Gujarati

Conservation of angular momentum (combined translation and rotational motion) Questions in Gujarati

Class 11 Physics · System of Particles and Rotational Motion · Conservation of angular momentum (combined translation and rotational motion)

213+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 213 questions in Gujarati

51
MediumMCQ
એક છોકરો તકતીના કેન્દ્ર પર હાથમાં બે બ્લોક લઈને ઊભો છે. કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી અક્ષ પર તંત્રની ભ્રમણીય ગતિ ઊર્જા $K$ છે. જ્યારે છોકરો તેના હાથ ફેલાવે છે,ત્યારે તંત્રની ભ્રમણ અક્ષ પર જડત્વની ચાકમાત્રા બમણી થઈ જાય છે. તો તંત્રની નવી ભ્રમણીય ગતિ ઊર્જા કેટલી થશે?
A
$K$
B
$\frac{K}{2}$
C
$2K$
D
$\frac{K}{4}$

Solution

(B) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,$L = I\omega = \text{અચળ}$.
તેથી,$\omega \propto \frac{1}{I}$.
ભ્રમણીય ગતિ ઊર્જાનું સૂત્ર $E_R = \frac{1}{2} I \omega^2$ છે.
$\omega \propto \frac{1}{I}$ મૂકતા,આપણને $E_R \propto I \times \left(\frac{1}{I}\right)^2 = \frac{1}{I}$ મળે છે.
અહીં પ્રારંભિક જડત્વની ચાકમાત્રા $I_1 = I$ અને અંતિમ જડત્વની ચાકમાત્રા $I_2 = 2I$ છે.
તેથી,$\frac{E_2}{E_1} = \frac{I_1}{I_2} = \frac{I}{2I} = \frac{1}{2}$.
આમ,નવી ગતિ ઊર્જા $E_2 = \frac{E_1}{2} = \frac{K}{2}$ થશે.
52
DifficultMCQ
$M$ દ્રવ્યમાન અને $R$ ત્રિજ્યાવાળી એક પાતળી રિંગ,તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી અને તેના સમતલને લંબ એવી અક્ષને અનુલક્ષીને $\omega$ જેટલા કોણીય વેગથી ચાકગતિ કરે છે. જો $m$ દળ ધરાવતા $4$ બિંદુવત કણોને બે પરસ્પર લંબ વ્યાસના સામસામેના છેડાઓ પર હળવેથી મૂકવામાં આવે,તો તંત્રનો નવો કોણીય વેગ કેટલો થશે?
A
$\left( {\frac{M}{{M + 4m}}} \right)\omega $
B
$\left( {\frac{{M + 4m}}{M}} \right)\omega $
C
$\left( {\frac{{M - 4m}}{{M + 4m}}} \right)\omega $
D
$\left( {\frac{M}{{4m}}} \right)\omega $

Solution

(A) રિંગની પ્રારંભિક જડત્વની ચાકમાત્રા $I = MR^2$ છે. પ્રારંભિક કોણીય વેગમાન $L = I\omega = MR^2\omega$ છે.
જ્યારે $m$ દળ ધરાવતા $4$ બિંદુવત કણોને બે પરસ્પર લંબ વ્યાસના છેડાઓ પર મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે તે બધા પરિભ્રમણ અક્ષથી $R$ અંતરે હોય છે.
તંત્રની નવી જડત્વની ચાકમાત્રા $I' = MR^2 + 4(mR^2) = (M + 4m)R^2$ થાય છે.
તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય ટોર્ક લાગતું ન હોવાથી,કોણીય વેગમાનનું સંરક્ષણ થાય છે $(L_{initial} = L_{final})$.
$MR^2\omega = (M + 4m)R^2\omega'$
બંને બાજુ $R^2$ વડે ભાગતા,આપણને $M\omega = (M + 4m)\omega'$ મળે છે.
તેથી,નવો કોણીય વેગ $\omega' = \left( \frac{M}{M + 4m} \right)\omega$ થશે.
53
MediumMCQ
પૃથ્વીના ધ્રુવો પર બરફ ઓગળવાને કારણે,પૃથ્વીની જડત્વની ચાકમાત્રા ....,કોણીય વેગ .... અને દિવસની લંબાઈ .... બને છે.
A
વધે છે,ઘટે છે,લાંબો
B
ઘટે છે,ઘટે છે,લાંબો
C
વધે છે,વધે છે,ટૂંકો
D
ઘટે છે,વધે છે,ટૂંકો

Solution

(A) જ્યારે ધ્રુવો પરનો બરફ ઓગળીને વિષુવવૃત્ત તરફ વહે છે,ત્યારે દળનું વિતરણ ભ્રમણ અક્ષથી દૂર જાય છે.
જડત્વની ચાકમાત્રા $I = \sum mr^2$ હોવાથી,જેમ દળ અક્ષથી દૂર જાય છે,તેમ જડત્વની ચાકમાત્રા $I$ વધે છે.
કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,$L = I\omega = \text{અચળ}$.
જો $I$ વધે,તો કોણીય વેગ $\omega$ ઘટવો જોઈએ.
સમયગાળો $T = \frac{2\pi}{\omega}$ હોવાથી,$\omega$ માં ઘટાડો થવાથી દિવસની લંબાઈ $T$ વધે છે (દિવસ લાંબો બને છે).
54
DifficultMCQ
એક ચાકગતિ કરતા ટેબલનો કોણીય વેગ $\omega$ અને જડત્વની ચાકમાત્રા $I_1$ છે. $m$ દળનો માણસ ટેબલના કેન્દ્ર પર ઉભો છે. જો માણસ ટેબલની ત્રિજ્યાની દિશામાં $r$ જેટલું અંતર કાપે,તો તેની અંતિમ કોણીય વેગ કેટલો થશે?
A
$\frac{I_1}{I_1\omega + mr^2}$
B
$\frac{I_1\omega}{I_1 + mr^2}$
C
$\frac{I_1\omega}{I_1 + mr}$
D
$\frac{I_1\omega}{I_1 - mr^2}$

Solution

(B) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,કારણ કે તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય ટોર્ક લાગતું નથી,તેથી પ્રારંભિક કોણીય વેગમાન = અંતિમ કોણીય વેગમાન.
પ્રારંભિક કોણીય વેગમાન $L_i = I_1 \omega$.
જ્યારે માણસ કેન્દ્રથી $r$ અંતરે જાય છે,ત્યારે તંત્રની નવી જડત્વની ચાકમાત્રા $I_2 = I_1 + mr^2$ થાય છે.
ધારો કે અંતિમ કોણીય વેગ $\omega_2$ છે.
અંતિમ કોણીય વેગમાન $L_f = (I_1 + mr^2) \omega_2$.
$L_i = L_f$ ને સરખાવતા:
$I_1 \omega = (I_1 + mr^2) \omega_2$.
તેથી,અંતિમ કોણીય વેગ $\omega_2 = \frac{I_1 \omega}{I_1 + mr^2}$ થશે.
55
MediumMCQ
એક કણનો સ્થાનસદિશ $\vec{r} = 2\hat{i} - 6\hat{j} - 12\hat{k}$ એકમ છે. તેના પર બળ $\vec{F} = p\hat{i} + 3\hat{j} + 6\hat{k}$ એકમ લાગે છે. $p$ ના કયા મૂલ્ય માટે કોણીય વેગમાનનું સંરક્ષણ થાય?
A
$-1$
B
$1$
C
$-2$
D
$2$

Solution

(A) જ્યારે કણ પર લાગતું કુલ ટોર્ક શૂન્ય હોય ત્યારે કોણીય વેગમાનનું સંરક્ષણ થાય છે,એટલે કે $\vec{\tau} = \vec{r} \times \vec{F} = 0$.
ક્રોસ પ્રોડક્ટની ગણતરી કરતા:
$\vec{\tau} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & -6 & -12 \\ p & 3 & 6 \end{vmatrix}$
$\vec{\tau} = \hat{i}(-36 - (-36)) - \hat{j}(12 - (-12p)) + \hat{k}(6 - (-6p))$
$\vec{\tau} = \hat{i}(0) - \hat{j}(12 + 12p) + \hat{k}(6 + 6p)$
કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણ માટે,$\vec{\tau} = 0$ હોવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે:
$12 + 12p = 0$ અને $6 + 6p = 0$
$12 + 12p = 0$ ને ઉકેલતા,આપણને $12p = -12$ મળે છે,તેથી $p = -1$.
તે જ રીતે,$6 + 6p = 0$ પણ $p = -1$ આપે છે.
56
MediumMCQ
એક ચાકગતિ કરતું ટેબલ $10 \ s$ માં એક ભ્રમણ પૂર્ણ કરે છે. તેની જડત્વની ચાકમાત્રા $100 \ kg \cdot m^2$ છે. $50 \ kg$ દળનો માણસ ટેબલના કેન્દ્ર પર ઊભો છે. જો માણસ કેન્દ્રથી $2 \ m$ દૂર જાય,તો ટેબલનો કોણીય વેગ $rad/s$ માં કેટલો થશે?
A
$\frac{2\pi}{30}$
B
$\frac{20\pi}{30}$
C
$\frac{2\pi}{3}$
D
$2\pi$

Solution

(A) પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_1 = \frac{2\pi}{T} = \frac{2\pi}{10} = \frac{\pi}{5} \ rad/s$.
પ્રારંભિક જડત્વની ચાકમાત્રા $I_1 = I_{table} + I_{man} = 100 + 50(0)^2 = 100 \ kg \cdot m^2$.
અંતિમ જડત્વની ચાકમાત્રા $I_2 = I_{table} + I_{man} = 100 + 50(2)^2 = 100 + 200 = 300 \ kg \cdot m^2$.
કોણીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,$L_1 = L_2 \Rightarrow I_1 \omega_1 = I_2 \omega_2$.
$100 \times \frac{\pi}{5} = 300 \times \omega_2$.
$20\pi = 300 \omega_2$.
$\omega_2 = \frac{20\pi}{300} = \frac{\pi}{15} \ rad/s$.
57
MediumMCQ
$m$ દળ અને $r$ ત્રિજ્યા ધરાવતી એક રિંગને ખરબચડી સપાટી પર $\omega_0$ જેટલી પ્રારંભિક કોણીય આવૃત્તિ સાથે મૂકવામાં આવે છે. રિંગના કેન્દ્રનો પ્રારંભિક વેગ શૂન્ય છે. જ્યારે રિંગ સરકવાનું બંધ કરે ત્યારે તેના કેન્દ્રનો વેગ કેટલો હશે?
A
$r\omega_0$
B
$\frac{r\omega_0}{4}$
C
$\frac{r\omega_0}{3}$
D
$\frac{r\omega_0}{2}$

Solution

(D) શરૂઆતમાં,રિંગના દ્રવ્યમાન-કેન્દ્રનો વેગ $v_0 = 0$ છે અને પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_0$ છે.
જ્યારે રિંગ સરકવાનું બંધ કરે છે,ત્યારે ધારો કે દ્રવ્યમાન-કેન્દ્રનો વેગ $v$ અને કોણીય વેગ $\omega$ છે.
રિંગ સરક્યા વિના ગબડતી હોવાથી,$v = r\omega$ ની શરત સંતોષાવી જોઈએ.
સપાટી પરના બિંદુ $P$ ની સાપેક્ષમાં કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$L_i = L_f$
$I_{cm}\omega_0 + mvr_0 = I_{cm}\omega + mvr$
રિંગ માટે $I_{cm} = mr^2$ હોવાથી:
$mr^2\omega_0 + 0 = mr^2\omega + mvr$
$mr^2\omega_0 = mr^2(\frac{v}{r}) + mvr$
$mr^2\omega_0 = mrv + mvr$
$mr^2\omega_0 = 2mvr$
$v = \frac{r\omega_0}{2}$
Solution diagram
58
DifficultMCQ
આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $L$ લંબાઈ અને $M$ દળ ધરાવતો એક સમાન સળિયો $AB$ તેના કેન્દ્ર $O$ પર કિલકિત કરેલો છે,જેથી તે શિરોલંબ સમતલમાં મુક્તપણે ભ્રમણ કરી શકે. સળિયો શરૂઆતમાં સમક્ષિતિજ સ્થિતિમાં છે. $M$ દળનો એક પદાર્થ $S$ શિરોલંબ દિશામાં $v$ વેગથી નીચે પડે છે અને સળિયાના $C$ બિંદુ પર અથડાય છે. $C$ એ $O$ અને $B$ વચ્ચેનું મધ્યબિંદુ છે. પદાર્થ અથડાયા બાદ તરત જ સળિયાનો કોણીય વેગ શોધો.
Question diagram
A
$\frac{8v}{5L}$
B
$\frac{2v}{3L}$
C
$\frac{12v}{7L}$
D
$\frac{9v}{7L}$

Solution

(C) અથડામણ દરમિયાન બિંદુ $O$ ની સાપેક્ષે કોઈ બાહ્ય ટોર્ક લાગતું ન હોવાથી,તંત્રનું કોણીય વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે.
બિંદુ $O$ ની સાપેક્ષે પદાર્થનું પ્રારંભિક કોણીય વેગમાન $L_i = Mv \times r$ છે,જ્યાં $r = OC = L/4$.
તેથી,$L_i = Mv(L/4)$.
અથડામણ પછી,પદાર્થ સળિયા સાથે ચોંટી જાય છે (અસ્થિતિસ્થાપક અથડામણ ધારતા),અને તંત્ર $\omega$ કોણીય વેગથી ભ્રમણ કરે છે.
બિંદુ $O$ ની સાપેક્ષે તંત્રની કુલ જડત્વની ચાકમાત્રા $I$ એ સળિયા અને પદાર્થની જડત્વની ચાકમાત્રાનો સરવાળો છે.
$I = I_{rod} + I_{particle} = \frac{ML^2}{12} + M(L/4)^2 = \frac{ML^2}{12} + \frac{ML^2}{16} = \frac{4ML^2 + 3ML^2}{48} = \frac{7ML^2}{48}$.
કોણીય વેગમાન સંરક્ષણનો નિયમ વાપરતા: $L_i = I\omega$.
$Mv(L/4) = (7ML^2/48) \omega$.
$\omega$ માટે ઉકેલતા: $\omega = \frac{MvL}{4} \times \frac{48}{7ML^2} = \frac{12v}{7L}$.
59
DifficultMCQ
જો પૃથ્વીના દળમાં ફેરફાર થયા વગર તેનું કદ એકાએક તેના હાલના કદનું $1/64$ ભાગનું થઈ જાય,તો પૃથ્વી પરના દિવસનો સમય ..... કલાક થાય.
A
$1.5$
B
$3$
C
$6$
D
$12$

Solution

(A) ધારો કે પ્રારંભિક કદ $V_1$ છે અને અંતિમ કદ $V_2 = \frac{1}{64} V_1$ છે.
$V = \frac{4}{3} \pi R^3$ હોવાથી,$\frac{R_2^3}{R_1^3} = \frac{V_2}{V_1} = \frac{1}{64}$ મળે.
ઘનમૂળ લેતા,$\frac{R_2}{R_1} = \frac{1}{4}$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $R_2 = \frac{R_1}{4}$.
પૃથ્વી પર કોઈ બાહ્ય ટોર્ક લાગતું ન હોવાથી,કોણીય વેગમાન $L = I\omega$ સંરક્ષિત રહે છે.
$I_1 \omega_1 = I_2 \omega_2 \implies I_1 \left( \frac{2\pi}{T_1} \right) = I_2 \left( \frac{2\pi}{T_2} \right)$.
પૃથ્વી એક નક્કર ગોળો હોવાથી,$I = \frac{2}{5}MR^2$.
આ કિંમત મૂકતા,$\left( \frac{2}{5} M R_1^2 \right) \frac{1}{T_1} = \left( \frac{2}{5} M R_2^2 \right) \frac{1}{T_2}$.
$T_2 = T_1 \left( \frac{R_2}{R_1} \right)^2$.
અહીં $T_1 = 24 \text{ કલાક}$ અને $\frac{R_2}{R_1} = \frac{1}{4}$ આપેલ છે,તેથી $T_2 = 24 \times \left( \frac{1}{4} \right)^2 = 24 \times \frac{1}{16} = 1.5 \text{ કલાક}$.
60
DifficultMCQ
$2 \ kg$ દળ અને $0.2 \ m$ ત્રિજ્યાનો એક ઘન નળાકાર $3 \ rad/s$ ના કોણીય વેગથી ભ્રમણ કરે છે. $0.5 \ kg$ દળનો એક કણ $5 \ m/s$ ના વેગથી ગતિ કરતો તેના પરિઘ પર સ્પર્શકની દિશામાં અથડાય છે અને ચોંટી જાય છે. અથડામણ બાદ તંત્રનો કોણીય વેગ $rad/s$ માં શોધો.
Question diagram
A
$8.3$
B
$9.7$
C
$10.3$
D
$11.8$

Solution

(C) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$L_{initial} = L_{final}$
$I\omega + mvR = (I + mR^2)\omega'$
જ્યાં $I$ એ ઘન નળાકારની જડત્વની ચાકમાત્રા છે,$I = \frac{1}{2}MR^2$.
$I = \frac{1}{2} \times 2 \times (0.2)^2 = 0.04 \ kg \cdot m^2$.
પ્રારંભિક કોણીય વેગમાન $L_i = I\omega + mvR = (0.04 \times 3) + (0.5 \times 5 \times 0.2) = 0.12 + 0.5 = 0.62 \ kg \cdot m^2/s$.
અંતિમ જડત્વની ચાકમાત્રા $I_f = I + mR^2 = 0.04 + (0.5 \times (0.2)^2) = 0.04 + 0.02 = 0.06 \ kg \cdot m^2$.
$L_i = I_f \omega'$ નો ઉપયોગ કરતા:
$0.62 = 0.06 \times \omega'$
$\omega' = \frac{0.62}{0.06} = \frac{62}{6} \approx 10.33 \ rad/s$.
આમ,કોણીય વેગ $10.3 \ rad/s$ છે.
61
DifficultMCQ
$L$ લંબાઈ અને $M$ દળની લાકડી ઘર્ષણ રહિત સપાટી પર મુક્તપણે ગતિ કરી શકે છે. $m$ દળનો બોલ $v$ ઝડપથી આકૃતિમાં દર્શાવ્યા પ્રમાણે ગતિ કરે છે. બોલનું દળ કેટલું હોવું જોઈએ કે જેથી અથડામણ બાદ તે સ્થિર રહે?
Question diagram
A
$\frac{ML^2}{(L^2 + 12d^2)}$
B
$\frac{ML}{(L^2 + 12d)}$
C
$\frac{ML}{(L^2 - 12d^2)}$
D
$\frac{ML^2}{(L - 12d)}$

Solution

(A) ધારો કે અથડામણ બાદ લાકડીના દ્રવ્યમાન કેન્દ્રનો વેગ $V$ છે. રેખીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$mv = MV \implies V = \frac{mv}{M}$
લાકડીના દ્રવ્યમાન કેન્દ્રને અનુલક્ષીને કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$mvd = I\omega \implies \omega = \frac{mvd}{I}$,જ્યાં $I = \frac{ML^2}{12}$
અથડામણ સ્થિતિસ્થાપક છે તેમ ધારતા,ગતિઊર્જાના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ:
$\frac{1}{2}mv^2 = \frac{1}{2}MV^2 + \frac{1}{2}I\omega^2$
$V$ અને $\omega$ ની કિંમતો મૂકતા:
$mv^2 = M(\frac{mv}{M})^2 + I(\frac{mvd}{I})^2$
$mv^2 = \frac{m^2v^2}{M} + \frac{m^2v^2d^2}{I}$
$mv^2$ વડે ભાગતા:
$1 = \frac{m}{M} + \frac{md^2}{I} = \frac{m}{M} + \frac{md^2}{ML^2/12} = \frac{m}{M}(1 + \frac{12d^2}{L^2})$
$1 = \frac{m}{M}(\frac{L^2 + 12d^2}{L^2})$
$m = \frac{ML^2}{L^2 + 12d^2}$
62
MediumMCQ
$2 \ kg$ દળ ધરાવતો એક દઢ પદાર્થ $0.8 \ m$ ત્રિજ્યા ધરાવતા વર્તુળાકાર પથ પર $44 \ rad \ s^{-1}$ ના કોણીય વેગથી ગતિ કરે છે. જો આ વર્તુળાકાર પથની ત્રિજ્યા $1 \ m$ થાય,તો આ પદાર્થનો નવો કોણીય વેગ ........ $rad \ s^{-1}$ થાય.
A
$28.16$
B
$35.16$
C
$19.28$
D
$8.12$

Solution

(A) વર્તુળાકાર પથ પર ગતિ કરતા કણનું કોણીય વેગમાન $L = mr^2\omega$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય ટોર્ક લાગતું ન હોવાથી,કોણીય વેગમાન અચળ રહેશે $(L_1 = L_2)$.
પ્રારંભિક સ્થિતિ માટે: $L_1 = mr_1^2\omega_1$.
અંતિમ સ્થિતિ માટે: $L_2 = mr_2^2\omega_2$.
બંનેને સરખાવતા: $mr_1^2\omega_1 = mr_2^2\omega_2$.
આ સમીકરણને સાદું રૂપ આપતા $\omega_2 = \omega_1 \left( \frac{r_1}{r_2} \right)^2$ મળે છે.
અહીં $r_1 = 0.8 \ m$,$r_2 = 1 \ m$ અને $\omega_1 = 44 \ rad \ s^{-1}$ આપેલ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\omega_2 = 44 \times \left( \frac{0.8}{1} \right)^2 = 44 \times 0.64$.
$\omega_2 = 28.16 \ rad \ s^{-1}$.
63
DifficultMCQ
$M$ દળ અને $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતી એક પાતળી વર્તુળાકાર રીંગ તેના સમતલને લંબ અક્ષ પર $\omega$ જેટલા અચળ કોણીય વેગથી સમક્ષિતિજ સમતલમાં ભ્રમણ કરે છે. જો $m$ દળના બે પદાર્થોને રીંગના વ્યાસના વિરુદ્ધ છેડાઓ પર હળવેકથી જોડવામાં આવે,તો રીંગ હવે કેટલા કોણીય વેગથી ભ્રમણ કરશે?
A
$\frac{\omega (M - 2m)}{M + 2m}$
B
$\frac{\omega M}{M + 2m}$
C
$\frac{\omega M}{M + m}$
D
$\frac{\omega (M + 2m)}{M}$

Solution

(B) રીંગની તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી શિરોલંબ અક્ષને અનુલક્ષીને પ્રારંભિક જડત્વની ચાકમાત્રા $I = M R^2$ છે.
રીંગનું પ્રારંભિક કોણીય વેગમાન $L = I \omega = M R^2 \omega$ છે.
જ્યારે $m$ દળના બે પદાર્થોને વ્યાસના વિરુદ્ધ છેડાઓ પર જોડવામાં આવે છે,ત્યારે નવી જડત્વની ચાકમાત્રા $I'$ નીચે મુજબ થાય છે:
$I' = I + 2(m R^2) = M R^2 + 2m R^2 = (M + 2m) R^2$.
તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય ટોર્ક લાગતું ન હોવાથી,કોણીય વેગમાનનું સંરક્ષણ થાય છે,તેથી $L' = L$.
$(M + 2m) R^2 \omega' = M R^2 \omega$.
નવા કોણીય વેગ $\omega'$ માટે ઉકેલતા:
$\omega' = \frac{M \omega}{M + 2m}$.
64
DifficultMCQ
$I_t$ જડત્વની ચાકમાત્રા ધરાવતી એક વર્તુળાકાર તકતી સમક્ષિતિજ સમતલમાં તેની સંમિતિ અક્ષની આસપાસ $\omega_i$ જેટલી અચળ કોણીય ઝડપથી ભ્રમણ કરે છે. $I_b$ જડત્વની ચાકમાત્રા ધરાવતી બીજી એક તકતીને પ્રથમ તકતી પર અક્ષીય રીતે મૂકવામાં આવે છે. શરૂઆતમાં બીજી તકતીની કોણીય ઝડપ શૂન્ય છે. અંતે,બંને તકતીઓ $\omega_f$ જેટલી અચળ કોણીય ઝડપથી ભ્રમણ કરે છે. ઘર્ષણને કારણે શરૂઆતમાં ભ્રમણ કરતી તકતી દ્વારા ગુમાવેલી ઉર્જા કેટલી હશે?
A
$\frac{1}{2} \frac{I_b^2}{(I_t + I_b)} \omega_i^2$
B
$\frac{1}{2} \frac{I_t^2}{(I_t + I_b)} \omega_i^2$
C
$\frac{1}{2} \frac{(I_b - I_t)}{(I_t + I_b)} \omega_i^2$
D
$\frac{1}{2} \frac{I_b I_t}{(I_t + I_b)} \omega_i^2$

Solution

(D) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,પ્રારંભિક કોણીય વેગમાન = અંતિમ કોણીય વેગમાન: $I_t \omega_i = (I_t + I_b) \omega_f$.
તેથી,અંતિમ કોણીય ઝડપ $\omega_f = \frac{I_t \omega_i}{I_t + I_b}$ મળે છે.
પ્રારંભિક ગતિ ઉર્જા $K_i = \frac{1}{2} I_t \omega_i^2$ છે.
અંતિમ ગતિ ઉર્જા $K_f = \frac{1}{2} (I_t + I_b) \omega_f^2 = \frac{1}{2} (I_t + I_b) \left( \frac{I_t \omega_i}{I_t + I_b} \right)^2 = \frac{1}{2} \frac{I_t^2 \omega_i^2}{I_t + I_b}$ છે.
ગુમાવેલી ઉર્જા $\Delta E = K_i - K_f = \frac{1}{2} I_t \omega_i^2 - \frac{1}{2} \frac{I_t^2 \omega_i^2}{I_t + I_b}$.
આ પદનું સાદુરૂપ આપતા: $\Delta E = \frac{1}{2} I_t \omega_i^2 \left( 1 - \frac{I_t}{I_t + I_b} \right) = \frac{1}{2} I_t \omega_i^2 \left( \frac{I_t + I_b - I_t}{I_t + I_b} \right) = \frac{1}{2} \frac{I_t I_b}{I_t + I_b} \omega_i^2$.
65
MediumMCQ
એક વર્તુળાકાર પ્લેટફોર્મ ઘર્ષણરહિત ઉભી ધરી પર ગોઠવેલું છે. તેની ત્રિજ્યા $R = 2\, m$ છે અને ધરીને અનુલક્ષીને તેની જડત્વની ચાકમાત્રા $200\, kg\, m^2$ છે. તે શરૂઆતમાં સ્થિર છે. એક $50\, kg$ નો માણસ પ્લેટફોર્મની ધાર પર ઉભો છે અને જમીનની સાપેક્ષે $1\, m/s$ ની ઝડપે ધાર પર ચાલવાનું શરૂ કરે છે. માણસને એક પરિભ્રમણ પૂર્ણ કરવા માટે લાગતો સમય કેટલો હશે?
A
$\pi \, s$
B
$\frac{3\pi}{2} \, s$
C
$2\pi \, s$
D
$\frac{\pi}{2} \, s$

Solution

(C) તંત્ર શરૂઆતમાં સ્થિર હોવાથી,પ્રારંભિક કોણીય વેગમાન $L_i = 0$ છે.
કોણીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,અંતિમ કોણીય વેગમાન $L_f$ પણ $0$ હોવું જોઈએ.
ધારો કે પ્લેટફોર્મનો કોણીય વેગ $\omega$ છે. માણસનું કોણીય વેગમાન $L_m = m v R$ અને પ્લેટફોર્મનું કોણીય વેગમાન $L_p = I \omega$ છે.
કુલ કોણીય વેગમાન શૂન્ય હોવાથી,માણસ અને પ્લેટફોર્મ વિરુદ્ધ દિશામાં ગતિ કરે છે: $m v R - I \omega = 0$.
$\omega = \frac{m v R}{I} = \frac{50 \times 1 \times 2}{200} = 0.5 \, rad/s$.
જમીનની સાપેક્ષે માણસનો કોણીય વેગ $\omega_m = \frac{v}{R} = \frac{1}{2} = 0.5 \, rad/s$ છે.
પ્લેટફોર્મની સાપેક્ષે માણસનો કોણીય વેગ $\omega_r = \omega_m + \omega = 0.5 + 0.5 = 1 \, rad/s$ છે.
એક પરિભ્રમણ પૂર્ણ કરવા માટે લાગતો સમય $T = \frac{2\pi}{\omega_r} = \frac{2\pi}{1} = 2\pi \, s$ છે.
66
MediumMCQ
એક દળ $m$ એક લીસી સમક્ષિતિજ સપાટી પર $R_0$ ત્રિજ્યામાં $v_0$ વેગ સાથે વર્તુળાકાર ગતિ કરે છે. આ દળ એક દોરી સાથે જોડાયેલું છે જે આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ સપાટીમાં રહેલા એક લીસા છિદ્રમાંથી પસાર થાય છે. દોરીમાં તણાવ ધીમે ધીમે વધારવામાં આવે છે અને અંતે $m$ એ $\frac{R_0}{2}$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં ગતિ કરે છે. ગતિઊર્જાનું અંતિમ મૂલ્ય કેટલું હશે?
Question diagram
A
$mv_0^2$
B
$\frac{1}{4}mv_0^2$
C
$2mv_0^2$
D
$\frac{1}{2}mv_0^2$

Solution

(C) તણાવ બળ વર્તુળના કેન્દ્ર તરફ લાગતું હોવાથી,કેન્દ્રની સાપેક્ષે ટોર્ક શૂન્ય છે. તેથી,દળ $m$ નું કોણીય વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે.
પ્રારંભિક કોણીય વેગમાન $L_i = m v_0 R_0$.
અંતિમ કોણીય વેગમાન $L_f = m v R$,જ્યાં $R = \frac{R_0}{2}$.
કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,$L_i = L_f$:
$m v_0 R_0 = m v \left( \frac{R_0}{2} \right)$
$v = 2 v_0$.
પ્રારંભિક ગતિઊર્જા $K_i = \frac{1}{2} m v_0^2$ છે.
અંતિમ ગતિઊર્જા $K_f = \frac{1}{2} m v^2 = \frac{1}{2} m (2 v_0)^2 = \frac{1}{2} m (4 v_0^2) = 2 m v_0^2$ થાય.
67
MediumMCQ
એક બળ $\overrightarrow{F} = \alpha \hat{i} + 3\hat{j} + 6\hat{k}$ એ બિંદુ $\overrightarrow{R} = 2\hat{i} - 6\hat{j} - 12\hat{k}$ પર કાર્યરત છે. $\alpha$ નું કયું મૂલ્ય છે જેના માટે ઉગમબિંદુની સાપેક્ષ કોણીય વેગમાનનું સંરક્ષણ થાય છે?
A
$1$
B
$-1$
C
$2$
D
$0$

Solution

(B) ઉગમબિંદુની સાપેક્ષ કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણ માટે,કણ પર લાગતું પરિણામી ટોર્ક $\overrightarrow{\tau}$ શૂન્ય હોવું જોઈએ.
વ્યાખ્યા મુજબ,$\overrightarrow{\tau} = \overrightarrow{R} \times \overrightarrow{F}$.
અહીં $\overrightarrow{R} = 2\hat{i} - 6\hat{j} - 12\hat{k}$ અને $\overrightarrow{F} = \alpha \hat{i} + 3\hat{j} + 6\hat{k}$ આપેલ છે.
સદિશ ગુણાકારની ગણતરી કરતા:
$\overrightarrow{\tau} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & -6 & -12 \\ \alpha & 3 & 6 \end{vmatrix}$
$\overrightarrow{\tau} = \hat{i}(-36 - (-36)) - \hat{j}(12 - (-12\alpha)) + \hat{k}(6 - (-6\alpha))$
$\overrightarrow{\tau} = \hat{i}(0) - \hat{j}(12 + 12\alpha) + \hat{k}(6 + 6\alpha)$
$\overrightarrow{\tau} = 0$ હોવા માટે,$\hat{j}$ અને $\hat{k}$ બંને ઘટકો શૂન્ય હોવા જોઈએ:
$12 + 12\alpha = 0 \implies \alpha = -1$
$6 + 6\alpha = 0 \implies \alpha = -1$
આમ,$\alpha$ નું મૂલ્ય $-1$ છે.
68
MediumMCQ
$M$ દળ અને $L$ લંબાઈનો એક પાતળો સમાન સળિયો તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી લંબ અક્ષને અનુલક્ષીને $\omega$ જેટલા અચળ કોણીય વેગથી ભ્રમણ કરે છે. $\frac{M}{3}$ દળ ધરાવતા બે પદાર્થોને સળિયાના બંને છેડે હળવેકથી જોડવામાં આવે છે. હવે સળિયો કેટલા કોણીય વેગથી ભ્રમણ કરશે?
A
$\frac{1}{7}\omega$
B
$\frac{1}{6}\omega$
C
$\frac{1}{2}\omega$
D
$\frac{1}{3}\omega$

Solution

(D) સળિયાની તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી અક્ષને અનુલક્ષીને પ્રારંભિક જડત્વની ચાકમાત્રા $I_1 = \frac{ML^2}{12}$ છે.
પ્રારંભિક કોણીય વેગમાન $L_1 = I_1 \omega = \frac{ML^2}{12} \omega$.
જ્યારે $\frac{M}{3}$ દળના બે પદાર્થોને છેડે જોડવામાં આવે છે,ત્યારે નવી જડત્વની ચાકમાત્રા $I_2$ નીચે મુજબ મળે:
$I_2 = I_{\text{rod}} + I_{\text{objects}} = \frac{ML^2}{12} + \left(\frac{M}{3}\right)\left(\frac{L}{2}\right)^2 + \left(\frac{M}{3}\right)\left(\frac{L}{2}\right)^2$
$I_2 = \frac{ML^2}{12} + \frac{ML^2}{12} + \frac{ML^2}{12} = \frac{3ML^2}{12} = \frac{ML^2}{4}$.
કોણીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,$L_1 = L_2$:
$\frac{ML^2}{12} \omega = \frac{ML^2}{4} \omega'$
$\omega' = \frac{4}{12} \omega = \frac{1}{3} \omega$.
Solution diagram
69
DifficultMCQ
સમાન જડત્વની ચાકમાત્રા $I$ ધરાવતી બે ડિસ્ક તેમના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી અને ડિસ્કના સમતલને લંબ અક્ષ પર $\omega_1$ અને $\omega_2$ કોણીય વેગ સાથે ભ્રમણ કરે છે. તેમને એકબીજાના સંપર્કમાં એવી રીતે લાવવામાં આવે છે કે તેમની ભ્રમણ અક્ષ એકરૂપ થાય. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન ઉર્જાના વ્યય માટેનું સૂત્ર શું છે?
A
$I{\left( {{\omega _1} - {\omega _2}} \right)^2}$
B
$\frac{I}{8}{\left( {{\omega _1} - {\omega _2}} \right)^2}$
C
$\frac{I}{2}{\left( {{\omega _1} + {\omega _2}} \right)^2}$
D
$\frac{I}{4}{\left( {{\omega _1} - {\omega _2}} \right)^2}$

Solution

(D) પ્રારંભિક કોણીય વેગમાન $L_i = I\omega_1 + I\omega_2$.
ધારો કે સંયુક્ત તંત્રની અંતિમ કોણીય ઝડપ $\omega$ છે.
અંતિમ કોણીય વેગમાન $L_f = (I + I)\omega = 2I\omega$.
કોણીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,$L_i = L_f$:
$I\omega_1 + I\omega_2 = 2I\omega \implies \omega = \frac{\omega_1 + \omega_2}{2}$.
પ્રારંભિક ચાકગતિ ઉર્જા $E_i = \frac{1}{2}I\omega_1^2 + \frac{1}{2}I\omega_2^2 = \frac{1}{2}I(\omega_1^2 + \omega_2^2)$.
અંતિમ ચાકગતિ ઉર્જા $E_f = \frac{1}{2}(2I)\omega^2 = I \left( \frac{\omega_1 + \omega_2}{2} \right)^2 = \frac{I}{4}(\omega_1^2 + \omega_2^2 + 2\omega_1\omega_2)$.
ઉર્જાનો વ્યય $\Delta E = E_i - E_f = \frac{I}{2}(\omega_1^2 + \omega_2^2) - \frac{I}{4}(\omega_1^2 + \omega_2^2 + 2\omega_1\omega_2)$.
$\Delta E = \frac{I}{4} [2\omega_1^2 + 2\omega_2^2 - \omega_1^2 - \omega_2^2 - 2\omega_1\omega_2] = \frac{I}{4}(\omega_1^2 + \omega_2^2 - 2\omega_1\omega_2) = \frac{I}{4}(\omega_1 - \omega_2)^2$.
70
EasyMCQ
એક નક્કર ગોળો મુક્ત અવકાશમાં તેની સંમિતિ અક્ષની આસપાસ મુક્તપણે ફરી રહ્યો છે. ગોળાનું દળ સમાન રાખીને તેની ત્રિજ્યામાં વધારો કરવામાં આવે છે. નીચેનામાંથી કઈ ભૌતિક રાશિ ગોળા માટે અચળ રહેશે $?$
A
કોણીય વેગ
B
જડત્વની ચાકમાત્રા
C
કોણીય વેગમાન
D
ચાકગતિ ઉર્જા

Solution

(C) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ અનુસાર,જો કોઈ તંત્ર પર લાગતું પરિણામી બાહ્ય ટોર્ક શૂન્ય હોય,તો તંત્રનું કુલ કોણીય વેગમાન અચળ રહે છે.
આ કિસ્સામાં,ગોળો મુક્ત અવકાશમાં મુક્તપણે ફરી રહ્યો છે,જેનો અર્થ છે કે તેના પર કોઈ બાહ્ય ટોર્ક લાગતું નથી $({\tau_{ext}} = 0)$.
જેથી ${\tau_{ext}} = \frac{dL}{dt} = 0$,તેથી કોણીય વેગમાન $(L)$ અચળ રહેવું જોઈએ.
જ્યારે ગોળાની ત્રિજ્યા વધે છે,ત્યારે તેની જડત્વની ચાકમાત્રા $(I = \frac{2}{5}MR^2)$ વધે છે. $L = I\omega$ અચળ હોવાથી,કોણીય વેગ $(\omega)$ ઘટશે અને ચાકગતિ ઉર્જા $(K = \frac{L^2}{2I})$ પણ બદલાશે. તેથી,માત્ર કોણીય વેગમાન જ અચળ રહે છે.
71
EasyMCQ
જો કોઈ તંત્ર પર બાહ્ય ટોર્ક (બળની ચાકમાત્રા) કાર્ય ન કરતું હોય,તો નીચેનામાંથી કઈ રાશિ મૂલ્ય અને દિશામાં અચળ રહે છે?
A
બળ
B
રેખીય વેગમાન
C
કોણીય વેગમાન
D
રેખીય આઘાત

Solution

(C) ટોર્ક અને કોણીય વેગમાન વચ્ચેના સંબંધ મુજબ,કોણીય વેગમાનમાં થતો ફેરફારનો દર એ તંત્ર પર લાગતા બાહ્ય ટોર્ક જેટલો હોય છે: $\tau = \frac{dL}{dt}$.
જો બાહ્ય ટોર્ક $\tau = 0$ હોય,તો $\frac{dL}{dt} = 0$ થાય.
આનો અર્થ એ છે કે કોણીય વેગમાન $L$ મૂલ્ય અને દિશા બંનેમાં અચળ રહે છે.
72
EasyMCQ
જો કોઈ કણ પર લાગતું ટોર્ક (બળની ચાકમાત્રા) શૂન્ય હોય,તો તેનો કોણીય વેગમાન કેવું રહેશે?
A
દિશામાં અચળ
B
મૂલ્યમાં અચળ
C
$(a)$ અને $(b)$ બંને
D
આપેલ પૈકી કોઈ નહીં

Solution

(C) ટોર્ક $\vec{\tau}$ અને કોણીય વેગમાન $\vec{L}$ વચ્ચેનો સંબંધ $\vec{\tau} = \frac{d\vec{L}}{dt}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જો ચોખ્ખું ટોર્ક $\vec{\tau} = 0$ હોય,તો $\frac{d\vec{L}}{dt} = 0$ થાય.
આનો અર્થ એ છે કે $\vec{L}$ એક અચળ સદિશ છે.
અચળ સદિશનું મૂલ્ય અને દિશા બંને અચળ હોય છે.
તેથી,કોણીય વેગમાન મૂલ્ય અને દિશા બંનેમાં અચળ રહે છે.
73
MediumMCQ
$2 \ kg$ દળ ધરાવતો પદાર્થ $0.8 \ m$ ત્રિજ્યાના વર્તુળાકાર પથ પર $44 \ rad/s$ ના કોણીય વેગથી ગતિ કરે છે. જો પથની ત્રિજ્યા $1 \ m$ કરવામાં આવે,તો નવો કોણીય વેગ ........ $rad/s$ થશે.
A
$28.16$
B
$35.16$
C
$19.28$
D
$8.12$

Solution

(A) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,$L = I\omega = mr^2\omega = \text{અચળ}$.
અહીં દળ $m$ અચળ હોવાથી,$r_1^2\omega_1 = r_2^2\omega_2$ થાય.
આપેલ છે: $r_1 = 0.8 \ m$,$\omega_1 = 44 \ rad/s$,$r_2 = 1 \ m$.
કિંમતો મૂકતા: $(0.8)^2 \times 44 = (1)^2 \times \omega_2$.
$0.64 \times 44 = \omega_2$.
$\omega_2 = 28.16 \ rad/s$.
74
EasyMCQ
કણોના તંત્રનું કોણીય વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે:
A
જો તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય બળ કાર્ય કરતું ન હોય.
B
જો તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય ટોર્ક (બળની ચાકમાત્રા) કાર્ય કરતું ન હોય.
C
જો તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય આઘાત કાર્ય કરતું ન હોય.
D
જો ભ્રમણાક્ષ સમાન રહે.

Solution

(B) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,જો તંત્ર પર લાગતું પરિણામી બાહ્ય ટોર્ક $\vec{\tau}_{ext}$ શૂન્ય હોય,તો તંત્રનું કોણીય વેગમાન $\vec{L}$ સંરક્ષિત રહે છે.
આ સંબંધ $\vec{\tau}_{ext} = \frac{d\vec{L}}{dt}$ પરથી તારવવામાં આવે છે.
જો $\vec{\tau}_{ext} = 0$ હોય,તો $\frac{d\vec{L}}{dt} = 0$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $\vec{L} = \text{અચળ}$.
તેથી,સાચી શરત એ છે કે તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય ટોર્ક કાર્ય કરતું ન હોવું જોઈએ.
75
DifficultMCQ
$M$ દળ અને $R$ ત્રિજ્યા ધરાવતી એક પાતળી વર્તુળાકાર રીંગ તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી અને સમતલને લંબ અક્ષને અનુલક્ષીને સમક્ષિતિજ સમતલમાં $\omega$ કોણીય વેગથી ભ્રમણ કરે છે. જો સમાન કદની પરંતુ $\frac{M}{4}$ દળ ધરાવતી બીજી રીંગ પ્રથમ રીંગ પર અક્ષને સમાંતર મૂકવામાં આવે,તો તંત્રનો નવો કોણીય વેગ કેટલો હશે?
A
$\frac{5}{4}\omega$
B
$\frac{2}{3}\omega$
C
$\frac{4}{5}\omega$
D
$\frac{3}{2}\omega$

Solution

(C) કોણીય વેગમાન સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,પ્રારંભિક કોણીય વેગમાન એ અંતિમ કોણીય વેગમાન જેટલું હોય છે.
$L_i = L_f$
$I_1 \omega_1 = I_2 \omega_2$
અહીં,પ્રથમ રીંગની કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી અક્ષને અનુલક્ષીને જડત્વની ચાકમાત્રા $I_1 = MR^2$ છે.
જ્યારે બીજી રીંગને અક્ષ પર મૂકવામાં આવે છે,ત્યારે કુલ જડત્વની ચાકમાત્રા $I_2 = I_1 + I_{ring2} = MR^2 + (\frac{M}{4})R^2 = \frac{5}{4}MR^2$ થાય છે.
આ કિંમતોને સંરક્ષણના સમીકરણમાં મૂકતા:
$MR^2 \omega = (\frac{5}{4}MR^2) \omega_2$
$\omega_2 = \frac{4}{5} \omega$.
76
MediumMCQ
લીસા ભોંયતળિયા પર નૃત્ય કરતી એક નૃત્યાંગના તેના હાથ વાળીને $20 \ rad/s$ ના કોણીય વેગથી ઉર્ધ્વ અક્ષની આસપાસ ભ્રમણ કરી રહી છે. જ્યારે તે તેના હાથ ફેલાવે છે,ત્યારે કોણીય ઝડપ ઘટીને $10 \ rad/s$ થઈ જાય છે. જો નૃત્યાંગનાની પ્રારંભિક જડત્વની આઘૂર્ણ $I$ હોય,તો નવી જડત્વની આઘૂર્ણ કેટલી હશે?
A
$2 I$
B
$3 I$
C
$I / 2$
D
$I / 3$

Solution

(A) નૃત્યાંગના પર કોઈ બાહ્ય ટોર્ક લાગતું ન હોવાથી,તંત્રનું કોણીય વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે.
કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ: $L = I_1 \omega_1 = I_2 \omega_2$.
આપેલ છે: પ્રારંભિક જડત્વની આઘૂર્ણ $I_1 = I$,પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega_1 = 20 \ rad/s$,અને અંતિમ કોણીય વેગ $\omega_2 = 10 \ rad/s$.
સમીકરણમાં કિંમતો મૂકતા: $I \times 20 = I_2 \times 10$.
નવી જડત્વની આઘૂર્ણ $I_2$ માટે ઉકેલતા: $I_2 = \frac{20}{10} I = 2I$.
77
MediumMCQ
એક ચકતી કોણીય વેગ $\omega$ થી ભ્રમણ કરી રહી છે. એક બાળક તેના પર હળવેથી બેસી જાય છે. નીચેનામાંથી કઈ રાશિનું સંરક્ષણ થશે?
A
ગતિ ઊર્જા
B
સ્થિતિ ઊર્જા
C
રેખીય વેગમાન
D
કોણીય વેગમાન

Solution

(D) જ્યારે બાળક ફરતી ચકતી પર બેસે છે,ત્યારે ભ્રમણાક્ષને અનુલક્ષીને તંત્ર (ચકતી + બાળક) પર કોઈ બાહ્ય ટોર્ક લાગતું નથી. કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,જો ચોખ્ખું બાહ્ય ટોર્ક $\tau_{ext} = 0$ હોય,તો તંત્રનું કોણીય વેગમાન $L$ અચળ રહે છે. તેથી,કોણીય વેગમાનનું સંરક્ષણ થાય છે.
78
DifficultMCQ
કોઈપણ બાહ્ય ટોર્ક લાગુ કર્યા વિના એક પદાર્થનો કોણીય વેગ $\omega_1$ થી બદલાઈને $\omega_2$ થાય છે,પરંતુ આ ફેરફાર તેના જડત્વની આઘૂર્ણમાં ફેરફારને કારણે થાય છે. બંને કિસ્સાઓમાં ચક્રાવર્તન ત્રિજ્યાનો ગુણોત્તર કેટલો હશે?
A
$\sqrt{\omega_2} : \sqrt{\omega_1}$
B
$\sqrt{\omega_1} : \sqrt{\omega_2}$
C
$\omega_1 : \omega_2$
D
$\omega_2 : \omega_1$

Solution

(A) જ્યારે કોઈ બાહ્ય ટોર્ક લાગુ કરવામાં આવતું નથી,ત્યારે પદાર્થનું કોણીય વેગમાન $L$ અચળ રહે છે.
$L = I_1 \omega_1 = I_2 \omega_2$
આપણે જાણીએ છીએ કે જડત્વની આઘૂર્ણ $I = MK^2$ છે,જ્યાં $M$ એ દળ છે અને $K$ એ ચક્રાવર્તન ત્રિજ્યા છે.
આ કિંમતને સંરક્ષણના સમીકરણમાં મૂકતા:
$M K_1^2 \omega_1 = M K_2^2 \omega_2$
$K_1^2 \omega_1 = K_2^2 \omega_2$
$\frac{K_1^2}{K_2^2} = \frac{\omega_2}{\omega_1}$
બંને બાજુ વર્ગમૂળ લેતા,આપણને ચક્રાવર્તન ત્રિજ્યાનો ગુણોત્તર મળે છે:
$\frac{K_1}{K_2} = \sqrt{\frac{\omega_2}{\omega_1}}$
આમ,ગુણોત્તર $K_1 : K_2 = \sqrt{\omega_2} : \sqrt{\omega_1}$ થાય છે.
79
EasyMCQ
પૃથ્વીનું દળ અચળ રાખીને, જો તેની ત્રિજ્યા અડધી કરવામાં આવે, તો દિવસનો સમયગાળો કેટલો થશે ($\text{ કલાક}$ માં)?
A
$6$
B
$12$
C
$18$
D
$24$

Solution

(A) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ, $L = I \omega = \text{અચળ}$.
પૃથ્વીને નક્કર ગોળા તરીકે ગણતા, તેની જડત્વની ચાકમાત્રા $I = \frac{2}{5}MR^2$ છે.
શરૂઆતમાં, $I_1 = \frac{2}{5}MR^2$ અને સમયગાળો $T_1 = 24 \text{ કલાક}$ છે.
જ્યારે ત્રિજ્યા અડધી કરવામાં આવે, $R_2 = \frac{R}{2}$, ત્યારે નવી જડત્વની ચાકમાત્રા $I_2 = \frac{2}{5}M(\frac{R}{2})^2 = \frac{1}{4}I_1$ થાય છે.
$I_1 \omega_1 = I_2 \omega_2$ નો ઉપયોગ કરતા, આપણને મળે છે $I_1 (\frac{2\pi}{T_1}) = I_2 (\frac{2\pi}{T_2})$.
કિંમતો મૂકતા: $I_1 (\frac{2\pi}{24}) = (\frac{1}{4}I_1) (\frac{2\pi}{T_2})$.
આનું સાદું રૂપ આપતા $\frac{1}{24} = \frac{1}{4T_2}$ મળે છે, જેનો અર્થ છે કે $T_2 = \frac{24}{4} = 6 \text{ કલાક}$.
80
MediumMCQ
$M$ દળની એક સમાન તકતી તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી અને તેના સમતલને લંબ અક્ષ પર અચળ કોણીય વેગ $\omega$ થી ભ્રમણ કરી રહી છે. ધારો કે તેનો કોણીય વેગમાન $L$ છે. પીગળેલા પ્લાસ્ટિકનું એક ટીપું તકતી પર પડે છે અને તેને ચોંટી જાય છે. નીચેનામાંથી શું અચળ રહેશે?
A
$\omega$
B
$\omega$ અને $L$ બંને
C
માત્ર $L$
D
$\omega$ કે $L$ બંનેમાંથી એક પણ નહીં

Solution

(C) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,જો તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય ટોર્ક લાગતું ન હોય,તો કોણીય વેગમાન $L$ અચળ રહે છે.
પ્લાસ્ટિકનું ટીપું તકતીને ચોંટી જતું હોવાથી,તંત્રની જડત્વની ચાકમાત્રા $I$ માં વધારો થાય છે.
જેમ કે $L = I\omega$ અને $L$ અચળ છે,તેથી $I$ માં વધારો થવાથી કોણીય વેગ $\omega$ માં ઘટાડો થાય છે.
તેથી,માત્ર કોણીય વેગમાન $L$ અચળ રહે છે.
81
EasyMCQ
એક વ્યક્તિ ફરતા સ્ટૂલ પર હાથ ફેલાવીને બેઠી છે. અચાનક તે તેના હાથ અંદરની તરફ વાળી લે છે.
A
તેનો કોણીય વેગ ઘટશે.
B
તેની જડત્વની ચાકમાત્રા ઘટશે.
C
તેનો કોણીય વેગ અચળ રહેશે.
D
તેનું કોણીય વેગમાન વધશે.

Solution

(B) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ, $L = I\omega = \text{અચળ}$.
જ્યારે વ્યક્તિ તેના હાથ અંદરની તરફ વાળે છે, ત્યારે દળનું વિતરણ પરિભ્રમણની અક્ષની નજીક આવે છે, જેનાથી જડત્વની ચાકમાત્રા $(I)$ ઘટે છે.
$L$ અચળ હોવાથી, જો $I$ ઘટે, તો તેને સંતુલિત કરવા માટે કોણીય વેગ $(\omega)$ વધવો જોઈએ.
તેથી, જડત્વની ચાકમાત્રા ઘટે છે અને કોણીય વેગ વધે છે.
82
DifficultMCQ
$I_1$ અને $I_2$ જડત્વની ચાકમાત્રા અને $\omega_1$ અને $\omega_2$ કોણીય ઝડપ ધરાવતી બે તકતીઓ તેમના દ્રવ્યમાન કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી અને તેમના સમતલને લંબ એવી એકરેખીય અક્ષો પર ભ્રમણ કરી રહી છે. જો બંનેને એકસાથે જોડીને તે જ અક્ષ પર ભ્રમણ કરાવવામાં આવે,તો તંત્રની ચાકગતિ ઉર્જા કેટલી હશે?
A
$\frac{I_1\omega_1 + I_2\omega_2}{2(I_1 + I_2)}$
B
$\frac{(I_1 + I_2)(\omega_1 + \omega_2)^2}{2}$
C
$\frac{(I_1\omega_1 + I_2\omega_2)^2}{2(I_1 + I_2)}$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહીં

Solution

(C) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના સિદ્ધાંત મુજબ,જોડાણ પહેલાનું કુલ કોણીય વેગમાન એ જોડાણ પછીના કુલ કોણીય વેગમાન જેટલું હોય છે.
$I_1\omega_1 + I_2\omega_2 = (I_1 + I_2)\omega$
જ્યાં $\omega$ એ તંત્રનો સામાન્ય કોણીય વેગ છે.
તેથી,સામાન્ય કોણીય વેગ $\omega = \frac{I_1\omega_1 + I_2\omega_2}{I_1 + I_2}$ થશે.
તંત્રની ચાકગતિ ઉર્જા $K = \frac{1}{2} I_{total} \omega^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા,$K = \frac{1}{2} (I_1 + I_2) \left( \frac{I_1\omega_1 + I_2\omega_2}{I_1 + I_2} \right)^2$.
આનું સાદું રૂપ આપતા,આપણને $K = \frac{(I_1\omega_1 + I_2\omega_2)^2}{2(I_1 + I_2)}$ મળે છે.
83
EasyMCQ
કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના સિદ્ધાંત મુજબ કોણીય વેગમાન:
A
હંમેશા સંરક્ષિત રહે છે
B
વેગ અને જડત્વની ચાકમાત્રાનો ગુણાકાર છે
C
જો લાગુ પડતું ટોર્ક અચળ હોય તો સંરક્ષિત રહે છે
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહીં

Solution

(D) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણનો સિદ્ધાંત જણાવે છે કે જો તંત્ર પર લાગતું કુલ બાહ્ય ટોર્ક શૂન્ય હોય, તો તંત્રનું કોણીય વેગમાન અચળ રહે છે।
ગાણિતિક રીતે, જો $\tau_{ext} = 0$ હોય, તો $\frac{dL}{dt} = 0$ થાય, જેનો અર્થ છે કે $L = \text{અચળ}$।
વિકલ્પ $A$ ખોટો છે કારણ કે તે ફક્ત બાહ્ય ટોર્કની ગેરહાજરીમાં જ સંરક્ષિત રહે છે।
વિકલ્પ $B$ ખોટો છે કારણ કે કોણીય વેગમાન એ જડત્વની ચાકમાત્રા અને કોણીય વેગનો ગુણાકાર છે $(L = I\omega)$।
વિકલ્પ $C$ ખોટો છે કારણ કે તે માટે ટોર્ક શૂન્ય હોવું જરૂરી છે, માત્ર અચળ હોવું પૂરતું નથી।
તેથી, સાચો જવાબ $D$ છે।
84
EasyMCQ
એક વ્યક્તિ ફરતા ટેબલ પર પોતાના હાથ નીચે રાખીને પરિભ્રમણ કરી રહી છે. અચાનક તે તેના હાથ ફેલાવે છે,તો કોણીય વેગમાન પર શું અસર થશે?
A
શૂન્ય થશે.
B
વધશે.
C
ઘટશે.
D
અપરિવર્તિત રહેશે.

Solution

(D) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,જો તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય ટોર્ક કાર્ય કરતું ન હોય,તો કોણીય વેગમાન $(L)$ અચળ રહે છે.
$L = I \omega$,જ્યાં $I$ એ જડત્વની ચાકમાત્રા છે અને $\omega$ એ કોણીય વેગ છે.
જ્યારે વ્યક્તિ તેના હાથ ફેલાવે છે,ત્યારે જડત્વની ચાકમાત્રા $(I)$ વધે છે કારણ કે દળ પરિભ્રમણની ધરીથી દૂર જાય છે.
કોણીય વેગમાન $(L)$ ને અચળ રાખવા માટે,કોણીય વેગ $(\omega)$ ઘટે છે.
તેથી,કોણીય વેગમાન અપરિવર્તિત રહે છે.
85
EasyMCQ
જો પૃથ્વીની ત્રિજ્યા ઘટીને અડધી થઈ જાય, તો દિવસનો સમયગાળો કેટલા કલાક ઘટી જશે?
A
$18$
B
$22$
C
$2.5$
D
$12$

Solution

(A) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ, $L = I\omega = \text{અચળ}$.
પૃથ્વી ગોળાકાર હોવાથી, તેની જડત્વની આઘૂર્ણ $I = \frac{2}{5}MR^2$ છે.
તેથી, $I \propto R^2$.
$L = I\omega = I \cdot \frac{2\pi}{T}$ હોવાથી, $I_1 \cdot \frac{1}{T_1} = I_2 \cdot \frac{1}{T_2}$ મળે, જે સૂચવે છે કે $T \propto I \propto R^2$.
જો ત્રિજ્યા $R$ ઘટીને $R' = \frac{R}{2}$ થાય, તો નવો સમયગાળો $T' = T \cdot (\frac{R'}{R})^2 = T \cdot (\frac{1}{2})^2 = \frac{T}{4}$ થાય.
વર્તમાન દિવસનો સમયગાળો $T = 24 \text{ કલાક}$ હોવાથી, નવો સમયગાળો $T' = \frac{24}{4} = 6 \text{ કલાક}$ થશે.
દિવસના સમયગાળામાં થતો ઘટાડો $\Delta T = T - T' = 24 - 6 = 18 \text{ કલાક}$ છે.
86
EasyMCQ
જો એક ફરતી ચકતીની ત્રિજ્યા અચાનક અડધી કરી દેવામાં આવે અને તેનું દળ સમાન રહે,તો તેનો કોણીય વેગ કેટલો થશે?
A
ચાર ગણો
B
બમણો
C
અડધો
D
અપરિવર્તિત

Solution

(A) ફરતી ચકતીનો કોણીય વેગમાન $L = I\omega$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $I = \frac{1}{2}MR^2$ એ જડત્વની ચાકમાત્રા છે.
કોઈ બાહ્ય ટોર્ક લાગતું ન હોવાથી,કોણીય વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે,એટલે કે $L = \text{અચળ}$.
તેથી,$I_1\omega_1 = I_2\omega_2$.
જડત્વની ચાકમાત્રાનું સૂત્ર મૂકતા: $(\frac{1}{2}MR_1^2)\omega_1 = (\frac{1}{2}MR_2^2)\omega_2$.
આપેલ છે કે $R_2 = \frac{R_1}{2}$,તેથી $R_1^2\omega_1 = (\frac{R_1}{2})^2\omega_2$.
$R_1^2\omega_1 = \frac{R_1^2}{4}\omega_2$.
$\omega_2$ માટે ઉકેલતા,આપણને મળે છે $\omega_2 = 4\omega_1$.
આમ,કોણીય વેગ મૂળ મૂલ્ય કરતા ચાર ગણો થઈ જશે.
87
MediumMCQ
એક બરફનો ટુકડો ગોળાકાર ટેબલના કેન્દ્ર પર મૂકવામાં આવ્યો છે. આ તંત્રને ટેબલની ધરીની આસપાસ $\omega$ કોણીય વેગથી ફેરવવામાં આવે છે. જો બરફ બાષ્પીભવન થયા વિના પીગળવા લાગે,તો તંત્રની પરિભ્રમણ ઝડપ:
A
શૂન્ય થઈ જશે
B
$\omega$ ના સમાન મૂલ્ય પર અચળ રહેશે
C
$\omega$ કરતા વધી જશે
D
$\omega$ કરતા ઘટી જશે

Solution

(D) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,$L = I\omega = \text{અચળ}$.
જ્યારે બરફ પીગળે છે,ત્યારે પાણી ટેબલની સપાટી પર ફેલાઈ જાય છે,જેનાથી પરિભ્રમણની ધરીથી દળનું અંતર વધે છે.
દળના વિતરણમાં આ વધારો તંત્રની જડત્વની ચાકમાત્રા $(I)$ માં વધારો કરે છે.
જેમ કે $L$ અચળ રહે છે અને $I$ વધે છે,તેથી સમીકરણ $\omega = L/I$ ને સંતોષવા માટે કોણીય વેગ $\omega$ ઘટવો જોઈએ.
તેથી,તંત્રની પરિભ્રમણ ઝડપ $\omega$ કરતા ઓછી થઈ જશે.
88
MediumMCQ
એક છોકરો એક સમક્ષિતિજ પ્લેટફોર્મના કેન્દ્ર પર ઊભો છે,જેણે બંને હાથમાં $2 \ kg$ ના દળ પકડી રાખ્યા છે અને તેને પોતાના શરીરની નજીક રાખ્યા છે. પ્લેટફોર્મ તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી ઉર્ધ્વ અક્ષની આસપાસ $2 \ rev/s$ ની ઝડપે ફરે છે. આ તંત્રની જડત્વની આઘૂર્ણ $1 \ kg \cdot m^2$ છે. જ્યારે છોકરો તેના હાથને દળ સાથે સંપૂર્ણ રીતે ફેલાવે છે,ત્યારે જડત્વની આઘૂર્ણ $2 \ kg \cdot m^2$ થઈ જાય છે. બીજી સ્થિતિમાં,તંત્રની ગતિઊર્જા પ્રથમ સ્થિતિની સરખામણીમાં:
A
બદલાશે નહીં
B
ઘટશે
C
વધશે
D
અનિશ્ચિત રહેશે

Solution

(B) ભ્રમણકક્ષાની ગતિઊર્જા $E$ નું સૂત્ર $E = \frac{L^2}{2I}$ છે,જ્યાં $L$ એ કોણીય વેગમાન છે અને $I$ એ જડત્વની આઘૂર્ણ છે.
તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય ટોર્ક લાગતું ન હોવાથી,કોણીય વેગમાન $L$ અચળ રહે છે.
સંબંધ $E \propto \frac{1}{I}$ પરથી સ્પષ્ટ છે કે જો જડત્વની આઘૂર્ણ $I$ વધે,તો ગતિઊર્જા $E$ ઘટવી જોઈએ.
પ્રથમ સ્થિતિમાં,$I_1 = 1 \ kg \cdot m^2$. બીજી સ્થિતિમાં,$I_2 = 2 \ kg \cdot m^2$.
$I_2 > I_1$ હોવાથી,બીજી સ્થિતિમાં ગતિઊર્જા પ્રથમ સ્થિતિ કરતા ઓછી હશે.
89
EasyMCQ
એક વ્યક્તિ ફરતા ટેબલ પર ઉભી રહીને તેના ફેલાવેલા હાથમાં વજન પકડીને ભ્રમણ કરી રહી છે. તે અચાનક તેના હાથને શરીરની નજીક ખેંચે છે. કયું વિધાન સાચું છે?
A
રેખીય વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે.
B
ગતિ ઉર્જા વધે છે.
C
કોણીય વેગમાન વધે છે.
D
કોણીય વેગ વધે છે.

Solution

(D) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના સિદ્ધાંત મુજબ, જ્યારે તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય ટોર્ક લાગતું ન હોય ત્યારે $L = I\omega = \text{અચળ}$ રહે છે.
જ્યારે વ્યક્તિ તેના હાથને શરીરની નજીક લાવે છે, ત્યારે તંત્રની જડત્વની આઘૂર્ણ $(I)$ ઘટે છે કારણ કે દળનું વિતરણ ભ્રમણાક્ષની નજીક આવે છે.
જેથી $L$ અચળ રહેતું હોવાથી, જો $I$ ઘટે, તો કોણીય વેગ $(\omega)$ વધવો જોઈએ.
તેથી, સાચું વિધાન એ છે કે કોણીય વેગ વધે છે.
90
EasyMCQ
બરફ પર નૃત્ય કરતી વ્યક્તિ જ્યારે તેના હાથ અંદરની તરફ ખેંચે છે,ત્યારે તે ઝડપથી ફરવા લાગે છે. આનું કારણ શું છે?
A
ઉર્જા અને કોણીય વેગમાન બંનેમાં વધારો
B
સ્કેટ પર ઘર્ષણમાં ઘટાડો
C
અચળ કોણીય વેગમાન અને ગતિ ઉર્જામાં વધારો
D
ઉર્જામાં વધારો અને કોણીય વેગમાનમાં ઘટાડો

Solution

(C) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,જો કોઈ તંત્ર પર બાહ્ય ટોર્ક લાગતું ન હોય,તો કોણીય વેગમાન $(L = I\omega)$ અચળ રહે છે.
જ્યારે વ્યક્તિ તેના હાથ અંદરની તરફ ખેંચે છે,ત્યારે જડત્વની ચાકમાત્રા $(I)$ ઘટે છે.
જેহেতু $L = I\omega$ અચળ છે,જો $I$ ઘટે,તો કોણીય વેગ $(\omega)$ વધવો જોઈએ,જેના કારણે વ્યક્તિ ઝડપથી ફરે છે.
ચાકગતિ ઉર્જા $K = \frac{L^2}{2I}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે. $L$ અચળ હોવાથી અને $I$ ઘટતું હોવાથી,ગતિ ઉર્જા $(K)$ માં વધારો થાય છે.
91
EasyMCQ
એક વ્યક્તિ $\omega$ કોણીય ઝડપ સાથે ફરતા ટેબલ પર પરિભ્રમણ કરી રહ્યો છે. તે તેના ફેલાયેલા હાથમાં બે સમાન દળ ધરાવે છે. હાથ હલાવ્યા વગર તે ફક્ત દળને નીચે પાડી દે છે. તેની કોણીય વેગમાં કેવી રીતે ફેરફાર થશે?
A
તે $\omega$ કરતા ઓછો હશે
B
તે $\omega$ કરતા વધારે હશે
C
તે $\omega$ જેટલો જ રહેશે
D
તે $\omega$ કરતા ઓછો,વધારે કે સમાન તે દળના જથ્થા પર આધાર રાખે છે

Solution

(B) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,$L = I\omega = \text{અચળ}$.
જ્યારે વ્યક્તિ દળને નીચે પાડે છે,ત્યારે સિસ્ટમની જડત્વની આઘૂર્ણ $(I)$ ઘટે છે કારણ કે પરિભ્રમણની ધરીથી અમુક અંતરે રહેલું દળ સિસ્ટમમાંથી દૂર થાય છે.
જેহেতু $L = I\omega$ અચળ રહે છે,જો $I$ ઘટે,તો કોણીય વેગ $\omega$ વધવો જોઈએ.
તેથી,નવો કોણીય વેગ પ્રારંભિક કોણીય વેગ $\omega$ કરતા વધારે હશે.
92
EasyMCQ
$m$ દળના પદાર્થને એક પાતળી દોરી સાથે બાંધીને તે દોરીને એક પોલા નળાકારમાંથી પસાર કરવામાં આવે છે. નળાકારને એક હાથમાં અને દોરીને બીજા હાથમાં પકડવામાં આવે છે. હવે પદાર્થને $R$ ત્રિજ્યાના વર્તુળમાં $v$ વેગથી ફેરવવામાં આવે છે. જો દોરીને નીચેની તરફ ખેંચીને ત્રિજ્યા ઘટાડવામાં આવે,તો નીચેનામાંથી કઈ રાશિનું સંરક્ષણ થાય છે?
A
કોણીય વેગમાન
B
રેખીય વેગમાન
C
ગતિ ઊર્જા
D
આપેલ પૈકી કોઈ નહીં

Solution

(A) જ્યારે દોરીને નીચેની તરફ ખેંચવામાં આવે છે,ત્યારે હાથ દ્વારા લગાડવામાં આવતું બળ વર્તુળાકાર માર્ગની ત્રિજ્યાની દિશામાં (કેન્દ્ર તરફ) લાગે છે.
બળ ત્રિજ્યાવર્તી હોવાથી,વર્તુળના કેન્દ્રની સાપેક્ષે ટોર્ક $\vec{\tau} = \vec{r} \times \vec{F}$ શૂન્ય થાય છે,કારણ કે સ્થાન સદિશ $\vec{r}$ અને બળ $\vec{F}$ વચ્ચેનો ખૂણો $180^{\circ}$ (અથવા સંદર્ભ મુજબ $0^{\circ}$) છે.
કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,જો તંત્ર પર લાગતું કુલ બાહ્ય ટોર્ક શૂન્ય હોય,તો કોણીય વેગમાન $L = mvr$ નું સંરક્ષણ થાય છે.
તેથી,પદાર્થનું કોણીય વેગમાન અચળ રહે છે.
93
EasyMCQ
એક તરવૈયો ઊંચાઈ પરથી કૂદતી વખતે હવામાં સરળતાથી પલટી મારી શકે છે જો તે:
A
તેના હાથ અને પગને અંદરની તરફ ખેંચે
B
તેના હાથ અને પગને બહારની તરફ ફેલાવે
C
તેના શરીરને સીધું રાખે
D
ઉપરોક્તમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) તેના હાથ અને પગને અંદરની તરફ ખેંચવાથી,તરવૈયો તેની જડત્વની આઘૂર્ણ $(I)$ ઘટાડે છે.
કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના સિદ્ધાંત મુજબ,$L = I\omega$ અચળ રહે છે.
જેમ $I$ ઘટે છે,તેમ કોણીય વેગ $(\omega)$ વધે છે,જે તરવૈયાને વધુ સરળતાથી પલટી મારવામાં મદદ કરે છે.
94
MediumMCQ
એક ગોળાકાર ડિસ્ક જેની જડત્વની આઘૂર્ણ $I_{2}$ છે,જે તેના સમતલને લંબ અને તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી અક્ષ પર છે,તેને બીજી એક ડિસ્ક પર મૂકવામાં આવે છે જેની જડત્વની આઘૂર્ણ $I_{1}$ છે અને તે સમાન અક્ષ પર $\omega$ કોણીય વેગથી ભ્રમણ કરે છે. ડિસ્કના સંયોજનનો અંતિમ કોણીય વેગ કેટલો હશે?
A
$ \frac{I_{2}\omega}{I_{1} + I_{2}} $
B
$ \omega $
C
$ \frac{I_{1}\omega}{I_{1} + I_{2}} $
D
$ \frac{(I_{1} + I_{2})\omega}{I_{1}} $

Solution

(C) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,કારણ કે બે ડિસ્કના તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય ટોર્ક લાગતું નથી,તેથી કુલ કોણીય વેગમાન અચળ રહે છે.
તંત્રનું પ્રારંભિક કોણીય વેગમાન: $L_{i} = I_{1}\omega + I_{2}(0) = I_{1}\omega$.
ડિસ્કને જોડ્યા પછી તંત્રનું અંતિમ કોણીય વેગમાન: $L_{f} = (I_{1} + I_{2})\omega_{f}$,જ્યાં $\omega_{f}$ એ અંતિમ કોણીય વેગ છે.
પ્રારંભિક અને અંતિમ કોણીય વેગમાનને સરખાવતા: $I_{1}\omega = (I_{1} + I_{2})\omega_{f}$.
અંતિમ કોણીય વેગ માટે ઉકેલતા: $\omega_{f} = \frac{I_{1}\omega}{I_{1} + I_{2}}$.
95
MediumMCQ
એક નક્કર ગોળો મુક્ત અવકાશમાં પરિભ્રમણ કરી રહ્યો છે. જો ગોળાનું દળ અચળ રાખીને તેની ત્રિજ્યા વધારવામાં આવે,તો નીચેનામાંથી કઈ રાશિ પર કોઈ અસર થશે નહીં?
A
જડત્વની ચાકમાત્રા
B
કોણીય વેગમાન
C
કોણીય વેગ
D
ચાકગતિ ઉર્જા

Solution

(B) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ,જો કોઈ તંત્ર પર કોઈ બાહ્ય ટોર્ક કાર્ય કરતું ન હોય,તો કુલ કોણીય વેગમાન અચળ રહે છે. કારણ કે ગોળો મુક્ત અવકાશમાં પરિભ્રમણ કરી રહ્યો છે,તેના પર કોઈ બાહ્ય ટોર્ક કાર્ય કરતું નથી. તેથી,જો ત્રિજ્યા બદલવામાં આવે તો પણ કોણીય વેગમાન અપરિવર્તિત રહેશે.
96
EasyMCQ
જો ટોર્કનું મૂલ્ય શૂન્ય હોય,તો
A
કોણીય વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે
B
રેખીય વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે
C
ઊર્જા સંરક્ષિત રહે છે
D
કોણીય વેગમાન સંરક્ષિત રહેતું નથી

Solution

(A) ટોર્ક $\vec{\tau}$ અને કોણીય વેગમાન $\vec{L}$ વચ્ચેનો સંબંધ નીચે મુજબ છે: $\vec{\tau} = \frac{d\vec{L}}{dt}$.
જો બાહ્ય ટોર્ક $\vec{\tau} = 0$ હોય,તો $\frac{d\vec{L}}{dt} = 0$ થાય.
આનો અર્થ એ છે કે $\vec{L} = \text{અચળ}$.
તેથી,તંત્રનું કોણીય વેગમાન સંરક્ષિત રહે છે.
97
EasyMCQ
સ્વિમિંગ પૂલમાં કૂદતા પહેલા, તરવૈયા તેમના શરીરને વાળી દે છે, કારણ કે આ
A
તેમની જડત્વની ચાકમાત્રા ઘટાડે છે
B
તેમનો કોણીય વેગ ઘટાડે છે
C
તેમની જડત્વની ચાકમાત્રા વધારે છે
D
તેમનો રેખીય વેગ વધારે છે

Solution

(A) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ, $L = I\omega = \text{અચળ}$.
જ્યારે તરવૈયા તેમના શરીરને વાળે છે, ત્યારે તેઓ તેમના દળને પરિભ્રમણની ધરીની નજીક લાવે છે.
આ ક્રિયા તેમની જડત્વની ચાકમાત્રા $(I)$ માં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે.
જેহেতু $L$ અચળ રહે છે, તેથી $I$ માં ઘટાડો થવાથી કોણીય વેગ $(\omega)$ માં વધારો થાય છે, જે તરવૈયાને વધુ અસરકારક રીતે પલટી મારવામાં મદદ કરે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
98
EasyMCQ
કણોના તંત્રનું કોણીય વેગમાન સંરક્ષિત રહેતું નથી:
A
જ્યારે તંત્ર પર કુલ બાહ્ય બળ લાગે છે.
B
જ્યારે તંત્ર પર કુલ બાહ્ય ટોર્ક લાગે છે.
C
જ્યારે તંત્ર પર કુલ બાહ્ય આઘાત લાગે છે.
D
આપેલ પૈકી કોઈ નહીં.

Solution

(B) કોણીય વેગમાનના ફેરફારનો દર એ તંત્ર પર લાગતા કુલ બાહ્ય ટોર્ક જેટલો હોય છે,જે સમીકરણ $\vec{\tau}_{ext} = \frac{d\vec{L}}{dt}$ દ્વારા દર્શાવવામાં આવે છે.
જો કુલ બાહ્ય ટોર્ક $\vec{\tau}_{ext} = 0$ હોય,તો $\frac{d\vec{L}}{dt} = 0$ થાય,જેનો અર્થ છે કે કોણીય વેગમાન $\vec{L}$ અચળ (સંરક્ષિત) રહે છે.
તેથી,જો તંત્ર પર કુલ બાહ્ય ટોર્ક લાગતું હોય,તો કોણીય વેગમાન સંરક્ષિત રહેતું નથી.
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
99
EasyMCQ
એક વ્યક્તિ એક વર્તુળાકાર પ્લેટના કિનારે ઉભી છે, જે તેના કેન્દ્રમાંથી પસાર થતી અને તેના સમતલને લંબ અક્ષની આસપાસ અચળ કોણીય ઝડપથી ભ્રમણ કરી રહી છે। જો વ્યક્તિ ત્રિજ્યાની દિશામાં અક્ષ તરફ ચાલવાનું શરૂ કરે, તો તંત્રનો કોણીય વેગ:
A
ઘટશે
B
અચળ રહેશે
C
વધશે
D
આપેલ માહિતી અધૂરી છે

Solution

(C) કોણીય વેગમાનના સંરક્ષણના નિયમ મુજબ, $L = I\omega = \text{અચળ}$.
જેમ જેમ વ્યક્તિ પ્લેટના કિનારેથી કેન્દ્ર તરફ ગતિ કરે છે, તેમ ભ્રમણાક્ષથી વ્યક્તિનું અંતર ઘટે છે.
આના પરિણામે તંત્રની જડત્વની ચાકમાત્રા $(I)$ માં ઘટાડો થાય છે $(I = \sum mr^2)$.
કોણીય વેગમાન $(L)$ સંરક્ષિત રહેતું હોવાથી અને $I$ ઘટતું હોવાથી, $L$ ને અચળ રાખવા માટે કોણીય વેગ $(\omega = L/I)$ વધવો જોઈએ.

System of Particles and Rotational Motion — Conservation of angular momentum (combined translation and rotational motion) · Frequently Asked Questions

1Are these System of Particles and Rotational Motion questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a System of Particles and Rotational Motion Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.