Stamen, Microsporangium and Pollen Grain Questions in Gujarati

(A) લઘુબીજાણુજનન દરમિયાન,લઘુબીજાણુ માતૃકોષ અર્ધીકરણ પામીને $4$ એકકીય કોષોનો સમૂહ બનાવે છે જેને લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક (microspore tetrad) કહેવામાં આવે છે.
આ $4$ લઘુબીજાણુઓ કેલોઝના એક વિશિષ્ટ સ્તર દ્વારા એકબીજા સાથે જોડાયેલા રહે છે.
જેમ જેમ પરાગાશય પરિપક્વ થાય છે અને શુષ્ક બને છે,તેમ ટેપેટમ દ્વારા સ્ત્રવિત 'કેલેઝ' ઉત્સેચક આ કેલોઝના સ્તરનું વિઘટન કરે છે,જેનાથી લઘુબીજાણુઓ છૂટા પડે છે અને પરાગરજમાં વિકસે છે.

(C) પરાગરજના બહારના આવરણને બાહ્ય આવરણ (Exine) કહેવામાં આવે છે.
તે સ્પોરોપોલેનિન તરીકે ઓળખાતા અત્યંત પ્રતિરોધક કાર્બનિક પદાર્થનું બનેલું હોય છે.
સ્પોરોપોલેનિન એ જાણીતા સૌથી વધુ પ્રતિરોધક કાર્બનિક પદાર્થોમાંનું એક છે; તે ઊંચા તાપમાન,પ્રબળ એસિડ અને બેઝ સામે ટકી શકે છે,અને અત્યાર સુધી એવો કોઈ ઉત્સેચક જાણીતો નથી જે સ્પોરોપોલેનિનનું વિઘટન કરી શકે.
તે કેરોટીનોઇડ્સના ઓક્સિડેટીવ પોલિમરાઇઝેશન દ્વારા મેળવવામાં આવે છે.

(D) યુબિશ કાય એ પરાગાશયના $Tapetum$ (પોષકસ્તર) ના કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા નાના,ગોળાકાર અને લિપિડયુક્ત કણો છે.
આ કણો વિકાસ પામતી પરાગરજની સપાટી પર $Sporopollenin$ ના સંશ્લેષણ અને જમાવટમાં મદદ કરે છે.
તેથી,તેઓ લઘુબીજાણુધાનીના $Tapetum$ સ્તર સાથે સંકળાયેલા હોય છે.

(D) પરાગરજનું નિર્માણ લઘુબીજાણુધાની (microsporangia) માં થાય છે,જે પરાગાશયની અંદર આવેલી હોય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,લઘુબીજાણુધાનીઓ પરાગકોથળીઓમાં વિકસે છે જે પરાગરજ ધરાવે છે.
તેથી,પરાગરજનું નિર્માણ પરાગાશયની પરાગકોથળીઓમાં થાય છે.

(A) $Capsella$ (એક લાક્ષણિક આવૃત બીજધારી વનસ્પતિ) માં,અર્ધીકરણની પ્રક્રિયા લઘુબીજાણુ (પરાગરજ) અને ગુરુબીજાણુ (ભ્રૂણપુટમાં) ના નિર્માણ દરમિયાન થાય છે. આપેલા વિકલ્પોમાં,પરાગરજનો વિકાસ એ લઘુબીજાણુજનન (microsporogenesis) ની પ્રક્રિયા છે,જે અર્ધીકરણ દ્વારા થાય છે. તેથી,$Capsella$ માં અર્ધીકરણ પરાગરજના વિકાસ દરમિયાન થાય છે.

(B) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પરાગરજ જ્યારે મુક્ત થાય છે ત્યારે તે સામાન્ય રીતે બે-કોષીય અવસ્થામાં હોય છે,જેમાં એક વાનસ્પતિક કોષ અને એક જનન કોષ હોય છે. જનન કોષ સમભાજન દ્વારા બે નર જન્યુઓ (નર કોષકેન્દ્રો) ઉત્પન્ન કરે છે. તેથી,બે નર કોષકેન્દ્રોના નિર્માણ માટે જનન કોષ જવાબદાર છે.

(D) $Tapetum$ (પોષકસ્તર) એ લઘુબીજાણુધાનીની સૌથી અંદરની દીવાલ છે.
તે વિકાસ પામતા પરાગરજને પોષણ પૂરું પાડે છે.
લઘુબીજાણુઓના વિકાસ દરમિયાન,$Tapetum$ એ $callase$ ઉત્સેચકનો સ્ત્રાવ કરે છે.
આ ઉત્સેચક $callose$ દીવાલનું વિઘટન કરે છે જે ચાર લઘુબીજાણુઓને ચતુષ્કમાં એકસાથે જોડી રાખે છે,જેનાથી વ્યક્તિગત પરાગરજ મુક્ત થાય છે.

(D) પરિપક્વ પરાગરજ બે કોષોની બનેલી હોય છે: મોટો વાનસ્પતિક કોષ અને નાનો જનન કોષ.
વાનસ્પતિક કોષ પરાગનલિકાની વૃદ્ધિ માટે જવાબદાર છે,કારણ કે તેમાં નલિકાના લંબાઈ માટે જરૂરી પોષક તત્વો અને કોષરસની મશીનરી હોય છે.
જનન કોષ સમભાજન દ્વારા બે નર જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરવા માટે જવાબદાર છે.
લેસર ટ્રીટમેન્ટ પછી વાનસ્પતિક કોષ અકબંધ રહેતો હોવાથી,તે સામાન્ય રીતે કાર્ય કરવાનું ચાલુ રાખે છે,જેનાથી પરાગરજ અંકુરિત થઈ શકે છે અને પરાગનલિકા બનાવી શકે છે.

(B) $60\%$ થી વધુ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પરાગરજ $2$-કોષીય તબક્કે મુક્ત થાય છે.
આ તબક્કે,પરાગરજ એક વાનસ્પતિક કોષ અને એક જનન કોષ ધરાવે છે.
બાકીની પ્રજાતિઓમાં,પરાગરજ મુક્ત થાય તે પહેલાં જનન કોષ સમભાજન દ્વારા વિભાજન પામીને બે નર જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જેના પરિણામે $3$-કોષીય તબક્કો જોવા મળે છે.
તેથી,આવૃત બીજધારીઓમાં પરાગનયનનો સૌથી સામાન્ય તબક્કો $2$-કોષીય તબક્કો છે.

(C) . મેલિટોપેલિનોલોજી એ વિજ્ઞાનની એક વિશિષ્ટ શાખા છે જેમાં મધના નમૂનાઓમાં જોવા મળતી પરાગરજનો અભ્યાસ કરવામાં આવે છે.
આ અભ્યાસ મધના વનસ્પતિ સ્ત્રોત,તેના ભૌગોલિક મૂળ અને તેની શુદ્ધતા નક્કી કરવામાં મદદ કરે છે.
તે વનસ્પતિ-પરાગવાહક સંબંધો અને મધમાખીઓની ખોરાક શોધવાની આદતો વિશે મહત્વપૂર્ણ સંકેતો પૂરા પાડે છે.

(D) પેલિનોલોજી એ વિજ્ઞાનની એક શાખા છે જે ધૂળના રજકણો,ખાસ કરીને પરાગરજ અને બીજાણુઓ (જીવંત અને અશ્મિભૂત બંને) ના અભ્યાસ સાથે સંબંધિત છે. તેનો ઉપયોગ ભૂસ્તરશાસ્ત્ર,પુરાતત્વ અને ફોરેન્સિક વિજ્ઞાન જેવા ક્ષેત્રોમાં ભૂતકાળના પર્યાવરણને સમજવા અને વનસ્પતિની પ્રજાતિઓને ઓળખવા માટે વ્યાપકપણે થાય છે.

(D) અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,નર શંકુ (strobili) લઘુબીજાણુંપર્ણ ધરાવે છે.
આ લઘુબીજાણુંપર્ણ પર લઘુબીજાણુંધાની આવેલી હોય છે,જેમાં લઘુબીજાણું માતૃકોષો હોય છે જે અર્ધીકરણ દ્વારા લઘુબીજાણું ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,લઘુબીજાણુંધાની લઘુબીજાણુંપર્ણ પર ગોઠવાયેલ હોય છે.

(B) પુંકેસર એ પુષ્પનું નર પ્રજનન અંગ છે. તે મુખ્ય બે ભાગોનું બનેલું છે: $Anther$ (પરાગાશય) અને $Filament$ (તંતુ). $Anther$ એ પરાગરજ ધરાવતો ભાગ છે અને $Filament$ એ તેને આધાર આપતી દાંડી છે. $Connective$ (યોજી) એ પેશી છે જે પરાગાશયના બે ખંડોને જોડે છે. $Stigma$ (પરાગાસન) એ સ્ત્રીકેસરનો ટોચનો ભાગ છે,જે પુષ્પનું માદા પ્રજનન અંગ છે. તેથી,$Stigma$ એ પુંકેસરનો ભાગ નથી.

(D) ઉચ્ચકક્ષાની વનસ્પતિઓમાં, અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક વિશિષ્ટ પ્રકાર છે જે પ્રજનન કોષો અથવા જન્યુઓના નિર્માણ દરમિયાન થાય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો, અર્ધીકરણ પ્રજનન અંગો (જેમ કે પરાગાશય અને અંડાશય) માં આવેલા $Spore \text{ } Mother \text{ } Cells$ ($SMC$ - બીજાણું માતૃ કોષ) માં થાય છે.
આ $SMC$ અર્ધીકરણ પામીને એકકીય બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે, જે અંતે જન્યુજનક અવસ્થામાં વિકાસ પામે છે.
વૃદ્ધિ કોષો, મૂલાગ્ર કોષો અને રંધ્રી કોષો એ દૈહિક કોષો છે જે વૃદ્ધિ અને વિકાસ માટે સમભાજન (mitosis) અનુભવે છે, અર્ધીકરણ નહીં.

(B) આવૃત્તબીજધારી વનસ્પતિઓમાં,અર્ધસૂત્રીભાજન બીજાણુઓના નિર્માણ દરમિયાન થાય છે. જે કોષો અર્ધસૂત્રીભાજન પામે છે તેને બીજાણુ માતૃકોષ (લઘુબીજાણુ માતૃકોષ અથવા મહાબીજાણુ માતૃકોષ) કહેવામાં આવે છે. આ કોષો દ્વિકીય $(2n)$ હોય છે અને અર્ધસૂત્રીભાજન દ્વારા વિભાજન પામીને એકકીય $(n)$ બીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જે અંતે જન્યુજનક અવસ્થામાં વિકાસ પામે છે. તેથી,અર્ધસૂત્રીભાજન માટેનું યોગ્ય સ્થાન બીજાણુ માતૃકોષ છે.

(C) અર્ધીકરણ એ કોષવિભાજનનો એક પ્રકાર છે જે પ્રજનન કોષોમાં જન્યુઓના નિર્માણ માટે થાય છે.
વનસ્પતિઓમાં,અર્ધીકરણ પ્રજનન અંગોમાં થાય છે,ખાસ કરીને પરાગકોશમાં (લઘુબીજાણુજનન માટે) અને અંડકમાં (ગુરુબીજાણુજનન માટે).
અર્ધીકરણના અભ્યાસ માટે પરાગકોશ સૌથી વધુ ઉપયોગમાં લેવાતો વનસ્પતિનો ભાગ છે કારણ કે તેમાં અસંખ્ય પરાગ માતૃકોષો $(PMCs)$ હોય છે,જે પરાગરજ બનાવવા માટે અર્ધીકરણ પામે છે.
મૂલાગ્ર અને પ્રરોહાગ્ર એ સમભાજનના સક્રિય સ્થાનો છે,અર્ધીકરણના નહીં,કારણ કે તે વાનસ્પતિક વૃદ્ધિ સાથે સંકળાયેલા છે.

(A) સૂક્ષ્મબીજાણુ માતૃકોષો $(MMC)$ એ લઘુબીજાણુધાનીમાં આવેલા દ્વિકીય $(2n)$ કોષો છે.
એકકીય $(n)$ સૂક્ષ્મબીજાણુઓ (પરાગરજ) ઉત્પન્ન કરવા માટે,આ કોષો અર્ધસૂત્રીભાજન (ન્યૂનકારી વિભાજન) પામે છે.
આ પ્રક્રિયા સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં લિંગી પ્રજનન માટે આવશ્યક છે કારણ કે તે રંગસૂત્રોની સંખ્યા અડધી કરીને જન્યુઓનું નિર્માણ સુનિશ્ચિત કરે છે.

(C) $Capsella$ (કેપ્સેલા) (જે બ્રાસિકેસી કુળનું સભ્ય છે) ની પરાગરજમાં ત્રણ અંકુરણ છિદ્રો અથવા ખાંચો (colpi) જોવા મળે છે.
આ પ્રકારની પરાગરજને ટ્રાયકોલ્પેટ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(B) પોષકસ્તર (tapetum) એ લઘુબીજાણુધાની (microsporangium) ની સૌથી અંદરની દીવાલ છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય વિકાસ પામતા પરાગરજ (લઘુબીજાણુ) ને પોષણ પૂરું પાડવાનું છે. તે ઉત્સેચકો,અંતઃસ્ત્રાવો અને પરાગરજની દીવાલના નિર્માણ માટે જરૂરી સ્પોરોપોલેનિન જેવા ઘટકોનો પણ સ્ત્રાવ કરે છે.

(A) પોષકસ્તર એ પરાગાશયમાં લઘુબીજાણુધાનીની સૌથી અંદરની દીવાલનું સ્તર છે. તે વિકાસ પામતા પરાગરજને પોષણ પૂરું પાડે છે. પરાગાશયના વિકાસ દરમિયાન,પ્રાથમિક ભિત્તીય કોષો વિભાજન પામીને પોષકસ્તર સહિતની દીવાલના સ્તરો બનાવે છે. તેથી,તે ભિત્તીય (parietal) ઉદ્ભવ ધરાવે છે. વિકલ્પ $A$ આ વિકાસલક્ષી લાક્ષણિકતાનું યોગ્ય વર્ણન કરે છે.

(C) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,લઘુબીજાણુ (પરાગરજ) સમભાજન પામીને બે કોષો બનાવે છે: એક મોટો વાનસ્પતિક કોષ અને એક નાનો જનન કોષ.
આ અવસ્થાને દ્વિકોષીય અવસ્થા કહેવામાં આવે છે.
$60\%$ થી વધુ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પરાગરજ આ દ્વિકોષીય અવસ્થાએ મુક્ત થાય છે.
બાકીની વનસ્પતિઓમાં,પરાગરજ મુક્ત થાય તે પહેલાં જનન કોષ સમભાજન પામીને બે નર જન્યુઓ બનાવે છે,જેના પરિણામે ત્રિકોષીય અવસ્થા જોવા મળે છે.

(B) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,લઘુબીજાણુ (પરાગરજ) એ નર જન્યુજનક અવસ્થાનો પ્રથમ કોષ છે. તે સમવિભાજન પામીને નર જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.

(C) લાક્ષણિક લઘુબીજાણુધાનીની દીવાલ ચાર સ્તરોની બનેલી હોય છે: અધિસ્તર,એન્ડોથેસિયમ,મધ્ય સ્તરો અને ટેપેટમ.
$1$. અધિસ્તર એ સૌથી બહારનું રક્ષણાત્મક સ્તર છે.
$2$. એન્ડોથેસિયમ એ બીજું સ્તર છે,જે પરાગાશયના સ્ફોટનમાં મદદ કરે છે.
$3$. મધ્ય સ્તરો $1-3$ કોષોના સ્તરોના બનેલા હોય છે અને તે એન્ડોથેસિયમ અને ટેપેટમની વચ્ચે આવેલા હોય છે.
$4$. ટેપેટમ એ સૌથી અંદરનું સ્તર છે જે વિકાસ પામતા પરાગરજને પોષણ પૂરું પાડે છે.
તેથી,મધ્ય સ્તરો એ એન્ડોથેસિયમ અને ટેપેટમની વચ્ચે આવેલા હોય છે.

(B) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પુંકેસરને લઘુબીજાણુપર્ણ (microsporophyll) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. પુંકેસર પરાગાશય અને તંતુનું બનેલું હોય છે. પરાગાશય એ લઘુબીજાણુધાની છે જે પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે. તેથી,લઘુબીજાણુપર્ણ પરાગરજ ધરાવે છે.

(A) એકકોટરીય (monothecous) પરાગાશય એ $Malvaceae$ કુળની લાક્ષણિકતા છે.
એકકોટરીય પરાગાશયમાં,પરાગાશય માત્ર એક જ ખંડ (theca) ધરાવે છે જેમાં બે પરાગકોથળીઓ (microsporangia) હોય છે.
આ સામાન્ય દ્વિ-કોટરીય (dithecous) પરાગાશયથી વિપરીત છે,જેમાં બે ખંડ અને ચાર પરાગકોથળીઓ હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(C) પરાગાશયની દીવાલ ચાર સ્તરોની બનેલી હોય છે: અધિસ્તર,સ્ફોટીસ્તર,મધ્યસ્તરો અને સૌથી અંદરનું સ્તર જેને પોષકસ્તર (tapetum) કહેવામાં આવે છે.
પોષકસ્તર એ સૌથી અંદરનું સ્તર છે જે બીજાણુજનક પેશીને ઘેરે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય વિકાસ પામતા પરાગરજને પોષણ પૂરું પાડવાનું છે.
વધુમાં,તે ઉત્સેચકો અને અંતઃસ્ત્રાવોનું ઉત્પાદન પણ કરે છે અને પરાગરજની દીવાલ (બાહ્યકવચ) ના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે.

(C) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પરાગરજ એ નર જન્યુજનકનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
પરાગનયન પછી,પરાગરજ સ્ત્રીકેસરના પરાગાસન પર અંકુરિત થાય છે.
પરાગરજની અંદર રહેલો જનનકોષ સમભાજન (mitosis) પામીને બે નર જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
આથી,નર જન્યુઓનું નિર્માણ જનનકોષના વિભાજન દ્વારા થાય છે.

(C) પરાગાશયનું સંવર્ધન એ લઘુબીજાણુઓ (પરાગરજ) માંથી એકકીય વનસ્પતિ ઉત્પન્ન કરવાની એક તકનીક છે. જો કે,જો સંવર્ધન પરાગાશયના દૈહિક પેશીઓમાંથી લેવામાં આવે,જેમ કે પરાગાશયની દીવાલ (ટેપેટમ,એન્ડોથેસિયમ અથવા મધ્યસ્તરો),તો પરિણામી વનસ્પતિઓ દ્વિતીય (diploid) હશે. યુગ્મનજ આ સંદર્ભમાં પરાગાશય સંવર્ધન પ્રક્રિયાનો ભાગ નથી અને બીજાવરણ એ માતૃપક્ષની પેશીઓ છે જે સામાન્ય રીતે આ હેતુ માટે વપરાતી નથી. તેથી,દ્વિતીય વનસ્પતિઓ પરાગાશયની દીવાલમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે.

(A) પરાગરજ,ખાસ કરીને તેનું અંતઃસ્તર (intine),સેલ્યુલોઝ અને પેક્ટીનનું બનેલું હોય છે,જે કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ છે. બાહ્યસ્તર (exine) સ્પોરોપોલેનિનનું બનેલું હોય છે. આપેલા વિકલ્પોમાંથી,પરાગરજ એ એવી રચના છે જે કાર્બોહાઇડ્રેટ ઘટકો ધરાવતી વિશિષ્ટ દીવાલ (સ્પોરોડર્મ) દ્વારા લાક્ષણિક રીતે ઘેરાયેલી હોય છે.

(B) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,લઘુબીજાણુજનન દરમિયાન,લઘુબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ અર્ધીકરણ પામીને ચાર એકકીય લઘુબીજાણુઓ બનાવે છે,જે સમૂહમાં ગોઠવાયેલા હોય છે જેને લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક કહેવાય છે.
આ ચારેય લઘુબીજાણુઓ $Callose$ તરીકે ઓળખાતા પોલીસેકેરાઈડના એક વિશિષ્ટ સ્તર દ્વારા જોડાયેલા હોય છે.
જેમ જેમ પરાગાશય પરિપક્વ થાય અને શુષ્ક બને છે,તેમ ટેપેટમ દ્વારા સ્ત્રવિત $callase$ ઉત્સેચક આ $Callose$ ના સ્તરનું પાચન કરે છે,જેનાથી લઘુબીજાણુઓ છૂટા પડે છે અને પરાગરજમાં વિકાસ પામે છે.

(D) યુબિસ્ક બોડી,જેને ઓર્બિક્યુલ્સ (orbicules) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે પરાગાશયના પોષક સ્તર (Tapetum) ના કોષો દ્વારા ઉત્પન્ન થતા નાના,ગોળાકાર,સ્પોરોપોલેનિન ધરાવતા કણો છે. આ કણો પરાગાશયના કોટરમાં મુક્ત થાય છે અને પરાગરજના બાહ્ય આવરણ (exine) ના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે. તેથી,સાચો જવાબ પોષક સ્તર (Tapetum) છે.

(C) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ જેવી કે $Capsella$ માં,પરાગનયન સમયે પરિપક્વ નર જન્યુજનક સામાન્ય રીતે $3$-કોષીય અવસ્થામાં હોય છે.
તેમાં એક વાનસ્પતિક કોષ અને બે નર જન્યુઓ (શુક્રકોષો) નો સમાવેશ થાય છે.
તેથી,નર જન્યુજનકમાં કુલ $3$ કોષો/કોષકેન્દ્રો જોવા મળે છે.

(A) પરાગરજ એ અર્ધીકરણ પછી બનતી એકકીય $(n)$ રચના છે. જ્યારે કોઈ વનસ્પતિ સીધી પરાગરજમાંથી વિકાસ પામે છે (જેને એન્ડ્રોજેનેસિસ અથવા પરાગરજ સંવર્ધન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે),ત્યારે પરિણામી વનસ્પતિ પણ એકકીય $(n)$ હોય છે. તેથી,આવી વનસ્પતિને એકકીય વનસ્પતિ કહેવામાં આવે છે.

(D) આવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓમાં નર પ્રજનન અંગ પુંકેસર છે.
રચનાત્મક રીતે,પુંકેસરને એક રૂપાંતરિત પર્ણ ગણવામાં આવે છે જે લઘુબીજાણુધાની ધરાવે છે,તેથી તેને લઘુબીજાણુપર્ણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે બે ભાગોનું બનેલું છે: પરાગાશય અને તંતુ.
તેથી,પુંકેસર એ આવૃતબીજધારી વનસ્પતિનું લઘુબીજાણુપર્ણ છે.

(A) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,લઘુબીજાણુજનન દરમિયાન અર્ધીકરણ પછી લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક બને છે.
સમદ્વિપાર્શ્વ ચતુષ્ક એ એક વિશિષ્ટ ગોઠવણી છે જેમાં ચારેય લઘુબીજાણુઓ એક જ સમતલમાં આવેલા હોય છે.
આ પ્રકારની ચતુષ્કની ગોઠવણી એકદળી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.
તેનાથી વિપરીત,દ્વિદળી વનસ્પતિઓમાં સામાન્ય રીતે ચતુષ્ફલકીય (Tetrahedral) ચતુષ્ક જોવા મળે છે.

(D) $Capsella$ જેવી આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં લઘુબીજાણુધાની ચાર દીવાલના સ્તરો દ્વારા ઘેરાયેલી હોય છે: અધિસ્તર,સ્ફોટનસ્તર,મધ્યસ્તરો અને સૌથી અંદરનું સ્તર જેને પોષકસ્તર $(Tapetum)$ કહેવામાં આવે છે.
પોષકસ્તર એ લઘુબીજાણુધાનીની દીવાલનું સૌથી અંદરનું સ્તર છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય વિકાસ પામતા પરાગરજને પોષણ પૂરું પાડવાનું છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) પરાગરજનું બાહ્ય આવરણ (Exine) એ સ્પોરોપોલેનિન નામના અત્યંત પ્રતિરોધક કાર્બનિક દ્રવ્યનું બનેલું હોય છે.
સ્પોરોપોલેનિન એ જાણીતા સૌથી પ્રતિરોધક કાર્બનિક દ્રવ્યોમાંનું એક છે.
તે ઊંચા તાપમાન અને પ્રબળ એસિડ તથા બેઝ સામે ટકી શકે છે.
હજુ સુધી એવો કોઈ ઉત્સેચક જાણીતો નથી જે સ્પોરોપોલેનિનનું વિઘટન કરી શકે.
તેથી,તે પરાગરજને વિઘટનથી બચાવે છે અને તેને અશ્મિ સ્વરૂપે લાંબા સમય સુધી જાળવી રાખવામાં મદદ કરે છે.

(B) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,આદિબીજાણુ કોષો એ પ્રાથમિક કોષો છે જે તરુણ પરાગાશયમાં વિભેદિત થાય છે.
આ કોષો પરિઘવર્તી વિભાજન (periclinal division) પામીને બે પ્રકારના કોષો બનાવે છે:
$1$. પ્રાથમિક ભીતિય કોષો: આ કોષો વિભાજન પામીને પરાગાશયના દીવાલના સ્તરો (અધિસ્તર,સ્ફોટીસ્તર,મધ્યસ્તરો અને પોષકસ્તર) બનાવે છે.
$2$. પ્રાથમિક બીજાણુજનક કોષો: આ કોષો સીધા જ લઘુબીજાણુ માતૃકોષો (બીજાણુજનક પેશી) તરીકે કાર્ય કરે છે અથવા વિભાજન પામીને લઘુબીજાણુ માતૃકોષો બનાવે છે,જે અંતે પરાગરજ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,આદિબીજાણુ એ દીવાલના સ્તરો અને બીજાણુજનક કોષો બંનેના ઉદ્ભવ માટે જવાબદાર છે.

(C) પરાગરજ એ સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં (આવૃત બીજધારી) નરજન્યુજનકનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
તે લઘુબીજાણુધાની (પરાગકોથળી) માં લઘુબીજાણુમાંથી વિકસે છે.
પરિપક્વતા સમયે,તે સામાન્ય રીતે બે કોષો ધરાવે છે: વાનસ્પતિક કોષ અને જનન કોષ.
તેથી,પરાગરજ એ એવી રચના છે જે નરજન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,તેથી તેને નરજન્યુજનક કહેવામાં આવે છે.

(B) પરાગાશયના વિકાસ દરમિયાન,આર્કિસ્પોરિયલ કોષો પરિઘવર્તી વિભાજન પામીને બે સ્તરો બનાવે છે: બહારનું પ્રાથમિક ભિત્તીય સ્તર અને અંદરનું પ્રાથમિક બીજાણુજનક સ્તર.
પ્રાથમિક ભિત્તીય સ્તર વધુ વિભાજન પામીને પરાગાશયની દીવાલના સ્તરો બનાવે છે,જેમાં સ્ફોટન સ્તર,મધ્યસ્તરો અને પોષકસ્તરનો સમાવેશ થાય છે.
પ્રાથમિક બીજાણુજનક સ્તર સીધું જ લઘુબીજાણુ માતૃકોષો $(MMC)$ અથવા પરાગરજ માતૃકોષોમાં પરિણમે છે.
તેથી,સ્ફોટન સ્તર,મધ્યસ્તરો અને પોષકસ્તર પ્રાથમિક ભિત્તીય સ્તરમાંથી ઉદ્ભવે છે.

(A) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં, નર જન્યુજનકનો વિકાસ પરાગરજ પરાગાશયમાંથી મુક્ત થાય તે પહેલાં લઘુબીજાણુધાની (પરાગકોથળી) ની અંદર આંશિક રીતે પૂર્ણ થાય છે. આ પ્રક્રિયા વનસ્પતિના દેહની અંદર થાય છે, જેને $in$ $vivo$ વિકાસ કહેવામાં આવે છે. તેથી, નર જન્યુજનકનો વિકાસ $in$ $vivo$ થાય છે.

(A) આવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓમાં,લઘુબીજાણુ (પરાગરજ) સમવિભાજન પામીને બે કોષો બનાવે છે: એક મોટો વાનસ્પતિક કોષ અને એક નાનો જનનકોષ. ત્યારબાદ જનનકોષ ફરીથી સમવિભાજન પામીને બે નર જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. તેથી,નર જન્યુઓ જનનકોષના વિભાજન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.

(B) સાચો જવાબ $B$ છે. પરાગાશયની દીવાલના મધ્યસ્તરો પેરાઈટલ કોષોમાંથી ઉદ્ભવે છે,અધિસ્તર (epidermis) માંથી નહીં. અધિસ્તર એ પરાગાશયની દીવાલનું સૌથી બહારનું એક સ્તર છે. વિધાન $A$ સાચું છે કારણ કે માલ્વેસી કુળના સભ્યોમાં એકકોષ્ઠી પરાગાશય હોય છે. વિધાન $C$ સાચું છે કારણ કે અમીબીય ટાપેટમમાં,કોષો તૂટી જાય છે અને યુબિસ્કકાય મુક્ત કરે છે જે પરાગરજના બાહ્ય આવરણ (exine) ના નિર્માણમાં મદદ કરે છે. વિધાન $D$ સાચું છે કારણ કે કેળાનું પુષ્પ એકસ્ત્રીકેસરી હોય છે.

(C) લઘુબીજાણુજનન એ પરાગમાતૃકોષ $(PMC)$ માંથી અર્ધીકરણ દ્વારા લઘુબીજાણુઓ બનવાની પ્રક્રિયા છે.
સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,લઘુબીજાણુઓ ચાર કોષોના સમૂહમાં ગોઠવાયેલા હોય છે જેને લઘુબીજાણુ ચતુષ્ક કહેવાય છે.
જેમ જેમ પરાગાશય પરિપક્વ થાય અને પાણી ગુમાવે (dehydrate),તેમ લઘુબીજાણુઓ એકબીજાથી છૂટા પડે છે અને પરાગરજમાં વિકસે છે.
તેથી,લઘુબીજાણુજનન એ મુખ્યત્વે પરાગરજના નિર્માણની પ્રક્રિયા છે.

(C) પરાગરજનું બાહ્ય આવરણ એ સખત બહારનું પડ છે.
તે $Sporopollenin$ (સ્પોરોપોલેનીન) નામના અત્યંત પ્રતિરોધક કાર્બનિક પદાર્થનું બનેલું હોય છે.
$Sporopollenin$ એ જાણીતા સૌથી વધુ પ્રતિરોધક કાર્બનિક પદાર્થોમાંનો એક છે.
તે ઊંચા તાપમાન,પ્રબળ એસિડ અને બેઝ (આલ્કલી) સામે ટકી શકે છે.
હજુ સુધી એવો કોઈ ઉત્સેચક જાણીતો નથી જે $Sporopollenin$ નું વિઘટન કરી શકે.

(A) આવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પરાગરજ એ નર જન્યુજનકનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
નર જન્યુજનકના વિકાસ દરમિયાન,લઘુબીજાણુ સમવિભાજન પામીને બે અસમાન કોષો ઉત્પન્ન કરે છે: એક મોટો વાનસ્પતિક કોષ અને એક નાનો જનનકોષ.
ત્યારબાદ જનનકોષ ફરીથી સમવિભાજન પામીને બે અચલિત નરજન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,બે નરજન્યુઓ જનનકોષના વિભાજન દ્વારા ઉત્પન્ન થાય છે.

(C) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પરાગરજ જ્યારે મુક્ત થાય છે ત્યારે તે સામાન્ય રીતે $2$-કોષીય હોય છે,જેમાં એક મોટો વાનસ્પતિક કોષ અને એક નાનો જનન કોષ હોય છે.
જ્યારે પરાગરજ સ્ત્રીકેસરના પરાગાસન પર સ્થાપિત થાય છે,ત્યારે તે ભેજ અને પોષક તત્વોનું શોષણ કરે છે.
વાનસ્પતિક કોષ (જેને નલિકા કોષ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે) જનન છિદ્ર દ્વારા બહાર આવીને પરાગનલિકા બનાવે છે.
તેથી,પરાગનલિકાનો વિકાસ વાનસ્પતિક કોષમાંથી થાય છે.

(C) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં પરાગરજ એ અપરિપક્વ નર જન્યુજનકનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.
તેઓ પરાગાશયના લઘુબીજાણુધાની (પરાગકોથળી) માં ઉત્પન્ન થાય છે.
દરેક પરાગરજમાં વાનસ્પતિક કોષ અને જનન કોષ હોય છે,જે અંતે નર જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
તેથી,તેમને નર જન્યુજનક માનવામાં આવે છે.

(B) પરિપક્વ પરાગરજમાં બે પ્રકારના કોષો જોવા મળે છે: વાનસ્પતિક કોષ અને જનન કોષ.
$1$. વાનસ્પતિક કોષ કદમાં મોટો હોય છે,તેમાં ખોરાકનો સંગ્રહ વધુ હોય છે અને તે અનિયમિત આકારનું કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે.
$2$. જનન કોષ કદમાં નાનો હોય છે,તે વાનસ્પતિક કોષના કોષરસમાં તરે છે અને તે ઘટ્ટ કોષરસ તેમજ ત્રાકાકાર કોષકેન્દ્ર ધરાવે છે.
આથી,ઘટ્ટ કોષરસ અને ત્રાકાકાર કોષકેન્દ્ર ધરાવતો નાનો કોષ એ જનન કોષ છે.

(D) લઘુબીજાણુધાનીની દીવાલ સામાન્ય રીતે ચાર સ્તરોની બનેલી હોય છે: અધિસ્તર,સ્ફોટીસ્તર,મધ્યસ્તરો અને પોષકસ્તર (ટેપેટમ).
આ સ્તરો રક્ષણ પૂરું પાડે છે અને પરાગરજને મુક્ત કરવા માટે પરાગાશયના સ્ફોટનમાં મદદ કરે છે.
બહારના ત્રણ સ્તરો રક્ષણનું કાર્ય કરે છે અને સ્ફોટનમાં મદદ કરે છે,જ્યારે સૌથી અંદરનું સ્તર,પોષકસ્તર,વિકાસ પામતી પરાગરજને પોષણ પૂરું પાડે છે.