Gujarati

Mix Examples-ITF Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Inverse Trigonometric Functions · Mix Examples-ITF

178+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 178 questions in Gujarati

101
MediumMCQ
જો $a^2+b^2+c^2=r^2$ હોય,તો $\tan ^{-1}\left(\frac{a b}{c r}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{b c}{a r}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{c a}{b r}\right)$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{4}$
D
$\frac{\pi}{6}$

Solution

(A) ધારો કે $x = \frac{ab}{cr}$,$y = \frac{bc}{ar}$,અને $z = \frac{ca}{br}$.
આપણને આપેલ છે કે $a^2+b^2+c^2=r^2$.
ગુણાકાર $xyz = \frac{ab}{cr} \times \frac{bc}{ar} \times \frac{ca}{br} = \frac{a^2b^2c^2}{a^2b^2c^2} = 1$ થાય છે.
જ્યારે $xyz = 1$ હોય,ત્યારે આપણે નિત્યસમ $\tan^{-1}(x) + \tan^{-1}(y) + \tan^{-1}(z) = \frac{\pi}{2}$ નો ઉપયોગ કરી શકીએ છીએ.
તેથી,આપેલ પદાવલિનું મૂલ્ય $\frac{\pi}{2}$ મળે છે.
102
MediumMCQ
$\tan^{-1}\left(x+\frac{2}{x}\right) - \tan^{-1}\left(\frac{4}{x}\right) - \tan^{-1}\left(x-\frac{2}{x}\right) = 0$ ના ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$0$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $\tan^{-1}\left(x+\frac{2}{x}\right) - \tan^{-1}\left(x-\frac{2}{x}\right) = \tan^{-1}\left(\frac{4}{x}\right)$.
નિત્યસમ $\tan^{-1}(A) - \tan^{-1}(B) = \tan^{-1}\left(\frac{A-B}{1+AB}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા,ધારો કે $A = x+\frac{2}{x}$ અને $B = x-\frac{2}{x}$.
તેથી $A-B = (x+\frac{2}{x}) - (x-\frac{2}{x}) = \frac{4}{x}$.
અને $1+AB = 1 + (x+\frac{2}{x})(x-\frac{2}{x}) = 1 + (x^2 - \frac{4}{x^2}) = x^2 - \frac{4}{x^2} + 1$.
તેથી,$\tan^{-1}\left(\frac{4/x}{1 + x^2 - 4/x^2}\right) = \tan^{-1}\left(\frac{4}{x}\right)$.
આનો અર્થ એ થાય કે $\frac{4/x}{1 + x^2 - 4/x^2} = \frac{4}{x}$.
ધારો કે $x \neq 0$,$4/x$ વડે ભાગતા આપણને $1 + x^2 - 4/x^2 = 1$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $x^2 - 4/x^2 = 0$ થાય છે.
આમ $x^4 = 4$,તેથી $x^2 = 2$,જે $x = \pm \sqrt{2}$ આપે છે.
બંને કિંમતો મૂળ સમીકરણનું સમાધાન કરે છે. તેથી,$2$ ઉકેલો મળે છે.
103
MediumMCQ
જો $\tan ^{-1}(x+1)+\tan ^{-1} x+\tan ^{-1}(x-1)=\tan ^{-1} 3$ હોય,તો $x < 0$ માટે $500 x^4+270 x^2+997$ ની કિંમત શોધો.
A
$6716$
B
$1767$
C
$1768$
D
$6717$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $\tan ^{-1}(x+1)+\tan ^{-1}(x-1)+\tan ^{-1} x=\tan ^{-1} 3$.
નિત્યસમ $\tan ^{-1} A + \tan ^{-1} B = \tan ^{-1} \left( \frac{A+B}{1-AB} \right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan ^{-1} \left( \frac{(x+1)+(x-1)}{1-(x+1)(x-1)} \right) + \tan ^{-1} x = \tan ^{-1} 3$.
$\tan ^{-1} \left( \frac{2x}{1-(x^2-1)} \right) + \tan ^{-1} x = \tan ^{-1} 3$.
$\tan ^{-1} \left( \frac{2x}{2-x^2} \right) + \tan ^{-1} x = \tan ^{-1} 3$.
ફરીથી નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા:
$\tan ^{-1} \left( \frac{\frac{2x}{2-x^2} + x}{1 - \frac{2x^2}{2-x^2}} \right) = \tan ^{-1} 3$.
$\frac{2x + 2x - x^3}{2-x^2-2x^2} = 3$.
$\frac{4x-x^3}{2-3x^2} = 3$.
$4x - x^3 = 6 - 9x^2$.
$x^3 - 9x^2 - 4x + 6 = 0$.
$x < 0$ હોવાથી,$x = -1$ એ ઉકેલ છે: $(-1)^3 - 9(-1)^2 - 4(-1) + 6 = -1 - 9 + 4 + 6 = 0$.
$(x+1)$ વડે ભાગતા,$(x+1)(x^2 - 10x + 6) = 0$ મળે.
ઉકેલ $x = -1$ અને $x = 5 \pm \sqrt{19}$ છે. $x < 0$ હોવાથી,$x = -1$ લેતા.
$500x^4 + 270x^2 + 997$ માં $x = -1$ મૂકતા:
$500(-1)^4 + 270(-1)^2 + 997 = 500 + 270 + 997 = 1767$.
104
MediumMCQ
જો $y = \tan^{-1}\left(\frac{1}{1+x+x^2}\right) + \tan^{-1}\left(\frac{1}{x^2+3x+3}\right) + \tan^{-1}\left(\frac{1}{x^2+5x+7}\right)$ હોય,તો $y'(0)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{9}{10}$
B
$\frac{1}{10}$
C
$-\frac{9}{10}$
D
$-\frac{1}{10}$

Solution

(C) આપણે નિત્યસમ $\tan^{-1}(a) - \tan^{-1}(b) = \tan^{-1}\left(\frac{a-b}{1+ab}\right)$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
દરેક પદને નીચે મુજબ ફરીથી લખી શકાય:
$1. \tan^{-1}\left(\frac{1}{1+x(x+1)}\right) = \tan^{-1}(x+1) - \tan^{-1}(x)$
$2. \tan^{-1}\left(\frac{1}{1+(x+1)(x+2)}\right) = \tan^{-1}(x+2) - \tan^{-1}(x+1)$
$3. \tan^{-1}\left(\frac{1}{1+(x+2)(x+3)}\right) = \tan^{-1}(x+3) - \tan^{-1}(x+2)$
આનો સરવાળો કરતા,આપણને $y = \tan^{-1}(x+3) - \tan^{-1}(x)$ મળે છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$y' = \frac{1}{1+(x+3)^2} - \frac{1}{1+x^2}$.
$x=0$ આગળ કિંમત મુકતા:
$y'(0) = \frac{1}{1+3^2} - \frac{1}{1+0^2} = \frac{1}{10} - 1 = -\frac{9}{10}$.
105
EasyMCQ
$\tan ^{-1} \sqrt{x(x+1)}+\sin ^{-1} \sqrt{x^2+x+1}=\frac{\pi}{2}$ ના વાસ્તવિક ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
એક
B
શૂન્ય
C
બે
D
અનંત

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $\tan ^{-1} \sqrt{x(x+1)}+\sin ^{-1} \sqrt{x^2+x+1}=\frac{\pi}{2}$.
$\tan ^{-1} \sqrt{x(x+1)}$ વ્યાખ્યાયિત થવા માટે,$x(x+1) \geq 0$ હોવું જોઈએ.
$\sin ^{-1} \sqrt{x^2+x+1}$ વ્યાખ્યાયિત થવા માટે,દલીલ $0 \leq \sqrt{x^2+x+1} \leq 1$ નું પાલન કરવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે $0 \leq x^2+x+1 \leq 1$.
અસમતા $x^2+x+1 \leq 1$ એ $x^2+x \leq 0$ માં પરિણમે છે,અથવા $x(x+1) \leq 0$.
$x(x+1) \geq 0$ અને $x(x+1) \leq 0$ ને જોડતા,આપણને $x(x+1) = 0$ મળે છે.
આનાથી $x = 0$ અથવા $x = -1$ મળે છે.
$x = 0$ તપાસતા: $\tan ^{-1}(0) + \sin ^{-1}(1) = 0 + \frac{\pi}{2} = \frac{\pi}{2}$. આ એક ઉકેલ છે.
$x = -1$ તપાસતા: $\tan ^{-1}(0) + \sin ^{-1}(1) = 0 + \frac{\pi}{2} = \frac{\pi}{2}$. આ પણ એક ઉકેલ છે.
આમ,કુલ $2$ વાસ્તવિક ઉકેલો છે.
106
EasyMCQ
$\tan \left(\cos ^{-1} \frac{1}{\sqrt{2}}+\tan ^{-1} \frac{1}{2}\right) = $
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(C) ધારો કે $\theta = \cos ^{-1} \frac{1}{\sqrt{2}}$ અને $\phi = \tan ^{-1} \frac{1}{2}$ છે.
ચૂકી $\cos \theta = \frac{1}{\sqrt{2}}$,તેથી $\theta = \frac{\pi}{4}$,અને તેથી $\tan \theta = 1$ થાય.
આપેલ પદાવલિ $\tan (\theta + \phi)$ છે.
સૂત્ર $\tan (\theta + \phi) = \frac{\tan \theta + \tan \phi}{1 - \tan \theta \tan \phi}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan (\theta + \phi) = \frac{1 + \frac{1}{2}}{1 - (1)(\frac{1}{2})} = \frac{\frac{3}{2}}{\frac{1}{2}} = 3$.
107
MediumMCQ
$\pi + \left(\sin^{-1} \frac{4}{5} + \sin^{-1} \frac{5}{13} + \sin^{-1} \frac{16}{65}\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$\frac{5\pi}{4}$
C
$\frac{3\pi}{2}$
D
$\frac{7\pi}{4}$

Solution

(C) આપણે નિત્યસમ $\sin^{-1} x + \sin^{-1} y = \sin^{-1} (x\sqrt{1-y^2} + y\sqrt{1-x^2})$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
પ્રથમ,$\sin^{-1} \frac{4}{5} + \sin^{-1} \frac{5}{13}$ ની ગણતરી કરીએ:
$= \sin^{-1} \left(\frac{4}{5} \sqrt{1 - (\frac{5}{13})^2} + \frac{5}{13} \sqrt{1 - (\frac{4}{5})^2}\right)$
$= \sin^{-1} \left(\frac{4}{5} \times \frac{12}{13} + \frac{5}{13} \times \frac{3}{5}\right)$
$= \sin^{-1} \left(\frac{48}{65} + \frac{15}{65}\right) = \sin^{-1} \frac{63}{65}$.
હવે,પદાવલિ $\pi + \sin^{-1} \frac{63}{65} + \sin^{-1} \frac{16}{65}$ બને છે.
ધારો કે $\alpha = \sin^{-1} \frac{63}{65}$,તો $\cos \alpha = \sqrt{1 - (\frac{63}{65})^2} = \sqrt{\frac{4225 - 3969}{4225}} = \sqrt{\frac{256}{4225}} = \frac{16}{65}$.
આમ,$\sin^{-1} \frac{63}{65} = \cos^{-1} \frac{16}{65}$.
આ કિંમત મૂકતા: $\pi + \cos^{-1} \frac{16}{65} + \sin^{-1} \frac{16}{65}$.
કારણ કે $\sin^{-1} x + \cos^{-1} x = \frac{\pi}{2}$,તેથી આપણને $\pi + \frac{\pi}{2} = \frac{3\pi}{2}$ મળે છે.
108
MediumMCQ
$\tan \left(\cos ^{-1}\left(\frac{4}{5}\right)+\tan ^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)\right) = $
A
$\frac{17}{6}$
B
$\frac{17}{3}$
C
$\frac{18}{5}$
D
$\frac{7}{15}$

Solution

(A) ધારો કે $\theta_1 = \cos^{-1}\left(\frac{4}{5}\right)$. તેથી $\cos \theta_1 = \frac{4}{5}$.
નિત્યસમ $\tan \theta_1 = \frac{\sqrt{1-\cos^2 \theta_1}}{\cos \theta_1} = \frac{\sqrt{1-(16/25)}}{4/5} = \frac{3/5}{4/5} = \frac{3}{4}$ નો ઉપયોગ કરતા.
તેથી,$\cos^{-1}\left(\frac{4}{5}\right) = \tan^{-1}\left(\frac{3}{4}\right)$.
હવે,પદાવલિ $\tan \left(\tan^{-1}\left(\frac{3}{4}\right) + \tan^{-1}\left(\frac{2}{3}\right)\right)$ બને છે.
સૂત્ર $\tan^{-1} x + \tan^{-1} y = \tan^{-1} \left(\frac{x+y}{1-xy}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= \tan \left(\tan^{-1} \left(\frac{\frac{3}{4} + \frac{2}{3}}{1 - \frac{3}{4} \times \frac{2}{3}}\right)\right)$.
$= \tan \left(\tan^{-1} \left(\frac{\frac{9+8}{12}}{1 - \frac{6}{12}}\right)\right) = \tan \left(\tan^{-1} \left(\frac{17/12}{6/12}\right)\right) = \tan \left(\tan^{-1} \left(\frac{17}{6}\right)\right) = \frac{17}{6}$.
109
EasyMCQ
જો $\alpha$ અને $\beta$ એ સમીકરણ $x^2+5|x|-6=0$ ના બીજ હોય,તો $|\tan^{-1} \alpha - \tan^{-1} \beta|$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$0$
C
$\pi$
D
$\frac{\pi}{4}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $x^2 + 5|x| - 6 = 0$.
$x^2 = |x|^2$ હોવાથી,આપણે લખી શકીએ: $|x|^2 + 5|x| - 6 = 0$.
અવયવ પાડતા: $(|x| + 6)(|x| - 1) = 0$.
તેથી $|x| = 1$ અથવા $|x| = -6$.
$|x|$ ઋણ ન હોઈ શકે,તેથી $|x| = 1$,જેનો અર્થ છે $x = 1$ અથવા $x = -1$.
ધારો કે $\alpha = 1$ અને $\beta = -1$.
તેથી,$|\tan^{-1} \alpha - \tan^{-1} \beta| = |\tan^{-1}(1) - \tan^{-1}(-1)|$.
$= |\frac{\pi}{4} - (-\frac{\pi}{4})| = |\frac{\pi}{4} + \frac{\pi}{4}| = |\frac{\pi}{2}| = \frac{\pi}{2}$.
110
EasyMCQ
જો $x, y, z$ સમાંતર શ્રેણીમાં હોય અને $\tan^{-1} x, \tan^{-1} y, \tan^{-1} z$ પણ સમાંતર શ્રેણીમાં હોય,જ્યાં $x, z > 0$ અને $xz < 1, y < 1$,તો
A
$x = y = z$
B
$2x = 3y = 6z$
C
$6x = 3y = 2z$
D
$6x = 4y = 3z$

Solution

(A) આપેલ છે કે $x, y, z$ એ $A.P.$ માં છે,તેથી $2y = x + z$ . . . $(i)$
વળી,$\tan^{-1} x, \tan^{-1} y, \tan^{-1} z$ એ $A.P.$ માં છે,તેથી $2 \tan^{-1} y = \tan^{-1} x + \tan^{-1} z$.
સૂત્ર $\tan^{-1} a + \tan^{-1} b = \tan^{-1} (\frac{a+b}{1-ab})$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે $\tan^{-1} (\frac{2y}{1-y^2}) = \tan^{-1} (\frac{x+z}{1-xz})$.
આનો અર્થ એ થાય કે $\frac{2y}{1-y^2} = \frac{x+z}{1-xz}$.
$(i)$ માંથી $x+z = 2y$ મૂકતા,આપણને મળે $\frac{2y}{1-y^2} = \frac{2y}{1-xz}$.
$y < 1$ હોવાથી,$1-y^2 = 1-xz$ મળે,જેનું સાદું રૂપ $y^2 = xz$ થાય છે.
આમ,$x, y, z$ એ $A.P.$ અને $G.P.$ બંનેમાં હોવાથી,$x = y = z$ થાય.
111
EasyMCQ
$x, y, z$ એ $G$.$P$. માં છે અને $\tan^{-1} x, \tan^{-1} y, \tan^{-1} z$ એ $A$.$P$. માં છે,તો
A
$6x = 4y = 3z$
B
$2x = 3y = 6z$
C
$6x = 3y = 2z$
D
$x = y = z$

Solution

(D) આપેલ છે કે $x, y, z$ એ $G$.$P$. માં છે,તેથી $y^2 = xz$ $(i)$.
વળી,$\tan^{-1} x, \tan^{-1} y, \tan^{-1} z$ એ $A$.$P$. માં છે,તેથી $2 \tan^{-1} y = \tan^{-1} x + \tan^{-1} z$.
$\tan^{-1} A + \tan^{-1} B = \tan^{-1} \left( \frac{A+B}{1-AB} \right)$ સૂત્ર વાપરતા,$\tan^{-1} \left( \frac{2y}{1-y^2} \right) = \tan^{-1} \left( \frac{x+z}{1-xz} \right)$ મળે.
આથી $\frac{2y}{1-y^2} = \frac{x+z}{1-xz}$.
$y^2 = xz$ હોવાથી,છેદ સમાન છે,તેથી $2y = x+z$ (ii).
$(i)$ અને (ii) પરથી,$x, y, z$ એ $A$.$P$. અને $G$.$P$. બંનેમાં છે,જે સૂચવે છે કે $x = y = z$.
112
MediumMCQ
$\tan \left(2 \tan ^{-1}\left(\frac{1}{5}\right)+\frac{\pi}{4}\right)$ નું સંખ્યાત્મક મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{-7}{17}$
B
$\frac{-17}{7}$
C
$\frac{17}{7}$
D
$\frac{7}{17}$

Solution

(C) ધારો કે $x = 2 \tan ^{-1}\left(\frac{1}{5}\right)$.
તેથી $\tan \left(\frac{x}{2}\right) = \frac{1}{5}$.
સૂત્ર $\tan x = \frac{2 \tan (x/2)}{1 - \tan^2 (x/2)}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan x = \frac{2(1/5)}{1 - (1/5)^2} = \frac{2/5}{24/25} = \frac{5}{12}$.
હવે,$\tan \left(x + \frac{\pi}{4}\right)$ ની કિંમત શોધીએ.
સૂત્ર $\tan (A + B) = \frac{\tan A + \tan B}{1 - \tan A \tan B}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan \left(x + \frac{\pi}{4}\right) = \frac{5/12 + 1}{1 - 5/12} = \frac{17/12}{7/12} = \frac{17}{7}$.
113
EasyMCQ
જો $\sin ^{-1}(1-x)-2 \sin ^{-1} x=\frac{\pi}{2}$ હોય,તો $x=$ . . . . . . .
A
$0, \frac{1}{2}$
B
$0$
C
$1, \frac{1}{2}$
D
$\frac{1}{2}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $\sin ^{-1}(1-x)-2 \sin ^{-1} x=\frac{\pi}{2}$.
ધારો કે $\sin ^{-1} x = \theta$,તો $x = \sin \theta$. જ્યાં $x \in [-1, 1]$,તેથી $\theta \in [-\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2}]$.
સમીકરણ આ મુજબ બનશે: $\sin ^{-1}(1-x) = \frac{\pi}{2} + 2\theta$.
બંને બાજુ $\sin$ લેતા: $1-x = \sin(\frac{\pi}{2} + 2\theta) = \cos(2\theta)$.
નિત્યસમ $\cos(2\theta) = 1 - 2\sin^2 \theta$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $1-x = 1 - 2x^2$ મળે છે.
આનું સાદુરૂપ આપતા $2x^2 - x = 0$,એટલે કે $x(2x-1) = 0$.
તેથી,$x = 0$ અથવા $x = \frac{1}{2}$.
$x = 0$ ચકાસતા: $\sin^{-1}(1) - 2\sin^{-1}(0) = \frac{\pi}{2} - 0 = \frac{\pi}{2}$. આ ઉકેલ છે.
$x = \frac{1}{2}$ ચકાસતા: $\sin^{-1}(1-\frac{1}{2}) - 2\sin^{-1}(\frac{1}{2}) = \sin^{-1}(\frac{1}{2}) - 2(\frac{\pi}{6}) = \frac{\pi}{6} - \frac{\pi}{3} = -\frac{\pi}{6} \neq \frac{\pi}{2}$.
તેથી,માત્ર $x = 0$ એ સાચો ઉકેલ છે.
114
EasyMCQ
$\cot \left\{\frac{2019 \pi}{2}-\left(\operatorname{cosec}^{-1} \frac{5}{3}+\tan ^{-1} \frac{2}{3}\right)\right\}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{17}{6}$
B
$\frac{19}{6}$
C
$-\frac{17}{6}$
D
$-\frac{19}{6}$

Solution

(A) ધારો કે $\theta = \operatorname{cosec}^{-1} \frac{5}{3} + \tan^{-1} \frac{2}{3}$.
$\operatorname{cosec}^{-1} \frac{5}{3} = \sin^{-1} \frac{3}{5}$ હોવાથી,$\theta = \sin^{-1} \frac{3}{5} + \tan^{-1} \frac{2}{3}$ થાય.
ધારો કે $\alpha = \sin^{-1} \frac{3}{5}$,તો $\sin \alpha = \frac{3}{5}$,તેથી $\tan \alpha = \frac{3}{4}$ થાય.
આમ,$\theta = \tan^{-1} \frac{3}{4} + \tan^{-1} \frac{2}{3}$.
સૂત્ર $\tan^{-1} x + \tan^{-1} y = \tan^{-1} \left( \frac{x+y}{1-xy} \right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\theta = \tan^{-1} \left( \frac{3/4 + 2/3}{1 - (3/4)(2/3)} \right) = \tan^{-1} \left( \frac{9/12 + 8/12}{1 - 6/12} \right) = \tan^{-1} \left( \frac{17/12}{6/12} \right) = \tan^{-1} \frac{17}{6}$.
આપેલ પદ $\cot \left( \frac{2019 \pi}{2} - \theta \right)$ છે.
$\frac{2019 \pi}{2} = 1009 \pi + \frac{\pi}{2}$ હોવાથી,$\cot \left( 1009 \pi + \frac{\pi}{2} - \theta \right) = \cot \left( \frac{\pi}{2} - \theta \right) = \tan \theta$ થાય.
$\theta = \tan^{-1} \frac{17}{6}$ હોવાથી,$\tan \theta = \frac{17}{6}$ મળે.
115
EasyMCQ
$\sec ^2(\tan ^{-1} 3) + \operatorname{cosec}^2(\cot ^{-1} 3) = $ . . . . . . .
A
$15$
B
$13$
C
$20$
D
$25$

Solution

(C) આપણે ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ જાણીએ છીએ: $\sec ^2(\theta) = 1 + \tan ^2(\theta)$ અને $\operatorname{cosec}^2(\theta) = 1 + \cot ^2(\theta)$.
ધારો કે $\theta_1 = \tan ^{-1} 3$,તો $\tan(\theta_1) = 3$.
ધારો કે $\theta_2 = \cot ^{-1} 3$,તો $\cot(\theta_2) = 3$.
આ કિંમતોને પદાવલિમાં મૂકતા:
$\sec ^2(\tan ^{-1} 3) = 1 + \tan ^2(\tan ^{-1} 3) = 1 + (3)^2 = 1 + 9 = 10$.
$\operatorname{cosec}^2(\cot ^{-1} 3) = 1 + \cot ^2(\cot ^{-1} 3) = 1 + (3)^2 = 1 + 9 = 10$.
આ પરિણામોનો સરવાળો કરતા:
$10 + 10 = 20$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
116
MediumMCQ
સમીકરણ $\tan ^{-1} \sqrt{x(x+1)}+\sin ^{-1} \sqrt{x^{2}+x+1}=\frac{\pi}{2}$ ના વાસ્તવિક ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
એક
B
ચાર
C
બે
D
અનંત

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $\tan ^{-1} \sqrt{x(x+1)}+\sin ^{-1} \sqrt{x^{2}+x+1}=\frac{\pi}{2}$ છે.
પ્રદેશ માટે,આપણી પાસે $x(x+1) \ge 0$ અને $0 \le x^2+x+1 \le 1$ હોવું જોઈએ.
શરત $x^2+x+1 \le 1$ નો અર્થ છે $x^2+x \le 0$,જેનો અર્થ છે $x(x+1) \le 0$.
$x(x+1) \ge 0$ અને $x(x+1) \le 0$ ને જોડતા,આપણને $x(x+1) = 0$ મળે છે,તેથી $x=0$ અથવા $x=-1$.
જો $x=0$ હોય,તો સમીકરણ $\tan ^{-1} (0) + \sin ^{-1} (1) = 0 + \frac{\pi}{2} = \frac{\pi}{2}$ બને છે. આ એક ઉકેલ છે.
જો $x=-1$ હોય,તો સમીકરણ $\tan ^{-1} (0) + \sin ^{-1} (1) = 0 + \frac{\pi}{2} = \frac{\pi}{2}$ બને છે. આ પણ એક ઉકેલ છે.
આમ,કુલ $2$ વાસ્તવિક ઉકેલો છે.
117
EasyMCQ
જો $\cos ^{-1} x+\cos ^{-1} y+\cos ^{-1} z=3 \pi$ હોય,તો $x(y+z)+y(z+x)+z(x+y)$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$6$
D
$12$

Solution

(C) આપેલ છે કે $\cos ^{-1}(x)+\cos ^{-1}(y)+\cos ^{-1}(z)=3 \pi$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos ^{-1}(\theta)$ નો વિસ્તાર $[0, \pi]$ છે.
તેથી,દરેક પદ $\cos ^{-1}(x)$,$\cos ^{-1}(y)$,અને $\cos ^{-1}(z)$ ની મહત્તમ કિંમત $\pi$ છે.
તેમનો સરવાળો $3 \pi$ થાય તે માટે,દરેક પદની કિંમત $\pi$ હોવી જોઈએ.
આમ,$\cos ^{-1}(x)=\pi$,$\cos ^{-1}(y)=\pi$,અને $\cos ^{-1}(z)=\pi$.
આનો અર્થ એ છે કે $x = \cos(\pi) = -1$,$y = \cos(\pi) = -1$,અને $z = \cos(\pi) = -1$.
હવે,આ કિંમતોને $x(y+z)+y(z+x)+z(x+y)$ પદાવલીમાં મૂકતા:
$= (-1)(-1-1) + (-1)(-1-1) + (-1)(-1-1)$
$= (-1)(-2) + (-1)(-2) + (-1)(-2)$
$= 2 + 2 + 2 = 6$.
118
DifficultMCQ
જો $y = \tan ^{-1}\left(\frac{1}{1+x+x^{2}}\right) + \tan ^{-1}\left(\frac{1}{x^{2}+2x+3}\right) + \tan ^{-1}\left(\frac{1}{x^{2}+5x+7}\right) + \dots + n \text{ પદો}$,તો $y'(0)$ શોધો.
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$\frac{2n}{1+n^{2}}$
C
$\frac{n^{2}}{1+n^{2}}$
D
$-\frac{n^{2}}{1+n^{2}}$

Solution

(D) શ્રેણીનું સામાન્ય પદ $T_r = \tan^{-1}\left(\frac{1}{x^2 + (2r-1)x + (r^2-r+1)}\right)$ છે,જ્યાં $r=1, 2, \dots, n$.
આપણે દલીલને આ રીતે લખી શકીએ:
$\frac{1}{1 + (x+r)(x+r-1)} = \frac{(x+r) - (x+r-1)}{1 + (x+r)(x+r-1)}$.
તેથી,$T_r = \tan^{-1}(x+r) - \tan^{-1}(x+r-1)$.
$r=1$ થી $n$ સુધી આ પદોનો સરવાળો કરતા:
$y = \sum_{r=1}^{n} [\tan^{-1}(x+r) - \tan^{-1}(x+r-1)]$.
આ એક ટેલિસ્કોપિંગ શ્રેણી છે:
$y = (\tan^{-1}(x+1) - \tan^{-1}(x)) + (\tan^{-1}(x+2) - \tan^{-1}(x+1)) + \dots + (\tan^{-1}(x+n) - \tan^{-1}(x+n-1))$.
$y = \tan^{-1}(x+n) - \tan^{-1}(x)$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = \frac{1}{1+(x+n)^2} - \frac{1}{1+x^2}$.
$x=0$ આગળ કિંમત મુકતા:
$y'(0) = \frac{1}{1+n^2} - \frac{1}{1+0^2} = \frac{1}{1+n^2} - 1 = \frac{1 - 1 - n^2}{1+n^2} = -\frac{n^2}{1+n^2}$.
119
DifficultMCQ
$\cot ^{-1}\left(2 \cdot 1^{2}\right)+\cot ^{-1}\left(2 \cdot 2^{2}\right)+\cot ^{-1}\left(2 \cdot 3^{2}\right)+\ldots$ અનંત સુધીનું મૂલ્ય શોધો.
A
$\frac{\pi}{4}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{2}$
D
$\frac{\pi}{5}$

Solution

(A) આપેલ શ્રેણી $S = \sum_{r=1}^{\infty} \cot ^{-1}(2r^2) = \sum_{r=1}^{\infty} \tan ^{-1}\left(\frac{1}{2r^2}\right)$ છે.
આપણે $\tan^{-1}$ ના પદને નીચે મુજબ લખી શકીએ:
$\frac{1}{2r^2} = \frac{2}{4r^2} = \frac{(2r+1)-(2r-1)}{1+(2r+1)(2r-1)}$.
સૂત્ર $\tan^{-1} x - \tan^{-1} y = \tan^{-1}\left(\frac{x-y}{1+xy}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$S = \sum_{r=1}^{\infty} [\tan^{-1}(2r+1) - \tan^{-1}(2r-1)]$.
સરવાળાનું વિસ્તરણ કરતા:
$S = (\tan^{-1} 3 - \tan^{-1} 1) + (\tan^{-1} 5 - \tan^{-1} 3) + (\tan^{-1} 7 - \tan^{-1} 5) + \dots$
આ એક ટેલિસ્કોપિંગ શ્રેણી છે જેમાં તમામ મધ્યવર્તી પદો ઉડી જાય છે.
$S = \lim_{n \to \infty} [\tan^{-1}(2n+1) - \tan^{-1}(1)]$.
કારણ કે $\lim_{n \to \infty} \tan^{-1}(2n+1) = \frac{\pi}{2}$ અને $\tan^{-1}(1) = \frac{\pi}{4}$,
તેથી $S = \frac{\pi}{2} - \frac{\pi}{4} = \frac{\pi}{4}$.
120
EasyMCQ
જો $\frac{(x+1)^{2}}{x^{3}+x}=\frac{A}{x}+\frac{B x+C}{x^{2}+1}$ હોય,તો $\operatorname{cosec}^{-1}\left(\frac{1}{A}\right)+\cot ^{-1}\left(\frac{1}{B}\right)+\sec ^{-1} C=$
A
$\frac{5 \pi}{6}$
B
$0$
C
$\frac{\pi}{6}$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $\frac{(x+1)^{2}}{x^{3}+x}=\frac{A}{x}+\frac{B x+C}{x^{2}+1}$.
ડાબી બાજુના અંશનું વિસ્તરણ કરતા: $\frac{x^{2}+2x+1}{x(x^{2}+1)} = \frac{x^{2}+1}{x(x^{2}+1)} + \frac{2x}{x(x^{2}+1)} = \frac{1}{x} + \frac{2}{x^{2}+1}$.
આને $\frac{A}{x} + \frac{Bx+C}{x^{2}+1}$ સાથે સરખાવતા,આપણને $A=1$,$B=0$,અને $C=2$ મળે છે.
હવે,આપણે $\operatorname{cosec}^{-1}\left(\frac{1}{A}\right)+\cot ^{-1}\left(\frac{1}{B}\right)+\sec ^{-1} C$ ની કિંમત શોધીએ.
નોંધો કે $\cot^{-1}(\frac{1}{0})$ એ $\cot^{-1}(\infty) = 0$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\operatorname{cosec}^{-1}(1) + \cot^{-1}(\infty) + \sec^{-1}(2) = \frac{\pi}{2} + 0 + \frac{\pi}{3} = \frac{5\pi}{6}$.
121
MediumMCQ
જો દ્વિઘાત સમીકરણ $4^{\sec^2 \alpha} x^2 + 2x + (\beta^2 - \beta + \frac{1}{2}) = 0$ ના બીજ વાસ્તવિક હોય,તો $\cos^2 \alpha + \cos^{-1} \beta$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{\pi}{3}$
B
$\frac{\pi}{3} + 1$
C
$\frac{\pi}{2}$
D
$\frac{\pi}{2} - 1$

Solution

(B) દ્વિઘાત સમીકરણ $4^{\sec^2 \alpha} x^2 + 2x + (\beta^2 - \beta + \frac{1}{2}) = 0$ માટે વાસ્તવિક બીજ હોવા માટે વિવેચક $D \geq 0$ હોવો જોઈએ.
$D = (2)^2 - 4(4^{\sec^2 \alpha})(\beta^2 - \beta + \frac{1}{2}) \geq 0$
$4^{\sec^2 \alpha}(\beta^2 - \beta + \frac{1}{2}) \leq 1$
અહીં $\sec^2 \alpha \geq 1$ હોવાથી $4^{\sec^2 \alpha} \geq 4$ અને $\beta^2 - \beta + \frac{1}{2} = (\beta - \frac{1}{2})^2 + \frac{1}{4} \geq \frac{1}{4}$ થાય.
તેથી,$4^{\sec^2 \alpha}(\beta^2 - \beta + \frac{1}{2}) \geq 4 \times \frac{1}{4} = 1$ મળે.
આથી,$4^{\sec^2 \alpha} = 4$ અને $\beta = \frac{1}{2}$ લેતા,$\cos^2 \alpha = 1$ મળે.
પરિણામે,$\cos^2 \alpha + \cos^{-1} \beta = 1 + \cos^{-1}(\frac{1}{2}) = 1 + \frac{\pi}{3}$.
122
MediumMCQ
સમીકરણ $\sin \left[2 \cos^{-1} \left\{\cot \left(2 \tan^{-1} x\right)\right\}\right] = 0$ ના ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$4$
B
$6$
C
$8$
D
અનંત

Solution

(B) ધારો કે $\theta = 2 \tan^{-1} x$. તેથી $\cot \theta = \cot(2 \tan^{-1} x) = \frac{1 - x^2}{2x}$.
આપેલ સમીકરણ $\sin(2 \cos^{-1}(\cot \theta)) = 0$ છે.
આનો અર્થ એ છે કે $2 \cos^{-1}(\cot \theta) = n\pi$,જ્યાં $n$ કોઈ પૂર્ણાંક છે.
તેથી,$\cos^{-1}(\cot \theta) = \frac{n\pi}{2}$,જેનો અર્થ છે કે $\cot \theta = \cos(\frac{n\pi}{2})$.
$\cos^{-1}$ ના વિસ્તાર માટે,$0 \le \cos^{-1}(\cot \theta) \le \pi$,તેથી $n = 0, 1, 2$ હોઈ શકે.
કિસ્સો $1$: $n=0 \implies \cot \theta = 1 \implies x^2 + 2x - 1 = 0 \implies x = -1 \pm \sqrt{2}$.
કિસ્સો $2$: $n=1 \implies \cot \theta = 0 \implies x^2 = 1 \implies x = \pm 1$.
કિસ્સો $3$: $n=2 \implies \cot \theta = -1 \implies x^2 - 2x - 1 = 0 \implies x = 1 \pm \sqrt{2}$.
આમ,કુલ $6$ ઉકેલો મળે છે.
123
MediumMCQ
$\lim _{x \rightarrow 1} \frac{\sqrt{x}-1}{(\cos ^{-1} x)^2} = $
A
$-\frac{1}{4}$
B
$\frac{1}{2}$
C
$-\frac{1}{2}$
D
$\frac{1}{4}$

Solution

(A) ધારો કે $x = \cos \theta$. જેમ $x \rightarrow 1$,તેમ $\theta \rightarrow 0$.
આ કિંમત લક્ષમાં મૂકતા:
$\lim _{\theta \rightarrow 0} \frac{\sqrt{\cos \theta}-1}{\theta^2}$
અંશ અને છેદને $(\sqrt{\cos \theta}+1)$ વડે ગુણતા:
$= \lim _{\theta \rightarrow 0} \frac{\cos \theta - 1}{\theta^2(\sqrt{\cos \theta}+1)}$
નિત્યસમ $\cos \theta - 1 = -2 \sin^2(\frac{\theta}{2})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$= \lim _{\theta \rightarrow 0} \frac{-2 \sin^2(\frac{\theta}{2})}{\theta^2(\sqrt{\cos \theta}+1)}$
$= \lim _{\theta}$ ${\rightarrow 0} -2 \cdot \left(\frac{\sin(\frac{\theta}{2})}{\frac{\theta}{2} \cdot 2}\right)^2 \cdot \frac{1}{\sqrt{\cos \theta}+1}$
$= -2 \cdot \frac{1}{4} \cdot \frac{1}{1+1} = -2 \cdot \frac{1}{4} \cdot \frac{1}{2} = -\frac{1}{4}$.
124
EasyMCQ
સંખ્યાઓ $a, b, 8, 5, 10$ નો મધ્યક $6$ છે અને તેમનું વિચરણ $6.80$ છે. તો $\operatorname{Tan}^{-1} \frac{1}{a} + \operatorname{Tan}^{-1} \frac{1}{b} =$
A
$\operatorname{Tan}^{-1} \frac{7}{12}$
B
$\operatorname{Tan}^{-1} \left(-\frac{7}{11}\right)$
C
$\operatorname{Tan}^{-1} \frac{11}{7}$
D
$\operatorname{Tan}^{-1} \frac{7}{11}$

Solution

(D) $a, b, 8, 5, 10$ નો મધ્યક $6$ આપેલ છે:
$\frac{a+b+8+5+10}{5} = 6 \implies a+b+23 = 30 \implies a+b = 7$.
વિચરણ $6.80$ છે:
$\frac{a^2+b^2+8^2+5^2+10^2}{5} - (6)^2 = 6.80$.
$\frac{a^2+b^2+189}{5} = 42.80$.
$a^2+b^2 = 25$.
$(a+b)^2 = a^2+b^2+2ab$ પરથી,$49 = 25 + 2ab \implies ab = 12$.
$\operatorname{Tan}^{-1} \frac{1}{a} + \operatorname{Tan}^{-1} \frac{1}{b} = \operatorname{Tan}^{-1} \left( \frac{a+b}{ab-1} \right) = \operatorname{Tan}^{-1} \left( \frac{7}{12-1} \right) = \operatorname{Tan}^{-1} \frac{7}{11}$.
125
DifficultMCQ
સમીકરણ $\sin ^{-1}\left(\frac{3 x}{5}\right)+\sin ^{-1}\left(\frac{4 x}{5}\right)=\sin ^{-1}(x)$ નું સમાધાન કરતા $x$ ના મૂલ્યોનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$0$
B
$\frac{1}{2}$
C
$\frac{1}{3}$
D
$\frac{1}{4}$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ: $\sin ^{-1}\left(\frac{3 x}{5}\right)+\sin ^{-1}\left(\frac{4 x}{5}\right)=\sin ^{-1}(x)$.
બંને બાજુ $\sin$ લેતા:
$\frac{3x}{5}\sqrt{1-\frac{16x^2}{25}} + \frac{4x}{5}\sqrt{1-\frac{9x^2}{25}} = x$.
જો $x=0$ હોય,તો સમીકરણ સાચું ઠરે છે.
$x \neq 0$ માટે,$x$ વડે ભાગતા:
$\frac{3}{25}\sqrt{25-16x^2} + \frac{4}{25}\sqrt{25-9x^2} = 1$.
$3\sqrt{25-16x^2} + 4\sqrt{25-9x^2} = 25$.
ધારો કે $3\sqrt{25-16x^2} = 25 - 4\sqrt{25-9x^2}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$9(25-16x^2) = 625 + 16(25-9x^2) - 200\sqrt{25-9x^2}$.
$225 - 144x^2 = 625 + 400 - 144x^2 - 200\sqrt{25-9x^2}$.
$200\sqrt{25-9x^2} = 800$.
$\sqrt{25-9x^2} = 4$.
$25-9x^2 = 16 \Rightarrow 9x^2 = 9 \Rightarrow x^2 = 1 \Rightarrow x = \pm 1$.
$x=1$ ચકાસતા: $\sin^{-1}(3/5) + \sin^{-1}(4/5) = \sin^{-1}(1) = \pi/2$. જે સાચું છે.
$x=-1$ ચકાસતા: $\sin^{-1}(-3/5) + \sin^{-1}(-4/5) = -(\sin^{-1}(3/5) + \sin^{-1}(4/5)) = -\pi/2 = \sin^{-1}(-1)$. જે સાચું છે.
$x$ ના મૂલ્યો $0, 1, -1$ છે. તેથી સરવાળો $0 + 1 + (-1) = 0$ થાય.
126
EasyMCQ
$2(\cos ^{-1} x)^2-\pi \cos ^{-1} x+\frac{\pi^2}{4}$ ની મહત્તમ અને ન્યૂનતમ કિંમતોનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$\frac{\pi^2}{8}$
B
$\frac{11 \pi^2}{8}$
C
$\frac{3 \pi^2}{2}$
D
$4 \pi^2$

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = 2(\cos ^{-1} x)^2-\pi \cos ^{-1} x+\frac{\pi^2}{4}$.
ધારો કે $y = \cos ^{-1} x$. કારણ કે $x \in [-1, 1]$,તેથી $y \in [0, \pi]$.
તેથી $f(y) = 2y^2 - \pi y + \frac{\pi^2}{4}$.
પૂર્ણવર્ગ બનાવતા: $f(y) = 2(y^2 - \frac{\pi}{2}y) + \frac{\pi^2}{4} = 2(y - \frac{\pi}{4})^2 - \frac{\pi^2}{8} + \frac{\pi^2}{4} = 2(y - \frac{\pi}{4})^2 + \frac{\pi^2}{8}$.
$y \in [0, \pi]$ માટે,ન્યૂનતમ કિંમત $y = \frac{\pi}{4}$ પર મળે છે,જે $f(\frac{\pi}{4}) = \frac{\pi^2}{8}$ છે.
મહત્તમ કિંમત સીમા $y = \pi$ પર મળે છે (કારણ કે $|\pi - \frac{\pi}{4}| > |0 - \frac{\pi}{4}|$).
$f(\pi) = 2(\pi - \frac{\pi}{4})^2 + \frac{\pi^2}{8} = 2(\frac{3\pi}{4})^2 + \frac{\pi^2}{8} = 2(\frac{9\pi^2}{16}) + \frac{\pi^2}{8} = \frac{9\pi^2}{8} + \frac{\pi^2}{8} = \frac{10\pi^2}{8} = \frac{5\pi^2}{4}$.
મહત્તમ અને ન્યૂનતમ કિંમતોનો સરવાળો $\frac{5\pi^2}{4} + \frac{\pi^2}{8} = \frac{10\pi^2 + \pi^2}{8} = \frac{11\pi^2}{8}$ થાય.
127
MediumMCQ
વાસ્તવિક મૂલ્ય ધરાવતા વિધેય $f(x) = \operatorname{Cos}^{-1}(-x) + \operatorname{Sin}^{-1}(-x) + \operatorname{Cosec}^{-1}(x)$ નો વિસ્તાર શોધો.
A
$\{0, \frac{\pi}{2}\}$
B
$[0, \frac{\pi}{2}) \cup (\frac{\pi}{2}, \pi]$
C
$(0, \frac{\pi}{2})$
D
$\{0, \pi\}$

Solution

(D) આપણે જાણીએ છીએ કે $x \in [-1, 1]$ માટે,$\operatorname{Cos}^{-1}(-x) + \operatorname{Sin}^{-1}(-x) = \frac{\pi}{2}$ થાય છે.
આપેલ વિધેય $f(x) = \operatorname{Cos}^{-1}(-x) + \operatorname{Sin}^{-1}(-x) + \operatorname{Cosec}^{-1}(x)$ માં આ નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા:
$f(x) = \frac{\pi}{2} + \operatorname{Cosec}^{-1}(x)$.
$\operatorname{Cosec}^{-1}(x)$ નો પ્રદેશ $(-\infty, -1] \cup [1, \infty)$ છે.
કિસ્સો $1$: જો $x \in [1, \infty)$,તો $\operatorname{Cos}^{-1}(-x)$ અને $\operatorname{Sin}^{-1}(-x)$ ના પ્રદેશ (જે $[-1, 1]$ છે) મુજબ માત્ર $x = 1$ શક્ય છે.
$f(1) = \frac{\pi}{2} + \operatorname{Cosec}^{-1}(1) = \frac{\pi}{2} + \frac{\pi}{2} = \pi$.
કિસ્સો $2$: જો $x \in (-\infty, -1]$,તો $\operatorname{Cos}^{-1}(-x)$ અને $\operatorname{Sin}^{-1}(-x)$ ના પ્રદેશ મુજબ માત્ર $x = -1$ શક્ય છે.
$f(-1) = \frac{\pi}{2} + \operatorname{Cosec}^{-1}(-1) = \frac{\pi}{2} - \frac{\pi}{2} = 0$.
આમ,વિધેયનો વિસ્તાર $\{0, \pi\}$ છે.
128
MediumMCQ
જો સમીકરણ $2 \operatorname{Cot}^{-1}(x^2+2x+k) = \pi - 3 \operatorname{Tan}^{-1}(x^2+2x+k)$ ને બે ભિન્ન વાસ્તવિક ઉકેલો હોય,તો $k$ ની તમામ કિંમતો કયા અંતરાલમાં આવે છે?
A
$(-1, 2)$
B
$(1, \infty)$
C
$(-\infty, \infty)$
D
$(-\infty, 1)$

Solution

(D) ધારો કે $u = x^2 + 2x + k$. સમીકરણ $2 \operatorname{Cot}^{-1}(u) = \pi - 3 \operatorname{Tan}^{-1}(u)$ બને છે.
નિત્યસમ $\operatorname{Cot}^{-1}(u) = \frac{\pi}{2} - \operatorname{Tan}^{-1}(u)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2(\frac{\pi}{2} - \operatorname{Tan}^{-1}(u)) = \pi - 3 \operatorname{Tan}^{-1}(u)$
$\pi - 2 \operatorname{Tan}^{-1}(u) = \pi - 3 \operatorname{Tan}^{-1}(u)$
$\operatorname{Tan}^{-1}(u) = 0$,જેનો અર્થ છે કે $u = 0$.
તેથી,$x^2 + 2x + k = 0$.
આ દ્વિઘાત સમીકરણને બે ભિન્ન વાસ્તવિક ઉકેલો મળે તે માટે વિવેચક $D > 0$ હોવો જોઈએ.
$D = b^2 - 4ac = (2)^2 - 4(1)(k) = 4 - 4k$.
$D > 0$ લેતા,$4 - 4k > 0$,જેનું સાદું રૂપ $4 > 4k$ અથવા $k < 1$ થાય છે.
આમ,$k \in (-\infty, 1)$.
129
MediumMCQ
જો $\cot \left(\cos^{-1} x\right) = \sec \left(\tan^{-1} \left(\frac{a}{\sqrt{b^2-a^2}}\right)\right)$,જ્યાં $b > a > 0$,તો $x =$
A
$\frac{b}{\sqrt{2b^2-a^2}}$
B
$\frac{a}{\sqrt{2b^2-a^2}}$
C
$\frac{\sqrt{b^2-a^2}}{a}$
D
$\frac{\sqrt{b^2-a^2}}{b}$

Solution

(A) ધારો કે $\theta = \tan^{-1} \left(\frac{a}{\sqrt{b^2-a^2}}\right)$. તેથી $\tan \theta = \frac{a}{\sqrt{b^2-a^2}}$.
નિત્યસમ $\sec^2 \theta = 1 + \tan^2 \theta$ નો ઉપયોગ કરતા,$\sec^2 \theta = 1 + \frac{a^2}{b^2-a^2} = \frac{b^2-a^2+a^2}{b^2-a^2} = \frac{b^2}{b^2-a^2}$.
તેથી,$\sec \theta = \frac{b}{\sqrt{b^2-a^2}}$.
હવે,ધારો કે $\phi = \cos^{-1} x$. તેથી $\cos \phi = x$,જેનો અર્થ છે કે $\sin \phi = \sqrt{1-x^2}$.
તેથી,$\cot \phi = \frac{\cos \phi}{\sin \phi} = \frac{x}{\sqrt{1-x^2}}$.
આપેલ સમીકરણ $\cot \phi = \sec \theta$ છે,તેથી $\frac{x}{\sqrt{1-x^2}} = \frac{b}{\sqrt{b^2-a^2}}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $\frac{x^2}{1-x^2} = \frac{b^2}{b^2-a^2}$.
ચોકડી ગુણાકાર કરતા: $x^2(b^2-a^2) = b^2(1-x^2) = b^2 - b^2x^2$.
$x^2(b^2-a^2+b^2) = b^2$.
$x^2(2b^2-a^2) = b^2$.
$x^2 = \frac{b^2}{2b^2-a^2}$.
વર્ગમૂળ લેતા,$x = \frac{b}{\sqrt{2b^2-a^2}}$.
130
DifficultMCQ
જો $x=\sin \left(2 \tan ^{-1} 2\right)$ અને $y=\sin \left(\frac{1}{2} \tan ^{-1} \frac{4}{3}\right)$,હોય તો
A
$x>y$
B
$x=y$
C
$x=0=y$
D
$x < y$

Solution

(A) આપેલ છે,$x=\sin \left(2 \tan ^{-1} 2\right)$ અને $y=\sin \left(\frac{1}{2} \tan ^{-1} \frac{4}{3}\right)$.
$x$ માટે,ધારો કે $\tan ^{-1} 2 = \alpha$,તેથી $\tan \alpha = 2$.
તેથી $x = \sin(2\alpha) = \frac{2 \tan \alpha}{1 + \tan^2 \alpha} = \frac{2(2)}{1 + 2^2} = \frac{4}{5} = 0.8$.
$y$ માટે,ધારો કે $\tan ^{-1} \frac{4}{3} = \beta$,તેથી $\tan \beta = \frac{4}{3}$.
$\cos \beta = \frac{1}{\sqrt{1 + \tan^2 \beta}} = \frac{1}{\sqrt{1 + (16/9)}} = \frac{1}{\sqrt{25/9}} = \frac{3}{5}$ નો ઉપયોગ કરતા.
તેથી $y = \sin(\beta/2) = \sqrt{\frac{1 - \cos \beta}{2}} = \sqrt{\frac{1 - 3/5}{2}} = \sqrt{\frac{2/5}{2}} = \sqrt{\frac{1}{5}} = \frac{1}{\sqrt{5}} \approx 0.447$.
આમ,$0.8 > 0.447$ હોવાથી,$x > y$ મળે છે.
131
MediumMCQ
$x$ ના કેટલા ભિન્ન મૂલ્યો માટે સમીકરણ $\sin [2 \cos^{-1} \cot (2 \tan^{-1} x)] = 0$ સાચું છે?
A
$8$
B
$2$
C
$6$
D
$4$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $\sin [2 \cos^{-1} \cot (2 \tan^{-1} x)] = 0$ છે.
ધારો કે $\theta = 2 \tan^{-1} x$. તો $\cot \theta = \cot (2 \tan^{-1} x) = \frac{1 - \tan^2(\tan^{-1} x)}{2 \tan(\tan^{-1} x)} = \frac{1 - x^2}{2x}$.
સમીકરણ $\sin [2 \cos^{-1} (\frac{1 - x^2}{2x})] = 0$ બને છે.
આનો અર્થ એ છે કે $2 \cos^{-1} (\frac{1 - x^2}{2x}) = n\pi$,જ્યાં $n$ કોઈ પૂર્ણાંક છે.
તેથી,$\cos^{-1} (\frac{1 - x^2}{2x}) = \frac{n\pi}{2}$.
બંને બાજુ કોસાઇન લેતા,$\frac{1 - x^2}{2x} = \cos(\frac{n\pi}{2})$.
વ્યાખ્યાયિત થવા માટે,$\cos^{-1}$ નો આર્ગ્યુમેન્ટ $[-1, 1]$ માં હોવો જોઈએ,તેથી $|\frac{1 - x^2}{2x}| \le 1$.
$\cos(\frac{n\pi}{2})$ માટે શક્ય મૂલ્યો $0, 1, -1$ છે.
કિસ્સો $1$: $\frac{1 - x^2}{2x} = 0 \Rightarrow x^2 = 1 \Rightarrow x = \pm 1$.
કિસ્સો $2$: $\frac{1 - x^2}{2x} = 1 \Rightarrow x^2 + 2x - 1 = 0 \Rightarrow x = -1 \pm \sqrt{2}$.
કિસ્સો $3$: $\frac{1 - x^2}{2x} = -1 \Rightarrow x^2 - 2x - 1 = 0 \Rightarrow x = 1 \pm \sqrt{2}$.
આ તમામ $6$ મૂલ્યો શરત $|\frac{1 - x^2}{2x}| \le 1$ નું પાલન કરે છે.
આમ,$x$ ના $6$ ભિન્ન મૂલ્યો મળે છે.
132
DifficultMCQ
સમીકરણ $\cos ^{-1}(1-x)-2 \cos ^{-1} x=\frac{\pi}{2}$ ના
A
કોઈ ઉકેલ નથી
B
માત્ર એક ઉકેલ છે
C
બે ઉકેલો છે
D
બેથી વધુ ઉકેલો છે

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $\cos ^{-1}(1-x)-2 \cos ^{-1} x=\frac{\pi}{2}$.
ધારો કે $\cos ^{-1} x = \theta$,તો $x = \cos \theta$,જ્યાં $\theta \in [0, \pi]$.
સમીકરણ આ મુજબ બને છે: $\cos ^{-1}(1-\cos \theta) - 2\theta = \frac{\pi}{2}$.
$\cos ^{-1}(1-\cos \theta) = \frac{\pi}{2} + 2\theta$.
બંને બાજુ $\cos$ લેતા:
$1-\cos \theta = \cos(\frac{\pi}{2} + 2\theta) = -\sin(2\theta)$.
$1-\cos \theta = -2\sin \theta \cos \theta$.
$1 - (1-2\sin^2(\frac{\theta}{2})) = -2(2\sin(\frac{\theta}{2})\cos(\frac{\theta}{2}))\cos \theta$.
$2\sin^2(\frac{\theta}{2}) = -4\sin(\frac{\theta}{2})\cos(\frac{\theta}{2})\cos \theta$.
કિસ્સો $1$: $\sin(\frac{\theta}{2}) = 0 \implies \theta = 0 \implies x = \cos 0 = 1$.
$x=1$ ચકાસતા: $\cos ^{-1}(0) - 2\cos ^{-1}(1) = \frac{\pi}{2} - 0 = \frac{\pi}{2}$. આ એક ઉકેલ છે.
કિસ્સો $2$: $\sin(\frac{\theta}{2}) = -2\cos(\frac{\theta}{2})\cos \theta$.
$\tan(\frac{\theta}{2}) = -2\cos \theta$. કારણ કે $\theta \in [0, \pi]$,$\tan(\frac{\theta}{2}) \ge 0$ અને $-2\cos \theta$ ઋણ હોઈ શકે છે. $\theta \in [0, \pi/2]$ માટે,$\cos \theta \ge 0$,તેથી $-2\cos \theta \le 0$. માત્ર $\theta=0$ પર જ છેદન બિંદુ મળે છે (જે પહેલેથી મળી ગયું છે).
આમ,માત્ર એક જ ઉકેલ છે.
133
DifficultMCQ
જો $\cos ^4 \frac{\pi}{8}+\cos ^4 \frac{3 \pi}{8}+\cos ^4 \frac{5 \pi}{8}+\cos ^4 \frac{7 \pi}{8}=k$ હોય,તો $\sin ^{-1}\left(\sqrt{\frac{k}{2}}\right)+\cos ^{-1}\left(\frac{k}{3}\right)=$
A
$\frac{2 \pi}{3}$
B
$\frac{3 \pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{4}$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(A) આપેલ પદાવલિ: $\cos ^4 \frac{\pi}{8}+\cos ^4 \frac{3 \pi}{8}+\cos ^4 \frac{5 \pi}{8}+\cos ^4 \frac{7 \pi}{8} = k$.
$\cos(\frac{\pi}{2} + \theta) = -\sin \theta$ નો ઉપયોગ કરતા,$\cos^4(\frac{\pi}{2} + \theta) = \sin^4 \theta$ મળે.
તેથી,$\cos^4 \frac{5 \pi}{8} = \cos^4(\frac{\pi}{2} + \frac{\pi}{8}) = \sin^4 \frac{\pi}{8}$ અને $\cos^4 \frac{7 \pi}{8} = \cos^4(\frac{\pi}{2} + \frac{3 \pi}{8}) = \sin^4 \frac{3 \pi}{8}$.
આ કિંમતો મૂકતા,$k = (\cos^4 \frac{\pi}{8} + \sin^4 \frac{\pi}{8}) + (\cos^4 \frac{3 \pi}{8} + \sin^4 \frac{3 \pi}{8})$.
$a^2 + b^2 = (a+b)^2 - 2ab$ નો ઉપયોગ કરતા,$k = [(\cos^2 \frac{\pi}{8} + \sin^2 \frac{\pi}{8})^2 - 2 \sin^2 \frac{\pi}{8} \cos^2 \frac{\pi}{8}] + [(\cos^2 \frac{3 \pi}{8} + \sin^2 \frac{3 \pi}{8})^2 - 2 \sin^2 \frac{3 \pi}{8} \cos^2 \frac{3 \pi}{8}]$.
$\sin^2 \theta \cos^2 \theta = \frac{1}{4} \sin^2(2 \theta)$ હોવાથી,$k = [1 - \frac{1}{2} \sin^2 \frac{\pi}{4}] + [1 - \frac{1}{2} \sin^2 \frac{3 \pi}{4}]$.
$k = 2 - \frac{1}{2}(\frac{1}{2}) - \frac{1}{2}(\frac{1}{2}) = 2 - \frac{1}{4} - \frac{1}{4} = 2 - \frac{1}{2} = \frac{3}{2}$.
હવે,$\sin^{-1}(\sqrt{\frac{k}{2}}) + \cos^{-1}(\frac{k}{3}) = \sin^{-1}(\sqrt{\frac{3/2}{2}}) + \cos^{-1}(\frac{3/2}{3}) = \sin^{-1}(\frac{\sqrt{3}}{2}) + \cos^{-1}(\frac{1}{2})$.
$= \frac{\pi}{3} + \frac{\pi}{3} = \frac{2 \pi}{3}$.
134
MediumMCQ
જો $\theta = 2 \tan^{-1} \frac{1}{8} + 2 \tan^{-1} \frac{1}{5} + \tan^{-1} \frac{1}{7}$ અને $\tan \frac{\theta}{2} = \sqrt{m} + \sqrt{n}$ હોય,જ્યાં $m$ અને $n$ એવા ધન પૂર્ણાંકો છે કે જેથી $m < n$,તો $(m^n + n^m)^{m+n}$ ની કિંમત શોધો.
A
$18$
B
$27$
C
$25$
D
$36$

Solution

(B) આપેલ છે,$\theta = 2 \tan^{-1} \frac{1}{8} + 2 \tan^{-1} \frac{1}{5} + \tan^{-1} \frac{1}{7}$.
સૂત્ર $2 \tan^{-1} x = \tan^{-1} \frac{2x}{1-x^2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$2 \tan^{-1} \frac{1}{8} = \tan^{-1} \frac{2/8}{1-1/64} = \tan^{-1} \frac{16}{63}$.
$2 \tan^{-1} \frac{1}{5} = \tan^{-1} \frac{2/5}{1-1/25} = \tan^{-1} \frac{5}{12}$.
હવે,$\theta = \tan^{-1} \frac{16}{63} + \tan^{-1} \frac{5}{12} + \tan^{-1} \frac{1}{7}$.
$\tan^{-1} x + \tan^{-1} y = \tan^{-1} \frac{x+y}{1-xy}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan^{-1} \frac{16}{63} + \tan^{-1} \frac{5}{12} = \tan^{-1} \frac{3}{4}$.
તેથી,$\theta = \tan^{-1} \frac{3}{4} + \tan^{-1} \frac{1}{7} = \tan^{-1} (1) = \frac{\pi}{4}$.
આમ,$\tan \frac{\theta}{2} = \tan \frac{\pi}{8} = \sqrt{2} - 1$.
$\sqrt{m} + \sqrt{n} = -1 + \sqrt{2}$ અને $m < n$ હોવાથી,$m = 1$ અને $n = 2$ મળે.
તેથી $(m^n + n^m)^{m+n} = (1^2 + 2^1)^{1+2} = 3^3 = 27$.
135
MediumMCQ
જો $x = \sin (2 \tan^{-1} 2)$,$y = \cos (2 \tan^{-1} 3)$,અને $z = \sec (2 \tan^{-1} 4)$ હોય,તો:
A
$x < y < z$
B
$y < z < x$
C
$z < x < y$
D
$z < y < x$

Solution

(D) આપણે નિત્યસમનો ઉપયોગ કરીએ છીએ: $2 \tan^{-1} (\theta) = \sin^{-1} (\frac{2 \theta}{1 + \theta^2}) = \cos^{-1} (\frac{1 - \theta^2}{1 + \theta^2}) = \sec^{-1} (\frac{1 + \theta^2}{1 - \theta^2})$.
$x = \sin (2 \tan^{-1} 2)$ માટે:
$x = \sin (\sin^{-1} (\frac{2 \times 2}{1 + 2^2})) = \frac{4}{5} = 0.8$.
$y = \cos (2 \tan^{-1} 3)$ માટે:
$y = \cos (\cos^{-1} (\frac{1 - 3^2}{1 + 3^2})) = \frac{1 - 9}{1 + 9} = \frac{-8}{10} = -0.8$.
$z = \sec (2 \tan^{-1} 4)$ માટે:
$z = \sec (\sec^{-1} (\frac{1 + 4^2}{1 - 4^2})) = \frac{1 + 16}{1 - 16} = \frac{17}{-15} \approx -1.133$.
કિંમતોની સરખામણી કરતા: $-1.133 < -0.8 < 0.8$,જેનો અર્થ છે કે $z < y < x$.
136
EasyMCQ
જો $\sum_{k=1}^n \tan^{-1} \left( \frac{1}{k^2+k+1} \right) = \tan^{-1} ( \theta )$ હોય,તો $\theta =$
A
$\frac{n}{n+2}$
B
$\frac{n}{n+1}$
C
$1$
D
$\frac{n}{n-1}$

Solution

(A) આપેલ પદાવલિ: $\sum_{k=1}^n \tan^{-1} \left( \frac{1}{k^2+k+1} \right) = \tan^{-1} \theta$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\tan^{-1} x - \tan^{-1} y = \tan^{-1} \left( \frac{x-y}{1+xy} \right)$.
સરવાળાની અંદરના પદને આ રીતે લખી શકાય: $\frac{1}{1+k(k+1)} = \frac{(k+1)-k}{1+k(k+1)}$.
તેથી,$\tan^{-1} \left( \frac{1}{k^2+k+1} \right) = \tan^{-1} (k+1) - \tan^{-1} k$.
હવે,આ સરવાળો એક ટેલિસ્કોપિંગ શ્રેણી બને છે:
$\sum_{k=1}^n (\tan^{-1} (k+1) - \tan^{-1} k) = (\tan^{-1} 2 - \tan^{-1} 1) + (\tan^{-1} 3 - \tan^{-1} 2) + \dots + (\tan^{-1} (n+1) - \tan^{-1} n)$.
વચ્ચેના પદો ઉડી જતાં,આપણને મળે છે:
$\tan^{-1} (n+1) - \tan^{-1} 1 = \tan^{-1} \theta$.
સૂત્ર $\tan^{-1} x - \tan^{-1} y = \tan^{-1} \left( \frac{x-y}{1+xy} \right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan^{-1} \left( \frac{(n+1)-1}{1+(n+1)(1)} \right) = \tan^{-1} \theta$.
$\tan^{-1} \left( \frac{n}{n+2} \right) = \tan^{-1} \theta$.
તેથી,$\theta = \frac{n}{n+2}$.
137
DifficultMCQ
જો $\alpha, \beta$ એ સમીકરણ $\operatorname{Sin}^{-1} x - \operatorname{Cos}^{-1} x = \operatorname{Sin}^{-1}(3x - 2)$ ના ઉકેલો હોય અને $\alpha > \beta$ હોય,તો $3\alpha + 4\beta =$
A
$3$
B
$4$
C
$5$
D
$6$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $\operatorname{Sin}^{-1} x - \operatorname{Cos}^{-1} x = \operatorname{Sin}^{-1}(3x - 2)$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\operatorname{Sin}^{-1} x + \operatorname{Cos}^{-1} x = \frac{\pi}{2}$,તેથી $\operatorname{Cos}^{-1} x = \frac{\pi}{2} - \operatorname{Sin}^{-1} x$.
આ કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા: $\operatorname{Sin}^{-1} x - (\frac{\pi}{2} - \operatorname{Sin}^{-1} x) = \operatorname{Sin}^{-1}(3x - 2)$.
$2\operatorname{Sin}^{-1} x - \frac{\pi}{2} = \operatorname{Sin}^{-1}(3x - 2)$.
બંને બાજુ $\sin$ લેતા: $\sin(2\operatorname{Sin}^{-1} x - \frac{\pi}{2}) = 3x - 2$.
$-\cos(2\operatorname{Sin}^{-1} x) = 3x - 2$.
$\cos(2\theta) = 1 - 2\sin^2 \theta$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $\theta = \operatorname{Sin}^{-1} x$,આપણને $\cos(2\operatorname{Sin}^{-1} x) = 1 - 2x^2$ મળે છે.
તેથી,$-(1 - 2x^2) = 3x - 2$.
$2x^2 - 1 = 3x - 2 \implies 2x^2 - 3x + 1 = 0$.
$(2x - 1)(x - 1) = 0$.
આમ,$x = 1$ અથવા $x = \frac{1}{2}$.
$x = 1$ ચકાસતા: $\operatorname{Sin}^{-1}(1) - \operatorname{Cos}^{-1}(1) = \frac{\pi}{2} - 0 = \frac{\pi}{2}$. જમણી બાજુ: $\operatorname{Sin}^{-1}(3(1) - 2) = \operatorname{Sin}^{-1}(1) = \frac{\pi}{2}$. તેથી $x = 1$ ઉકેલ છે.
$x = \frac{1}{2}$ ચકાસતા: $\operatorname{Sin}^{-1}(\frac{1}{2}) - \operatorname{Cos}^{-1}(\frac{1}{2}) = \frac{\pi}{6} - \frac{\pi}{3} = -\frac{\pi}{6}$. જમણી બાજુ: $\operatorname{Sin}^{-1}(3(\frac{1}{2}) - 2) = \operatorname{Sin}^{-1}(-\frac{1}{2}) = -\frac{\pi}{6}$. તેથી $x = \frac{1}{2}$ ઉકેલ છે.
આપેલ છે કે $\alpha > \beta$,તેથી $\alpha = 1$ અને $\beta = \frac{1}{2}$.
તેથી $3\alpha + 4\beta = 3(1) + 4(\frac{1}{2}) = 3 + 2 = 5$.
138
MediumMCQ
$\lim _{n \rightarrow \infty} \sum_{r=1}^n \cot ^{-1}\left(r^2+\frac{3}{4}\right)=$
A
$\cot ^{-1} 2$
B
$\cot ^{-1} \frac{1}{3}$
C
$\tan ^{-1} 2$
D
$\tan ^{-1} \frac{1}{3}$

Solution

(C) આપણે જાણીએ છીએ કે $\cot ^{-1}(x) = \tan ^{-1}\left(\frac{1}{x}\right)$.
તેથી,આપેલ પદાવલિ $\lim _{n \rightarrow \infty} \sum_{r=1}^n \tan ^{-1}\left(\frac{1}{r^2+\frac{3}{4}}\right)$ છે.
આપણે દલીલને આ રીતે ફરીથી લખી શકીએ: $\frac{1}{r^2+1-\frac{1}{4}} = \frac{1}{1+(r^2-\frac{1}{4})} = \frac{1}{1+(r-\frac{1}{2})(r+\frac{1}{2})}$.
નિત્યસમ $\tan ^{-1}(a) - \tan ^{-1}(b) = \tan ^{-1}\left(\frac{a-b}{1+ab}\right)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan ^{-1}\left(\frac{(r+\frac{1}{2})-(r-\frac{1}{2})}{1+(r+\frac{1}{2})(r-\frac{1}{2})}\right) = \tan ^{-1}\left(r+\frac{1}{2}\right) - \tan ^{-1}\left(r-\frac{1}{2}\right)$.
હવે,સરવાળો એક ટેલિસ્કોપિંગ શ્રેણી બને છે:
$S_n = \sum_{r=1}^n \left[\tan ^{-1}\left(r+\frac{1}{2}\right) - \tan ^{-1}\left(r-\frac{1}{2}\right)\right]$
$S_n = \left(\tan ^{-1} \frac{3}{2} - \tan ^{-1} \frac{1}{2}\right) + \left(\tan ^{-1} \frac{5}{2} - \tan ^{-1} \frac{3}{2}\right) + \dots + \left(\tan ^{-1} \left(n+\frac{1}{2}\right) - \tan ^{-1} \left(n-\frac{1}{2}\right)\right)$.
બધા મધ્યવર્તી પદો રદ થઈ જાય છે,અને બાકી રહે છે $S_n = \tan ^{-1}\left(n+\frac{1}{2}\right) - \tan ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right)$.
જ્યારે $n \rightarrow \infty$ હોય ત્યારે લક્ષ લેતા:
$\lim _{n \rightarrow \infty} S_n = \tan ^{-1}(\infty) - \tan ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right) = \frac{\pi}{2} - \tan ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right) = \cot ^{-1}\left(\frac{1}{2}\right) = \tan ^{-1}(2)$.
139
MediumMCQ
જો $y = \operatorname{Sin}^{-1}\left(\frac{\sqrt{1+\sin x}+\sqrt{1-\sin x}}{\sqrt{1+\sin x}-\sqrt{1-\sin x}}\right)$ અને $\frac{-3\pi}{2} < x < \frac{-\pi}{2}$ હોય,તો $\frac{dy}{dx} = $
A
$-\frac{1}{2}$
B
$\frac{1}{2}$
C
$1$
D
$-1$

Solution

(A) આપેલ છે $y = \operatorname{Sin}^{-1}\left(\frac{\sqrt{1+\sin x}+\sqrt{1-\sin x}}{\sqrt{1+\sin x}-\sqrt{1-\sin x}}\right)$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $1+\sin x = (\cos \frac{x}{2} + \sin \frac{x}{2})^2$ અને $1-\sin x = (\cos \frac{x}{2} - \sin \frac{x}{2})^2$.
આ કિંમતો મૂકતા,$y = \operatorname{Sin}^{-1}\left(\frac{|\cos \frac{x}{2} + \sin \frac{x}{2}| + |\cos \frac{x}{2} - \sin \frac{x}{2}|}{|\cos \frac{x}{2} + \sin \frac{x}{2}| - |\cos \frac{x}{2} - \sin \frac{x}{2}|}\right)$ મળે.
આપેલ છે કે $\frac{-3\pi}{2} < x < \frac{-\pi}{2}$,તેથી $\frac{-3\pi}{4} < \frac{x}{2} < \frac{-\pi}{4}$.
આ અંતરાલમાં,$\cos \frac{x}{2} < 0$ અને $\sin \frac{x}{2} < 0$,અને $|\sin \frac{x}{2}| > |\cos \frac{x}{2}|$.
પદનું સાદું રૂપ આપતા $y = \operatorname{Sin}^{-1}(\cot(\frac{x}{2}))$ મળે.
તેથી,$\frac{dy}{dx} = -\frac{1}{2}$ થાય.
140
DifficultMCQ
$\operatorname{Tan}^{-1} 1 + \frac{1}{2} \operatorname{Cos}^{-1} x^2 - \operatorname{Tan}^{-1}\left(\frac{\sqrt{1+x^2}+\sqrt{1-x^2}}{\sqrt{1+x^2}-\sqrt{1-x^2}}\right) = 0$ ના ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$3$
B
$0$
C
$1$
D
અનંત

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ: $\operatorname{Tan}^{-1} 1 + \frac{1}{2} \operatorname{Cos}^{-1} x^2 - \operatorname{Tan}^{-1}\left(\frac{\sqrt{1+x^2}+\sqrt{1-x^2}}{\sqrt{1+x^2}-\sqrt{1-x^2}}\right) = 0$.
ધારો કે $x^2 = \cos 2\theta$,જ્યાં $2\theta \in [0, \pi]$. તો $\sqrt{1+x^2} = \sqrt{2}\cos\theta$ અને $\sqrt{1-x^2} = \sqrt{2}\sin\theta$.
ત્રીજું પદ $\operatorname{Tan}^{-1}\left(\frac{\cos\theta+\sin\theta}{\cos\theta-\sin\theta}\right) = \operatorname{Tan}^{-1}\left(\tan(\frac{\pi}{4}+\theta)\right) = \frac{\pi}{4} + \theta$ બને છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{\pi}{4} + \frac{1}{2}(2\theta) - (\frac{\pi}{4} + \theta) = 0$.
આ $0 = 0$ માં પરિણમે છે,જે એક નિત્યસમ છે.
જોકે,વ્યાખ્યાયિત થવા માટે $1-x^2 \ge 0$ એટલે કે $x^2 \le 1$ અને છેદ શૂન્ય ન હોવો જોઈએ,તેથી $x^2 \neq 1$.
વળી $x^2 \ge 0$. આમ,$x^2 \in [0, 1)$.
આમ,$x^2$ ની અનંત કિંમતો માટે આ સમીકરણ સાચું છે,તેથી ઉકેલોની સંખ્યા અનંત છે.
141
DifficultMCQ
જો $f(x) = \operatorname{Sec}^{-1}\left(\frac{1}{2x^2-1}\right)$ અને $g(x) = \operatorname{Tan}^{-1}\left(\frac{\sqrt{1+x^2}-1}{x}\right)$ હોય,તો $g(x)$ ની સાપેક્ષે $f(x)$ નું વિકલન શું થાય?
A
$2$
B
$1$
C
$4$
D
$1/2$

Solution

(D) ધારો કે $x = \cos \theta$. તો $f(x) = \operatorname{Sec}^{-1}\left(\frac{1}{2\cos^2 \theta - 1}\right) = \operatorname{Sec}^{-1}\left(\frac{1}{\cos 2\theta}\right) = \operatorname{Sec}^{-1}(\sec 2\theta) = 2\theta = 2\cos^{-1}x$.
તેથી,$\frac{df}{dx} = 2 \times \left(-\frac{1}{\sqrt{1-x^2}}\right) = -\frac{2}{\sqrt{1-x^2}}$.
હવે,ધારો કે $x = \tan \phi$. તો $g(x) = \operatorname{Tan}^{-1}\left(\frac{\sqrt{1+\tan^2 \phi}-1}{\tan \phi}\right) = \operatorname{Tan}^{-1}\left(\frac{\sec \phi - 1}{\tan \phi}\right) = \operatorname{Tan}^{-1}\left(\frac{1-\cos \phi}{\sin \phi}\right) = \operatorname{Tan}^{-1}\left(\tan \frac{\phi}{2}\right) = \frac{\phi}{2} = \frac{1}{2}\tan^{-1}x$.
તેથી,$\frac{dg}{dx} = \frac{1}{2} \times \frac{1}{1+x^2} = \frac{1}{2(1+x^2)}$.
$g(x)$ ની સાપેક્ષે $f(x)$ નું વિકલન $\frac{df/dx}{dg/dx} = \frac{-2/\sqrt{1-x^2}}{1/(2(1+x^2))} = -\frac{4(1+x^2)}{\sqrt{1-x^2}}$ થાય.
142
DifficultMCQ
$f: R \rightarrow R$ ને $f(x) = \cos(\tan^{-1}(\sin(\tan^{-1} x)))$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત કરો. તો $\lim_{x \rightarrow \infty} (f \circ f)(x)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{3}{2 \sqrt{3}}$
B
$\frac{\sqrt{2}}{3}$
C
$\sqrt{\frac{2}{3}}$
D
$\frac{2}{3 \sqrt{3}}$

Solution

(A) આપેલ છે $f(x) = \cos(\tan^{-1}(\sin(\tan^{-1} x)))$.
$\tan^{-1} x = \sin^{-1} \frac{x}{\sqrt{1+x^2}}$ નો ઉપયોગ કરતા,$\sin(\tan^{-1} x) = \frac{x}{\sqrt{1+x^2}}$ મળે.
તેથી ${f(x) = \cos(\tan^{-1}(\frac{x}{\sqrt{1+x^2}}}))$ થાય.
$\tan^{-1} \theta = \cos^{-1} \frac{1}{\sqrt{1+\theta^2}}$ નો ઉપયોગ કરતા,$f(x) = \cos(\cos^{-1} \frac{1}{\sqrt{1+\frac{x^2}{1+x^2}}}) = \sqrt{\frac{1+x^2}{1+2x^2}}$ મળે.
હવે,$(f \circ f)(x) = f(f(x)) = \sqrt{\frac{1+(f(x))^2}{1+2(f(x))^2}}$.
$f(x)^2 = \frac{1+x^2}{1+2x^2}$ મૂકતા,$(f \circ f)(x) = \sqrt{\frac{1+\frac{1+x^2}{1+2x^2}}{1+2(\frac{1+x^2}{1+2x^2})}} = \sqrt{\frac{2+3x^2}{3+4x^2}}$.
જ્યારે $x \rightarrow \infty$,ત્યારે $\lim_{x \rightarrow \infty} \sqrt{\frac{2+3x^2}{3+4x^2}} = \sqrt{\frac{3}{4}} = \frac{\sqrt{3}}{2} = \frac{3}{2\sqrt{3}}$.
143
MediumMCQ
જો $y = \sin^{2} (\cot^{-1} \sqrt{\frac{1 + x}{1 - x}})$,હોય તો $\frac{dy}{dx} = $
A
$\frac{- 1}{2}$
B
$\frac{1}{1 + x}$
C
$\frac{1}{1 - x}$
D
$1$

Solution

(A) સમીકરણ $y = \sin^{2} (\cot^{-1} \sqrt{\frac{1 + x}{1 - x}})$ આપેલ છે.
$x = \cos 2\theta$ આદેશ લેતા,$\frac{1 + x}{1 - x} = \frac{1 + \cos 2\theta}{1 - \cos 2\theta} = \frac{2\cos^{2}\theta}{2\sin^{2}\theta} = \cot^{2}\theta$ થાય.
તેથી,$y = \sin^{2} (\cot^{-1} \sqrt{\cot^{2}\theta}) = \sin^{2} (\cot^{-1} (\cot\theta)) = \sin^{2}\theta$ મળે.
નિત્યસમ $\sin^{2}\theta = \frac{1 - \cos 2\theta}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા,$y = \frac{1 - x}{2}$ મળે.
$x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx} (\frac{1}{2} - \frac{x}{2}) = 0 - \frac{1}{2} = -\frac{1}{2}$.
144
DifficultMCQ
જો $y=\cos ^{-1}\left(\frac{a^2-x^2}{a^2+x^2}\right)+\sin ^{-1}\left(\frac{2 a x}{a^2+x^2}\right)$ હોય,તો $\frac{d y}{d x}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{a}{x^2+a^2}$
B
$\frac{2 a}{x^2+a^2}$
C
$\frac{4 a}{x^2+a^2}$
D
$\frac{a^2}{x^2+a^2}$

Solution

(C) આપેલ છે કે $y=\cos ^{-1}\left(\frac{a^2-x^2}{a^2+x^2}\right)+\sin ^{-1}\left(\frac{2 a x}{a^2+x^2}\right)$.
ધારો કે $x=a \tan \theta$,તેથી $\theta=\tan ^{-1}\left(\frac{x}{a}\right)$.
પદાવલિમાં $x$ ની કિંમત મૂકતા:
$y=\cos ^{-1}\left(\frac{a^2-a^2 \tan ^2 \theta}{a^2+a^2 \tan ^2 \theta}\right) + \sin ^{-1}\left(\frac{2 a^2 \tan \theta}{a^2+a^2 \tan ^2 \theta}\right)$
$y=\cos ^{-1}\left(\frac{1-\tan ^2 \theta}{1+\tan ^2 \theta}\right) + \sin ^{-1}\left(\frac{2 \tan \theta}{1+\tan ^2 \theta}\right)$
ત્રિકોણમિતીય નિત્યસમ $\cos 2\theta = \frac{1-\tan^2\theta}{1+\tan^2\theta}$ અને $\sin 2\theta = \frac{2\tan\theta}{1+\tan^2\theta}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$y=\cos ^{-1}(\cos 2 \theta) + \sin ^{-1}(\sin 2 \theta)$
$y=2 \theta + 2 \theta = 4 \theta$.
હવે $\theta = \tan ^{-1}\left(\frac{x}{a}\right)$ પાછા મૂકતા:
$y=4 \tan ^{-1}\left(\frac{x}{a}\right)$.
હવે $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{d y}{d x} = 4 \cdot \frac{1}{1+(\frac{x}{a})^2} \cdot \frac{1}{a}$
$\frac{d y}{d x} = 4 \cdot \frac{a^2}{a^2+x^2} \cdot \frac{1}{a} = \frac{4 a}{a^2+x^2}$.
145
EasyMCQ
જો $\alpha$ અને $\beta$ એ દ્વિઘાત સમીકરણ $3x^2 - 16x + 5 = 0$ ના બીજ હોય,તો $\tan^{-1} \alpha + \tan^{-1} \beta - \tan^{-1}\left(\frac{\alpha + \beta}{1 - \alpha \beta}\right) = $
A
$0$
B
$\pi$
C
$\frac{\pi}{2}$
D
$-\pi$

Solution

(B) આપેલ દ્વિઘાત સમીકરણ $3x^2 - 16x + 5 = 0$ છે.
$ax^2 + bx + c = 0$ સાથે સરખાવતા,$a = 3, b = -16, c = 5$ મળે.
બીજનો સરવાળો $\alpha + \beta = -\frac{b}{a} = -\left(\frac{-16}{3}\right) = \frac{16}{3}$.
બીજનો ગુણાકાર $\alpha \beta = \frac{c}{a} = \frac{5}{3}$.
અહીં $\alpha \beta = \frac{5}{3} > 1$ હોવાથી,આપણે સૂત્રનો ઉપયોગ કરીશું:
$\tan^{-1} \alpha + \tan^{-1} \beta = \pi + \tan^{-1}\left(\frac{\alpha + \beta}{1 - \alpha \beta}\right)$.
આ કિંમત આપેલ પદાવલિમાં મૂકતા:
$\left[\pi + \tan^{-1}\left(\frac{\alpha + \beta}{1 - \alpha \beta}\right)\right] - \tan^{-1}\left(\frac{\alpha + \beta}{1 - \alpha \beta}\right) = \pi$.
146
EasyMCQ
જો $x+iy = \frac{1+7i}{(2-i)^2}$ હોય,તો $\operatorname{cosec}\left(\tan^{-1} \frac{y}{x} - \frac{\pi}{4}\right) = $
A
$1$
B
$\infty$
C
$-1$
D
$0$

Solution

(C) આપેલ છે કે $x+iy = \frac{1+7i}{(2-i)^2}$.
છેદનું વિસ્તરણ કરતા: $(2-i)^2 = 4 + i^2 - 4i = 4 - 1 - 4i = 3 - 4i$.
તેથી,$x+iy = \frac{1+7i}{3-4i}$.
અંશ અને છેદને અનુબદ્ધ સંકર સંખ્યા $(3+4i)$ વડે ગુણતા:
$x+iy = \frac{(1+7i)(3+4i)}{(3-4i)(3+4i)} = \frac{3 + 4i + 21i + 28i^2}{9 - 16i^2} = \frac{3 + 25i - 28}{9 + 16} = \frac{-25 + 25i}{25} = -1 + i$.
વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગોની સરખામણી કરતા,$x = -1$ અને $y = 1$ મળે છે.
હવે,$\operatorname{cosec}\left(\tan^{-1} \frac{y}{x} - \frac{\pi}{4}\right)$ ની કિંમત શોધીએ:
$= \operatorname{cosec}\left(\tan^{-1} \left(\frac{1}{-1}\right) - \frac{\pi}{4}\right) = \operatorname{cosec}\left(\tan^{-1}(-1) - \frac{\pi}{4}\right)$.
કારણ કે $\tan^{-1}(-1) = -\frac{\pi}{4}$,તેથી:
$= \operatorname{cosec}\left(-\frac{\pi}{4} - \frac{\pi}{4}\right) = \operatorname{cosec}\left(-\frac{\pi}{2}\right) = -1$.
147
MediumMCQ
જો $\sinh (2 \tanh ^{-1} x) = \frac{11}{60}$ હોય,તો $x =$
A
-$11$
B
$\frac{-1}{11}$
C
$\frac{1}{11}$
D
$11$

Solution

(C) આપેલ છે,$\sinh (2 \tanh ^{-1} x) = \frac{11}{60}$.
નિત્યસમ $\sinh (2 \theta) = \frac{2 \tanh \theta}{1 - \tanh ^2 \theta}$ નો ઉપયોગ કરતા,જ્યાં $\theta = \tanh ^{-1} x$,આપણને $\tanh \theta = x$ મળે છે.
સમીકરણમાં કિંમત મૂકતા:
$\frac{2x}{1 - x^2} = \frac{11}{60}$
$120x = 11(1 - x^2)$
$11x^2 + 120x - 11 = 0$
$11x^2 + 121x - x - 11 = 0$
$11x(x + 11) - 1(x + 11) = 0$
$(11x - 1)(x + 11) = 0$
આમ,$x = \frac{1}{11}$ અથવા $x = -11$.
$\tanh ^{-1} x$ નો પ્રદેશ $(-1, 1)$ હોવાથી,$x = -11$ શક્ય નથી.
તેથી,$x = \frac{1}{11}$.
148
EasyMCQ
$\cos ^{-1} \frac{3}{5} + \sin ^{-1} \frac{5}{13} + \tan ^{-1} \frac{16}{63} = $
A
$\frac{\pi}{2}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{4}$
D
$\frac{\pi}{6}$

Solution

(A) આપણે જાણીએ છીએ કે $\cos ^{-1} \left(\frac{3}{5}\right) = \tan ^{-1} \left(\frac{4}{3}\right)$ અને $\sin ^{-1} \left(\frac{5}{13}\right) = \tan ^{-1} \left(\frac{5}{12}\right)$.
આ કિંમતોને પદાવલિમાં મૂકતા:
$\tan ^{-1} \left(\frac{4}{3}\right) + \tan ^{-1} \left(\frac{5}{12}\right) + \tan ^{-1} \left(\frac{16}{63}\right)$
પ્રથમ બે પદો માટે $\tan ^{-1} x + \tan ^{-1} y = \tan ^{-1} \left(\frac{x+y}{1-xy}\right)$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$= \tan ^{-1} \left[\frac{\frac{4}{3} + \frac{5}{12}}{1 - \left(\frac{4}{3} \times \frac{5}{12}\right)}\right] + \tan ^{-1} \left(\frac{16}{63}\right)$
$= \tan ^{-1} \left[\frac{\frac{16+5}{12}}{\frac{36-20}{36}}\right] + \tan ^{-1} \left(\frac{16}{63}\right) = \tan ^{-1} \left(\frac{21}{12} \times \frac{36}{16}\right) + \tan ^{-1} \left(\frac{16}{63}\right)$
$= \tan ^{-1} \left(\frac{63}{16}\right) + \tan ^{-1} \left(\frac{16}{63}\right)$
કારણ કે $x > 0$ માટે $\tan ^{-1} x + \tan ^{-1} \left(\frac{1}{x}\right) = \frac{\pi}{2}$ થાય છે,તેથી:
$= \frac{\pi}{2}$.
149
MediumMCQ
ધારો કે $Z$ એ પૂર્ણાંક સંખ્યાઓનો ગણ છે. તો યાદી-$I$ માંની વસ્તુઓને યાદી-$II$ માંની વસ્તુઓ સાથે જોડો.
યાદી-$I$ યાદી-$II$
$A$. $\sin ^{-1}\left(\frac{2 \sqrt{2}}{3}\right)+\sin ^{-1} \frac{1}{3}$ $I$. $k \pi \pm(-1)^k \frac{\pi}{6}, k \in Z$
$B$. $\sin ^{-1}\left(\frac{(-1)^n}{2}\right), n \in Z$ $II$. $k \pi \pm 1, k \in Z$
$C$. $\tan ^{-1}\left(\sec \frac{\pi}{4}+\tan \frac{\pi}{4}\right)$ $III$. $\frac{3}{2}$
$D$. $\sin ^{-1}|\sin x|=\sqrt{\sin ^{-1}|\sin x|} \Rightarrow x \in$ $IV$. $\frac{3 \pi}{8}$
$V$. $\frac{\pi}{2}$

સાચી જોડ પસંદ કરો:
A
$A-V, B-I, C-III, D-II$
B
$A-IV, B-II, C-V, D-I$
C
$A-V, B-I, C-IV, D-II$
D
$A-IV, B-II, C-V, D-III$

Solution

(C) આપણી પાસે $\sin ^{-1}\left(\frac{2 \sqrt{2}}{3}\right)+\sin ^{-1} \frac{1}{3}$ છે.
કારણ કે $\sin ^{-1}\left(\frac{2 \sqrt{2}}{3}\right)=\cos ^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)$,તેથી $\cos ^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)+\sin ^{-1}\left(\frac{1}{3}\right)=\frac{\pi}{2}$. આમ,$A-V$.
$(B)$ ધારો કે $\theta=\sin ^{-1}\left(\frac{(-1)^n}{2}\right), n \in Z$. તો $\sin \theta=\frac{(-1)^n}{2}=\sin\left((-1)^n \frac{\pi}{6}\right)$. સામાન્ય ઉકેલ $\theta=k \pi+(-1)^k\left((-1)^n \frac{\pi}{6}\right)$ છે,જે $k \pi \pm \frac{\pi}{6}, k \in Z$ માં સરળ થાય છે. આ $I$ સાથે મેળ ખાય છે.
$(C)$ ધારો કે $\alpha=\tan ^{-1}\left(\sec \frac{\pi}{4}+\tan \frac{\pi}{4}\right) = \tan ^{-1}(\sqrt{2}+1)$. કારણ કે $\tan \frac{3\pi}{8} = \sqrt{2}+1$,તેથી $\alpha = \frac{3\pi}{8}$. આમ,$C-IV$.
$(D)$ ધારો કે $t=\sin ^{-1}|\sin x|$. તો $t=\sqrt{t} \Rightarrow t^2-t=0 \Rightarrow t(t-1)=0$. તેથી $t=0$ અથવા $t=1$. $\sin ^{-1}|\sin x|=0 \Rightarrow |\sin x|=0 \Rightarrow x=k\pi$. $\sin ^{-1}|\sin x|=1 \Rightarrow |\sin x|=\sin 1 \Rightarrow x=k\pi \pm 1$. આ બંનેને જોડતા,સામાન્ય ઉકેલ $x=k\pi \pm 1, k \in Z$ મળે છે. આમ,$D-II$.

Inverse Trigonometric Functions — Mix Examples-ITF · Frequently Asked Questions

1Are these Inverse Trigonometric Functions questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Inverse Trigonometric Functions Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.