Gujarati

Relation between Torque and Angular acceleration and it's Application Questions in Gujarati

Class 11 Physics · System of Particles and Rotational Motion · Relation between Torque and Angular acceleration and it's Application

182+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 31 of 182 questions in Gujarati

151
MediumMCQ
એક ડિસ્કનું દળ $M$ અને ત્રિજ્યા $R$ છે. ડિસ્કને $t$ સમયમાં $\omega$ કોણીય વેગ સાથે ફેરવવા માટે તેની ધાર પર કેટલું સ્પર્શક બળ (tangential force) લગાડવું જોઈએ?
A
$\frac{M R \omega}{4 t}$
B
$\frac{M R \omega}{2 t}$
C
$\frac{M R \omega}{t}$
D
$M R \omega t$

Solution

(B) ડિસ્કની તેની કેન્દ્રીય અક્ષને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા $I = \frac{1}{2} M R^2$ છે.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમના રોટેશનલ સ્વરૂપ મુજબ,$\tau = I \alpha$,જ્યાં $\tau$ એ ટોર્ક છે અને $\alpha$ એ કોણીય પ્રવેગ છે.
ધાર પર લગાડવામાં આવતું સ્પર્શક બળ $F$ એ ટોર્ક $\tau = F \times R$ આપે છે.
કોણીય પ્રવેગ $\alpha = \frac{\omega}{t}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આ કિંમતોને ટોર્કના સમીકરણમાં મૂકતા: $F \times R = (\frac{1}{2} M R^2) \times (\frac{\omega}{t})$.
$F$ માટે ઉકેલતા: $F = \frac{M R \omega}{2 t}$.
152
MediumMCQ
એક દ્રઢ પદાર્થ નિશ્ચિત અક્ષની આસપાસ સમય $t$ પર ચલ કોણીય વેગ $\omega(t) = \alpha - \beta t$ સાથે ફરે છે,જ્યાં $\alpha$ અને $\beta$ અચળાંકો છે. સ્થિર થાય તે પહેલાં તે કેટલા ખૂણે ફરે છે?
A
$\frac{\alpha}{\beta}$
B
$\frac{\alpha^2}{\beta}$
C
$\frac{\alpha^2}{2 \beta}$
D
$\frac{\alpha}{2 \beta}$

Solution

(C) આપેલ કોણીય વેગ $\omega(t) = \alpha - \beta t$ છે.
સમય $t = 0$ પર,$\omega = \alpha$ છે.
જ્યારે $\omega(t) = 0$ થાય ત્યારે પદાર્થ સ્થિર થાય છે.
$\alpha - \beta t = 0 \implies t = \frac{\alpha}{\beta}$.
કોણીય સ્થાનાંતર $\theta$ એ સમયની સાપેક્ષમાં કોણીય વેગના સંકલન દ્વારા મળે છે:
$\theta = \int_{0}^{t} \omega(t) dt = \int_{0}^{\alpha/\beta} (\alpha - \beta t) dt$.
$\theta = [\alpha t - \frac{1}{2} \beta t^2]_{0}^{\alpha/\beta}$.
સીમાઓ મૂકતા:
$\theta = \alpha(\frac{\alpha}{\beta}) - \frac{1}{2} \beta (\frac{\alpha}{\beta})^2$.
$\theta = \frac{\alpha^2}{\beta} - \frac{1}{2} \frac{\alpha^2}{\beta} = \frac{\alpha^2}{2 \beta}$.
153
DifficultMCQ
$0.4 \,m$ ત્રિજ્યા અને $1 \,kg$ દળ ધરાવતી એક તકતી તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી અને તેના સમતલને લંબ અક્ષ પર ફરે છે. કોણીય પ્રવેગ $10 \,rad \,s^{-2}$ છે. તકતીની કિનારી પર લાગતું સ્પર્શક બળ કેટલું હશે ($\,N$ માં)?
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$5$

Solution

(A) આપેલ છે: ત્રિજ્યા $R = 0.4 \,m$,દળ $M = 1 \,kg$,કોણીય પ્રવેગ $\alpha = 10 \,rad \,s^{-2}$.
તકતીની તેની કેન્દ્રીય અક્ષને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા $I = \frac{1}{2} MR^2$ છે.
$I = \frac{1}{2} \times 1 \,kg \times (0.4 \,m)^2 = 0.5 \times 0.16 = 0.08 \,kg \,m^2$.
ટોર્ક $\tau$ એ $\tau = I \alpha$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\tau = 0.08 \,kg \,m^2 \times 10 \,rad \,s^{-2} = 0.8 \,N \,m$.
કિનારી પર લાગતું સ્પર્શક બળ $F$ એ ટોર્ક સાથે $\tau = F \times R$ સંબંધ ધરાવે છે.
તેથી,$F = \frac{\tau}{R} = \frac{0.8 \,N \,m}{0.4 \,m} = 2 \,N$.
154
MediumMCQ
$0.4 \,m$ ત્રિજ્યા અને $1 \,kg$ દળ ધરાવતી એક તકતી તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી અને તેના સમતલને લંબ અક્ષ પર ફરે છે। તકતીનો કોણીય પ્રવેગ $10 \,rad/s^2$ છે। તકતીની કિનારી પર લાગતું સ્પર્શક બળ કેટલું હશે ($\,N$ માં)?
A
$4$
B
$1$
C
$2$
D
$8$

Solution

(C) આપેલ છે: ત્રિજ્યા $R = 0.4 \,m$,દળ $M = 1 \,kg$,કોણીય પ્રવેગ $\alpha = 10 \,rad/s^2$.
તકતીની તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી અને સમતલને લંબ અક્ષને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા $I = \frac{MR^2}{2}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $I = \frac{1 \times (0.4)^2}{2} = \frac{0.16}{2} = 0.08 \,kg \cdot m^2$.
ટોર્ક $\tau = I\alpha$ દ્વારા આપવામાં આવે છે। વળી,કિનારી પર લાગતા સ્પર્શક બળ $F$ માટે,$\tau = RF$.
બંનેને સરખાવતા: $RF = I\alpha$.
$F$ માટે ઉકેલતા: $F = \frac{I\alpha}{R} = \frac{0.08 \times 10}{0.4} = \frac{0.8}{0.4} = 2 \,N$.
155
MediumMCQ
એક પૈડું આડી સ્થિતિમાં સ્થિર છે. તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી શિરોલંબ ધરીને અનુલક્ષીને તેની જડત્વની આઘૂર્ણ $I$ છે. તેના પર $t$ સેકન્ડ માટે અચળ ટોર્ક $\tau$ લાગે છે. પરિભ્રમણીય ગતિઊર્જામાં થતો ફેરફાર કેટલો હશે?
A
$\frac{\tau^{2} t^{2}}{2 I}$
B
$\left[\frac{\tau t}{2 I}\right]$
C
$\left[\frac{\tau t}{2 I}\right]^{\frac{1}{2}}$
D
$\left[\frac{\tau t}{2 I}\right]^{2}$

Solution

(A) આપેલ છે કે પૈડું શરૂઆતમાં સ્થિર છે,તેથી પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_0 = 0$ છે.
અચળ ટોર્ક $\tau$ દ્વારા ઉત્પન્ન થતો કોણીય પ્રવેગ $\alpha = \frac{\tau}{I}$ છે.
$t$ સમય પછી,કોણીય વેગ $\omega = \omega_0 + \alpha t = 0 + \left(\frac{\tau}{I}\right)t = \frac{\tau t}{I}$ થશે.
પરિભ્રમણીય ગતિઊર્જા $K = \frac{1}{2} I \omega^2$ છે.
$\omega$ ની કિંમત મૂકતા,$K = \frac{1}{2} I \left(\frac{\tau t}{I}\right)^2 = \frac{1}{2} I \cdot \frac{\tau^2 t^2}{I^2} = \frac{\tau^2 t^2}{2 I}$ મળે છે.
156
EasyMCQ
$1 \,kg$ દળ અને $0.4 \,m$ ત્રિજ્યા ધરાવતા નક્કર નળાકારની આસપાસ એક દોરડું વીંટાળેલું છે. જો દોરડાને $25 \,N$ ના બળથી ખેંચવામાં આવે, તો નળાકારનો કોણીય પ્રવેગ કેટલો હશે? (નળાકાર તેની પોતાની ધરી પર ફરે છે.)
A
$50 \,rad/s^2$
B
$125 \,rad/s^2$
C
$10 \,rad/s^2$
D
$1 \,rad/s^2$

Solution

(B) અક્ષથી $r$ અંતરે $F$ બળ દ્વારા લાગતું ટોર્ક $\tau = F \times r$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા, $\tau = 25 \,N \times 0.4 \,m = 10 \,Nm$.
નક્કર નળાકારની તેની પોતાની અક્ષને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા $I = \frac{1}{2} M R^2$ છે.
કિંમતો મૂકતા, $I = \frac{1}{2} \times 1 \,kg \times (0.4 \,m)^2 = 0.5 \times 0.16 = 0.08 \,kg \cdot m^2$.
સંબંધ $\tau = I \alpha$ નો ઉપયોગ કરતા, કોણીય પ્રવેગ $\alpha = \frac{\tau}{I}$ મળે.
$\alpha = \frac{10 \,Nm}{0.08 \,kg \cdot m^2} = 125 \,rad/s^2$.
157
DifficultMCQ
એક સીલિંગ ફેન તેની પોતાની ધરી પર અમુક કોણીય વેગ સાથે ફરે છે. જ્યારે પંખો બંધ કરવામાં આવે છે,ત્યારે સમય $t$ માં કોણીય વેગ મૂળ વેગના $\left(\frac{1}{4}\right)$ ગણો થઈ જાય છે અને તે સમયમાં $n$ પરિભ્રમણ પૂર્ણ થાય છે. પંખો બંધ કર્યા પછી અને સ્થિર થાય તે સમયગાળા દરમિયાન પંખા દ્વારા કરવામાં આવેલા પરિભ્રમણની સંખ્યા શોધો (કોણીય મંદન સમાન છે):
A
$\frac{4 n}{15}$
B
$\frac{8 n}{15}$
C
$\frac{16 n}{15}$
D
$\frac{32 n}{15}$

Solution

(C) ધારો કે પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_0$ છે અને સમાન કોણીય મંદન $\alpha$ છે.
ચાકગતિના સમીકરણ $\omega^2 = \omega_0^2 - 2\alpha\theta$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $\theta = 2\pi n$.
સમય $t$ પર,$\omega = \frac{\omega_0}{4}$.
તેથી,$(\frac{\omega_0}{4})^2 = \omega_0^2 - 2\alpha(2\pi n) \implies \frac{\omega_0^2}{16} = \omega_0^2 - 4\pi n\alpha$.
$4\pi n\alpha = \omega_0^2(1 - \frac{1}{16}) = \frac{15\omega_0^2}{16}$.
આમ,$2\alpha = \frac{15\omega_0^2}{32\pi n}$.
હવે,પંખો સ્થિર થાય ત્યારે અંતિમ કોણીય વેગ $\omega_f = 0$ થાય.
ધારો કે પંખો બંધ કર્યા પછી સ્થિર થાય ત્યાં સુધીમાં કુલ $n'$ પરિભ્રમણ થાય છે.
$0^2 = \omega_0^2 - 2\alpha(2\pi n')$.
$2\alpha(2\pi n') = \omega_0^2$.
$2\alpha$ ની કિંમત મૂકતા: $(\frac{15\omega_0^2}{32\pi n})(2\pi n') = \omega_0^2$.
$\frac{15n'}{16n} = 1 \implies n' = \frac{16n}{15}$.
158
MediumMCQ
$m$ દળ અને $L$ લંબાઈનો એક પાતળો સમાન સળિયો એક છેડેથી એવી રીતે ધરી પર રાખવામાં આવ્યો છે કે જેથી તે શિરોલંબ સમતલમાં ફરી શકે. મુક્ત છેડાને ધરીની ઉપર શિરોલંબ પકડીને પછી છોડવામાં આવે છે. જ્યારે સળિયો શિરોલંબ સાથે $\theta$ ખૂણો બનાવે ત્યારે તેની કોણીય પ્રવેગ કેટલો હશે? [ધરી પર ઘર્ષણ અવગણ્ય ગણો] ($g=$ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે પ્રવેગ).
Question diagram
A
$\frac{3g \sin \theta}{2L}$
B
$\frac{3g \cos \theta}{2L}$
C
$\frac{2g \sin \theta}{3L}$
D
$\frac{2g \cos \theta}{3L}$

Solution

(A) સળિયો એક છેડે ધરી પર રાખેલ છે. ધરીને અનુલક્ષીને સળિયાની જડત્વની ચાકમાત્રા $I = \frac{mL^2}{3}$ છે.
ગુરુત્વાકર્ષણ બળ $mg$ સળિયાના દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર પર લાગે છે,જે ધરીથી $L/2$ અંતરે છે.
ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ધરી પર લાગતું ટોર્ક $\tau = mg \cdot (L/2) \sin \theta$ છે.
ન્યૂટનના બીજા નિયમના પરિભ્રમણના સમકક્ષ નિયમનો ઉપયોગ કરતા,$\tau = I \alpha$,જ્યાં $\alpha$ એ કોણીય પ્રવેગ છે:
$mg \frac{L}{2} \sin \theta = \left( \frac{mL^2}{3} \right) \alpha$
$\alpha$ માટે ઉકેલતા:
$\alpha = \frac{mg(L/2) \sin \theta}{mL^2/3} = \frac{mgL/2}{mL^2/3} \sin \theta = \frac{3g}{2L} \sin \theta$.
આમ,કોણીય પ્રવેગ $\frac{3g \sin \theta}{2L}$ છે.
159
MediumMCQ
$25 \ kg$ દળ અને $0.2 \ m$ ત્રિજ્યા ધરાવતી એક તકતી $240 \ r.p.m.$ ની ઝડપે ફરે છે. એક અવરોધક ટોર્ક તેને $20 \ s$ માં સ્થિર કરે છે. જો આ ટોર્ક તકતીની કિનારી પર સ્પર્શકની દિશામાં લાગતા બળને કારણે હોય,તો બળનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$\frac{\pi}{2} \ N$
B
$2 \pi \ N$
C
$\pi \ N$
D
$4 \pi \ N$

Solution

(C) આપેલ છે:
દળ $M = 25 \ kg$,ત્રિજ્યા $R = 0.2 \ m$,પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_0 = 240 \ r.p.m. = 240 \times \frac{2\pi}{60} \ rad/s = 8\pi \ rad/s$.
અંતિમ કોણીય વેગ $\omega = 0 \ rad/s$,સમય $t = 20 \ s$.
તકતીની જડત્વની ચાકમાત્રા $I = \frac{1}{2}MR^2 = \frac{1}{2} \times 25 \times (0.2)^2 = 0.5 \ kg \cdot m^2$.
કોણીય પ્રવેગ $\alpha = \frac{\omega - \omega_0}{t} = \frac{0 - 8\pi}{20} = -0.4\pi \ rad/s^2$.
અવરોધક ટોર્ક $\tau = I|\alpha| = 0.5 \times 0.4\pi = 0.2\pi \ N \cdot m$.
ટોર્ક સ્પર્શકની દિશામાં લાગતું હોવાથી,$\tau = F \times R$,તેથી $F = \frac{\tau}{R} = \frac{0.2\pi}{0.2} = \pi \ N$.
160
MediumMCQ
સમાન દળ અને ત્રિજ્યા ધરાવતી એક ડિસ્ક અને એક રિંગ પર સમાન ટોર્ક લગાડવામાં આવે છે. તો:
A
રિંગ વધુ કોણીય આવૃત્તિ સાથે ફરશે.
B
બંને સમાન કોણીય આવૃત્તિ સાથે ફરશે.
C
ડિસ્ક વધુ કોણીય આવૃત્તિ સાથે ફરશે.
D
બંને સમાન કોણીય વેગ સાથે ફરશે.

Solution

(C) ટોર્ક $\tau$ એ જડત્વની ચાકમાત્રા $I$ અને કોણીય પ્રવેગ $\alpha$ સાથે $\tau = I\alpha$ સમીકરણ દ્વારા સંબંધિત છે.
બંને માટે ટોર્ક $\tau$ સમાન હોવાથી,કોણીય પ્રવેગ $\alpha = \frac{\tau}{I}$ દ્વારા મળે છે.
રિંગની જડત્વની ચાકમાત્રા $I_{\text{ring}} = MR^2$ છે અને ડિસ્ક માટે $I_{\text{disc}} = \frac{1}{2}MR^2$ છે.
$I_{\text{ring}} > I_{\text{disc}}$ હોવાથી,ડિસ્કનો કોણીય પ્રવેગ રિંગ કરતા વધારે હશે $(\alpha_{\text{disc}} > \alpha_{\text{ring}})$.
પરિણામે,સમાન સમયગાળા પછી ડિસ્ક રિંગની તુલનામાં વધુ કોણીય આવૃત્તિ (અથવા કોણીય વેગ) સાથે ફરશે.
161
EasyMCQ
એક ભ્રમણ કરતી વસ્તુ કે જેની જડત્વની આઘૂર્ણ $I$ અને કોણીય પ્રવેગ $\alpha$ છે,તેને પાવર $(P)$ આપવામાં આવે છે. તેનો તત્કાલીન કોણીય વેગ $\omega$ કેટલો હશે?
A
$P(I \alpha)^{-1}$
B
$P^{-1}(I \alpha)^{-1}$
C
$P \alpha^{-1} I$
D
$PI \alpha$

Solution

(A) પાવર $(P)$ એ ટોર્ક $(\tau)$ અને કોણીય વેગ $(\omega)$ ના ગુણાકાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
$P = \tau \times \omega$
આપણે જાણીએ છીએ કે ટોર્ક એ જડત્વની આઘૂર્ણ $(I)$ અને કોણીય પ્રવેગ $(\alpha)$ ના ગુણાકાર જેટલું હોય છે,એટલે કે $\tau = I \alpha$.
આ કિંમતને પાવરના સમીકરણમાં મૂકતા:
$P = (I \alpha) \times \omega$
કોણીય વેગ $(\omega)$ શોધવા માટે સમીકરણને ફરીથી ગોઠવતા:
$\omega = \frac{P}{I \alpha}$
$\omega = P(I \alpha)^{-1}$
162
DifficultMCQ
$25 \ kg$ દળ અને $0.2 \ m$ ત્રિજ્યા ધરાવતી એક તકતી $240 \ r.p.m.$ ની ઝડપે ફરે છે. એક અવરોધક ટોર્ક તેને $20 \ s$ માં સ્થિર કરે છે. જો આ ટોર્ક તકતીની કિનારી પર સ્પર્શકની દિશામાં લગાડવામાં આવેલા બળને કારણે હોય,તો ન્યૂટનમાં બળનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$2 \pi$
B
$3 \pi$
C
$4 \pi$
D
$\pi$

Solution

(D) પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_0 = 240 \ r.p.m. = \frac{240 \times 2\pi}{60} \ rad/s = 8\pi \ rad/s$ છે.
કોણીય ગતિના સમીકરણ $\omega = \omega_0 - \alpha t$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં અંતિમ કોણીય વેગ $\omega = 0$ અને $t = 20 \ s$ છે:
$0 = 8\pi - \alpha(20) \Rightarrow \alpha = \frac{8\pi}{20} = 0.4\pi \ rad/s^2$.
ટોર્ક $\tau = I\alpha$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં તકતી માટે જડત્વની ચાકમાત્રા $I = \frac{1}{2}MR^2$ છે.
અહીં $M = 25 \ kg$ અને $R = 0.2 \ m$ આપેલ છે,તેથી $I = \frac{1}{2} \times 25 \times (0.2)^2 = 0.5 \ kg \cdot m^2$.
ટોર્ક $\tau = F \cdot R$ પણ થાય છે,જ્યાં $F$ એ સ્પર્શક બળ છે.
બંને સમીકરણોને સરખાવતા: $F \cdot R = I \alpha
\Rightarrow F = \frac{I \alpha}{R} = \frac{0.5 \times 0.4\pi}{0.2} = \frac{0.2\pi}{0.2} = \pi \ N$.
163
MediumMCQ
$10 \ kg$ દળ અને $0.1 \ m$ ત્રિજ્યા ધરાવતી એક તકતી $120 \ rpm$ ની ઝડપે ફરે છે. એક અવરોધક ટોર્ક તેને $10 \ s$ માં સ્થિર કરે છે. જો આ જ ટોર્ક તકતીની ધાર પર સ્પર્શકની દિશામાં લગાડવામાં આવતા બળને કારણે હોય, તો બળનું મૂલ્ય કેટલું હશે ($\pi \ N$ માં)?
A
$0.2$
B
$0.4$
C
$0.8$
D
$0.1$

Solution

(A) પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_i = 120 \ rpm = \frac{120 \times 2\pi}{60} = 4\pi \ rad/s$.
અંતિમ કોણીય વેગ $\omega_f = 0 \ rad/s$.
લાગતો સમય $t = 10 \ s$.
કોણીય પ્રવેગ $\alpha = \frac{\omega_f - \omega_i}{t} = \frac{0 - 4\pi}{10} = -0.4\pi \ rad/s^2$.
તકતીની જડત્વની ચાકમાત્રા $I = \frac{1}{2}MR^2 = \frac{1}{2} \times 10 \times (0.1)^2 = 0.05 \ kg \ m^2$.
અવરોધક ટોર્ક $\tau = I|\alpha| = 0.05 \times 0.4\pi = 0.02\pi \ Nm$.
જેમ કે $\tau = F \times R$, તેથી બળ $F = \frac{\tau}{R} = \frac{0.02\pi}{0.1} = 0.2\pi \ N$.
164
EasyMCQ
જો કોણીય વેગમાનમાં $4 \, s$ માં $1 \, J \cdot s$ થી $4 \, J \cdot s$ નો ફેરફાર થતો હોય, તો ટોર્ક કેટલું હશે?
A
$0.75 \, N \cdot m$
B
$0.5 \, N \cdot m$
C
$1.25 \, N \cdot m$
D
$1.5 \, N \cdot m$

Solution

(A) ટોર્ક $\tau$ અને કોણીય વેગમાન $L$ ના ફેરફારના દર વચ્ચેનો સંબંધ પરિભ્રમણ માટે ન્યૂટનના બીજા નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\tau = \frac{dL}{dt}$.
અહીં પ્રારંભિક કોણીય વેગમાન $L_1 = 1 \, J \cdot s$ અને અંતિમ કોણીય વેગમાન $L_2 = 4 \, J \cdot s$ છે.
કોણીય વેગમાનમાં ફેરફાર $\Delta L = L_2 - L_1 = 4 - 1 = 3 \, J \cdot s$ છે.
સમયગાળો $\Delta t = 4 \, s$ છે.
તેથી, ટોર્ક $\tau = \frac{\Delta L}{\Delta t} = \frac{3}{4} = 0.75 \, N \cdot m$ થાય.
165
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયો સંબંધ ખોટો છે?
A
ટોર્ક $=$ જડત્વની આઘૂર્ણ $\times$ કોણીય પ્રવેગ
B
ટોર્ક $=$ ડાયપોલ મોમેન્ટ $\times$ ચુંબકીય પ્રેરણ
C
જડત્વની આઘૂર્ણ $=$ ટોર્ક $\times$ કોણીય પ્રવેગ
D
રેખીય વેગમાન $=$ જડત્વની આઘૂર્ણ $\times$ કોણીય વેગ

Solution

(C) $1$. વિકલ્પ $A$ સાચો છે: $\tau = I \alpha$,જે ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ $(F = ma)$ નું ભ્રમણકક્ષીય સમકક્ષ છે.
$2$. વિકલ્પ $B$ સાચો છે: $\tau = p \times B$ (અથવા $\mu \times B$),જે ચુંબકીય ક્ષેત્રમાં ડાયપોલ પર લાગતા ટોર્કને દર્શાવે છે.
$3$. વિકલ્પ $C$ ખોટો છે: સાચો સંબંધ $I = \frac{\tau}{\alpha}$ છે. આપેલ સંબંધ $I = \tau \times \alpha$ પરિમાણીય અને ભૌતિક રીતે ખોટો છે.
$4$. વિકલ્પ $D$ ખોટો છે: કોણીય વેગમાન માટે સાચો સંબંધ $L = I \omega$ છે. રેખીય વેગમાન $p = mv$ છે. સંબંધ $p = I \omega$ ભૌતિક રીતે ખોટો છે.
નોંધ: પ્રશ્નમાં ખોટો સંબંધ પૂછવામાં આવ્યો છે અને $C$ અને $D$ બંને ખોટા છે,પરંતુ $C$ એ રોટેશનલ ડાયનેમિક્સની વ્યાખ્યાઓમાં સૌથી મૂળભૂત ભૂલ છે.
166
EasyMCQ
એક મોટર વ્હીલની કોણીય ઝડપ $16 s$ માં $1200 rpm$ થી વધીને $3120 rpm$ થાય છે. મોટર વ્હીલનો કોણીય પ્રવેગ કેટલો હશે?
A
$4 \pi rad/s^2$
B
$6 \pi rad/s^2$
C
$8 \pi rad/s^2$
D
$2 \pi rad/s^2$

Solution

(A) આપેલ છે,વ્હીલની પ્રારંભિક કોણીય આવૃત્તિ,$f_0 = 1200 rpm = \frac{1200}{60} rps = 20 rps$.
પ્રારંભિક કોણીય વેગ,$\omega_0 = 2 \pi f_0 = 2 \pi \times 20 = 40 \pi rad/s$.
અંતિમ કોણીય આવૃત્તિ,$f = 3120 rpm = \frac{3120}{60} rps = 52 rps$.
અંતિમ કોણીય વેગ,$\omega = 2 \pi f = 2 \pi \times 52 = 104 \pi rad/s$.
લાગતો સમય,$t = 16 s$.
ચાકગતિના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા,$\omega = \omega_0 + \alpha t$,જ્યાં $\alpha$ એ કોણીય પ્રવેગ છે.
$\alpha = \frac{\omega - \omega_0}{t} = \frac{104 \pi - 40 \pi}{16} = \frac{64 \pi}{16} = 4 \pi rad/s^2$.
167
MediumMCQ
$2 \,kg$ દળ અને $1 \,m$ ત્રિજ્યા ધરાવતો એક નક્કર ગોળો તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી ધરી પર મુક્તપણે ફરી શકે છે। સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ કરીને $2 \,s$ માં $10 \,rad/s$ ની કોણીય ઝડપ પ્રાપ્ત કરવા માટે ગોળા પર લાગતું અચળ સ્પર્શક બળ $F$ કેટલું હશે ($\,N$ માં)?
A
$2$
B
$4$
C
$8$
D
$10$

Solution

(B) આપેલ છે: દળ $M = 2 \,kg$, ત્રિજ્યા $R = 1 \,m$, અંતિમ કોણીય વેગ $\omega = 10 \,rad/s$, સમય $t = 2 \,s$, પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_0 = 0$.
સૌ પ્રથમ, $\omega = \omega_0 + \alpha t$ નો ઉપયોગ કરીને કોણીય પ્રવેગ $\alpha$ શોધો:
$10 = 0 + \alpha(2) \implies \alpha = 5 \,rad/s^2$.
નક્કર ગોળાની તેની ધરીને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા $I = \frac{2}{5}MR^2 = \frac{2}{5}(2)(1)^2 = 0.8 \,kg \cdot m^2$ થાય.
ટોર્ક $\tau = I\alpha = 0.8 \times 5 = 4 \,N \cdot m$ મળે.
બળ $F$ સ્પર્શકની દિશામાં લાગતું હોવાથી, $\tau = F \times R$ થાય.
તેથી, $F = \frac{\tau}{R} = \frac{4 \,N \cdot m}{1 \,m} = 4 \,N$.
168
MediumMCQ
એક ફ્લાયવ્હીલ $150 \text{ rev/minute}$ ના દરે ફરી રહ્યું છે. જો તે $\pi \text{ rad/s}^2$ ના અચળ પ્રતિપ્રવેગથી ધીમું પડે, તો વ્હીલને સ્થિર થવા માટે લાગતો સમય કેટલો હશે ($\text{ s}$ માં)?
A
$2.5$
B
$5$
C
$4$
D
$6$

Solution

(B) ફ્લાયવ્હીલનો પ્રારંભિક કોણીય વેગ, $\omega_0 = 150 \text{ rev/minute}$.
તેને $\text{rad/s}$ માં ફેરવતા:
$\omega_0 = \frac{150 \times 2\pi}{60} \text{ rad/s} = 5\pi \text{ rad/s}$.
જ્યારે વ્હીલ સ્થિર થાય ત્યારે અંતિમ કોણીય વેગ, $\omega = 0 \text{ rad/s}$.
અચળ પ્રતિપ્રવેગ, $\alpha = -\pi \text{ rad/s}^2$ (ઋણ નિશાની ધીમા પડવાની સૂચક છે).
કોણીય ગતિના પ્રથમ સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા, $\omega = \omega_0 + \alpha t$:
$0 = 5\pi + (-\pi)t$.
$t = \frac{5\pi}{\pi} = 5 \text{ s}$.
169
MediumMCQ
$0.8 \ m$ વ્યાસ અને $4 \ kg$ દળ ધરાવતી એક વર્તુળાકાર તકતી લીસા સમક્ષિતિજ સમતલ પર ગબડે છે. જો તકતી પર $2.56 \ N \ m$ ટોર્ક લાગતું હોય,તો તેનો કોણીય પ્રવેગ કેટલો હશે?
A
$8 \ rad \ s^{-2}$
B
$4 \ rad \ s^{-2}$
C
$2 \ rad \ s^{-2}$
D
$16 \ rad \ s^{-2}$

Solution

(A) આપેલ છે: વ્યાસ $D = 0.8 \ m$,તેથી ત્રિજ્યા $R = 0.4 \ m$. દળ $M = 4 \ kg$. ટોર્ક $\tau = 2.56 \ N \ m$.
વર્તુળાકાર તકતી માટે,તેની કેન્દ્રિય અક્ષ પર જડત્વની ચાકમાત્રા $I = \frac{1}{2} M R^2$ છે.
$I = \frac{1}{2} \times 4 \times (0.4)^2 = 2 \times 0.16 = 0.32 \ kg \ m^2$.
સંબંધ $\tau = I \alpha$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $\alpha$ એ કોણીય પ્રવેગ છે:
$\alpha = \frac{\tau}{I} = \frac{2.56}{0.32}$.
$\alpha = 8 \ rad \ s^{-2}$.
170
MediumMCQ
એક પદાર્થનો કોણીય વેગ $1.5 \ s$ ના સમયમાં $6 \ rad \ s^{-1}$ થી બદલાઈને $21 \ rad \ s^{-1}$ થાય છે. જો પદાર્થની જડત્વની ચાકમાત્રા $100 \ g \ m^2$ હોય,તો પદાર્થના કોણીય વેગમાનમાં થતા ફેરફારનો દર કેટલો હશે ($N \ m$ માં)?
A
$0.12$
B
$0.6$
C
$1$
D
$0.8$

Solution

(C) કોણીય વેગમાનમાં થતા ફેરફારનો દર એ લાગુ પાડવામાં આવેલા બાહ્ય ટોર્ક જેટલો હોય છે,જે $\tau = \frac{dL}{dt}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કારણ કે $L = I\omega$,તેથી $\frac{dL}{dt} = I \frac{d\omega}{dt} = I \alpha$ થાય.
આપેલ છે:
પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_i = 6 \ rad \ s^{-1}$
અંતિમ કોણીય વેગ $\omega_f = 21 \ rad \ s^{-1}$
સમયગાળો $\Delta t = 1.5 \ s$
જડત્વની ચાકમાત્રા $I = 100 \ g \ m^2 = 0.1 \ kg \ m^2$.
સૌ પ્રથમ,કોણીય પ્રવેગ $\alpha = \frac{\omega_f - \omega_i}{\Delta t} = \frac{21 - 6}{1.5} = \frac{15}{1.5} = 10 \ rad \ s^{-2}$ ગણો.
હવે,કોણીય વેગમાનમાં થતા ફેરફારનો દર: $\frac{dL}{dt} = I \alpha = 0.1 \ kg \ m^2 \times 10 \ rad \ s^{-2} = 1 \ N \ m$ (અથવા $kg \ m^2 \ s^{-2}$).
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
171
EasyMCQ
$0.4 \,m$ ત્રિજ્યા ધરાવતું એક પૈડું તેની ધરી પર મુક્તપણે ફરી શકે છે,જે આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. તેની ધાર પર એક દોરી વીંટાળેલી છે અને $4 \,kg$ દળ લટકાવેલું છે. ટોર્કને કારણે તેમાં $8 \,rad \,s^{-2}$ નો કોણીય પ્રવેગ ઉત્પન્ન થાય છે. તો,પૈડાની જડત્વની ચાકમાત્રા કેટલી હશે? $(g = 10 \,m \,s^{-2})$
Question diagram
A
$2 \,kg \,m^2$
B
$1 \,kg \,m^2$
C
$4 \,kg \,m^2$
D
$8 \,kg \,m^2$

Solution

(A) આપેલ છે:
પૈડાની ત્રિજ્યા,$r = 0.4 \,m$
કોણીય પ્રવેગ,$\alpha = 8 \,rad \,s^{-2}$
લટકાવેલ દળ,$m = 4 \,kg$
ગુરુત્વપ્રવેગ,$g = 10 \,m \,s^{-2}$
ધાર પર લટકાવેલા દળના વજન દ્વારા ઉત્પન્ન થતું ટોર્ક $\tau$ નીચે મુજબ છે:
$\tau = m \cdot g \cdot r$
વળી,ટોર્ક એ જડત્વની ચાકમાત્રા $I$ અને કોણીય પ્રવેગ $\alpha$ સાથે નીચેના સમીકરણ દ્વારા સંબંધિત છે:
$\tau = I \cdot \alpha$
ટોર્ક માટેના બંને સમીકરણોને સરખાવતા:
$I \cdot \alpha = m \cdot g \cdot r$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$I \cdot 8 = 4 \times 10 \times 0.4$
$I \cdot 8 = 16$
$I = \frac{16}{8} = 2 \,kg \,m^2$
તેથી,પૈડાની જડત્વની ચાકમાત્રા $2 \,kg \,m^2$ છે.
Solution diagram
172
EasyMCQ
એક સમાન વર્તુળાકાર વ્હીલ પર લાગતું અચળ ટોર્ક તેના કોણીય વેગમાનને $4 \,s$ માં $A_0$ થી બદલીને $4 \,A_0$ કરે છે. ટોર્કનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$\frac{3 \,A_0}{4}$
B
$A_0$
C
$4 \,A_0$
D
$12 \,A_0$

Solution

(A) ટોર્ક $\tau$ અને કોણીય વેગમાન $L$ વચ્ચેનો સંબંધ $\tau = \frac{dL}{dt}$ સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં પ્રારંભિક કોણીય વેગમાન $L_i = A_0$ અને અંતિમ કોણીય વેગમાન $L_f = 4 \,A_0$ આપેલ છે.
સમયગાળો $\Delta t = 4 \,s$ છે.
કોણીય વેગમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta L = L_f - L_i = 4 \,A_0 - A_0 = 3 \,A_0$ છે.
તેથી, ટોર્કનું મૂલ્ય $\tau = \frac{\Delta L}{\Delta t} = \frac{3 \,A_0}{4}$ થશે.
173
MediumMCQ
$20 \,kg$ દળ અને $30 \,cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતું એક પૈડું $80 \,rev/min$ ની કોણીય ઝડપે ફરી રહ્યું છે, ત્યારે મોટર બંધ કરવામાં આવે છે। ધરી પરના ઘર્ષણને અવગણતા, પૈડાને $5 \,rev$ માં સ્થિર કરવા માટે સ્પર્શકની દિશામાં કેટલું બળ લગાડવું પડે તેની ગણતરી કરો। ($\pi \,N$ માં)
A
$1.06$
B
$2.06$
C
$3.06$
D
$4.06$

Solution

(A) આપેલ છે: પૈડાનું દળ $m = 20 \,kg$, ત્રિજ્યા $R = 30 \,cm = 0.3 \,m$.
પ્રારંભિક કોણીય ઝડપ $\omega_0 = 80 \,rpm = \frac{80 \times 2 \pi}{60} = \frac{8 \pi}{3} \,rad/s$.
કોણીય સ્થાનાંતર $\theta = 5 \,rev = 5 \times 2 \pi = 10 \pi \,rad$.
અંતિમ કોણીય ઝડપ $\omega = 0$.
રોટેશનલ ગતિશાસ્ત્રના સમીકરણ $\omega^2 = \omega_0^2 + 2 \alpha \theta$ નો ઉપયોગ કરીને, આપણે કોણીય પ્રવેગ $\alpha$ શોધીએ:
$\alpha = \frac{\omega^2 - \omega_0^2}{2 \theta} = \frac{0 - (8 \pi / 3)^2}{2 \times 10 \pi} = -\frac{64 \pi^2 / 9}{20 \pi} = -\frac{16 \pi}{45} \,rad/s^2$.
અવરોધક ટોર્ક $\tau$ એ સ્પર્શક બળ $F$ દ્વારા પૂરો પાડવામાં આવે છે:
$\tau = I \alpha = F R$.
ચકતી માટે, $I = \frac{1}{2} m R^2$.
તેથી, $F = \frac{I \alpha}{R} = \frac{1}{2} m R \alpha$.
કિંમતો મૂકતા: $F = \frac{1}{2} \times 20 \times 0.3 \times \left| -\frac{16 \pi}{45} \right| = 10 \times 0.3 \times \frac{16 \pi}{45} = 3 \times \frac{16 \pi}{45} = \frac{16 \pi}{15} \approx 1.06 \pi \,N$.
174
EasyMCQ
$M$ દળ અને $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતી એક તકતી $a$ જેટલા કોણીય પ્રવેગ સાથે ભ્રમણ કરતી હોય,તો તકતી પર લાગતું ટોર્ક કેટલું હશે?
A
$M R^2 a$
B
$\frac{M R^2 a}{2}$
C
$\frac{2 M R^2 a}{5}$
D
$\frac{M R^2 a}{12}$

Solution

(B) તકતીની તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી અક્ષને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા $I = \frac{1}{2} M R^2$ છે.
અહીં કોણીય પ્રવેગ $\alpha = a$ આપેલ છે.
ભ્રમણ કરતી વસ્તુ પર લાગતું ટોર્ક $\tau$ શોધવા માટેનું સૂત્ર $\tau = I \alpha$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$\tau = (\frac{1}{2} M R^2) \times a$ મળે.
તેથી,તકતી પર લાગતું ટોર્ક $\tau = \frac{M R^2 a}{2}$ થાય.
175
MediumMCQ
$\text{એક પદાર્થની અક્ષને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા } 4 \,kg-m^2 \text{ છે. પદાર્થ શરૂઆતમાં સ્થિર છે અને તેના પર તે જ અક્ષ પર } 8 \,N-m \text{ નું ટોર્ક લાગે છે. } 20 \,s \text{ માં ટોર્ક દ્વારા થયેલું કાર્ય,જૂલમાં કેટલું હશે?}$
A
$40$
B
$640$
C
$2560$
D
$3200$

Solution

(D) $\text{આપેલ છે: જડત્વની ચાકમાત્રા } I = 4 \,kg-m^2, \text{ટોર્ક } \tau = 8 \,N-m, \text{અને સમય } t = 20 \,s. \text{ પદાર્થ સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ થાય છે,તેથી પ્રારંભિક કોણીય વેગ } \omega_0 = 0.
\text{સંબંધ } \tau = I \alpha \text{ નો ઉપયોગ કરતા,કોણીય પ્રવેગ } \alpha \text{ નીચે મુજબ મળે: }
\alpha = \frac{\tau}{I} = \frac{8}{4} = 2 \,rad/s^2.
\text{સમય } t \text{ માં કોણીય સ્થાનાંતર } \theta \text{ નીચે મુજબ મળે: }
\theta = \omega_0 t + \frac{1}{2} \alpha t^2 = 0 + \frac{1}{2} \times 2 \times (20)^2 = 400 \,rad.
\text{ટોર્ક દ્વારા થયેલું કાર્ય } W \text{ નીચે મુજબ મળે: }
W = \tau \theta = 8 \,N-m \times 400 \,rad = 3200 \,J.$
176
MediumMCQ
$25 \,kg$ દળ ધરાવતા ફ્લાયવ્હીલની ત્રિજ્યા $0.2 \,m$ છે. તે $240 \,rpm$ થી ફરે છે. તેને $20 \,s$ માં સ્થિર કરવા માટે જરૂરી ટોર્ક કેટલો હશે?
A
$2 \pi \,Nm$
B
$0.4 \pi \,Nm$
C
$\frac{2}{\pi} \,Nm$
D
$4 \pi \,Nm$

Solution

(B) આપેલ છે: દળ $M = 25 \,kg$,ત્રિજ્યા $R = 0.2 \,m$,પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_i = 240 \,rpm = \frac{240 \times 2 \pi}{60} \,rad/s = 8 \pi \,rad/s$,સમય $t = 20 \,s$,અંતિમ કોણીય વેગ $\omega_f = 0 \,rad/s$.
સૌ પ્રથમ,કોણીય પ્રતિપ્રવેગ $\alpha$ શોધો:
$\alpha = \frac{\omega_i - \omega_f}{t} = \frac{8 \pi - 0}{20} = \frac{8 \pi}{20} = 0.4 \pi \,rad/s^2$.
ત્યારબાદ,ફ્લાયવ્હીલની જડત્વની ચાકમાત્રા $I$ શોધો (તે તકતી છે તેમ ધારતા):
$I = M R^2 = 25 \times (0.2)^2 = 25 \times 0.04 = 1 \,kg \cdot m^2$.
છેલ્લે,ટોર્ક $\tau$ શોધો:
$\tau = I \alpha = 1 \times 0.4 \pi = 0.4 \pi \,Nm$.
177
MediumMCQ
$L$ લંબાઈ અને $m$ દળનો એક સમાન પાતળો સળિયો લીસી આડી ટેબલ પર પડેલો છે. એક આડો આઘાત $P$ અચાનક સળિયાના એક છેડે લંબરૂપે લગાડવામાં આવે છે. આઘાત પછી સળિયાની કુલ ઉર્જા કેટલી હશે?
A
$\frac{P^{2}}{m}$
B
$\frac{7 P^{2}}{8 m}$
C
$\frac{13 P^{2}}{2 m}$
D
$\frac{2 P^{2}}{m}$

Solution

(D) જ્યારે સળિયાના એક છેડે આઘાત $P$ લગાડવામાં આવે છે,ત્યારે દ્રવ્યમાન કેન્દ્રનું રેખીય વેગમાન $P = mv$ થાય છે,તેથી દ્રવ્યમાન કેન્દ્રનો વેગ $v = \frac{P}{m}$ મળે છે.
દ્રવ્યમાન કેન્દ્રની સાપેક્ષ કોણીય આઘાત $J = P \times \frac{L}{2}$ છે. કારણ કે $J = I\omega$,જ્યાં $I = \frac{mL^2}{12}$ એ દ્રવ્યમાન કેન્દ્રની સાપેક્ષ જડત્વની ચાકમાત્રા છે,તેથી $\omega = \frac{P(L/2)}{mL^2/12} = \frac{6P}{mL}$ મળે છે.
કુલ ગતિ ઉર્જા $K$ એ સ્થાનાંતરિત અને ચાકગતિ ઉર્જાનો સરવાળો છે: $K = K_{trans} + K_{rot} = \frac{1}{2}mv^2 + \frac{1}{2}I\omega^2$.
કિંમતો મૂકતા: $K = \frac{1}{2}m\left(\frac{P}{m}\right)^2 + \frac{1}{2}\left(\frac{mL^2}{12}\right)\left(\frac{6P}{mL}\right)^2$.
$K = \frac{P^2}{2m} + \frac{1}{2}\left(\frac{mL^2}{12}\right)\left(\frac{36P^2}{m^2L^2}\right) = \frac{P^2}{2m} + \frac{3P^2}{2m} = \frac{4P^2}{2m} = \frac{2P^2}{m}$.
Solution diagram
178
DifficultMCQ
$10 \ \text{cm}$ ત્રિજ્યા ધરાવતી બે વર્તુળાકાર તકતીઓ (discs) ને $30 \ \text{cm}$ લંબાઈ અને $600 \ \text{g}$ દળ ધરાવતા સળિયા વડે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ તેમના કેન્દ્રો પર જોડવામાં આવી છે. જો દરેક તકતીનું દળ $600 \ \text{g}$ હોય અને બે તકતીઓ વચ્ચે લાગતું ટોર્ક $43 \times 10^{5} \ \text{dyne cm}$ હોય,તો આપેલ અક્ષ $AB$ ની આસપાસ તકતીઓનો કોણીય પ્રવેગ . . . . . . $\text{rad/s}^{2}$ છે.
Question diagram
A
$22$
B
$11$
C
$100$
D
$27$

Solution

(B) અક્ષ $AB$ ની આસપાસ તંત્રની જડત્વની ચાકમાત્રા $I$ એ બે તકતીઓ અને સળિયાની જડત્વની ચાકમાત્રાનો સરવાળો છે.
દરેક તકતી માટે,અક્ષ $AB$ ડાબી તકતીના કેન્દ્રથી $10 \ \text{cm}$ $(R)$ અંતરે અને જમણી તકતીના કેન્દ્રથી $20 \ \text{cm}$ $(2R)$ અંતરે છે.
સમાંતર અક્ષના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,$I_{disc} = I_{cm} + md^2$.
ડાબી તકતી માટે: $I_1 = \frac{1}{4}mR^2 + mR^2 = \frac{5}{4}mR^2$.
જમણી તકતી માટે: $I_2 = \frac{1}{4}mR^2 + m(2R)^2 = \frac{17}{4}mR^2$.
$L = 3R = 30 \ \text{cm}$ લંબાઈના સળિયા માટે,અક્ષ $AB$ એક છેડાથી $10 \ \text{cm}$ દૂરના બિંદુમાંથી પસાર થાય છે. $AB$ થી સળિયાના કેન્દ્રનું અંતર $d = 5 \ \text{cm} = R/2$ છે.
$I_{rod} = I_{cm} + md^2 = \frac{mL^2}{12} + m(R/2)^2 = \frac{m(3R)^2}{12} + \frac{mR^2}{4} = \frac{9mR^2}{12} + \frac{mR^2}{4} = \frac{3mR^2}{4} + \frac{mR^2}{4} = mR^2$.
કુલ $I = I_1 + I_2 + I_{rod} = \frac{5}{4}mR^2 + \frac{17}{4}mR^2 + mR^2 = \frac{22}{4}mR^2 + mR^2 = 5.5mR^2 + mR^2 = 6.5mR^2$.
આપેલ છે કે $m = 600 \ \text{g}$,$R = 10 \ \text{cm}$.
$I = 6.5 \times 600 \times (10)^2 = 6.5 \times 60000 = 390000 \ \text{g cm}^2 = 39 \times 10^4 \ \text{g cm}^2$.
કોણીય પ્રવેગ $\alpha = \frac{\tau}{I} = \frac{43 \times 10^5}{39 \times 10^4} = \frac{430}{39} \approx 11.02 \ \text{rad/s}^2$.
આમ,કોણીય પ્રવેગ આશરે $11 \ \text{rad/s}^2$ છે.
179
DifficultMCQ
$M$ દળ અને $L$ લંબાઈનો એક પાતળો સમાન સળિયો આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ તેના નીચેના છેડાથી $\frac{L}{3}$ ઊંચાઈએ ધરી પર રાખેલ છે. સળિયાને શિરોલંબ સ્થિતિમાંથી પડવા દેવામાં આવે છે અને તે ટેબલ પર આડો પડે છે. જ્યારે તે ટેબલની સપાટીને અથડાય ત્યારે આ સળિયાનો કોણીય વેગ . . . . . . છે. ($g$ = ગુરુત્વાકર્ષણ પ્રવેગ)
Question diagram
A
$\sqrt{\frac{3}{2} \frac{g}{L}}$
B
$\frac{3}{\sqrt{2}}\sqrt{\frac{g}{L}}$
C
$\frac{1}{\sqrt{2}}\sqrt{\frac{g}{L}}$
D
$\sqrt{\frac{3g}{L}}$

Solution

(D) સળિયો નીચેના છેડાથી $\frac{L}{3}$ અંતરે ધરી પર રાખેલ છે. સળિયાનું દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર નીચેના છેડાથી $\frac{L}{2}$ અંતરે છે.
શરૂઆતમાં,દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર ધરી બિંદુથી $h_i = \frac{L}{2} - \frac{L}{3} = \frac{L}{6}$ ઊંચાઈ પર છે.
જ્યારે સળિયો ટેબલને અથડાય છે,ત્યારે દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર ધરી બિંદુ જેટલી જ સપાટી પર હોય છે,તેથી અંતિમ ઊંચાઈ $h_f = 0$ છે.
સ્થિતિ ઊર્જામાં ફેરફાર $\Delta PE = Mg(h_f - h_i) = -Mg\frac{L}{6}$ છે.
ઊર્જા સંરક્ષણના સિદ્ધાંત મુજબ,સ્થિતિ ઊર્જામાં ઘટાડો એ પરિભ્રમણ ગતિ ઊર્જામાં વધારા બરાબર છે: $Mg\frac{L}{6} = \frac{1}{2} I \omega^2$.
ધરી બિંદુની આસપાસ જડત્વની ચાકમાત્રા $I$ (જે છેડાથી $\frac{L}{3}$ અંતરે છે) સમાંતર અક્ષ પ્રમેયનો ઉપયોગ કરીને ગણવામાં આવે છે: $I = I_{cm} + M d^2 = \frac{ML^2}{12} + M(\frac{L}{2} - \frac{L}{3})^2 = \frac{ML^2}{12} + M(\frac{L}{6})^2 = \frac{ML^2}{12} + \frac{ML^2}{36} = \frac{3ML^2 + ML^2}{36} = \frac{4ML^2}{36} = \frac{ML^2}{9}$.
ઊર્જા સમીકરણમાં $I$ મૂકતા: $Mg\frac{L}{6} = \frac{1}{2} (\frac{ML^2}{9}) \omega^2$.
$Mg\frac{L}{6} = \frac{ML^2}{18} \omega^2$.
$\omega^2 = \frac{MgL}{6} \cdot \frac{18}{ML^2} = \frac{3g}{L}$.
$\omega = \sqrt{\frac{3g}{L}}$.
180
MediumMCQ
$m$ અને $2m$ દળ ધરાવતા બે નાના દડાઓ $d$ લંબાઈના અને અવગણ્ય દળ ધરાવતા સળિયાના બંને છેડે જોડાયેલા છે. જો આ તંત્રનું દ્રવ્યમાન કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી અને સળિયાને લંબ અક્ષ $(A)$ ને અનુલક્ષીને કોણીય વેગમાન $L$ હોય,તો અક્ષ $A$ ને અનુલક્ષીને તંત્રનો કોણીય વેગ કેટલો હશે?
A
$ \frac{3}{2}\frac{L}{md^{2}} $
B
$ \frac{2L}{md^{2}} $
C
$ \frac{4}{3}\frac{L}{md^{2}} $
D
$ \frac{2L}{5md^{2}} $

Solution

(A) કોણીય વેગમાન $L = I\omega$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I$ એ જડત્વની ચાકમાત્રા છે અને $\omega$ એ કોણીય વેગ છે. તેથી,$\omega = \frac{L}{I}$.
પ્રથમ,તંત્રના દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર $(CM)$ નું સ્થાન શોધો. ધારો કે $m$ દળ $x = 0$ પર છે અને $2m$ દળ $x = d$ પર છે. $CM$ નું સ્થાન $x_{cm} = \frac{m(0) + 2m(d)}{m + 2m} = \frac{2md}{3m} = \frac{2d}{3}$ છે.
$CM$ થી $m$ દળનું અંતર $r_1 = \frac{2d}{3}$ છે,અને $CM$ થી $2m$ દળનું અંતર $r_2 = d - \frac{2d}{3} = \frac{d}{3}$ છે.
$CM$ માંથી પસાર થતી અક્ષને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા $I = m(r_1)^2 + 2m(r_2)^2 = m(\frac{2d}{3})^2 + 2m(\frac{d}{3})^2$ છે.
$I = m(\frac{4d^2}{9}) + 2m(\frac{d^2}{9}) = \frac{4md^2 + 2md^2}{9} = \frac{6md^2}{9} = \frac{2}{3}md^2$.
કોણીય વેગના સૂત્રમાં $I$ ની કિંમત મૂકતા: $\omega = \frac{L}{\frac{2}{3}md^2} = \frac{3L}{2md^2}$.
181
DifficultMCQ
$4\text{ cm}$ ની ત્રિજ્યા અને $5\text{ kg}$ દળ ધરાવતો એક નક્કર ગોળો (ભ્રમણાક્ષ ગોળાના કેન્દ્રમાંથી પસાર થાય છે) $1200\text{ rpm}$ ના કોણીય વેગ સાથે ભ્રમણ કરે છે. તેના પર અચળ ટોર્ક લગાવીને તેને $10\text{ s}$ માં સ્થિર કરવામાં આવે છે. લાગુ પાડવામાં આવેલ ટોર્ક અને સ્થિર થાય તે પહેલાં તેણે કરેલા પરિભ્રમણોની સંખ્યા અનુક્રમે . . . . . . અને . . . . . . છે.
A
$0.128\pi\text{ Nm}$,$100$
B
$0.0128\pi\text{ Nm}$,$50$
C
$0.128\pi\text{ Nm}$,$50$
D
$0.0128\pi\text{ Nm}$,$100$

Solution

(D) પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_0 = 1200\text{ rpm} = \frac{1200 \times 2\pi}{60} = 40\pi\text{ rad/s}$.
કોણીય પ્રવેગ $\alpha = \frac{\Delta\omega}{\Delta t} = \frac{0 - 40\pi}{10} = -4\pi\text{ rad/s}^2$.
નક્કર ગોળાની જડત્વની આઘૂર્ણ $I = \frac{2}{5}mR^2 = \frac{2}{5} \times 5 \times (0.04\text{ m})^2 = 2 \times 0.0016 = 0.0032\text{ kg m}^2$.
લાગુ પાડેલ ટોર્ક $\tau = I|\alpha| = 0.0032 \times 4\pi = 0.0128\pi\text{ Nm}$.
કોણીય સ્થાનાંતર $\theta = \omega_0 t + \frac{1}{2}\alpha t^2 = 40\pi(10) + \frac{1}{2}(-4\pi)(10)^2 = 400\pi - 200\pi = 200\pi\text{ rad}$.
પરિભ્રમણોની સંખ્યા $N = \frac{\theta}{2\pi} = \frac{200\pi}{2\pi} = 100$.

System of Particles and Rotational Motion — Relation between Torque and Angular acceleration and it's Application · Frequently Asked Questions

1Are these System of Particles and Rotational Motion questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a System of Particles and Rotational Motion Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.