Stamen, Microsporangium and Pollen Grain Questions in Gujarati

(D) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પરાગરજ એ અપરિપક્વ નર જન્યુજનકનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તે એવી રચના છે જે નર જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. સોરધમ,હાયસિન્થસ અને વિન્કા સહિતની તમામ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં પરાગરજને નર જન્યુજનક માનવામાં આવે છે. કારણ કે આપેલી તમામ વનસ્પતિઓ આવૃત બીજધારી છે,તેથી તે દરેકમાં પરાગરજ નર જન્યુજનક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(B) યુબિસ્ક બોડી,જેને ઓર્બિક્યુલ્સ (orbicules) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પરાગાશયમાં આવેલા ટેપેટમ (tapetum) કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા નાના,ગોળાકાર અને સ્પોરોપોલેનિન (sporopollenin) ધરાવતા કણો છે.
આ કણો પરાગાશયના કોટરમાં મુક્ત થાય છે અને પરાગરજની બહારની દીવાલ,જેને બાહ્યકવચ (exine) કહેવાય છે,તેના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે.
તેથી,યુબિસ્ક બોડી સીધી રીતે પરાગરજના વિકાસ અને પરિપક્વતા સાથે સંકળાયેલ છે.

(C) આવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓમાં, પરાગરજ એ નરજન્યુજનકનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે।
તેના વિકાસ દરમિયાન, લઘુબીજાણુ સમવિભાજન પામીને બે કોષો બનાવે છે: એક મોટો વાનસ્પતિક કોષ અને એક નાનો જનન કોષ।
આશરે $60\%$ આવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓમાં, પરાગરજ આ $2$-કોષીય અવસ્થાએ મુક્ત થાય છે।
બાકીની પ્રજાતિઓમાં, પરાગરજ મુક્ત થાય તે પહેલાં જનન કોષ સમવિભાજન પામીને બે નરજન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે, જેના પરિણામે $3$-કોષીય અવસ્થા પ્રાપ્ત થાય છે।
જોકે, આવૃતબીજધારીઓમાં પરિપક્વ નરજન્યુજનક ફલન સમયે સામાન્ય રીતે $3$-કોષીય ગણવામાં આવે છે, જેમાં એક વાનસ્પતિક કોષ અને બે નરજન્યુઓનો સમાવેશ થાય છે।

(D) એક લાક્ષણિક આવૃત બીજધારી વનસ્પતિનું પરાગાશય દ્વિખંડી (bilobed) હોય છે,જેનો અર્થ છે કે તે $2$ ખંડ ધરાવે છે.
દરેક ખંડમાં $2$ કોટર (theca) આવેલા હોય છે,જેના કારણે પરાગાશયને દ્વિ-કોટરયુક્ત (dithecous) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,પુખ્ત પરાગાશય સામાન્ય રીતે $2$ ખંડ ધરાવે છે તેમ કહેવાય છે.

(C) લઘુબીજાણુજનન દરમિયાન,લઘુબીજાણુ માતૃકોષો $(MMC)$ અર્ધીકરણ પામીને ચાર કોષોનો સમૂહ બનાવે છે જેને લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક કહેવાય છે. આ ચાર કોષો કેલોઝની દીવાલ દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે. પોષકસ્તર (ટાપેટમ),જે લઘુબીજાણુધાનીની દીવાલનું સૌથી અંદરનું સ્તર છે,તે કેલેઝ ઉત્સેચકનો સ્ત્રાવ કરે છે. આ ઉત્સેચક કેલોઝની દીવાલનું વિઘટન કરે છે,જેનાથી ચાર લઘુબીજાણુઓ અલગ થઈને પરાગરજમાં વિકસે છે.

(C) $\text{પોષકસ્તર}$ $(Tapetum)$ એ લઘુબીજાણુધાનીની સૌથી અંદરનું સ્તર છે।
તે વિકાસ પામતા પરાગરજને પોષણ પૂરું પાડે છે।
તે ચયાપચયની દ્રષ્ટિએ સક્રિય છે અને વિવિધ ઉત્સેચકો (જેમ કે $callase$) અને અંતઃસ્ત્રાવો (જેમ કે $auxins$)નો સ્ત્રાવ કરે છે, જે પરાગરજના વિકાસ અને પરિપક્વતા માટે આવશ્યક છે।

(A) સ્પોરોપોલેનિન એ જાણીતા સૌથી વધુ પ્રતિરોધક કાર્બનિક પદાર્થોમાંનું એક છે. તે પરાગરજની દીવાલના $Exine$ (બાહ્ય આવરણ) માં જોવા મળે છે. તે ઊંચા તાપમાન અને પ્રબળ એસિડ અને બેઝ સામે ટકી શકે છે. અત્યાર સુધી એવો કોઈ ઉત્સેચક જાણીતો નથી જે સ્પોરોપોલેનિનનું વિઘટન કરી શકે.

(D) સ્ફોટન સ્તર (endothecium) એ પરાગશયની દીવાલમાં અધિસ્તરની બરાબર નીચે આવેલું સ્તર છે.
તેના કોષો અરીય રીતે વિસ્તરેલ હોય છે અને તેની અંદરની તથા અરીય દીવાલો પર સેલ્યુલોઝ (અને ક્યારેક લિગ્નિન) ના તંતુમય સ્થૂલન જોવા મળે છે.
આ તંતુમય સ્થૂલનના ભેજશોષક સ્વભાવને કારણે,સ્ફોટન સ્તર પરિપક્વતા સમયે પાણી ગુમાવીને પરાગશયના સ્ફોટનમાં મદદ કરે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો સ્ફોટન સ્તરના વિશિષ્ટ લક્ષણો છે.

(B) $1$. લઘુબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ દ્વિકીય $(2n)$ હોય છે. તે એક અર્ધસૂત્રીભાજન (meiosis) દ્વારા ચાર એકકીય $(n)$ લઘુબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જે લઘુબીજાણુ ચતુષ્કમાં ગોઠવાયેલા હોય છે.
$2$. દરેક લઘુબીજાણુ ત્યારબાદ પરાગરજમાં વિકસે છે. આ વિકાસ દરમિયાન,લઘુબીજાણુનું કોષકેન્દ્ર એક સમસૂત્રીભાજન (mitosis) પામીને એક વાનસ્પતિક કોષ અને એક જનન કોષ બનાવે છે.
$3$. આમ,લઘુબીજાણુ માતૃકોષમાંથી પરિપકવ પરાગરજના નિર્માણમાં એક અર્ધસૂત્રીભાજન અને ત્યારબાદ એક સમસૂત્રીભાજનનો સમાવેશ થાય છે.

(B) પુષ્પમાં પુષ્પાસન પર ક્રમશઃ ગોઠવાયેલા ચાર ચક્રો આવેલા હોય છે. બહારથી ત્રીજું ચક્ર પુંકેસરચક્ર છે,જે પુંકેસરોનું બનેલું હોય છે. દરેક પુંકેસર તંતુ અને પરાગશય ધરાવે છે. તેથી,પુંકેસરચક્ર એ પુંકેસરોનું બનેલું ચક્ર છે.

(B) લઘુબીજાણુજનન દરમિયાન,લઘુબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ અર્ધીકરણ પામીને ચાર એકકીય કોષોનો સમૂહ બનાવે છે,જેને લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક કહેવામાં આવે છે.
આ ચારેય લઘુબીજાણુઓ શરૂઆતમાં $Callose$ (કેલોસ) નામના કાર્બોદિતના ખાસ સ્તર દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા રહે છે.
જેમ જેમ લઘુબીજાણુઓ પરિપક્વ થાય છે અને એકબીજાથી અલગ થાય છે,તેમ પોષકસ્તર (tapetum) દ્વારા $Callase$ ઉત્સેચકનો સ્ત્રાવ થાય છે,જે $Callose$ ની દીવાલનું પાચન કરે છે,જેનાથી પરાગરજ મુક્ત થાય છે.

(D) લઘુબીજાણુજનન $(Microsporogenesis)$ ની પ્રક્રિયા દરમિયાન,લઘુબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ અર્ધીકરણ પામીને લઘુબીજાણુઓની ચતુષ્ટય $(tetrad)$ બનાવે છે.
શરૂઆતમાં,આ ચાર લઘુબીજાણુઓ કેલોસ નામના પોલીસેકેરાઈડના સ્તર દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા રહે છે.
તેથી,લઘુબીજાણુઓ મુક્ત થઈને પરાગરજ તરીકે અલગ પડે તે પહેલાં,લઘુબીજાણુ માતૃકોષ અને પરિણામી લઘુબીજાણુ ચતુષ્ટય કેલોસની દીવાલથી ઘેરાયેલા હોય છે.

(A) આવૃત્ત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પરાગરજ સમવિભાજન પામીને બે કોષો બનાવે છે: એક મોટો વાનસ્પતિક કોષ અને એક નાનો જનનકોષ.
ત્યારબાદ,જનનકોષ સમવિભાજન પામીને બે નર જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,નર જન્યુઓ જનનકોષના વિભાજનથી ઉત્પન્ન થાય છે.

(C) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓના વિકાસ પામતા પરાગાશયમાં,આર્ચીસ્પોરીયલ કોષો પરિઘવર્તી વિભાજન પામીને બહારની તરફ પ્રાથમિક પરિઘવર્તી કોષ અને અંદરની તરફ પ્રાથમિક બીજાણુજનક કોષ બનાવે છે.
પ્રાથમિક પરિઘવર્તી કોષ આગળ જઈને પરાગાશયની વિવિધ દીવાલના સ્તરો (અધિસ્તર,સ્ફોટીસ્તર,મધ્યસ્તરો અને પોષકસ્તર) બનાવે છે.
પ્રાથમિક બીજાણુજનક કોષ સીધા અથવા થોડા વિભાજન બાદ લઘુબીજાણુ માતૃકોષો ($MMC$s) તરીકે કાર્ય કરે છે.
આમ,આર્ચીસ્પોરીયમ પરાગાશયની દીવાલના સ્તરો અને લઘુબીજાણુ માતૃકોષો બંનેનું નિર્માણ કરે છે.

(D) અનાવૃત બીજધારીમાં નર પ્રજનન રચના લઘુબીજાણુપર્ણ (લઘુબીજાણુધાની ધરાવતા પર્ણો) ની બનેલી હોય છે,જેમાં લઘુબીજાણુધાની આવેલી હોય છે.
આવૃત બીજધારીમાં નર પ્રજનન અંગ પુંકેસર છે,જે તંતુ અને પરાગાશયનું બનેલું હોય છે.
અનાવૃત બીજધારીનું લઘુબીજાણુપર્ણ એ આવૃત બીજધારીના પુંકેસરને સમાન છે.
અનાવૃત બીજધારીની લઘુબીજાણુધાની એ આવૃત બીજધારીની પરાગકોથળી અથવા પરાગાશયને સમાન છે.
તેથી,લઘુબીજાણુપર્ણની સરખામણી પુંકેસર સાથે અને લઘુબીજાણુધાનીની સરખામણી પરાગાશય સાથે કરી શકાય છે.

(D) અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,લઘુબીજાણુંધાની લઘુબીજાણુંપર્ણ તરીકે ઓળખાતી વિશિષ્ટ પર્ણ જેવી રચનાઓ પર આવેલી હોય છે. આ લઘુબીજાણુંપર્ણો એક ધરી પર કુંતલાકારે ગોઠવાઈને નર શંકુ અથવા નર સ્ટ્રોબિલી જેવી સઘન રચના બનાવે છે.

(D) પુંકેસર એ પુષ્પનું નર પ્રજનન અંગ છે. તે મુખ્યત્વે બે ભાગોનું બનેલું છે: $\text{પરાગાશય}$ અને $\text{તંતુ}$. $\text{પરાગાશય}$ એ પરાગરજ ઉત્પન્ન કરતો ભાગ છે અને $\text{તંતુ}$ એ તેને આધાર આપતી દાંડી છે. $\text{યોજી}$ એ પેશી છે જે પરાગાશયના બે ખંડોને જોડે છે. $\text{પરાગાસન}$ એ સ્ત્રીકેસરનો ઉપરનો ભાગ છે, જે પુષ્પનું માદા પ્રજનન અંગ છે. તેથી, $\text{પરાગાસન}$ એ પુંકેસરનો ભાગ નથી.

(B) અનાવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓમાં,લઘુબીજાણુધાની એ એવી રચના છે જ્યાં લઘુબીજાણુઓ ઉત્પન્ન થાય છે. આવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓમાં,લઘુબીજાણુધાની પરાગાશયની અંદર આવેલી હોય છે. તેથી,અનાવૃતબીજધારીની લઘુબીજાણુધાની એ આવૃતબીજધારીના પરાગાશય સાથે સમજાત છે.

(C) અનાવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓમાં,લઘુબીજાણુઓ લઘુબીજાણુધાનીમાં ઉત્પન્ન થાય છે. આ લઘુબીજાણુઓ નર જન્યુજનક અવસ્થામાં વિકસે છે,જે ખૂબ જ સંક્ષિપ્ત હોય છે અને મર્યાદિત કોષો ધરાવે છે. આ નર જન્યુજનકને પરાગરજ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓમાં પણ,પરાગરજ એ નર જન્યુજનક છે જે લઘુબીજાણુમાંથી વિકસે છે. તેથી,અનાવૃતબીજધારીના લઘુબીજાણુઓને આવૃતબીજધારીની પરાગરજ સાથે સરખાવી શકાય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
$Pteris$ (એક ત્રિઅંગી વનસ્પતિ) માં બહુકોષીય જન્યુજનક પ્રધેહ (prothallus) હોય છે,જે પુજન્યુધાની અને સ્ત્રીજન્યુધાની બંને ધરાવે છે.
$Funaria$ (એક દ્વિઅંગી વનસ્પતિ) માં દ્વિલિંગી પર્ણમય જન્યુજનક હોય છે જે તેના જીવનચક્રની પ્રભાવી અવસ્થા છે.
$Pinus$ (એક અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ) માં,નર જન્યુજનક અત્યંત ઘટાડો પામેલ હોય છે અને પરાગનયન સમયે તેમાં $4$ કોષો હોય છે.
$Lilium$ (એક આવૃત બીજધારી વનસ્પતિ) માં,નર જન્યુજનક સૌથી વધુ ઘટાડો પામેલ હોય છે,જેમાં પરાગરજ મુક્ત થતી વખતે માત્ર $2$ કોષો (એક વાનસ્પતિક કોષ અને એક જનન કોષ) હોય છે.
તેથી,સૌથી ઓછા કોષો ધરાવતો નર જન્યુજનક $Lilium$ માં જોવા મળે છે.

(C) નર જન્યુજનકનું પ્રોટોપ્લાસ્ટ સમભાજન દ્વારા બે અસમાન કોષો ઉત્પન્ન કરે છે: એક નાનો જનન કોષ અને એક મોટો વાનસ્પતિક કોષ.
જનન કોષ પાછળથી બે અચલિત નર જન્યુઓ (અથવા શુક્રકોષો) માં વિભાજિત થાય છે.
આમ,આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં નર જન્યુજનક બે શુક્રકોષો અને એક વાનસ્પતિક કોષ ઉત્પન્ન કરે છે.
વાનસ્પતિક કોષ પાછળથી પરાગનલિકા ઉત્પન્ન કરવા માટે વૃદ્ધિ પામે છે.

(B) : લઘુબીજાણુધાની સામાન્ય રીતે ચાર દીવાલના સ્તરોથી ઘેરાયેલી હોય છે - અધિસ્તર,એન્ડોથેસિયમ,મધ્યસ્તરો અને ટેપેટમ.
બહારના ત્રણ દીવાલના સ્તરો રક્ષણનું કાર્ય કરે છે અને પરાગરજને મુક્ત કરવા માટે પરાગાશયના સ્ફોટનમાં મદદ કરે છે.
સૌથી અંદરનું દીવાલનું સ્તર ટેપેટમ છે.
તે વિકાસ પામતી પરાગરજને પોષણ આપે છે.
ટેપેટમના કોષો પોષક તત્વોથી સમૃદ્ધ હોય છે,ઘટ્ટ કોષરસ ધરાવે છે અને સામાન્ય રીતે એક કરતા વધુ કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે.
તેઓ વિઘટિત થઈને તેમના ઘટકો મુક્ત કરે છે,જે વિકાસ પામતા બીજાણુઓ દ્વારા શોષાય છે.

(B) : $\text{સ્પોરોપોલેનિન}$ એ બીજાણુઓ અને પરાગરજના સખત બાહ્ય $(exine)$ આવરણનો મુખ્ય ઘટક છે.
તે રાસાયણિક રીતે ખૂબ જ સ્થાયી છે અને સામાન્ય રીતે જમીન અને અવસાદમાં સારી રીતે સચવાયેલું રહે છે.
તે પર્યાવરણીય ચરમસીમાઓનો સામનો કરી શકે છે અને કોઈપણ ઉત્સેચકો અથવા મજબૂત રાસાયણિક પ્રક્રિયકો દ્વારા તેનું વિઘટન થઈ શકતું નથી.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
પરાગરજમાં,અમુક સ્થાનો પર બાહ્ય આવરણ (exine) પાતળું હોય છે અથવા ગેરહાજર હોય છે.
આ વિસ્તારોમાં અંતઃઆવરણ (intine) જાડું હોઈ શકે છે અથવા કેલોઝનું જમાવટ જોવા મળે છે.
તેમને જનન છિદ્ર (જો ગોળાકાર હોય) અથવા જનન ખાંચ (જો લંબગોળ હોય) કહેવામાં આવે છે.
પરાગનયન પછી,સ્ત્રીકેસરના પરાગાસન પર રહેલી પરાગરજ તેના જનન છિદ્રો દ્વારા પરાગાસનમાંથી પાણી અને પોષક તત્વોનું શોષણ કરે છે.
વાનસ્પતિક કોષ કદમાં વધે છે અને પરાગનલિકા બનાવવા માટે જનન છિદ્ર દ્વારા પરાગરજમાંથી બહાર આવે છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે.
સ્પોરોપોલેનિન એ પરાગરજના સખત બાહ્ય આવરણ (એક્સાઇન) નો મુખ્ય ઘટક છે.
તે જાણીતા સૌથી વધુ રાસાયણિક રીતે સ્થિર કાર્બનિક પદાર્થોમાંનું એક છે.
તે ઊંચા તાપમાન,પ્રબળ એસિડ અને પ્રબળ બેઝ સામે ટકી શકે છે.
મહત્વની વાત એ છે કે,કોઈ પણ ઉત્સેચક જાણીતો નથી જે સ્પોરોપોલેનિનનું વિઘટન કરી શકે,જેના કારણે પરાગરજ અશ્મિઓ તરીકે સારી રીતે સચવાયેલી રહે છે.

(A) પરાગાશયની પરાગકોથળી $(microsporangium)$ માં,અર્ધીકરણ દ્વારા એકકીય લઘુ બીજાણુઓ બને છે.
દરેક લઘુ બીજાણુ સમભાજન પામીને બે કોષીય પરાગરજ બનાવે છે,જેમાં એક નાનો જનન કોષ અને એક મોટો વાનસ્પતિક કોષ હોય છે.
ત્યારબાદ જનન કોષ ફરીથી સમભાજન પામીને બે નર જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
આમ,નર જન્યુઓ જનન કોષના વિભાજન દ્વારા બને છે.

(D) સાચો જવાબ $(D)$ છે.
પરાગાશયમાં,પ્રાથમિક બીજાણુજનક પેશી લઘુબીજાણુ માતૃકોષો $(MMC)$ માં વિભેદિત થાય છે.
આ $MMC$ દ્વિતીય $(2n)$ હોય છે અને શરૂઆતમાં કોષરસતંતુઓ (plasmodesmata) દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
દરેક $MMC$ ની આસપાસ કેલોઝની દીવાલ હોય છે,જે કોષરસસ્તર અને પ્રાથમિક કોષદીવાલની વચ્ચે જમા થાય છે.
આ કેલોઝની દીવાલનું સંશ્લેષણ પોષકસ્તર (tapetum) દ્વારા થાય છે.
કેલોઝની દીવાલના જમાવડા પછી,$MMC$ અર્ધીકરણની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થઈને લઘુબીજાણુઓની ચતુષ્ક (tetrad) બનાવે છે.
અર્ધીકરણ પછી,કેલોઝની દીવાલ કેલેઝ ઉત્સેચક દ્વારા વિઘટિત થાય છે,જેનાથી લઘુબીજાણુઓ છૂટા પડીને પરાગરજ તરીકે મુક્ત થાય છે.

(D) બીજધારી વનસ્પતિઓમાં (અનાવૃત અને આવૃત બીજધારી),પરાગરજ એ નર જન્યુજનકનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
તે એવી રચના છે જે નર જન્યુઓને માદા પ્રજનન અંગ સુધી પહોંચાડે છે.
પરાગરજની અંદર,જનન કોષ વિભાજન પામીને બે નર જન્યુઓ બનાવે છે,જ્યારે વાનસ્પતિક કોષ પરાગનલિકાના વિકાસમાં મદદ કરે છે.
તેથી,પરાગરજ નર જન્યુઓના વાહક તરીકે કાર્ય કરે છે.

(D) $Tapetum$ (પોષકસ્તર) એ લઘુબીજાણુધાનીનું સૌથી અંદરનું સ્તર છે.
તે વિકાસ પામતા પરાગરજને પોષણ પૂરું પાડે છે.
$Tapetum$ ના કોષો ઘટ્ટ કોષરસ ધરાવે છે અને સામાન્ય રીતે એન્ડોમાઈટોસિસ અથવા મુક્ત કોષકેન્દ્ર વિભાજનને કારણે એક કરતા વધુ કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(B) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,બીજાણુજનક પેશી લઘુબીજાણુધાની (પરાગથેલી) ની અંદર આવેલી હોય છે.
આ કોષો લઘુબીજાણુ માતૃકોષો (MMCs) તરીકે કાર્ય કરે છે.
બીજાણુજનક પેશીના કોષો સ્વભાવે દ્વિતીય (diploid) $(2n)$ હોય છે.
દરેક લઘુબીજાણુ માતૃકોષ અર્ધીકરણ (ન્યૂનકારી વિભાજન) પામીને ચાર એકકીય (haploid) $(n)$ લઘુબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જે સમૂહમાં ગોઠવાયેલા હોય છે જેને લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક કહેવામાં આવે છે.
તેથી,બીજાણુજનક પેશીના કોષોની રંગસૂત્ર સંખ્યા $2n$ છે.

(D) પરાગરજો સામાન્ય રીતે ગોળાકાર હોય છે અને તેનો વ્યાસ આશરે $25-50$ માઇક્રોમીટર જેટલો હોય છે. $NCERT$ પાઠ્યપુસ્તક મુજબ,મોટાભાગની આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓની પરાગરજ આ કદની મર્યાદામાં જોવા મળે છે.

(C) આપેલ આકૃતિ યુવાન પરાગાશયનો આડો છેદ દર્શાવે છે.
સામાન્ય દ્વિ-ખંડીય,દ્વિ-કોટરીય પરાગાશયમાં,દીવાલના સ્તરોમાં અધિસ્તર,સ્ફોટીસ્તર,મધ્યસ્તરો અને પોષકસ્તરનો સમાવેશ થાય છે.
'$a$' તરીકે દર્શાવેલ સ્તર અધિસ્તરની બરાબર નીચે આવેલું છે અને તેને સ્ફોટીસ્તર (Endothecium) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ સ્તર પરાગરજના મુક્ત થવા માટે પરાગાશયના સ્ફોટનમાં મદદ કરે છે.

(C) પરાગરજ માતૃકોષ $(PMC)$ અથવા લઘુબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ માંથી અર્ધીકરણ દ્વારા લઘુબીજાણુઓ બનવાની પ્રક્રિયાને લઘુબીજાણુજનન કહેવામાં આવે છે.
જેમ જેમ પરાગાશયનો વિકાસ થાય છે,તેમ બીજાણુજનક પેશીના કોષો અર્ધીકરણની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થઈને લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક બનાવે છે.
બીજાણુજનક પેશીનો દરેક કોષ લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક ઉત્પન્ન કરવા માટે સક્ષમ છે અને તે સંભવિત $MMC$ તરીકે કાર્ય કરે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $MMC$ (લઘુબીજાણુ માતૃકોષ) છે.

(D) આ આકૃતિ યુવાન પરાગાશયનો આડો છેદ દર્શાવે છે. લઘુબીજાણુધાનીના સ્તરો બહારથી અંદરની તરફ આ મુજબ છે: અધિસ્તર,સ્ફોટીસ્તર,મધ્યસ્તરો અને પોષકસ્તર. સૌથી અંદરનું સ્તર પોષકસ્તર (Tapetum) છે,જે વિકાસ પામતા પરાગરજને પોષણ પૂરું પાડે છે. આપેલી આકૃતિમાં,$X$ તરીકે દર્શાવેલ સ્તર એ બીજાણુજનક પેશીની આસપાસનું સૌથી અંદરનું સ્તર છે,જે પોષકસ્તર (Tapetum) છે.

(B) પરાગરજ તેની બાહ્ય આવરણમાં $sporopollenin$ ની હાજરીને કારણે અશ્મિઓ તરીકે સારી રીતે સચવાયેલી રહે છે.
$Sporopollenin$ એ જાણીતા સૌથી પ્રતિરોધક કાર્બનિક પદાર્થોમાંનું એક છે.
તે ઊંચા તાપમાન,પ્રબળ એસિડ અને આલ્કલી સામે ટકી શકે છે.
હજુ સુધી એવો કોઈ ઉત્સેચક જાણીતો નથી જે $sporopollenin$ નું વિઘટન કરી શકે.

(A) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,નર જન્યુજનકનું પ્રતિનિધિત્વ પરાગરજ દ્વારા થાય છે.
પરાગરજની અંદર,જનન કોષ સમભાજન પામીને બે નર જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,નર જન્યુઓ પરાગરજની અંદર ઉત્પન્ન થાય છે.

(B) આપેલ આકૃતિ લાક્ષણિક પુંકેસર દર્શાવે છે. પુંકેસર બે ભાગોનું બનેલું છે: લાંબો અને પાતળો દંડ જેને તંતુ કહેવાય છે,અને અંતિમ સામાન્ય રીતે દ્વિ-ખંડીય રચના જેને પરાગાશય કહેવાય છે. આ રચના સપુષ્પી વનસ્પતિનું નર પ્રજનન અંગ છે.

(D) વિધાન $(A)$ ખોટું છે કારણ કે બીજાણુજનક પેશીનો દરેક કોષ સંભવિત પરાગરજ માતૃકોષ $(PMC)$ છે અને અર્ધીકરણ દ્વારા લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક ઉત્પન્ન કરવા માટે સક્ષમ છે.
કારણ $(R)$ સાચું છે કારણ કે જેમ પરાગાશયનો વિકાસ થાય છે,તેમ બીજાણુજનક પેશીના કોષો અર્ધીકરણ પામીને લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક બનાવે છે,જે ચાર એકકીય લઘુબીજાણુઓનો સમૂહ છે.

(C) $Tapetum$ (પોષકસ્તર) એ લઘુબીજાણુધાનીની દીવાલનું સૌથી અંદરનું સ્તર છે.
તે વિકાસ પામતા પરાગરજને પોષણ પૂરું પાડે છે.
$Tapetum$ ના કોષો ઘટ્ટ કોષરસ ધરાવે છે અને સામાન્ય રીતે એન્ડોમાઈટોસિસ (અંતઃસૂત્રવિભાજન) અથવા મુક્ત કોષકેન્દ્ર વિભાજનને કારણે એક કરતા વધુ કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(A) સાચું છે: લઘુબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ અર્ધીકરણની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થઈને ચાર એકકીય લઘુબીજાણુઓનો સમૂહ બનાવે છે,જેને લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક કહેવામાં આવે છે.
$R$ સાચું છે: $MMC$ એ એક વિશિષ્ટ કોષ છે જે સામાન્ય રીતે આસપાસના કોષો કરતા મોટો હોય છે,તેમાં ઘટ્ટ કોષરસ હોય છે અને તે એક સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે,જે સક્રિય વિભાજન પામતા કોષોની લાક્ષણિકતા છે.

(C) $Lilium$ જેવા આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,નરજન્યુજનક અત્યંત ઘટાડો પામેલું હોય છે અને પરાગનયન સમયે તેમાં માત્ર $2$ કે $3$ કોષો (એક વાનસ્પતિક કોષ અને એક કે બે જનન કોષો) જોવા મળે છે. તેની સરખામણીમાં,$Funaria$ જેવા દ્વિઅંગી અને $Pteris$ જેવા ત્રિઅંગી વનસ્પતિઓમાં બહુકોષીય નરજન્યુજનક હોય છે. $Pinus$ જેવી અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં પણ આવૃત બીજધારીઓની તુલનામાં વધુ જટિલ નરજન્યુજનક હોય છે. તેથી,$Lilium$ (એક આવૃત બીજધારી) સૌથી ઓછી કોષીય અવસ્થા દર્શાવે છે.

(B) આવૃત બીજધારીઓમાં પરાગરજ એ નરજન્યુજનકનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
આશરે $60\%$ આવૃત બીજધારીઓમાં,પરાગરજ $2$-કોષી અવસ્થાએ (એક વાનસ્પતિક કોષ અને એક જનન કોષ) મુક્ત થાય છે.
બાકીની પ્રજાતિઓમાં,પરાગરજ મુક્ત થાય તે પહેલાં જનન કોષ સમભાજન દ્વારા વિભાજન પામીને બે નરજન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જેના પરિણામે $3$-કોષી અવસ્થા પ્રાપ્ત થાય છે.
તેથી,નરજન્યુજનક $2$-કોષી અથવા $3$-કોષી અવસ્થાએ મુક્ત થાય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$3$-કોષી અવસ્થા એ મુક્ત થવા માટેની સાચી વિકાસશીલ અવસ્થા છે.

(A) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પરાગરજ બે કોષોની બનેલી હોય છે: વાનસ્પતિક કોષ અને જનનકોષ.
$1$. વાનસ્પતિક કોષ (નાલ કોષ) પરાગનલિકાની વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે.
$2$. જનનકોષ વિભાજન પામીને બે નર જન્યુઓ બનાવે છે.
$3$. કારણ કે પરાગનલિકાના નિર્માણ અને લંબાઈ માટે વાનસ્પતિક કોષ જવાબદાર છે,તેથી લેસર દ્વારા જનનકોષનો નાશ કરવા છતાં પરાગનલિકાનું નિર્માણ અટકતું નથી.

(C) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,નરજન્યુજનક અત્યંત ઘટાડો પામેલ હોય છે અને તે પરાગરજ (લઘુબીજાણુ) દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
$1$. લઘુબીજાણુ (પરાગરજ) સમવિભાજન પામીને નરજન્યુજનક તરીકે વિકસે છે.
$2$. લઘુબીજાણુધાની એ એવી રચના છે જ્યાં લઘુબીજાણુઓ ઉત્પન્ન થાય છે.
$3$. પ્રદેહ એ અંડકનો મધ્ય ભાગ છે.
$4$. પુંકેસર એ પુષ્પનું નર પ્રજનન અંગ છે.
તેથી,લઘુબીજાણુ (પરાગરજ) એ નરજન્યુજનકનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(C) અર્ધીકરણ એ કોષ વિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે પિતૃકોષ કરતાં અડધા રંગસૂત્રો ધરાવતા ચાર બાળકોષો ઉત્પન્ન કરે છે. તે ખાસ કરીને લિંગી પ્રજનન સાથે સંકળાયેલું છે. સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,પરાગાશયની અંદર આવેલા લઘુબીજાણુ માતૃકોષો $(MMC)$ માં અર્ધીકરણ થાય છે,જેના પરિણામે લઘુબીજાણુઓ (પરાગરજ) ઉત્પન્ન થાય છે. અગ્રસ્થ અને પાર્શ્વસ્થ વર્ધનશીલ પેશીઓ વૃદ્ધિ માટે સમભાજન (Mitosis) કરે છે,અને પરાગાશયની દીવાલના કોષો પણ વિકાસ અને રક્ષણ માટે સમભાજન કરે છે. તેથી,અર્ધીકરણ જોવા માટેનું શ્રેષ્ઠ સ્થાન લઘુબીજાણુ માતૃકોષો છે.

(A) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,દરેક લઘુબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા દ્વારા $4$ લઘુબીજાણુઓ (પરાગરજ) ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,$n$ પરાગરજ ઉત્પન્ન કરવા માટે જરૂરી $MMC$ ની સંખ્યા $n / 4$ સૂત્ર દ્વારા ગણવામાં આવે છે.
$100$ પરાગરજ માટે,જરૂરી $MMC$ ની સંખ્યા = $100 / 4 = 25$ થાય.
આમ,$25$ લઘુબીજાણુ માતૃકોષોની જરૂર પડે છે.

(C) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,દરેક લઘુબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ અર્ધીકરણ પામીને $4$ એકકીય લઘુબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ $4$ લઘુબીજાણુઓ વિકસીને $4$ પરાગરજ બનાવે છે.
તેથી,$10$ લઘુબીજાણુ માતૃકોષોમાંથી ઉત્પન્ન થતી પરાગરજની સંખ્યા નીચે મુજબ ગણી શકાય:
$10 \times 4 = 40$ પરાગરજ.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,લઘુ બીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા દ્વારા ચાર એકકીય લઘુ બીજાણુઓનો સમૂહ બનાવે છે,જેને લઘુ બીજાણુ ચતુષ્ક કહેવામાં આવે છે.
આ ચારેય લઘુ બીજાણુઓ $Callose$ (કેલોસ) નામના પોલીસેકેરાઈડના એક વિશિષ્ટ સ્તર દ્વારા એકસાથે જોડાયેલા રહે છે.
જેમ જેમ પરાગાશય પરિપક્વ થાય છે અને શુષ્ક બને છે,તેમ પોષકસ્તર (tapetum) દ્વારા $Callase$ ઉત્સેચકનો સ્ત્રાવ થાય છે,જે $Callose$ ના સ્તરનું પાચન કરે છે,જેનાથી લઘુ બીજાણુઓ છૂટા પડે છે અને પરાગરજમાં વિકસે છે.

(C) લઘુ બીજાણુધાનીના વિકાસ દરમિયાન,આદિબીજાણુક કોષો પરિઘવર્તી વિભાજન (periclinal division) પામે છે.
આ વિભાજનના પરિણામે બે પ્રકારના કોષો બને છે:
$1$. પ્રાથમિક ભીતિય કોષો (primary parietal cells),જે વિભાજન પામીને લઘુ બીજાણુધાનીના દીવાલના સ્તરો (અધિસ્તર,સ્ફોટીસ્તર,મધ્યસ્તરો અને પોષકસ્તર) બનાવે છે.
$2$. પ્રાથમિક બીજાણુજનક કોષો (primary sporogenous cells),જે સીધા અથવા થોડા વિભાજન બાદ લઘુ બીજાણુ માતૃકોષો (બીજાણુજનક પેશી) બનાવે છે.
તેથી,આદિબીજાણુક કોષ દીવાલના સ્તરો અને બીજાણુજનક કોષો બંને ઉત્પન્ન કરે છે.

(D) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં પરાગરજ એ નર જન્યુજનક અવસ્થા છે. તે સ્પોરોડર્મ તરીકે ઓળખાતી બે સ્તરોની બનેલી મજબૂત દીવાલથી આવરિત હોય છે. બહારનું સખત સ્તર 'બાહ્યકવચ' (exine) તરીકે ઓળખાય છે,જે સ્પોરોપોલેનિનનું બનેલું હોય છે,અને અંદરનું સ્તર 'અંતઃકવચ' (intine) તરીકે ઓળખાય છે,જે સેલ્યુલોઝ અને પેક્ટીનનું બનેલું હોય છે. અન્ય વિકલ્પો જેવા કે નરજન્યુ અને અંડકોષ એ કોષદીવાલ વગરના નગ્ન કોષો (પ્રોટોપ્લાસ્ટ) છે.