમાં $C$ ના સ્થાનની મહત્તમ સંખ્યા કેટલી છે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ $(x - 2)(x - 4) + (y - 3)(y - 5) = 0$ એ $AB$ વ્યાસવાળું વર્તુળ દર્શાવે છે,જ્યાં $A = (2, 3)$ અને $B = (4, 5)$ છે.
વ્યાસ $AB$ ની લંબાઈ $= \sqrt{(4 - 2)^2 + (5 - 3)^2} = \sqrt{2^2 + 2^2} = \sqrt{8} = 2\sqrt{2}$ છે.
$\Delta ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times AB \times h = \sqrt{2}$ છે.
$AB = 2\sqrt{2}$ મૂકતા,આપણને $\frac{1}{2} \times 2\sqrt{2} \times h = \sqrt{2}$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ આપતા $\sqrt{2} \times h = \sqrt{2}$ થાય,તેથી $h = 1$ મળે.
વેધ $h$ એ બિંદુ $C$ થી રેખાખંડ $AB$ પરનું લંબ અંતર છે. વર્તુળની ત્રિજ્યા $r = \frac{AB}{2} = \sqrt{2} \approx 1.414$ છે,અને $h = 1 < r$ હોવાથી,$AB$ થી $1$ એકમ અંતરે આવેલી બે રેખાઓ વર્તુળને છેદે છે.
આ બેમાંથી દરેક રેખા વર્તુળને બે ભિન્ન બિંદુઓમાં છેદે છે. તેથી,બિંદુ $C$ માટે $4$ શક્ય સ્થાનો છે.
Solution diagram
188
AdvancedMCQ
વક્ર $xy = c, (c > 0)$ અને વર્તુળ $x^2 + y^2 = 1$ બે બિંદુઓ પર સ્પર્શે છે. તો સ્પર્શ બિંદુઓ વચ્ચેનું અંતર કેટલું થાય?
A
$1$
B
$2$
C
$2\sqrt{2}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ વક્ર $xy = c$ અને વર્તુળ $x^2 + y^2 = 1$ છે.
વક્રો એકબીજાને સ્પર્શતા હોવાથી,તેઓ સ્પર્શ બિંદુઓ પર સામાન્ય સ્પર્શક ધરાવે છે.
સંમિતિ દ્વારા,જો $P(x, y)$ એ સ્પર્શ બિંદુ હોય,તો $Q(-x, -y)$ પણ સ્પર્શ બિંદુ છે.
બંને બિંદુઓ $P$ અને $Q$ વર્તુળ $x^2 + y^2 = 1$ પર આવેલા છે.
રેખાખંડ $PQ$ ઉગમબિંદુ $O(0, 0)$ માંથી પસાર થાય છે કારણ કે બિંદુઓ ઉગમબિંદુની સાપેક્ષમાં સંમિત છે.
વર્તુળ પર $P$ અને $Q$ હોવાથી અને રેખા $PQ$ વર્તુળના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી હોવાથી,$PQ$ એ વર્તુળનો વ્યાસ છે.
વર્તુળ $x^2 + y^2 = 1$ ની ત્રિજ્યા $r = 1$ છે.
તેથી,સ્પર્શ બિંદુઓ $P$ અને $Q$ વચ્ચેનું અંતર એ વર્તુળનો વ્યાસ છે,જે $2r = 2(1) = 2$ થાય.
Solution diagram
189
DifficultMCQ
જો એક વર્તુળ $C,$ જેની ત્રિજ્યા $3$ છે,તે વર્તુળ $x^2 + y^2 + 2x - 4y - 4 = 0$ ને બિંદુ $(2, 2)$ પર બહારથી સ્પર્શે છે,તો વર્તુળ $C$ દ્વારા $x-$અક્ષ પર કપાતા અંતઃખંડની લંબાઈ કેટલી થાય?
A
$\sqrt{5}$
B
$2\sqrt{3}$
C
$3\sqrt{2}$
D
$2\sqrt{5}$

Solution

(D) આપેલ વર્તુળ $x^2 + y^2 + 2x - 4y - 4 = 0$ છે.
તેનું કેન્દ્ર $O_1 = (-1, 2)$ અને ત્રિજ્યા $r_1 = 3$ છે.
ધારો કે વર્તુળ $C$ નું કેન્દ્ર $O_2 = (h, k)$ અને ત્રિજ્યા $r_2 = 3$ છે.
બંને વર્તુળો બિંદુ $P(2, 2)$ પર બહારથી સ્પર્શતા હોવાથી,$P$ એ $O_1O_2$ નું મધ્યબિંદુ છે.
$(2, 2) = \left( \frac{-1 + h}{2}, \frac{2 + k}{2} \right).$
તેથી,$h = 5$ અને $k = 2.$
વર્તુળ $C$ નું સમીકરણ $(x - 5)^2 + (y - 2)^2 = 3^2$ એટલે કે $x^2 + y^2 - 10x - 4y + 20 = 0$ થાય.
$x-$અક્ષ પર કપાતા અંતઃખંડની લંબાઈ $2\sqrt{g^2 - c} = 2\sqrt{(-5)^2 - 20} = 2\sqrt{5}$ થાય.
190
DifficultMCQ
જો બિંદુ $P$ ના યામ $(0, -2)$ હોય અને $Q$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 - 5x - y + 5 = 0$ પરનું કોઈ પણ બિંદુ હોય,તો $(PQ)^2$ ની મહત્તમ કિંમત કેટલી થાય?
A
$\frac{25 + \sqrt{6}}{2}$
B
$14 + 5\sqrt{3}$
C
$\frac{47 + 10\sqrt{6}}{2}$
D
$8 + 5\sqrt{3}$

Solution

(B) વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 - 5x - y + 5 = 0$ છે.
પૂર્ણવર્ગ બનાવતા,$(x - 5/2)^2 + (y - 1/2)^2 = 3/2$ મળે.
વર્તુળનું કેન્દ્ર $C = (5/2, 1/2)$ અને ત્રિજ્યા $r = \sqrt{3/2}$ છે.
$PQ$ નું અંતર ત્યારે મહત્તમ થાય જ્યારે $Q$ એ $P$ અને $C$ માંથી પસાર થતી રેખા પર હોય.
$PC$ નું અંતર $\sqrt{(5/2 - 0)^2 + (1/2 - (-2))^2} = \frac{5\sqrt{2}}{2}$ છે.
$PQ$ નું મહત્તમ અંતર $PC + r = \frac{5\sqrt{2} + \sqrt{6}}{2}$ છે.
તેથી,$(PQ)^2$ ની મહત્તમ કિંમત $\left( \frac{5\sqrt{2} + \sqrt{6}}{2} \right)^2 = 14 + 5\sqrt{3}$ થાય.
191
DifficultMCQ
જો $4 \, \text{units}$ વ્યાસ ધરાવતા વર્તુળની બે સમાંતર જીવાઓ કેન્દ્રની વિરુદ્ધ બાજુઓ પર આવેલી હોય અને કેન્દ્ર આગળ અનુક્રમે $\cos^{-1}\left(\frac{1}{7}\right)$ અને $\sec^{-1}(7)$ ખૂણા આંતરતી હોય,તો આ જીવાઓ વચ્ચેનું અંતર શોધો.
A
$\frac{4}{\sqrt{7}}$
B
$\frac{8}{\sqrt{7}}$
C
$\frac{8}{7}$
D
$\frac{16}{7}$

Solution

(B) વર્તુળનો વ્યાસ $4 \, \text{units}$ છે,તેથી ત્રિજ્યા $r = 2 \, \text{units}$ છે.
ધારો કે જીવાઓ દ્વારા કેન્દ્ર આગળ આંતરેલા ખૂણા $2\theta$ અને $2\phi$ છે.
આપેલ છે કે $2\theta = \cos^{-1}(1/7) \Rightarrow \cos(2\theta) = 1/7$.
સૂત્ર $\cos(2\theta) = 2\cos^2\theta - 1$ નો ઉપયોગ કરતા,$2\cos^2\theta - 1 = 1/7$ $\Rightarrow 2\cos^2\theta = 8/7$ $\Rightarrow \cos^2\theta = 4/7$ $\Rightarrow \cos\theta = 2/\sqrt{7}$.
કેન્દ્રથી પ્રથમ જીવાનું અંતર $d_1 = r \cos\theta = 2 \times (2/\sqrt{7}) = 4/\sqrt{7}$ છે.
આપેલ છે કે $2\phi = \sec^{-1}(7)$ $\Rightarrow \sec(2\phi) = 7$ $\Rightarrow \cos(2\phi) = 1/7$.
સૂત્ર $\cos(2\phi) = 2\cos^2\phi - 1$ નો ઉપયોગ કરતા,$2\cos^2\phi - 1 = 1/7$ $\Rightarrow 2\cos^2\phi = 8/7$ $\Rightarrow \cos^2\phi = 4/7$ $\Rightarrow \cos\phi = 2/\sqrt{7}$.
કેન્દ્રથી બીજી જીવાનું અંતર $d_2 = r \cos\phi = 2 \times (2/\sqrt{7}) = 4/\sqrt{7}$ છે.
જીવાઓ કેન્દ્રની વિરુદ્ધ બાજુએ હોવાથી,તેમની વચ્ચેનું કુલ અંતર $d_1 + d_2 = 4/\sqrt{7} + 4/\sqrt{7} = 8/\sqrt{7}$ થાય.
Solution diagram
192
DifficultMCQ
$\lambda$ ના તમામ વાસ્તવિક મૂલ્યોનો સમૂહ જેના માટે વર્તુળો $x^2 + y^2 - 4x - 4y + 6 = 0$ અને $x^2 + y^2 - 10x - 10y + \lambda = 0$ ને બરાબર બે સામાન્ય સ્પર્શકો દોરી શકાય તે અંતરાલ કયો છે?
A
$(12, 32)$
B
$(18, 42)$
C
$(12, 24)$
D
$(18, 48)$

Solution

(B) વર્તુળોના સમીકરણો છે:
$C_1: x^2 + y^2 - 10x - 10y + \lambda = 0$,કેન્દ્ર $O_1 = (5, 5)$ અને ત્રિજ્યા $r_1 = \sqrt{50 - \lambda}$.
$C_2: x^2 + y^2 - 4x - 4y + 6 = 0$,કેન્દ્ર $O_2 = (2, 2)$ અને ત્રિજ્યા $r_2 = \sqrt{2}$.
કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર $d = O_1O_2 = 3\sqrt{2}$.
બે સામાન્ય સ્પર્શકો માટે,શરત $|r_1 - r_2| < d < r_1 + r_2$ છે.
$|\sqrt{50 - \lambda} - \sqrt{2}| < 3\sqrt{2} < \sqrt{50 - \lambda} + \sqrt{2}$.
આ ઉકેલતા,આપણને $\lambda > 18$ અને $\lambda < 42$ મળે છે.
તેથી,જરૂરી અંતરાલ $(18, 42)$ છે.
193
DifficultMCQ
બે વર્તુળો $x^2 + y^2 = 16$ અને $x^2 + y^2 - 2y = 0$ માટે,નીચેનામાંથી શું સાચું છે?
A
એક જોડ સામાન્ય સ્પર્શકો
B
બે જોડ સામાન્ય સ્પર્શકો
C
ત્રણ જોડ સામાન્ય સ્પર્શકો
D
કોઈ સામાન્ય સ્પર્શક નથી

Solution

(D) વર્તુળ $x^2 + y^2 = 16$ માટે,કેન્દ્ર $C_1 = (0, 0)$ અને ત્રિજ્યા $r_1 = 4$ છે.
વર્તુળ $x^2 + y^2 - 2y = 0$ માટે,તેને $x^2 + (y - 1)^2 = 1$ તરીકે લખી શકાય,તેથી કેન્દ્ર $C_2 = (0, 1)$ અને ત્રિજ્યા $r_2 = 1$ છે.
કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર $d = \sqrt{(0 - 0)^2 + (1 - 0)^2} = 1$ છે.
ત્રિજ્યાઓનો સરવાળો $r_1 + r_2 = 4 + 1 = 5$ છે.
ત્રિજ્યાઓનો તફાવત $|r_1 - r_2| = |4 - 1| = 3$ છે.
અહીં $d < |r_1 - r_2|$ (કારણ કે $1 < 3$) હોવાથી,નાનું વર્તુળ મોટા વર્તુળની અંદર આવેલું છે.
તેથી,આ બે વર્તુળો માટે કોઈ સામાન્ય સ્પર્શક નથી.
194
DifficultMCQ
જો એક વર્તુળ $C$ જે $(4, 0)$ માંથી પસાર થાય છે,તે વર્તુળ $x^2 + y^2 + 4x - 6y - 12 = 0$ ને બિંદુ $(1, -1)$ પર બહારથી સ્પર્શે છે,તો વર્તુળ $C$ ની ત્રિજ્યા શોધો.
A
$5$
B
$2\sqrt{5}$
C
$4$
D
$\sqrt{57}$

Solution

(A) ધારો કે આપેલ વર્તુળ $S_1: x^2 + y^2 + 4x - 6y - 12 = 0$ છે. તેનું કેન્દ્ર $A(-2, 3)$ અને ત્રિજ્યા $r_1 = 5$ છે.
ધારો કે વર્તુળ $C$ નું કેન્દ્ર $B(h, k)$ અને ત્રિજ્યા $r_2$ છે.
સ્પર્શબિંદુ $O(1, -1)$ છે. વર્તુળો બહારથી સ્પર્શતા હોવાથી,કેન્દ્રો $A, O, B$ સમરેખ છે અને $O$ એ $AB$ નું $r_1 : r_2$ ગુણોત્તરમાં વિભાજન કરે છે.
વિભાજન સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$r_2 = 5$ મળે છે.
Solution diagram
195
DifficultMCQ
જો વર્તુળ $x^2 + y^2 - 6x - 8y + (25 - a^2) = 0$ એ $x$-અક્ષને સ્પર્શતું હોય,તો $a$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$\pm 4$
C
$\pm 2$
D
$\pm 3$

Solution

(B) આપેલ વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 - 6x - 8y + (25 - a^2) = 0$ છે.
વ્યાપક સ્વરૂપ $x^2 + y^2 + 2gx + 2fy + c = 0$ સાથે સરખાવતા,આપણને $g = -3$,$f = -4$,અને $c = 25 - a^2$ મળે છે.
વર્તુળનું કેન્દ્ર $(-g, -f) = (3, 4)$ છે અને ત્રિજ્યા $r = \sqrt{g^2 + f^2 - c}$ છે.
$r = \sqrt{(-3)^2 + (-4)^2 - (25 - a^2)} = \sqrt{9 + 16 - 25 + a^2} = \sqrt{a^2} = |a|$.
વર્તુળ $x$-અક્ષને સ્પર્શતું હોવાથી,ત્રિજ્યા એ કેન્દ્રના $y$-યામના માનાંક જેટલી હોય.
તેથી,$|a| = |4|$,જેનો અર્થ છે કે $a = \pm 4$.
Solution diagram
196
DifficultMCQ
વિધાન $1$: $\sqrt{10}$ ત્રિજ્યા ધરાવતું અને $2x + y = 5$ રેખા પર વ્યાસ ધરાવતું એકમાત્ર વર્તુળ $x^2 + y^2 - 6x + 2y = 0$ છે.
વિધાન $2$: $2x + y = 5$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 - 6x + 2y = 0$ નો અભિલંબ છે.
A
વિધાન $1$ ખોટું છે; વિધાન $2$ સાચું છે.
B
વિધાન $1$ સાચું છે; વિધાન $2$ સાચું છે,વિધાન $2$ એ વિધાન $1$ ની સાચી સમજૂતી છે.
C
વિધાન $1$ સાચું છે; વિધાન $2$ ખોટું છે.
D
વિધાન $1$ સાચું છે; વિધાન $2$ સાચું છે; વિધાન $2$ એ વિધાન $1$ ની સાચી સમજૂતી નથી.

Solution

(A) વર્તુળ $x^2 + y^2 - 6x + 2y = 0$ માટે,કેન્દ્ર $(3, -1)$ છે અને ત્રિજ્યા $r = \sqrt{3^2 + (-1)^2 - 0} = \sqrt{10}$ છે.
ચકાસો કે કેન્દ્ર $(3, -1)$ એ રેખા $2x + y = 5$ પર છે કે નહીં: $2(3) + (-1) = 6 - 1 = 5$. કેન્દ્ર રેખા પર હોવાથી,રેખા એ વર્તુળનો વ્યાસ (અને તેથી અભિલંબ) છે. તેથી,વિધાન $2$ સાચું છે.
વિધાન $1$ માટે,$2x + y = 5$ રેખા પર કેન્દ્ર ધરાવતા અને $\sqrt{10}$ ત્રિજ્યા ધરાવતા અનંત વર્તુળો શક્ય છે. તેથી,વિધાન $1$ ખોટું છે.
Solution diagram
197
DifficultMCQ
જો એકમ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળને બીજા વર્તુળના ચાપ દ્વારા બે ભાગમાં વિભાજિત કરવામાં આવે છે જે પ્રથમ વર્તુળના પરિઘ પર $60^o$ નો ખૂણો આંતરે છે,તો ચાપની ત્રિજ્યા કેટલી હશે?
A
$\sqrt{3}$
B
$1/2$
C
$1$
D
માહિતી અધૂરી છે

Solution

(D) ધારો કે પ્રથમ વર્તુળ $C_1$ છે જેની ત્રિજ્યા $r_1 = 1$ છે અને કેન્દ્ર $(0,0)$ પર છે.
બીજું વર્તુળ $C_2$ છે જેની ત્રિજ્યા $r_2$ છે અને કેન્દ્ર $(h,k)$ પર છે.
$C_2$ નો ચાપ $C_1$ ના પરિઘ પર $60^o$ નો ખૂણો આંતરે છે.
આંતરિક ખૂણાના પ્રમેય મુજબ,જો ચાપ કેન્દ્રમાંથી પસાર થતા વર્તુળનો ભાગ હોય,તો $C_1$ ના કેન્દ્ર પર આંતરેલો ખૂણો $120^o$ થાય.
જો કે,બીજા વર્તુળના કેન્દ્રનું સ્થાન પ્રથમ વર્તુળના સંદર્ભમાં નિશ્ચિત નથી.
કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર અથવા છેદનબિંદુ દ્વારા બનતી જીવાની લંબાઈ જાણ્યા વગર,ત્રિજ્યા $r_2$ નક્કી કરી શકાતી નથી.
તેથી,આપેલી માહિતી $r_2$ શોધવા માટે અપૂરતી છે.
198
DifficultMCQ
જો રેખા $y = mx + 1$ એ વર્તુળ $x^2 + y^2 + 3x = 0$ ને $x$-અક્ષથી સમાન અંતરે અને વિરુદ્ધ બાજુએ આવેલા બે બિંદુઓમાં મળે,તો
A
$3m + 2 = 0$
B
$3m - 2 = 0$
C
$2m + 3 = 0$
D
$2m - 3 = 0$

Solution

(B) વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 + 3x = 0$ છે.
તેનું કેન્દ્ર $B = \left( -\frac{3}{2}, 0 \right)$ છે અને ત્રિજ્યા $\frac{3}{2}$ છે.
રેખા $y = mx + 1$ એ $y$-અક્ષને $A(0, 1)$ માં છેદે છે.
બે છેદબિંદુઓ $x$-અક્ષથી સમાન અંતરે અને વિરુદ્ધ બાજુએ હોવાથી,રેખાએ વર્તુળના કેન્દ્ર $B$ માંથી પસાર થવું જોઈએ.
$B\left( -\frac{3}{2}, 0 \right)$ ને $y = mx + 1$ માં મૂકતા:
$0 = m\left( -\frac{3}{2} \right) + 1$
$\frac{3}{2}m = 1$
$3m = 2$
$3m - 2 = 0$.
Solution diagram
199
DifficultMCQ
$x^2 + y^2 - 8x - 2y + 1 = 0$ અને $x^2 + y^2 + 6x + 8y = 0$ દ્વારા આપવામાં આવેલા વર્તુળોના સામાન્ય સ્પર્શકોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
એક
B
ચાર
C
બે
D
ત્રણ

Solution

(C) આપેલ વર્તુળો $C_1: x^2 + y^2 - 8x - 2y + 1 = 0$ અને $C_2: x^2 + y^2 + 6x + 8y = 0$ છે.
$C_1$ માટે,કેન્દ્ર $(4, 1)$ અને ત્રિજ્યા $r_1 = \sqrt{4^2 + 1^2 - 1} = \sqrt{16} = 4$ છે.
$C_2$ માટે,કેન્દ્ર $(-3, -4)$ અને ત્રિજ્યા $r_2 = \sqrt{(-3)^2 + (-4)^2 - 0} = \sqrt{25} = 5$ છે.
કેન્દ્રો વચ્ચેનું અંતર $d = \sqrt{(4 - (-3))^2 + (1 - (-4))^2} = \sqrt{7^2 + 5^2} = \sqrt{49 + 25} = \sqrt{74}$ છે.
અહીં $\sqrt{49} < \sqrt{74} < \sqrt{81}$ હોવાથી,$7 < d < 9$ મળે છે.
વળી,$r_1 + r_2 = 4 + 5 = 9$ અને $|r_1 - r_2| = |4 - 5| = 1$ છે.
$|r_1 - r_2| < d < r_1 + r_2$ હોવાથી,વર્તુળો બે ભિન્ન બિંદુઓમાં છેદે છે.
તેથી,સામાન્ય સ્પર્શકોની સંખ્યા $2$ છે.
200
DifficultMCQ
$a, b, c$ $(a < b < c)$ ત્રિજ્યા ધરાવતા ત્રણ વર્તુળો એકબીજાને બહારથી સ્પર્શે છે. જો તેઓ $x$-અક્ષને સામાન્ય સ્પર્શક તરીકે ધરાવતા હોય,તો:
A
$\frac{1}{\sqrt{a}} = \frac{1}{\sqrt{b}} + \frac{1}{\sqrt{c}}$
B
$\frac{1}{\sqrt{b}} = \frac{1}{\sqrt{a}} + \frac{1}{\sqrt{c}}$
C
$a, b, c$ એ $A.P.$ માં છે.
D
$\sqrt{a}, \sqrt{b}, \sqrt{c}$ એ $A.P.$ માં છે.

Solution

(A) ધારો કે ત્રણ વર્તુળોની ત્રિજ્યા અનુક્રમે $b, a, c$ છે,જ્યાં $a$ એ $b$ અને $c$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે મોટા વર્તુળોની વચ્ચે મૂકાયેલ સૌથી નાના વર્તુળની ત્રિજ્યા છે.
એકબીજાને બહારથી સ્પર્શતા $r_1$ અને $r_2$ ત્રિજ્યા ધરાવતા બે વર્તુળો વચ્ચેના સામાન્ય સ્પર્શકની લંબાઈ $L = \sqrt{(r_1+r_2)^2 - (r_1-r_2)^2} = 2\sqrt{r_1r_2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ધારો કે વર્તુળોના $x$-અક્ષ સાથેના સ્પર્શબિંદુઓ અનુક્રમે $A, B, C$ છે.
અંતર $AB = 2\sqrt{ab}$ ($b$ અને $a$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળો વચ્ચે).
અંતર $BC = 2\sqrt{ac}$ ($a$ અને $c$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળો વચ્ચે).
અંતર $AC = 2\sqrt{bc}$ ($b$ અને $c$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળો વચ્ચે).
સૌથી નાનું વર્તુળ અન્ય બેની વચ્ચે હોવાથી,આપણી પાસે $AC = AB + BC$ છે.
$2\sqrt{bc} = 2\sqrt{ab} + 2\sqrt{ac}$.
બંને બાજુઓને $2\sqrt{abc}$ વડે ભાગતા,આપણને મળે છે:
$\frac{1}{\sqrt{a}} = \frac{1}{\sqrt{c}} + \frac{1}{\sqrt{b}}$.
Solution diagram

10-1.Circle and System of Circles — Geometrical problems regarding circle and its properties · Frequently Asked Questions

1Are these 10-1.Circle and System of Circles questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 10-1.Circle and System of Circles Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.