Gujarati

Relation between Torque and Angular acceleration and it's Application Questions in Gujarati

Class 11 Physics · System of Particles and Rotational Motion · Relation between Torque and Angular acceleration and it's Application

182+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 182 questions in Gujarati

51
EasyMCQ
જો કોઈ પદાર્થ પર અચળ ટોર્ક (બળની ચાકમાત્રા) કાર્ય કરતું હોય,તો તે પદાર્થ:
A
તેની સ્થિર અથવા સુરેખ પથ પર ગતિની અવસ્થામાં જળવાઈ રહે છે
B
રેખીય પ્રવેગ અનુભવે છે
C
કોણીય પ્રવેગ અનુભવે છે
D
અચળ ઝડપથી ભ્રમણ કરે છે

Solution

(C) ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમના ભ્રમણીય સમકક્ષ મુજબ,દ્રઢ પદાર્થ પર લાગતું ટોર્ક $\tau$ એ સંબંધ $\tau = I\alpha$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I$ એ જડત્વની ચાકમાત્રા છે અને $\alpha$ એ કોણીય પ્રવેગ છે.
અહીં ટોર્ક $\tau$ અચળ છે અને જડત્વની ચાકમાત્રા $I$ એ પદાર્થનો ગુણધર્મ હોવાથી,કોણીય પ્રવેગ $\alpha = \frac{\tau}{I}$ પણ અચળ રહેશે.
તેથી,પદાર્થ કોણીય પ્રવેગ અનુભવે છે.
52
DifficultMCQ
$31.4 \, N \cdot m$ નો એક અચળ ટોર્ક એક ધરી પર ફરેલા પૈડા પર લગાડવામાં આવે છે. જો પૈડાનો કોણીય પ્રવેગ $4\pi \, rad/s^2$ હોય,તો પૈડાની જડત્વની ચાકમાત્રા ....... $kg \cdot m^2$ છે. ($.5$ માં)
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$5$

Solution

(A) ટોર્ક $(\tau)$,જડત્વની ચાકમાત્રા $(I)$ અને કોણીય પ્રવેગ $(\alpha)$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે: $\tau = I \alpha$.
જડત્વની ચાકમાત્રા માટે સૂત્રને ગોઠવતા: $I = \frac{\tau}{\alpha}$.
આપેલ છે: $\tau = 31.4 \, N \cdot m$ અને $\alpha = 4\pi \, rad/s^2$.
$\pi \approx 3.14$ લેતા,$\alpha = 4 \times 3.14 = 12.56 \, rad/s^2$.
કિંમતો મૂકતા: $I = \frac{31.4}{12.56} = 2.5 \, kg \cdot m^2$.
આમ,જડત્વની ચાકમાત્રા $2.5 \, kg \cdot m^2$ છે.
53
EasyMCQ
જો કોઈ તંત્ર પર લાગતું બાહ્ય ટોર્ક $ \tau = 0 $ હોય, તો:
A
$ \omega = 0 $
B
$ \alpha = 0 $
C
$ J = 0 $
D
$ F = 0 $

Solution

(B) ટોર્ક અને કોણીય પ્રવેગ વચ્ચેનો સંબંધ $ \tau = I \alpha $ દ્વારા આપવામાં આવે છે, જ્યાં $ I $ એ જડત્વની ચાકમાત્રા છે અને $ \alpha $ એ કોણીય પ્રવેગ છે.
આપેલ છે કે બાહ્ય ટોર્ક $ \tau = 0 $ છે.
કોઈપણ પદાર્થની જડત્વની ચાકમાત્રા $ I $ શૂન્ય હોઈ શકે નહીં, તેથી $ \alpha = 0 $ થાય.
આમ, તંત્રનો કોણીય પ્રવેગ શૂન્ય છે.
54
MediumMCQ
એક મોટર વાહનનું એન્જિન $100 \, kW$ પાવર ઉત્પન્ન કરે છે. જો તે $1800 \, rpm$ ની ઝડપે પરિભ્રમણ કરતું હોય,તો તેના દ્વારા લાગતું ટોર્ક ...... $N-m$ છે.
A
$350$
B
$440$
C
$531$
D
$628$

Solution

(C) આપેલ છે: પાવર $P = 100 \, kW = 100 \times 10^3 \, W$.
કોણીય ઝડપ $n = 1800 \, rpm = \frac{1800}{60} \, rev/s = 30 \, rev/s$.
કોણીય વેગ $\omega = 2\pi n = 2\pi \times 30 = 60\pi \, rad/s$.
પાવર $P$,ટોર્ક $\tau$ અને કોણીય વેગ $\omega$ વચ્ચેનો સંબંધ $P = \tau \omega$ છે.
તેથી,ટોર્ક $\tau = \frac{P}{\omega} = \frac{100 \times 10^3}{60\pi} \, N-m$.
કિંમતની ગણતરી કરતા: $\tau = \frac{100000}{188.495} \approx 530.5 \, N-m$,જે આશરે $531 \, N-m$ થાય છે.
55
MediumMCQ
એક પૈડા પર લાગતું અચળ ટોર્ક તેના કોણીય વેગમાનને $4 \ s$ માં $A_0$ થી બદલીને $4A_0$ કરે છે,તો ટોર્કનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$ \frac{3A_0}{4} $
B
$ A_0 $
C
$ 4A_0 $
D
$ 12A_0 $

Solution

(A) ટોર્ક $(\tau)$ અને કોણીય વેગમાન $(L)$ વચ્ચેનો સંબંધ પરિભ્રમણ માટે ન્યૂટનના બીજા નિયમ દ્વારા આપવામાં આવે છે: $\tau = \frac{dL}{dt}$.
અહીં કોણીય વેગમાનમાં થતો ફેરફાર $\Delta L = L_2 - L_1 = 4A_0 - A_0 = 3A_0$ છે.
સમયગાળો $\Delta t = 4 \ s$ છે.
તેથી,અચળ ટોર્કનું મૂલ્ય $\tau = \frac{\Delta L}{\Delta t} = \frac{3A_0}{4}$ થશે.
56
EasyMCQ
જો $I$,$\alpha$,અને $\tau$ એ કોઈ પદાર્થની જડત્વની ચાકમાત્રા,કોણીય પ્રવેગ અને ટોર્ક (બળની ચાકમાત્રા) હોય,અને પદાર્થ કોઈ અક્ષને અનુલક્ષીને $\omega$ કોણીય વેગથી ભ્રમણ કરતો હોય,તો:
A
$\tau = I\alpha$
B
$\tau = I\omega$
C
$I = \tau \omega$
D
$\alpha = \tau \omega$

Solution

(A) કોઈ નિશ્ચિત અક્ષને અનુલક્ષીને ભ્રમણ કરતા દ્રઢ પદાર્થ માટે,પદાર્થ પર લાગતું ટોર્ક $\tau$,તેની જડત્વની ચાકમાત્રા $I$ અને કોણીય પ્રવેગ $\alpha$ સાથે $\tau = I\alpha$ સમીકરણ દ્વારા સંબંધિત છે.
આ ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ $F = ma$ નું ભ્રમણીય સમકક્ષ સ્વરૂપ છે.
57
MediumMCQ
$10 \ kg$ દળને એક વજનરહિત સળિયાના એક છેડે બાંધીને $30 \ cm$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં $10 \ rad/s$ ના કોણીય વેગથી ફેરવવામાં આવે છે. જો આ પદાર્થને બ્રેક લગાવીને $10 \ s$ માં સ્થિર કરવામાં આવે,તો લાગતા ટોર્કનું મૂલ્ય ...... $N-m$ થશે.
A
$0.9$
B
$1.2$
C
$2.3$
D
$0.5$

Solution

(A) આપેલ છે: દળ $m = 10 \ kg$,ત્રિજ્યા $r = 30 \ cm = 0.3 \ m$,પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_1 = 10 \ rad/s$,અંતિમ કોણીય વેગ $\omega_2 = 0 \ rad/s$,સમય $t = 10 \ s$.
સૌ પ્રથમ,કોણીય પ્રવેગ $\alpha$ ની ગણતરી કરો:
$\alpha = \frac{\omega_2 - \omega_1}{t} = \frac{0 - 10}{10} = -1 \ rad/s^2$.
કોણીય પ્રવેગનું મૂલ્ય $|\alpha| = 1 \ rad/s^2$ છે.
હવે,પદાર્થની જડત્વની ચાકમાત્રા $I$ શોધો:
$I = m r^2 = 10 \times (0.3)^2 = 10 \times 0.09 = 0.9 \ kg \cdot m^2$.
છેલ્લે,ટોર્ક $\tau$ ની ગણતરી કરો:
$\tau = I |\alpha| = 0.9 \times 1 = 0.9 \ N \cdot m$.
58
MediumMCQ
એક વ્હીલ જેની જડત્વની આઘૂર્ણ તેની ઉભી ધરીને અનુલક્ષીને $2 \; kg \cdot m^2$ છે,તે આ ધરીને અનુલક્ષીને $60 \; rpm$ ના દરે ફરે છે. એક મિનિટમાં વ્હીલનું પરિભ્રમણ અટકાવવા માટે જરૂરી ટોર્ક કેટલું હશે?
A
$ \frac{2\pi}{15} \; N \cdot m $
B
$ \frac{\pi}{12} \; N \cdot m $
C
$ \frac{\pi}{15} \; N \cdot m $
D
$ \frac{\pi}{18} \; N \cdot m $

Solution

(C) આપેલ છે: જડત્વની આઘૂર્ણ $I = 2 \; kg \cdot m^2$,પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_i = 60 \; rpm = \frac{60 \times 2\pi}{60} \; rad/s = 2\pi \; rad/s$,અંતિમ કોણીય વેગ $\omega_f = 0 \; rad/s$,સમય $t = 1 \; minute = 60 \; s$.
કોણીય પ્રવેગ $\alpha = \frac{\omega_f - \omega_i}{t} = \frac{0 - 2\pi}{60} = -\frac{\pi}{30} \; rad/s^2$.
ટોર્કનું મૂલ્ય $\tau = |I \alpha| = 2 \times \left| -\frac{\pi}{30} \right| = \frac{2\pi}{30} = \frac{\pi}{15} \; N \cdot m$.
59
MediumMCQ
$5 \times 10^{-3} \ kg \ m^2$ જેટલી જડત્વની ચાકમાત્રા ધરાવતું એક પૈડું $20 \ rev/s$ ના દરે ભ્રમણ કરે છે. પૈડાને $10 \ s$ માં રોકવા માટે જરૂરી ટોર્કનું મૂલ્ય $... \times 10^{-2} \ N \ m$ છે. ($\pi$ માં)
A
$2$
B
$2.5$
C
$4$
D
$4.5$

Solution

(A) આપેલ છે: જડત્વની ચાકમાત્રા $I = 5 \times 10^{-3} \ kg \ m^2$, પ્રારંભિક આવૃત્તિ $n_1 = 20 \ rev/s$, અંતિમ આવૃત્તિ $n_2 = 0 \ rev/s$, સમય $t = 10 \ s$.
કોણીય પ્રવેગ $\alpha$ નીચે મુજબ મળે: $\alpha = \frac{\omega_2 - \omega_1}{t} = \frac{2\pi(n_2 - n_1)}{t}$.
કિંમતો મૂકતા: $\alpha = \frac{2\pi(0 - 20)}{10} = -4\pi \ rad/s^2$.
ટોર્ક $\tau$ નું મૂલ્ય $\tau = I|\alpha|$ દ્વારા મળે છે.
$\tau = (5 \times 10^{-3}) \times (4\pi) = 20\pi \times 10^{-3} = 2\pi \times 10^{-2} \ N \ m$.
આમ, જરૂરી મૂલ્ય $2\pi$ છે.
60
DifficultMCQ
એક પૈડાંની તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી અક્ષને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા $200 \, kg \cdot m^2$ છે. પૈડાંને ફેરવવા માટે $1000 \, N \cdot m$ નું અચળ ટોર્ક લગાડવામાં આવે છે. $3 \, s$ પછી પૈડાંનો કોણીય વેગ ........ $rad/s$ હશે.
A
$15$
B
$10$
C
$5$
D
$1$

Solution

(A) આપેલ છે: જડત્વની ચાકમાત્રા $I = 200 \, kg \cdot m^2$,ટોર્ક $\tau = 1000 \, N \cdot m$,સમય $t = 3 \, s$,પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_0 = 0 \, rad/s$.
સંબંધ $\tau = I \alpha$ નો ઉપયોગ કરતા,કોણીય પ્રવેગ $\alpha$:
$\alpha = \frac{\tau}{I} = \frac{1000}{200} = 5 \, rad/s^2$.
ચાકગતિના સમીકરણ $\omega = \omega_0 + \alpha t$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\omega = 0 + (5 \times 3) = 15 \, rad/s$.
61
MediumMCQ
પૃથ્વીના પરિભ્રમણને એક દિવસમાં રોકવા માટે વિષુવવૃત્ત પર સ્પર્શકની દિશામાં કેટલું અચળ બળ લગાડવું પડે?
A
$ 1.3 \times 10^{22} \, N $
B
$ 8.26 \times 10^{28} \, N $
C
$ 1.3 \times 10^{23} \, N $
D
આપેલ પૈકી કોઈ નહીં

Solution

(A) પૃથ્વીનો પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_1 = \frac{2\pi}{T}$ rad/s છે,જ્યાં $T = 86400 \, s$. અંતિમ કોણીય વેગ $\omega_2 = 0$ છે. લીધેલ સમય $t = 86400 \, s$ છે.
કોણીય પ્રવેગ $\alpha = \frac{\omega_2 - \omega_1}{t} = \frac{0 - \frac{2\pi}{86400}}{86400} = -\frac{2\pi}{(86400)^2} \, rad/s^2$ છે.
જરૂરી ટોર્ક $\tau = I\alpha$ છે,જ્યાં $I = \frac{2}{5}MR^2$ એ પૃથ્વીની જડત્વની આઘૂર્ણ છે.
સ્પર્શક બળ $F$ એ ટોર્ક સાથે $\tau = FR$ દ્વારા સંબંધિત છે,તેથી $F = \frac{I\alpha}{R} = \frac{2}{5}MR\alpha$.
કિંમતો મૂકતા: $M = 6 \times 10^{24} \, kg$,$R = 6.4 \times 10^6 \, m$,અને $\alpha = \frac{2\pi}{(86400)^2}$.
$F = \frac{2}{5} \times (6 \times 10^{24}) \times (6.4 \times 10^6) \times \frac{2\pi}{(86400)^2} \approx 1.3 \times 10^{22} \, N$.
62
EasyMCQ
એક પૈડાંનું કોણીય વેગમાન $3$ સેકન્ડમાં $2L$ થી બદલાઈને $5L$ થાય છે. પૈડાં પર લાગતા ટોર્કનું મૂલ્ય કેટલું છે?
A
$L$
B
$L/2$
C
$L/3$
D
$L/5$

Solution

(A) કોઈ પદાર્થ પર લાગતું ટોર્ક $\tau$ એ તેના કોણીય વેગમાન $L$ માં થતા ફેરફારના દર જેટલું હોય છે,જેનું સૂત્ર છે: $\tau = \frac{dL}{dt}$.
આપેલ છે:
પ્રારંભિક કોણીય વેગમાન $L_1 = 2L$.
અંતિમ કોણીય વેગમાન $L_2 = 5L$.
સમયગાળો $\Delta t = 3 \ s$.
આ કિંમતોને સૂત્રમાં મૂકતા:
$\tau = \frac{L_2 - L_1}{\Delta t} = \frac{5L - 2L}{3} = \frac{3L}{3} = L$.
આમ,પૈડાં પર લાગતા ટોર્કનું મૂલ્ય $L$ છે.
63
MediumMCQ
$30 \, N \cdot m$ નું ટોર્ક $5 \, kg$ દળ અને $2 \, kg \cdot m^2$ જડત્વની ચાકમાત્રા ધરાવતા પૈડા પર $10 \, s$ માટે લગાડવામાં આવે છે. $10 \, s$ માં પૈડાનું કોણીય સ્થાનાંતર ....... રેડિયન થશે.
A
$750$
B
$1500$
C
$3000$
D
$6000$

Solution

(A) આપેલ છે: ટોર્ક $\tau = 30 \, N \cdot m$,જડત્વની ચાકમાત્રા $I = 2 \, kg \cdot m^2$,સમય $t = 10 \, s$,પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_0 = 0$.
સૌ પ્રથમ,$\tau = I\alpha$ સંબંધનો ઉપયોગ કરીને કોણીય પ્રવેગ $\alpha$ શોધો:
$\alpha = \frac{\tau}{I} = \frac{30}{2} = 15 \, rad/s^2$.
હવે,કોણીય સ્થાનાંતર $\theta$ શોધવા માટે ચાકગતિના ગતિશાસ્ત્રના સમીકરણનો ઉપયોગ કરો:
$\theta = \omega_0 t + \frac{1}{2} \alpha t^2$.
કિંમતો મૂકતા:
$\theta = 0 \times 10 + \frac{1}{2} \times 15 \times (10)^2 = 0.5 \times 15 \times 100 = 750 \, rad$.
64
EasyMCQ
જો કોઈ પદાર્થ પર તેના દ્રવ્યમાન કેન્દ્રથી દૂર કોઈ બિંદુ પર બળ લાગે,તો:
A
રેખીય પ્રવેગ બદલાય છે.
B
કોણીય પ્રવેગ બદલાય છે.
C
બંને બદલાય છે.
D
ઉપરોક્તમાંથી કોઈ નહીં.

Solution

(C) જ્યારે કોઈ પદાર્થ પર તેના દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર સિવાયના કોઈ બિંદુ પર બળ લાગે છે,ત્યારે તે દ્રવ્યમાન કેન્દ્રની સાપેક્ષમાં ચોખ્ખું બળ અને ટોર્ક બંને ઉત્પન્ન કરે છે.
ન્યૂટનના રેખીય ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,$F = ma$,રેખીય પ્રવેગ $a$ બદલાય છે.
ન્યૂટનના ભ્રમણ ગતિના બીજા નિયમ મુજબ,$\tau = I\alpha$,ટોર્ક $\tau$ ને કારણે કોણીય પ્રવેગ $\alpha$ માં ફેરફાર થાય છે.
તેથી,રેખીય અને કોણીય બંને પ્રવેગ બદલાય છે.
65
DifficultMCQ
એક પદાર્થની આપેલ અક્ષને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા $1.2 \ kg \cdot m^2$ છે. શરૂઆતમાં પદાર્થ સ્થિર છે. $1500 \ J$ ની ચાકગતિ ઉર્જા ઉત્પન્ન કરવા માટે,પદાર્થ પર $25 \ rad/s^2$ નો કોણીય પ્રવેગ કેટલા સમય ........ $(s)$ માટે લગાડવો પડશે?
A
$4$
B
$2$
C
$8$
D
$10$

Solution

(B) ચાકગતિ ઉર્જાનું સૂત્ર $K = \frac{1}{2} I \omega^2$ છે.
અહીં $K = 1500 \ J$ અને $I = 1.2 \ kg \cdot m^2$ આપેલ છે,તેથી:
$1500 = \frac{1}{2} \times 1.2 \times \omega^2$
$1500 = 0.6 \times \omega^2$
$\omega^2 = \frac{1500}{0.6} = 2500$
$\omega = 50 \ rad/s$.
પદાર્થ સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂઆત કરે છે,તેથી પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_0 = 0$ છે.
ગતિના સમીકરણ $\omega = \omega_0 + \alpha t$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $\alpha = 25 \ rad/s^2$:
$50 = 0 + 25 \times t$
$t = \frac{50}{25} = 2 \ s$.
66
EasyMCQ
$5 \times 10^{-3} \ kg \cdot m^2$ જેટલી જડત્વની ચાકમાત્રા ધરાવતું એક પૈડું $20 \ rev/s$ ની ઝડપે ભ્રમણ કરે છે. તેને $20 \ s$ માં સ્થિર કરવા માટે જરૂરી કોણીય પ્રતિપ્રવેગનું મૂલ્ય કેટલું હશે?
A
$\pi \ rad/s^2$
B
$2\pi \ rad/s^2$
C
$4\pi \ rad/s^2$
D
$8\pi \ rad/s^2$

Solution

(B) આપેલ છે:
પ્રારંભિક આવૃત્તિ $n_1 = 20 \ rev/s$
અંતિમ આવૃત્તિ $n_2 = 0 \ rev/s$
સમય $t = 20 \ s$
પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_1 = 2\pi n_1 = 2\pi \times 20 = 40\pi \ rad/s$
અંતિમ કોણીય વેગ $\omega_2 = 2\pi n_2 = 0 \ rad/s$
ગતિના સમીકરણ $\omega_2 = \omega_1 + \alpha t$ નો ઉપયોગ કરતા:
$0 = 40\pi + \alpha(20)$
$\alpha = -\frac{40\pi}{20} = -2\pi \ rad/s^2$
આમ,કોણીય પ્રતિપ્રવેગનું મૂલ્ય $2\pi \ rad/s^2$ છે.
67
MediumMCQ
$5 \times 10^{-3} \ kg \cdot m^2$ જેટલી જડત્વની ચાકમાત્રા ધરાવતું એક પૈડું $20 \ rev/s$ ની ઝડપે ભ્રમણ કરે છે. તેને $10 \ s$ માં સ્થિર કરવા માટે જરૂરી ટોર્ક કેટલું હશે?
A
$2\pi \times 10^{-2} \ N \cdot m$
B
$2\pi \times 10^{2} \ N \cdot m$
C
$4\pi \times 10^{-2} \ N \cdot m$
D
$4\pi \times 10^{2} \ N \cdot m$

Solution

(A) આપેલ છે: જડત્વની ચાકમાત્રા $I = 5 \times 10^{-3} \ kg \cdot m^2$,પ્રારંભિક આવૃત્તિ $n_1 = 20 \ rev/s$,અંતિમ આવૃત્તિ $n_2 = 0 \ rev/s$,સમય $t = 10 \ s$.
પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_1 = 2\pi n_1 = 2\pi \times 20 = 40\pi \ rad/s$.
અંતિમ કોણીય વેગ $\omega_2 = 2\pi n_2 = 0 \ rad/s$.
કોણીય પ્રવેગ $\alpha = \frac{\omega_2 - \omega_1}{t} = \frac{0 - 40\pi}{10} = -4\pi \ rad/s^2$.
જરૂરી ટોર્કનું મૂલ્ય $\tau = I|\alpha|$ છે.
$\tau = (5 \times 10^{-3}) \times 4\pi = 20\pi \times 10^{-3} = 2\pi \times 10^{-2} \ N \cdot m$.
68
AdvancedMCQ
એક અસમાન સળિયો $OA$ જેની રેખીય દળ ઘનતા $\lambda = \lambda_0 x$ ($\lambda_0$ અચળાંક છે) છે,તેને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $O$ આગળ હિન્જ જોઈન્ટ અને હલકા દોરી વડે છત સાથે લટકાવવામાં આવ્યો છે. દોરી કાપ્યા પછી તરત જ સળિયાનો કોણીય પ્રવેગ શોધો.
Question diagram
A
$\frac{2g}{L}$
B
$\frac{g}{L}$
C
$\frac{4g}{3L}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર $X_{cm}$ નીચે મુજબ મળે છે:
$X_{cm} = \frac{\int x dm}{\int dm} = \frac{\int_{0}^{L} x (\lambda_0 x) dx}{\int_{0}^{L} (\lambda_0 x) dx} = \frac{\lambda_0 [x^3/3]_0^L}{\lambda_0 [x^2/2]_0^L} = \frac{L^3/3}{L^2/2} = \frac{2L}{3}$.
સળિયાનું કુલ દળ $M$:
$M = \int_{0}^{L} \lambda_0 x dx = \frac{\lambda_0 L^2}{2}$.
હિન્જ $O$ ની સાપેક્ષે જડત્વની ચાકમાત્રા $I$:
$I = \int x^2 dm = \int_{0}^{L} x^2 (\lambda_0 x) dx = \lambda_0 \int_{0}^{L} x^3 dx = \frac{\lambda_0 L^4}{4}$.
દોરી કાપ્યા પછી તરત જ,હિન્જ $O$ ની સાપેક્ષે ટોર્ક $\tau$ ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર પર લાગે છે:
$\tau = Mg \times X_{cm} = \left( \frac{\lambda_0 L^2}{2} \right) g \left( \frac{2L}{3} \right) = \frac{\lambda_0 g L^3}{3}$.
સંબંધ $\tau = I \alpha$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{\lambda_0 g L^3}{3} = \left( \frac{\lambda_0 L^4}{4} \right) \alpha$.
$\alpha$ માટે ઉકેલતા:
$\alpha = \frac{\lambda_0 g L^3}{3} \times \frac{4}{\lambda_0 L^4} = \frac{4g}{3L}$.
69
AdvancedMCQ
$l$ લંબાઈનો એક સમાન સળિયો,જે નીચેના છેડેથી મિજાગરા (hinged) વડે જોડાયેલ છે,તે શિરોલંબ સમતલમાં મુક્તપણે ફરી શકે છે. જો સળિયાને શરૂઆતમાં શિરોલંબ રાખવામાં આવે અને પછી મુક્ત કરવામાં આવે,તો જ્યારે તે સમક્ષિતિજ સાથે $45^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે ત્યારે સળિયાનો કોણીય પ્રવેગ કેટલો હશે? (આપેલ છે: જડત્વની ચાકમાત્રા $I = ml^2/3$)
A
$\frac{3g}{2\sqrt{2}l}$
B
$\frac{6g}{\sqrt{2}l}$
C
$\frac{\sqrt{2}g}{l}$
D
$\frac{2g}{l}$

Solution

(A) મિજાગરાની સાપેક્ષ સળિયા પર લાગતું ટોર્ક $\tau = mg \cdot r_{\perp}$ છે,જ્યાં $r_{\perp}$ એ મિજાગરાથી ગુરુત્વાકર્ષણ બળની કાર્યરેખાનું લંબ અંતર છે.
જ્યારે સળિયો સમક્ષિતિજ સાથે $\theta$ ખૂણો બનાવે છે,ત્યારે શિરોલંબ સાથેનો ખૂણો $(90^{\circ} - \theta)$ થાય છે. દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર મિજાગરાથી $l/2$ અંતરે છે.
લંબ અંતર $r_{\perp} = \frac{l}{2} \cos(90^{\circ} - \theta) = \frac{l}{2} \sin \theta$ છે.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમના પરિભ્રમણના સમકક્ષ નિયમ $\tau = I\alpha$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $\alpha$ કોણીય પ્રવેગ છે.
$mg \left( \frac{l}{2} \sin \theta \right) = I \alpha$.
$I = \frac{ml^2}{3}$ આપેલ હોવાથી:
$mg \frac{l}{2} \sin \theta = \left( \frac{ml^2}{3} \right) \alpha$.
$\alpha$ માટે ઉકેલતા:
$\alpha = \frac{mg \frac{l}{2} \sin \theta}{\frac{ml^2}{3}} = \frac{3g \sin \theta}{2l}$.
$\theta = 45^{\circ}$ માટે,$\sin 45^{\circ} = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
$\alpha = \frac{3g}{2l} \cdot \frac{1}{\sqrt{2}} = \frac{3g}{2\sqrt{2}l}$.
70
MediumMCQ
$2 \ m$ ત્રિજ્યા ધરાવતી ગરગડીને $F = (20t - 5t^2) \ N$ (જ્યાં $t$ સેકન્ડમાં છે) સ્પર્શકની દિશામાં બળ લગાડીને તેની ધરી પર ફેરવવામાં આવે છે. જો ગરગડીની તેની ભ્રમણ અક્ષને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા $10 \ kg \cdot m^2$ હોય,તો ગતિની દિશા ઉલટાય તે પહેલાં ગરગડી દ્વારા કરવામાં આવેલા પરિભ્રમણની સંખ્યા કેટલી હશે?
A
$3$ થી વધુ પણ $6$ થી ઓછી
B
$6$ થી વધુ પણ $9$ થી ઓછી
C
$9$ થી વધુ
D
$3$ થી ઓછી

Solution

(A) ગરગડી પર લાગતું ટોર્ક $\tau = F \cdot R = (20t - 5t^2) \cdot 2 = 40t - 10t^2 \ N \cdot m$ છે.
$\tau = I \alpha$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$\alpha = \frac{\tau}{I} = \frac{40t - 10t^2}{10} = 4t - t^2 \ rad/s^2$ મળે.
$\alpha = \frac{d\omega}{dt}$ હોવાથી,કોણીય વેગ $\omega$ શોધવા માટે સંકલન કરતા:
$\omega = \int (4t - t^2) dt = 2t^2 - \frac{t^3}{3}$.
ગતિની દિશા ત્યારે ઉલટાય છે જ્યારે $\omega = 0$ ($t > 0$ માટે):
$2t^2 - \frac{t^3}{3} = 0 \Rightarrow t^2(2 - \frac{t}{3}) = 0 \Rightarrow t = 6 \ s$.
હવે,$t = 0$ થી $t = 6$ સુધી $\omega$ નું સંકલન કરીને કોણીય સ્થાનાંતર $\theta$ શોધીએ:
$\theta = \int_0^6 (2t^2 - \frac{t^3}{3}) dt = [\frac{2t^3}{3} - \frac{t^4}{12}]_0^6 = \frac{2(216)}{3} - \frac{1296}{12} = 144 - 108 = 36 \ rad$.
પરિભ્રમણની સંખ્યા $n = \frac{\theta}{2\pi} = \frac{36}{2\pi} = \frac{18}{\pi} \approx 5.73$.
આમ,$5.73$ એ $3$ અને $6$ ની વચ્ચે હોવાથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
71
DifficultMCQ
વૈજ્ઞાનિકોની એક ટીમે નવું સ્પેસ સ્ટેશન બનાવ્યું છે. આ સ્પેસ સ્ટેશન $R$ ત્રિજ્યાના પૈડા જેવું છે,જેનું લગભગ તમામ દળ $M$ તેની કિનારી પર છે. જ્યારે ક્રૂ પહોંચે છે,ત્યારે સ્ટેશનને એવી ઝડપે ફેરવવામાં આવશે કે જેથી કિનારી પરની વસ્તુનો ત્રિજ્યાવર્તી પ્રવેગ $g$ થાય,જેનાથી પૃથ્વીના સપાટીના ગુરુત્વાકર્ષણ જેવી સ્થિતિ સર્જાય. આ કાર્ય સ્ટેશનની કિનારી પર લગાવેલા બે નાના રોકેટ દ્વારા કરવામાં આવે છે,જેમાંથી દરેકનો થ્રસ્ટ $T$ ન્યૂટન છે. ઇચ્છિત સ્થિતિ પ્રાપ્ત કરવા માટે રોકેટને કેટલા સમય $t$ સુધી ચલાવવાની જરૂર છે?
A
$t=\frac{\sqrt{gR^3}M}{2T}$
B
$t=\frac{\sqrt{gR}M}{2T}$
C
$t=\sqrt{\frac{gR}{\pi}}\,\frac{M}{T}$
D
$t=\frac{\sqrt{gR}M}{\pi T}$

Solution

(B) સ્પેસ સ્ટેશનની તેના કેન્દ્રીય અક્ષની આસપાસની જડત્વની ચાકમાત્રા $I = MR^2$ છે.
બે રોકેટ,જેમાંથી દરેક કેન્દ્રથી $R$ અંતરે $T$ જેટલો થ્રસ્ટ આપે છે,તે કુલ ટોર્ક $\tau = 2TR$ ઉત્પન્ન કરે છે.
કોણીય આવેગ-વેગમાન પ્રમેય મુજબ,કોણીય આવેગ એ કોણીય વેગમાનમાં થતા ફેરફાર જેટલો હોય છે: $\int \tau dt = L_f - L_i.$
ધારો કે સ્ટેશન સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ થાય છે $(L_i = 0)$,તેથી $2TRt = I\omega = MR^2\omega.$
પૃથ્વીના ગુરુત્વાકર્ષણની નકલ કરવા માટે,કિનારી પરનો ત્રિજ્યાવર્તી પ્રવેગ $g$ હોવો જોઈએ,તેથી $a_r = \omega^2R = g.$
કોણીય વેગ માટે ઉકેલતા,આપણને $\omega = \sqrt{\frac{g}{R}}$ મળે છે.
$\omega$ ની કિંમત આવેગના સમીકરણમાં મૂકતા: $2TRt = MR^2 \sqrt{\frac{g}{R}} = M\sqrt{gR^3}.$
સમય $t$ માટે ઉકેલતા,આપણને $t = \frac{M\sqrt{gR^3}}{2TR} = \frac{M\sqrt{gR}}{2T}$ મળે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
Solution diagram
72
MediumMCQ
એક પૈડું તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી ધરી પર $720$ પરિભ્રમણ પ્રતિ મિનિટની ઝડપે ફરે છે. તેના પર તેની ગતિનો વિરોધ કરતું અચળ ટોર્ક $8$ સેકન્ડ સુધી લગાડવામાં આવે છે જ્યાં સુધી તે સ્થિર ન થાય. $8$ સેકન્ડમાં પૈડા દ્વારા કરવામાં આવેલા પરિભ્રમણની સંખ્યા કેટલી હશે?
A
$48$
B
$72$
C
$96$
D
$120$

Solution

(A) પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_0 = 720 \text{ rpm} = \frac{720}{60} \text{ rev/s} = 12 \text{ rev/s}$.
અંતિમ કોણીય વેગ $\omega = 0 \text{ rev/s}$.
લાગતો સમય $t = 8 \text{ s}$.
ટોર્ક અચળ હોવાથી,કોણીય પ્રવેગ અચળ રહેશે,તેથી આપણે કુલ સ્થાનાંતર (પરિભ્રમણની સંખ્યા $\theta$) શોધવા માટે સરેરાશ કોણીય વેગના સૂત્રનો ઉપયોગ કરી શકીએ છીએ:
$\theta = \left( \frac{\omega + \omega_0}{2} \right) \times t$
$\theta = \left( \frac{0 + 12}{2} \right) \times 8$
$\theta = 6 \times 8 = 48 \text{ પરિભ્રમણ}$.
73
DifficultMCQ
એક નિશ્ચિત અક્ષની આસપાસ ફરતા દ્રઢ પદાર્થ પરના બિંદુના કોણીય પ્રવેગ $\alpha$ નો સમય $t$ સાથેનો ફેરફાર આકૃતિમાં દર્શાવેલ છે. સળિયાના પરિભ્રમણની દિશા કઈ છે? (ઘડિયાળના કાંટાની દિશાને ઋણ ગણો)
Question diagram
A
ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં
B
ઘડિયાળના કાંટાની વિરુદ્ધ દિશામાં
C
$1$ અને $2$ સિવાયનું કંઈપણ
D
માહિતી અપૂરતી છે

Solution

(D) કોણીય પ્રવેગ $\alpha$ ને સમય $t$ ની સાપેક્ષમાં કોણીય વેગ $\omega$ ના ફેરફારના દર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે,એટલે કે $\alpha = \frac{d\omega}{dt}$.
આપેલ આલેખ પરથી,આપણે સમય સાથે કોણીય પ્રવેગમાં થતો ફેરફાર જાણી શકીએ છીએ,પરંતુ $t = 0$ સમયે પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_0$ વિશે કોઈ માહિતી નથી.
પરિભ્રમણની દિશા કોણીય વેગ $\omega(t) = \omega_0 + \int \alpha dt$ ના ચિહ્ન પર આધાર રાખે છે,અને $\omega_0$ અજ્ઞાત હોવાથી,માત્ર આપેલ આલેખ પરથી પરિભ્રમણની દિશા (ઘડિયાળના કાંટાની દિશામાં કે વિરુદ્ધ દિશામાં) નક્કી કરવી અશક્ય છે.
તેથી,આપેલ માહિતી પરિભ્રમણની દિશા નક્કી કરવા માટે અપૂરતી છે.
74
DifficultMCQ
એક બિલિયર્ડ બોલને તેના કેન્દ્રથી $h$ અંતરે ક્યુ (cue) વડે ફટકારવામાં આવે છે. તે $v_0$ જેટલો રેખીય વેગ પ્રાપ્ત કરે છે. ધારો કે $m$ એ દળ છે અને $r$ એ બોલની ત્રિજ્યા છે. બોલ દ્વારા પ્રાપ્ત કોણીય વેગ કેટલો હશે?
A
$\frac{5v_0h}{2r^2}$
B
$\frac{2v_0h}{3r^2}$
C
$\frac{2v_0h}{5r^2}$
D
$\frac{2v_0h}{r^2}$

Solution

(A) ક્યુ (cue) દ્વારા આપવામાં આવતો આઘાત $J$ બોલને રેખીય વેગમાન અને કોણીય વેગમાન બંને આપે છે.
રેખીય વેગમાન: $J = mv_0$.
દ્રવ્યમાન કેન્દ્રની સાપેક્ષે કોણીય આઘાત: $\tau \Delta t = J \times h = I \omega_0$.
$J = mv_0$ મૂકતા,આપણને મળે છે $mv_0h = I \omega_0$.
ઘન ગોળાની તેના કેન્દ્રની સાપેક્ષે જડત્વની ચાકમાત્રા $I = \frac{2}{5}mr^2$ છે.
સમીકરણમાં $I$ ની કિંમત મૂકતા: $mv_0h = (\frac{2}{5}mr^2) \omega_0$.
$\omega_0$ માટે ઉકેલતા: $\omega_0 = \frac{mv_0h}{\frac{2}{5}mr^2} = \frac{5v_0h}{2r^2}$.
75
DifficultMCQ
$m$ દળ અને $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતો એક પાતળો સમાન અર્ધગોળાકાર વાટકો એક લીસી સમક્ષિતિજ સપાટી પર પડેલો છે. હવે વાટકાની ધારને લંબ રૂપે એક સમક્ષિતિજ બળ $F$ લગાડવામાં આવે છે (આકૃતિ જુઓ). વાટકાનો તત્કાલીન કોણીય પ્રવેગ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$\frac{20F}{3MR}$
B
$\frac{10F}{3MR}$
C
$\frac{40F}{3MR}$
D
$\frac{6F}{5MR}$

Solution

(D) $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતા પાતળા સમાન અર્ધગોળાકાર વાટકાનું દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર $(COM)$ તેની વર્તુળાકાર ધારના કેન્દ્રથી $R/2$ અંતરે હોય છે.
જ્યારે ધાર પર સમક્ષિતિજ બળ $F$ લગાડવામાં આવે છે,ત્યારે $COM$ ની સાપેક્ષે ટોર્ક $\tau = F \cdot (R/2)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અર્ધગોળાકાર વાટકાની તેની $COM$ માંથી પસાર થતી અને ધારને સમાંતર અક્ષની સાપેક્ષે જડત્વની ચાકમાત્રા $I_{COM} = I_{axis} - m(R/2)^2$ છે,જ્યાં $I_{axis} = (2/3)MR^2$ એ ધારના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી અક્ષની સાપેક્ષે જડત્વની ચાકમાત્રા છે.
આમ,$I_{COM} = \frac{2}{3}MR^2 - m\left(\frac{R}{2}\right)^2 = \frac{2}{3}MR^2 - \frac{1}{4}MR^2 = \frac{8-3}{12}MR^2 = \frac{5}{12}MR^2$.
સંબંધ $\tau = I_{COM} \cdot \alpha$ નો ઉપયોગ કરતા:
$F \cdot \frac{R}{2} = \left(\frac{5}{12}MR^2\right) \alpha$
$\alpha = \frac{F \cdot R / 2}{5/12 \cdot MR^2} = \frac{F \cdot R}{2} \cdot \frac{12}{5MR^2} = \frac{6F}{5MR}$.
Solution diagram
76
DifficultMCQ
$2 \ m$ ત્રિજ્યા ધરાવતી ગરગડીને તેની ધરી પર $F = (20t - 5t^2) \ N$ (જ્યાં $t$ સેકન્ડમાં માપવામાં આવે છે) બળ સ્પર્શકની દિશામાં લગાડીને ફેરવવામાં આવે છે. જો ગરગડીની તેની ભ્રમણ અક્ષને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા $10 \ kg \ m^2$ હોય,તો ગતિની દિશા ઉલટાય તે પહેલાં ગરગડી દ્વારા કરવામાં આવેલા પરિભ્રમણોની સંખ્યા આશરે કેટલી હશે ($.5$ માં)?
A
$5$
B
$8$
C
$11$
D
$14$

Solution

(A) ટોર્ક $\tau$ એ $\tau = F \cdot R = I \alpha$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે $F = (20t - 5t^2) \ N$,$R = 2 \ m$,અને $I = 10 \ kg \ m^2$.
$(20t - 5t^2) \cdot 2 = 10 \alpha \implies \alpha = 4t - t^2$.
કોણીય વેગ $\omega$ શોધવા માટે $\alpha$ નું સમયની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા:
$\omega = \int (4t - t^2) dt = 2t^2 - \frac{t^3}{3}$.
કોણીય સ્થાનાંતર $\theta$ શોધવા માટે $\omega$ નું સમયની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા:
$\theta = \int (2t^2 - \frac{t^3}{3}) dt = \frac{2t^3}{3} - \frac{t^4}{12}$.
જ્યારે $\omega = 0$ થાય ત્યારે ગતિની દિશા ઉલટાય છે:
$2t^2 - \frac{t^3}{3} = 0 \implies t^2(2 - \frac{t}{3}) = 0 \implies t = 6 \ s$.
$t = 6 \ s$ પર કોણીય સ્થાનાંતરની ગણતરી કરતા:
$\theta = \frac{2(6)^3}{3} - \frac{6^4}{12} = \frac{2 \cdot 216}{3} - \frac{1296}{12} = 144 - 108 = 36 \ rad$.
પરિભ્રમણોની સંખ્યા $N = \frac{\theta}{2\pi} = \frac{36}{2\pi} = \frac{18}{\pi} \approx 5.73$.
77
DifficultMCQ
$m$ દળ અને $2l$ લંબાઈનો એક સમાન સળિયો ત્રિકોણાકાર પ્રિઝમ પર સંતુલિત છે. હવે સળિયાના એક છેડેથી $l/2$ લંબાઈ કાપીને ટૂંકા ભાગ પર એવી રીતે મૂકવામાં આવે છે કે જેથી તેના છેડાઓ મળે. પ્રારંભિક કોણીય પ્રવેગ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$\frac{3g}{5l}$
B
$\frac{2g}{3l}$
C
$\frac{3g}{7l}$
D
$\frac{5g}{7l}$

Solution

(A) મૂળ સળિયાનું દળ $m$ અને લંબાઈ $2l$ છે. $l/2$ લંબાઈ (દળ $m/4$) કાપ્યા પછી,બાકી રહેલા સળિયાની લંબાઈ $3l/2$ અને દળ $3m/4$ છે. $l/2$ લંબાઈનો કાપેલો ટુકડો બાકી રહેલા સળિયાની ઉપર મૂકવામાં આવે છે. પીવટ મૂળ સળિયાના કેન્દ્રમાં છે.
પીવટની આસપાસ જડત્વની ચાકમાત્રા $I$:
$I = I_{\text{rod}} + I_{\text{piece}} = \left[ \frac{1}{12} \left( \frac{3m}{4} \right) \left( \frac{3l}{2} \right)^2 + \left( \frac{3m}{4} \right) \left( \frac{l}{4} \right)^2 \right] + \left[ \frac{1}{12} \left( \frac{m}{4} \right) \left( \frac{l}{2} \right)^2 + \left( \frac{m}{4} \right) \left( \frac{l}{4} \right)^2 \right]$
$= \frac{3m}{4} \left( \frac{3l^2}{16} + \frac{l^2}{16} \right) + \frac{m}{4} \left( \frac{l^2}{48} + \frac{l^2}{16} \right) = \frac{3m}{4} \left( \frac{4l^2}{16} \right) + \frac{m}{4} \left( \frac{4l^2}{48} \right) = \frac{3ml^2}{16} + \frac{ml^2}{48} = \frac{9ml^2 + ml^2}{48} = \frac{10ml^2}{48} = \frac{5ml^2}{24}$.
પીવટની આસપાસ ટોર્ક $\tau$:
$\tau = \left( \frac{3m}{4} \right) g \left( \frac{l}{4} \right) - \left( \frac{m}{4} \right) g \left( \frac{l}{4} \right) = \frac{2mg}{4} \cdot \frac{l}{4} = \frac{mgl}{8}$.
$\tau = I\alpha$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{mgl}{8} = \left( \frac{5ml^2}{24} \right) \alpha \implies \alpha = \frac{mgl}{8} \cdot \frac{24}{5ml^2} = \frac{3g}{5l}$.
Solution diagram
78
MediumMCQ
સ્થિર સ્થિતિમાં રહેલા એક પૈડા પર $50\, Nm$ નું ટોર્ક લાગતા તે $5\, s$ માં $200\, rad$ જેટલું પરિભ્રમણ કરે છે. ઉત્પન્ન થતો કોણીય પ્રવેગ ગણો. ........... $rad\, s^{-2}$.
A
$8$
B
$4$
C
$16$
D
$12$

Solution

(C) આપેલ છે:
પ્રારંભિક કોણીય વેગ,$\omega_{0} = 0\, rad/s$ (કારણ કે પૈડું સ્થિર છે).
કોણીય સ્થાનાંતર,$\theta = 200\, rad$.
સમય,$t = 5\, s$.
ચાકગતિ માટેના ગતિના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા:
$\theta = \omega_{0} t + \frac{1}{2} \alpha t^{2}$
$\omega_{0} = 0$ હોવાથી,સમીકરણ આ મુજબ બનશે:
$\theta = \frac{1}{2} \alpha t^{2}$
કોણીય પ્રવેગ $\alpha$ શોધવા માટે સમીકરણને ફરીથી ગોઠવતા:
$\alpha = \frac{2 \theta}{t^{2}}$
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$\alpha = \frac{2 \times 200}{(5)^{2}} = \frac{400}{25} = 16\, rad/s^{2}$.
79
DifficultMCQ
$l$ લંબાઈ અને $m$ દળ ધરાવતો એક પાતળો સમાન સળિયો આડી સ્થિતિમાં રાખેલ છે,જેનો છેડો $B$ ટેબલની ધાર પર મિજાગરા (hinge) વડે જોડેલ છે. બિંદુ $A$ ને અચાનક મુક્ત કરવામાં આવે છે. મુક્તિના સમયે સળિયાના દ્રવ્યમાન કેન્દ્રનો પ્રવેગ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$\frac{3}{4} g$
B
$\frac{3}{7} g$
C
$\frac{2}{7} g$
D
$\frac{1}{7} g$

Solution

(A) મિજાગરા $B$ ની સાપેક્ષમાં ગુરુત્વાકર્ષણ બળને કારણે લાગતું ટોર્ક $\tau$,જે દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર પર ($B$ થી $l/2$ અંતરે) લાગે છે,તે $\tau = mg \times \frac{l}{2}$ છે.
ન્યૂટનના બીજા નિયમના પરિભ્રમણ સ્વરૂપ મુજબ,$\tau = I\alpha$,જ્યાં $I$ એ મિજાગરા $B$ ની સાપેક્ષમાં સળિયાની જડત્વની ચાકમાત્રા છે $(I = \frac{ml^2}{3})$.
આમ,$\alpha = \frac{\tau}{I} = \frac{mg(l/2)}{ml^2/3} = \frac{3g}{2l}$.
દ્રવ્યમાન કેન્દ્રનો રેખીય પ્રવેગ $a = \alpha r$ દ્વારા મળે છે,જ્યાં $r = l/2$ એ મિજાગરાથી દ્રવ્યમાન કેન્દ્રનું અંતર છે.
તેથી,$a = \left(\frac{3g}{2l}\right) \times \left(\frac{l}{2}\right) = \frac{3}{4} g$.
80
MediumMCQ
$M$ દળ અને $L$ લંબાઈનો એક સમાન સળિયો આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ એક છેડેથી મિજાગરા (hinge) પર લટકાવેલ છે. શરૂઆતમાં,સળિયાને એક દળરહિત દોરી વડે સમક્ષિતિજ રાખવામાં આવે છે. જ્યારે દોરી કાપવામાં આવે છે,ત્યારે સળિયાનો કોણીય પ્રવેગ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$\frac{6g}{L}$
B
$\frac{3g}{2L}$
C
$\frac{3g}{3L}$
D
$\frac{g}{6L}$

Solution

(B) જ્યારે દોરી કાપવામાં આવે છે,ત્યારે મિજાગરાની સાપેક્ષ સળિયા પર લાગતું એકમાત્ર ટોર્ક સળિયાના દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર પર લાગતા ગુરુત્વાકર્ષણ બળને કારણે હોય છે.
મિજાગરાની સાપેક્ષ ટોર્ક $\tau = Mg \cdot \frac{L}{2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$M$ દળ અને $L$ લંબાઈના સમાન સળિયાની એક છેડામાંથી પસાર થતી અક્ષની સાપેક્ષ જડત્વની આઘૂર્ણ $I = \frac{ML^2}{3}$ છે.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમના રોટેશનલ સ્વરૂપનો ઉપયોગ કરતા,$\tau = I \alpha$,જ્યાં $\alpha$ એ કોણીય પ્રવેગ છે:
$Mg \cdot \frac{L}{2} = \left( \frac{ML^2}{3} \right) \alpha$
$\alpha$ માટે ઉકેલતા:
$\alpha = \frac{MgL/2}{ML^2/3} = \frac{3g}{2L}$.
81
MediumMCQ
$3 \, kg$ દળ અને $40 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા પોલા નળાકાર પર અવગણ્ય દળનું દોરડું વીંટાળેલું છે. જો દોરડાને $30 \, N$ ના બળથી ખેંચવામાં આવે,તો નળાકારમાં ઉત્પન્ન થતો કોણીય પ્રવેગ ........ $rad \, s^{-2}$ છે.
A
$15$
B
$20$
C
$25$
D
$30$

Solution

(C) આપેલ છે: પોલા નળાકારનું દળ $M = 3 \, kg$.
પોલા નળાકારની ત્રિજ્યા $R = 40 \, cm = 0.4 \, m$.
લાગતું બળ $F = 30 \, N$.
બળ દ્વારા ઉત્પન્ન થતું ટોર્ક $\tau = F \times R$ દ્વારા મળે છે.
$\tau = 30 \, N \times 0.4 \, m = 12 \, Nm$.
પોલા નળાકારની તેની મધ્ય અક્ષને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા $I = MR^2$ છે.
$I = 3 \, kg \times (0.4 \, m)^2 = 3 \times 0.16 = 0.48 \, kg \, m^2$.
સંબંધ $\tau = I \alpha$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $\alpha$ એ કોણીય પ્રવેગ છે:
$\alpha = \frac{\tau}{I} = \frac{12 \, Nm}{0.48 \, kg \, m^2} = 25 \, rad \, s^{-2}$.
82
MediumMCQ
$20 \, kg$ દળ અને $20 \, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા માઉન્ટ કરેલા ફ્લાયવ્હીલ (ડિસ્ક) ની કિનારી પર એક દોરી વીંટાળેલી છે. દોરી પર $25 \, N$ નું સ્થિર બળ લગાડવામાં આવે છે. ઘર્ષણ અને દોરીનું દળ અવગણતા,વ્હીલનો કોણીય પ્રવેગ $rad/s^2$ માં કેટલો હશે?
A
$50$
B
$25$
C
$12.5$
D
$6.25$

Solution

(C) આપેલ છે: ડિસ્કનું દળ $M = 20 \, kg$,ત્રિજ્યા $R = 20 \, cm = 0.2 \, m$,બળ $F = 25 \, N$.
ફ્લાયવ્હીલ પર લાગતું ટોર્ક $\tau = F \times R$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\tau = 25 \, N \times 0.2 \, m = 5 \, N \cdot m$.
ડિસ્કની તેના કેન્દ્રીય અક્ષ પરની જડત્વની ચાકમાત્રા $I = \frac{1}{2} M R^2$ છે.
$I = \frac{1}{2} \times 20 \times (0.2)^2 = 10 \times 0.04 = 0.4 \, kg \cdot m^2$.
ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમના રોટેશનલ સ્વરૂપનો ઉપયોગ કરતા,$\tau = I \alpha$,જ્યાં $\alpha$ એ કોણીય પ્રવેગ છે:
$5 = 0.4 \times \alpha$.
$\alpha = \frac{5}{0.4} = 12.5 \, rad/s^2$.
Solution diagram
83
MediumMCQ
$0.4 \, kg \, m^2$ જડત્વની ચાકમાત્રા અને $0.2 \, m$ ત્રિજ્યા ધરાવતું એક ફ્લાયવ્હીલ કેન્દ્રીય અક્ષની આસપાસ મુક્તપણે ફરી શકે છે. જો તેની આસપાસ દોરી વીંટાળીને તેને $10 \, N$ ના બળથી ખેંચવામાં આવે,તો $4 \, s$ પછી તેની કોણીય ઝડપ ......... $rad \, s^{-1}$ હશે.
A
$10$
B
$5$
C
$20$
D
$25$

Solution

(C) ફ્લાયવ્હીલ પર લાગતું ટોર્ક $\tau$ એ $\tau = F \times r$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં $F = 10 \, N$ અને $r = 0.2 \, m$ આપેલ છે,તેથી $\tau = 10 \times 0.2 = 2 \, N \cdot m$ મળે.
સંબંધ $\tau = I \alpha$ પરથી,જ્યાં $I = 0.4 \, kg \cdot m^2$ એ જડત્વની ચાકમાત્રા છે અને $\alpha$ એ કોણીય પ્રવેગ છે,આપણને $\alpha = \frac{\tau}{I} = \frac{2}{0.4} = 5 \, rad \cdot s^{-2}$ મળે છે.
ધારો કે ફ્લાયવ્હીલ સ્થિર સ્થિતિમાંથી શરૂ થાય છે $(\omega_1 = 0)$,તો $t = 4 \, s$ સમય પછી કોણીય ઝડપ $\omega_2 = \omega_1 + \alpha t$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા,$\omega_2 = 0 + (5 \times 4) = 20 \, rad \cdot s^{-1}$ થાય.
84
MediumMCQ
જો $I = 50\,kg-m^2$ હોય,તો તેને $10\,s$ માં રોકવા માટે કેટલું ટોર્ક ($N-m$ માં) લગાડવું પડે? તેની પ્રારંભિક કોણીય ઝડપ $20\,rad/s$ છે.
A
$100$
B
$150$
C
$200$
D
$250$

Solution

(A) આપેલ છે: જડત્વની ચાકમાત્રા $I = 50\,kg-m^2$,પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_i = 20\,rad/s$,અંતિમ કોણીય વેગ $\omega_f = 0\,rad/s$,અને સમય $t = 10\,s$.
કોણીય પ્રવેગ $\alpha$ નીચે મુજબ મળે છે: $\alpha = \frac{\omega_f - \omega_i}{t} = \frac{0 - 20}{10} = -2\,rad/s^2$.
ટોર્ક $\tau$ નું સૂત્ર $\tau = I \alpha$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\tau = 50 \times (-2) = -100\,N-m$.
પદાર્થને રોકવા માટે જરૂરી ટોર્કનું મૂલ્ય $100\,N-m$ છે.
85
MediumMCQ
ધારો કે $m$ દળ ધરાવતો એક કણ ઉગમબિંદુ $O$ ની સાપેક્ષે સ્થાન $\vec{r}$ પર રેખીય વેગમાન $\vec{p}$ ધરાવે છે. ધારો કે $\vec{L}$ એ ઉગમબિંદુની સાપેક્ષે કણનું કોણીય વેગમાન છે. નીચેનામાંથી કયું સમીકરણ $\vec{r}, \vec{p}$ અને $\vec{L}$ ને યોગ્ય રીતે સંબંધિત કરે છે?
A
$\frac{d\vec{L}}{dt} + \vec{r} \times \frac{d\vec{p}}{dt} = 0$
B
$\frac{d\vec{L}}{dt} + \frac{d\vec{r}}{dt} \times \vec{p} = 0$
C
$\frac{d\vec{L}}{dt} - \frac{d\vec{r}}{dt} \times \vec{p} = 0$
D
$\frac{d\vec{L}}{dt} - \vec{r} \times \frac{d\vec{p}}{dt} = 0$

Solution

(D) કોણીય વેગમાન $\vec{L}$ ને $\vec{L} = \vec{r} \times \vec{p}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
બંને બાજુ સમય $t$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા,આપણને મળે છે:
$\frac{d\vec{L}}{dt} = \frac{d}{dt}(\vec{r} \times \vec{p})$
ક્રોસ પ્રોડક્ટ માટે ગુણાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{d\vec{L}}{dt} = \left(\frac{d\vec{r}}{dt} \times \vec{p}\right) + \left(\vec{r} \times \frac{d\vec{p}}{dt}\right)$
કારણ કે વેગ $\vec{v} = \frac{d\vec{r}}{dt}$ અને રેખીય વેગમાન $\vec{p} = m\vec{v}$ છે,તેથી પદ $\frac{d\vec{r}}{dt} \times \vec{p}$ એ $\vec{v} \times (m\vec{v}) = 0$ બને છે,કારણ કે સમાંતર સદિશોનો ક્રોસ પ્રોડક્ટ શૂન્ય હોય છે.
તેથી,$\frac{d\vec{L}}{dt} = 0 + \vec{r} \times \frac{d\vec{p}}{dt}$.
પદોને ગોઠવતા,આપણને $\frac{d\vec{L}}{dt} - \vec{r} \times \frac{d\vec{p}}{dt} = 0$ મળે છે.
86
EasyMCQ
જો $I, \alpha$ અને $\tau$ એ કોઈ અક્ષ પર $\omega$ કોણીય વેગથી ભ્રમણ કરતા પદાર્થની જડત્વની ચાકમાત્રા,કોણીય પ્રવેગ અને ટોર્ક હોય,તો:
A
$\tau = I\alpha$
B
$\tau = I\omega$
C
$I = \tau\omega$
D
$\alpha = \tau\omega$

Solution

(A) ન્યૂટનના ગતિના બીજા નિયમ $(F = ma)$ નું ભ્રમણીય સ્વરૂપ ટોર્ક,જડત્વની ચાકમાત્રા અને કોણીય પ્રવેગ વચ્ચેનો સંબંધ દર્શાવે છે.
સ્થિર અક્ષની આસપાસ ભ્રમણ કરતા દ્રઢ પદાર્થ માટે,ટોર્ક $\tau$ ને જડત્વની ચાકમાત્રા $I$ અને કોણીય પ્રવેગ $\alpha$ ના ગુણાકાર તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે.
ગાણિતિક રીતે,આને $\tau = I\alpha$ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો સંબંધ $\tau = I\alpha$ છે.
87
DifficultMCQ
આકૃતિ $(a)$ માં,મીટર સ્કેલનો અડધો ભાગ લાકડાનો છે જ્યારે બીજો અડધો ભાગ સ્ટીલનો છે. લાકડાનો ભાગ $O$ પર પીવટ (ધરી) કરેલો છે. સ્ટીલના ભાગના છેડે બળ $F$ લગાડવામાં આવે છે. આકૃતિ $(b)$ માં,સ્ટીલનો ભાગ $O'$ પર પીવટ કરેલો છે અને તે જ બળ લાકડાના છેડે લગાડવામાં આવે છે (સમક્ષિતિજ સમતલમાં). નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
Question diagram
A
$(a)$ માં વધુ કોણીય પ્રવેગ ઉત્પન્ન થશે
B
$(b)$ માં વધુ કોણીય પ્રવેગ ઉત્પન્ન થશે
C
બંને સ્થિતિમાં સમાન કોણીય પ્રવેગ ઉત્પન્ન થશે
D
માહિતી અધૂરી છે

Solution

(B) કોણીય પ્રવેગ $\alpha$ એ સંબંધ $\tau = I \alpha$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\tau$ એ ટોર્ક છે અને $I$ એ જડત્વની આઘૂર્ણ (Moment of Inertia) છે. તેથી,$\alpha = \frac{\tau}{I}$.
બંને કિસ્સાઓમાં,ટોર્ક $\tau = F \times L$ સમાન છે,જ્યાં $L$ એ સ્કેલની કુલ લંબાઈ છે.
ધારો કે $m_w$ એ લાકડાના અડધા ભાગનું દળ છે અને $m_s$ એ સ્ટીલના અડધા ભાગનું દળ છે. સ્ટીલ લાકડા કરતાં વધુ ઘનતા ધરાવતું હોવાથી,$m_s > m_w$.
કિસ્સા $(a)$ માં,પીવટ લાકડાના ભાગના કેન્દ્રમાં છે. જડત્વની આઘૂર્ણ $I_a$ એ $O$ ની આસપાસ લાકડાના ભાગની અને $O$ ની આસપાસ સ્ટીલના ભાગની જડત્વની આઘૂર્ણનો સરવાળો છે.
કિસ્સા $(b)$ માં,પીવટ સ્ટીલના ભાગના કેન્દ્રમાં છે. જડત્વની આઘૂર્ણ $I_b$ એ $O'$ ની આસપાસ સ્ટીલના ભાગની અને $O'$ ની આસપાસ લાકડાના ભાગની જડત્વની આઘૂર્ણનો સરવાળો છે.
કારણ કે ભારે દળ (સ્ટીલ) કિસ્સા $(b)$ માં પીવટની નજીક છે,તેથી જડત્વની આઘૂર્ણ $I_b$ એ $I_a$ કરતા ઓછી છે $(I_b < I_a)$.
કારણ કે $\alpha \propto \frac{1}{I}$,ઓછી જડત્વની આઘૂર્ણ વધુ કોણીય પ્રવેગમાં પરિણમે છે. તેથી,$(b)$ માં વધુ કોણીય પ્રવેગ ઉત્પન્ન થશે.
88
MediumMCQ
એક પૈડાંની જડત્વની આઘૂર્ણ $5 \times 10^{-3} \, kg \, m^2$ છે અને તે $20 \, rev/sec$ ની ઝડપે ફરે છે. તેને $10 \, sec$ માં રોકવા માટે જરૂરી ટોર્ક $............. \times 10^{-2} \, N-m$ છે. ($\pi$ માં)
A
$2$
B
$2.5$
C
$4$
D
$4.5$

Solution

(A) આપેલ છે: જડત્વની આઘૂર્ણ $I = 5 \times 10^{-3} \, kg \, m^2$, પ્રારંભિક આવૃત્તિ $n = 20 \, rev/sec$, સમય $t = 10 \, sec$, અંતિમ કોણીય વેગ $\omega_f = 0$.
પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_i = 2 \pi n = 2 \pi \times 20 = 40 \pi \, rad/sec$.
ચાકગતિના સમીકરણ $\omega_f = \omega_i + \alpha t$ નો ઉપયોગ કરતા, $0 = 40 \pi + \alpha \times 10$ મળે છે.
આમ, કોણીય પ્રવેગ $\alpha = -4 \pi \, rad/sec^2$.
જરૂરી ટોર્કનું મૂલ્ય $\tau = |I \alpha| = 5 \times 10^{-3} \times 4 \pi = 20 \pi \times 10^{-3} = 2 \pi \times 10^{-2} \, N-m$ થાય.
તેથી, જરૂરી મૂલ્ય $2 \pi$ છે.
89
MediumMCQ
$50\,cm$ લંબાઈનો એક સળિયો એક છેડેથી ધરી પર ફેરવી શકાય તેમ ગોઠવેલ છે. તેને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ સમક્ષિતિજ સાથે $30^o$ નો ખૂણો બનાવે તે રીતે ઊંચકવામાં આવે છે અને સ્થિર સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે છે. જ્યારે તે સમક્ષિતિજ સ્થિતિમાંથી પસાર થાય ત્યારે તેની કોણીય ઝડપ ($rad\,s^{-1}$ માં) કેટલી હશે? $(g = 10\,ms^{-2})$
Question diagram
A
$\sqrt{\frac{30}{2}}$
B
$\sqrt{30}$
C
$\sqrt{\frac{20}{2}}$
D
$\frac{\sqrt{30}}{2}$

Solution

(B) ધારો કે સળિયાની લંબાઈ $\ell = 0.5\,m$ છે. સળિયાનું દ્રવ્યમાન કેન્દ્ર ધરીથી $\frac{\ell}{2}$ અંતરે છે.
જ્યારે સળિયો સમક્ષિતિજ સાથે $30^o$ ના ખૂણે હોય,ત્યારે દ્રવ્યમાન કેન્દ્રની સમક્ષિતિજ સ્થિતિથી ઊંચાઈ $h = \frac{\ell}{2} \sin(30^o) = \frac{\ell}{2} \times \frac{1}{2} = \frac{\ell}{4}$ થાય.
યાંત્રિક ઉર્જા સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,સ્થિતિ ઉર્જામાં થતો ઘટાડો એ કોણીય ગતિ ઉર્જામાં થતા વધારા બરાબર હોય છે:
$mg h = \frac{1}{2} I \omega^2$
જ્યાં $I = \frac{m\ell^2}{3}$ એ ધરીને અનુલક્ષીને સળિયાની જડત્વની ચાકમાત્રા છે.
$mg \left( \frac{\ell}{4} \right) = \frac{1}{2} \left( \frac{m\ell^2}{3} \right) \omega^2$
$g \frac{\ell}{4} = \frac{\ell^2}{6} \omega^2$
$\omega^2 = \frac{6g}{4\ell} = \frac{3g}{2\ell}$
$g = 10\,ms^{-2}$ અને $\ell = 0.5\,m$ કિંમતો મૂકતા:
$\omega^2 = \frac{3 \times 10}{2 \times 0.5} = \frac{30}{1} = 30$
$\omega = \sqrt{30}\,rad\,s^{-1}$.
90
DifficultMCQ
$3l$ લંબાઈના એક સખત દળરહિત સળિયાના બંને છેડે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ બે દળ જોડાયેલા છે. સળિયાને આડી ધરી પરના બિંદુ $P$ પર કિલકિત (pivoted) કરવામાં આવ્યો છે (આકૃતિ જુઓ). જ્યારે તેને પ્રારંભિક આડી સ્થિતિમાંથી મુક્ત કરવામાં આવે,ત્યારે તેનો તત્કાલીન કોણીય પ્રવેગ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$\frac{g}{13l}$
B
$\frac{g}{3l}$
C
$\frac{g}{2l}$
D
$\frac{7g}{3l}$

Solution

(A) કિલકિત બિંદુ $P$ ની આસપાસનું કુલ ટોર્ક $\tau$ એ બે દળોને કારણે લાગતા ટોર્કના તફાવત દ્વારા મળે છે.
$\tau = (5M_0g)(l) - (2M_0g)(2l) = 5M_0gl - 4M_0gl = M_0gl$.
કિલકિત બિંદુ $P$ ની આસપાસ જડત્વની ચાકમાત્રા $I$ એ બંને દળોની જડત્વની ચાકમાત્રાનો સરવાળો છે.
$I = (5M_0)(l)^2 + (2M_0)(2l)^2 = 5M_0l^2 + 8M_0l^2 = 13M_0l^2$.
કોણીય પ્રવેગ $\alpha$ એ $\alpha = \frac{\tau}{I}$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા,$\alpha = \frac{M_0gl}{13M_0l^2} = \frac{g}{13l}$.
91
DifficultMCQ
$0.3\, m$ લંબાઈનો એક લંબચોરસ ઘન સળિયો આડા સ્થિતિમાં રાખવામાં આવ્યો છે,જેનો એક છેડો $5\, m$ ઊંચાઈના પ્લેટફોર્મના કિનારે છે. જ્યારે તેને મુક્ત કરવામાં આવે છે,ત્યારે તે ખૂબ જ ટૂંકા સમય $\Delta t = 0.01\, s$ માં ટેબલ પરથી સરકી જાય છે અને મૂળભૂત રીતે આડો જ રહે છે. જ્યારે તે જમીન પર અથડાશે ત્યારે તે કેટલા ખૂણે (રેડિયનમાં) પરિભ્રમણ કરશે?
Question diagram
A
$0.5$
B
$0.6$
C
$0.02$
D
$0.28$

Solution

(A) કોણીય આવેગ એ કોણીય વેગમાનમાં થતા ફેરફાર જેટલો હોય છે.
$\tau \Delta t = \Delta L$
ટેબલની ધારને પીવટ પોઈન્ટ તરીકે લેતા,ગુરુત્વાકર્ષણને કારણે ટોર્ક $\tau = mg \frac{\ell}{2}$ થાય છે.
$mg \frac{\ell}{2} \Delta t = I \omega$
સળિયો ધારની આસપાસ ફરે છે,તેથી તેની જડત્વની ચાકમાત્રા $I = \frac{m\ell^2}{3}$ છે.
$mg \frac{\ell}{2} \Delta t = \frac{m\ell^2}{3} \omega$
$\omega = \frac{3g \Delta t}{2\ell} = \frac{3 \times 10 \times 0.01}{2 \times 0.3} = \frac{0.3}{0.6} = 0.5\, rad/s$
સળિયાને જમીન પર અથડાવા માટે લાગતો સમય $t = \sqrt{\frac{2h}{g}} = \sqrt{\frac{2 \times 5}{10}} = 1\, s$ છે.
આ સમય દરમિયાન સળિયા દ્વારા પરિભ્રમણ કરેલ ખૂણો $\theta = \omega t = 0.5 \times 1 = 0.5\, radian$ છે.
92
DifficultMCQ
એક સ્થિર આડી તકતી (disc) તેની ધરી પર મુક્તપણે ફરી શકે છે. જ્યારે તેના પર ટોર્ક લગાડવામાં આવે છે,ત્યારે તેની ગતિઊર્જા $\theta$ ના વિધેય તરીકે $K\theta^2$ આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\theta$ એ તેના દ્વારા કાપેલ ખૂણો છે. જો તેની જડત્વની આઘૂર્ણ $I$ હોય,તો તકતીનો કોણીય પ્રવેગ કેટલો હશે?
A
$\frac{K}{I}\theta$
B
$\frac{K}{2I}\theta$
C
$\frac{K}{4I}\theta$
D
$\frac{2K}{I}\theta$

Solution

(D) તકતીની ચાકગતિ ઉર્જા $KE = \frac{1}{2}I\omega^2 = K\theta^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આના પરથી,આપણે કોણીય વેગ $\omega$ ને નીચે મુજબ દર્શાવી શકીએ:
$\omega^2 = \frac{2K\theta^2}{I} \implies \omega = \sqrt{\frac{2K}{I}}\theta \quad \dots(1)$
કોણીય પ્રવેગ $\alpha$ એ સમયની સાપેક્ષમાં કોણીય વેગમાં થતો ફેરફાર છે:
$\alpha = \frac{d\omega}{dt} = \frac{d}{dt}\left( \sqrt{\frac{2K}{I}}\theta \right) = \sqrt{\frac{2K}{I}} \frac{d\theta}{dt}$
કારણ કે $\frac{d\theta}{dt} = \omega,$ સમીકરણ $(1)$ માંથી $\omega$ ની કિંમત મૂકતા:
$\alpha = \sqrt{\frac{2K}{I}} \left( \sqrt{\frac{2K}{I}}\theta \right)$
$\alpha = \frac{2K}{I}\theta.$
93
MediumMCQ
એક પદાર્થની આપેલ અક્ષને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા $1.5\, kg\, m^2$ છે. શરૂઆતમાં પદાર્થ સ્થિર છે. $1200\, J$ ની ચાકગતિ ઉર્જા ઉત્પન્ન કરવા માટે,પરિભ્રમણની અક્ષ પર $20\, rad/s^2$ નો કોણીય પ્રવેગ કેટલા સમય (સેકન્ડ) માટે લાગુ પાડવો જોઈએ?
A
$2$
B
$5$
C
$2.5$
D
$3$

Solution

(A) આપેલ છે: જડત્વની ચાકમાત્રા $I = 1.5\, kg\, m^2$,ચાકગતિ ઉર્જા $K = 1200\, J$,કોણીય પ્રવેગ $\alpha = 20\, rad/s^2$,પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_0 = 0$.
ચાકગતિ ઉર્જાનું સૂત્ર $K = \frac{1}{2}I\omega^2$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $1200 = \frac{1}{2} \times 1.5 \times \omega^2$.
$1200 = 0.75 \times \omega^2 \Rightarrow \omega^2 = \frac{1200}{0.75} = 1600$.
તેથી,અંતિમ કોણીય વેગ $\omega = \sqrt{1600} = 40\, rad/s$.
ચાકગતિના સમીકરણનો ઉપયોગ કરતા: $\omega = \omega_0 + \alpha t$.
$40 = 0 + 20 \times t$.
$t = \frac{40}{20} = 2\, s$.
94
MediumMCQ
$5\,g$ દળ અને $1\,cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતી એક સમાન તકતીને આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ નગણ્ય દળ ધરાવતી પાતળી લાકડી $AB$ સાથે જોડવામાં આવી છે. તંત્ર શરૂઆતમાં સ્થિર છે. $5\,s$ માં $25$ પરિભ્રમણ પ્રતિ સેકન્ડની ઝડપે $AB$ ની આસપાસ તંત્રને ફેરવવા માટે જરૂરી અચળ ટોર્ક આશરે કેટલું હશે?
Question diagram
A
$2.0\times 10^{-5}\,Nm$
B
$4.0\times 10^{-6}\,Nm$
C
$1.6\times 10^{-5}\,Nm$
D
$7.9\times 10^{-6}\,Nm$

Solution

(A) આપેલ છે: દળ $m = 5\,g = 5 \times 10^{-3}\,kg$,ત્રિજ્યા $r = 1\,cm = 10^{-2}\,m$,સમય $t = 5\,s$,અંતિમ આવૃત્તિ $f = 25\,rev/s$.
કોણીય વેગ $\omega = 2\pi f = 2 \times \pi \times 25 = 50\pi\,rad/s$.
અક્ષ $AB$ (તકતીને સ્પર્શક) ની આસપાસ તકતીની જડત્વની ચાકમાત્રા સમાંતર અક્ષના પ્રમેય દ્વારા મળે છે: $I = I_{cm} + mr^2 = \frac{1}{2}mr^2 + mr^2 = \frac{3}{2}mr^2$.
સંબંધ $\tau = I\alpha$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $\alpha = \frac{\omega}{t}$:
$\tau = I \times \frac{\omega}{t} = \left(\frac{3}{2}mr^2\right) \times \frac{\omega}{t}$.
કિંમતો મૂકતા:
$\tau = \frac{3}{2} \times (5 \times 10^{-3}) \times (10^{-2})^2 \times \frac{50\pi}{5}$.
$\tau = \frac{3}{2} \times 5 \times 10^{-3} \times 10^{-4} \times 10\pi$.
$\tau = 7.5 \times 10^{-7} \times 10\pi = 7.5\pi \times 10^{-6} \approx 23.56 \times 10^{-6} = 2.356 \times 10^{-5}\,Nm$.
આપેલા વિકલ્પોને આધારે,સૌથી નજીકની કિંમત $2.0 \times 10^{-5}\,Nm$ છે.
95
DifficultMCQ
એક દ્રઢ પદાર્થ નિશ્ચિત અક્ષની આસપાસ સમય $t$ પર $(\alpha - \beta t)$ જેટલા ચલ કોણીય વેગ સાથે ફરે છે,જ્યાં $\alpha$ અને $\beta$ અચળાંકો છે. સ્થિર થાય તે પહેલાં તે કેટલા ખૂણે પરિભ્રમણ કરશે?
A
$\frac{\alpha^2}{2\beta}$
B
$\frac{\alpha^2 - \beta^2}{2\alpha}$
C
$\frac{\alpha^2 - \beta^2}{2\beta}$
D
$\frac{\alpha(\alpha - \beta)}{2}$

Solution

(A) કોણીય વેગ $\omega(t) = \alpha - \beta t$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જ્યારે $\omega(t) = 0$ થાય ત્યારે પદાર્થ સ્થિર થાય છે,જેનો અર્થ છે કે $\alpha - \beta t = 0$,તેથી સ્થિર થવા માટે લાગતો સમય $t = \frac{\alpha}{\beta}$ છે.
કોણીય સ્થાનાંતર $\theta$ એ સમયની સાપેક્ષમાં કોણીય વેગનું સંકલન છે: $\theta = \int_{0}^{t} \omega(t) dt$.
$\omega(t)$ માટેનું સમીકરણ મૂકતા: $\theta = \int_{0}^{\alpha/\beta} (\alpha - \beta t) dt$.
સંકલન કરતા,આપણને મળે છે $\theta = [\alpha t - \frac{1}{2}\beta t^2]_{0}^{\alpha/\beta}$.
સીમાઓ પર મૂલ્ય શોધતા: $\theta = \alpha(\frac{\alpha}{\beta}) - \frac{1}{2}\beta(\frac{\alpha}{\beta})^2 = \frac{\alpha^2}{\beta} - \frac{\alpha^2}{2\beta} = \frac{\alpha^2}{2\beta}$.
96
EasyMCQ
ઘંટીનો પથ્થર $600 \, rad/s$ ની ઝડપે ફરે છે. આ માટે $1.2 \, kW$ પાવરનો ઉપયોગ થાય છે. પથ્થર પર લાગતું અસરકારક ટોર્ક $N-m$ માં કેટલું હશે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(B) પાવર $(P)$, ટોર્ક $(\tau)$ અને કોણીય વેગ $(\omega)$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબના સૂત્ર દ્વારા આપવામાં આવે છે: $P = \tau \times \omega$.
આપેલ છે:
પાવર $(P) = 1.2 \, kW = 1200 \, W$.
કોણીય વેગ $(\omega) = 600 \, rad/s$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા:
$1200 = \tau \times 600$.
ટોર્ક $(\tau)$ માટે ગણતરી કરતા:
$\tau = \frac{1200}{600} = 2 \, N-m$.
તેથી, પથ્થર પર લાગતું અસરકારક ટોર્ક $2 \, N-m$ છે.
97
DifficultMCQ
એક ડિસ્ક $\omega_0$ કોણીય વેગ સાથે ફરી રહી છે. ડિસ્કને રોકવા માટે તેના પર અચળ પ્રતિરોધક ટોર્ક લગાડવામાં આવે છે. $n$ પરિભ્રમણ પછી કોણીય વેગ $\frac{\omega_0}{2}$ થાય છે. સ્થિર થતા પહેલા તે બીજા કેટલા પરિભ્રમણ કરશે?
A
$n$
B
$2n$
C
$\frac{n}{2}$
D
$\frac{n}{3}$

Solution

(D) પ્રતિરોધક ટોર્ક અચળ છે,તેથી કોણીય પ્રતિપ્રવેગ $\alpha$ પણ અચળ રહેશે.
કોણીય ગતિના સમીકરણ $\omega^2 = \omega_0^2 - 2\alpha\theta$ નો ઉપયોગ કરતા:
પ્રથમ $n$ પરિભ્રમણ માટે,કોણીય સ્થાનાંતર $\theta_1 = 2\pi n$ છે. અંતિમ કોણીય વેગ $\frac{\omega_0}{2}$ છે.
$\left(\frac{\omega_0}{2}\right)^2 = \omega_0^2 - 2\alpha(2\pi n) \implies \frac{\omega_0^2}{4} = \omega_0^2 - 4\pi n\alpha \implies 4\pi n\alpha = \frac{3\omega_0^2}{4} \implies \alpha = \frac{3\omega_0^2}{16\pi n} \quad ...(i)$
આગળના $\theta_2$ પરિભ્રમણ માટે (જ્યાં $\theta_2 = 2\pi n'$),ડિસ્ક સ્થિર થાય છે $(\omega = 0)$:
$0^2 = \left(\frac{\omega_0}{2}\right)^2 - 2\alpha(2\pi n') \implies 0 = \frac{\omega_0^2}{4} - 4\pi n'\alpha \implies 4\pi n'\alpha = \frac{\omega_0^2}{4} \quad ...(ii)$
સમીકરણ $(ii)$ ને સમીકરણ $(i)$ વડે ભાગતા:
$\frac{4\pi n'\alpha}{4\pi n\alpha} = \frac{\omega_0^2 / 4}{3\omega_0^2 / 4} \implies \frac{n'}{n} = \frac{1}{3} \implies n' = \frac{n}{3}$.
આમ,ડિસ્ક સ્થિર થતા પહેલા $\frac{n}{3}$ જેટલા વધુ પરિભ્રમણ કરશે.
98
MediumMCQ
નીચેની આકૃતિમાં $r_1 = 5 \, cm$ અને $r_2 = 30 \, cm$ છે. જો વ્હીલની જડત્વની ચાકમાત્રા $5100 \, kg \cdot m^2$ હોય,તો તેનો કોણીય પ્રવેગ કેટલો હશે?
Question diagram
A
$10^{-4} \, rad/s^2$
B
$10^{-3} \, rad/s^2$
C
$10^{-2} \, rad/s^2$
D
$10^{-1} \, rad/s^2$

Solution

(B) આપેલ છે: $r_1 = 0.05 \, m$,$r_2 = 0.30 \, m$,$I = 5100 \, kg \cdot m^2$.
વ્હીલ પર લાગતા બળો:
$1$. $10 \, N$ નું બળ $r_2$ પર સ્પર્શકની દિશામાં લાગે છે (ક્લોકવાઇઝ ટોર્ક).
$2$. $9 \, N$ નું બળ $r_2$ પર સ્પર્શકની દિશામાં લાગે છે (ક્લોકવાઇઝ ટોર્ક).
$3$. $12 \, N$ નું બળ $r_1$ પર સમક્ષિતિજ સાથે $30^\circ$ ના ખૂણે લાગે છે. તેનો લંબ ઘટક $12 \sin(30^\circ) = 12 \times 0.5 = 6 \, N$ છે (એન્ટી-ક્લોકવાઇઝ ટોર્ક).
કુલ ટોર્ક $\tau_{net} = (10 \times 0.30) + (9 \times 0.30) - (6 \times 0.05) = 3.0 + 2.7 - 0.3 = 5.4 \, N \cdot m$.
$\tau_{net} = I \alpha$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$5.4 = 5100 \times \alpha$
$\alpha = \frac{5.4}{5100} = \frac{54}{51000} \approx 1.058 \times 10^{-3} \, rad/s^2$.
આપેલા વિકલ્પો મુજબ,સૌથી નજીકની કિંમત $10^{-3} \, rad/s^2$ છે.
99
MediumMCQ
$0.20\, kg-m^2$ જડત્વની ચાકમાત્રા અને $20\, cm$ ત્રિજ્યા ધરાવતા પૈડાની કિનારી પર એક દોરી વીંટાળેલી છે. પૈડું તેની ધરી પર મુક્ત રીતે ફરી શકે છે અને શરૂઆતમાં તે સ્થિર છે. હવે દોરીને $20\, N$ ના બળથી ખેંચવામાં આવે છે. $5\, s$ પછી પૈડાનો કોણીય વેગ ....... $rad/s$ હશે.
Question diagram
A
$90$
B
$70$
C
$95$
D
$100$

Solution

(D) આપેલ છે:
જડત્વની ચાકમાત્રા $I = 0.20\, kg-m^2$
ત્રિજ્યા $r = 20\, cm = 0.2\, m$
બળ $F = 20\, N$
સમય $t = 5\, s$
પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_0 = 0$
પૈડા પર લાગતું ટોર્ક $\tau = r \times F = 0.2\, m \times 20\, N = 4\, N-m$ છે.
સંબંધ $\tau = I \alpha$ નો ઉપયોગ કરતા,કોણીય પ્રવેગ $\alpha = \frac{\tau}{I} = \frac{4}{0.20} = 20\, rad/s^2$ મળે.
ગતિના સમીકરણ $\omega = \omega_0 + \alpha t$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\omega = 0 + (20)(5) = 100\, rad/s$.

System of Particles and Rotational Motion — Relation between Torque and Angular acceleration and it's Application · Frequently Asked Questions

1Are these System of Particles and Rotational Motion questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a System of Particles and Rotational Motion Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.