Gujarati

Tangent and Normal Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Applications of Derivatives · Tangent and Normal

502+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 47 of 502 questions in Gujarati

301
MediumMCQ
વક્ર $y=ax^3+bx^2+cx+5$ એ $x$-અક્ષને $(-2,0)$ બિંદુએ સ્પર્શે છે અને $y$-અક્ષને $Q$ બિંદુએ છેદે છે જ્યાં તેનો ઢાળ $3$ છે,તો $a+b+c$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{7}{8}$
B
$\frac{7}{4}$
C
$\frac{7}{2}$
D
$\frac{7}{12}$

Solution

(B) આપેલ વક્ર $y=ax^3+bx^2+cx+5$ છે.
તે $x$-અક્ષને $(-2,0)$ બિંદુએ સ્પર્શે છે,તેથી $(-2,0)$ બિંદુ વક્ર પર આવેલું છે:
$0 = a(-2)^3 + b(-2)^2 + c(-2) + 5$
$0 = -8a + 4b - 2c + 5$
$8a - 4b + 2c = 5$ ... $(i)$
વળી,$x=-2$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $0$ છે:
$\frac{dy}{dx} = 3ax^2 + 2bx + c$
$3a(-2)^2 + 2b(-2) + c = 0$
$12a - 4b + c = 0$ ... $(ii)$
વક્ર $y$-અક્ષને $Q$ બિંદુએ છેદે છે. $x=0$ મૂકતા,$y=5$ મળે,તેથી $Q=(0,5)$.
$Q$ આગળ ઢાળ $3$ છે:
$\left(\frac{dy}{dx}\right)_{x=0} = 3
\Rightarrow 3a(0)^2 + 2b(0) + c = 3
\Rightarrow c = 3$.
$c=3$ ને $(i)$ અને $(ii)$ માં મૂકતા:
$(i) \Rightarrow 8a - 4b + 6 = 5 \Rightarrow 8a - 4b = -1$ ... $(iii)$
$(ii) \Rightarrow 12a - 4b + 3 = 0 \Rightarrow 12a - 4b = -3$ ... $(iv)$
$(iv)$ માંથી $(iii)$ બાદ કરતા:
$(12a - 4b) - (8a - 4b) = -3 - (-1)
4a = -2 \Rightarrow a = -\frac{1}{2}$.
$a = -\frac{1}{2}$ ને $(iii)$ માં મૂકતા:
$8(-\frac{1}{2}) - 4b = -1
-4 - 4b = -1
-4b = 3 \Rightarrow b = -\frac{3}{4}$.
આમ,$a+b+c = -\frac{1}{2} - \frac{3}{4} + 3 = \frac{-2-3+12}{4} = \frac{7}{4}$.
302
EasyMCQ
જો રેખા $ax + by + c = 0$ એ વક્ર $xy = 1$ નો અભિલંબ હોય,તો
A
$a > 0, b > 0$
B
$a > 0, b < 0$
C
$a < 0, b < 0$
D
$a = 0, b = 0$

Solution

(B) આપેલ વક્ર $xy = 1$ માટે,$y = \frac{1}{x}$ થાય.
$x$ ની સાપેક્ષ વિકલન કરતા,$\frac{dy}{dx} = -\frac{1}{x^2}$ મળે.
કોઈપણ બિંદુ $(x, y)$ પર સ્પર્શકનો ઢાળ $-\frac{1}{x^2}$ છે.
અભિલંબનો ઢાળ એ સ્પર્શકના ઢાળનો વ્યસ્ત અને વિરોધી છે,જે $x^2$ થાય.
રેખા $ax + by + c = 0$ નો ઢાળ $-\frac{a}{b}$ છે.
રેખા એ વક્રનો અભિલંબ હોવાથી,$x^2 = -\frac{a}{b}$ થાય.
વાસ્તવિક $x$ માટે $x^2$ હંમેશા અ-ઋણ હોવાથી,$-\frac{a}{b} > 0$ હોવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે $\frac{a}{b} < 0$.
આ શરત ત્યારે જ શક્ય છે જ્યારે $a$ અને $b$ ના ચિહ્નો વિરુદ્ધ હોય,એટલે કે $(a > 0, b < 0)$ અથવા $(a < 0, b > 0)$.
303
MediumMCQ
વક્ર $y=a\left(e^{\frac{x}{a}}+e^{-\frac{x}{a}}\right)$ પરના જે બિંદુએ સ્પર્શક $X$-અક્ષને સમાંતર હોય,તે બિંદુનો $x$-યામ (abscissa) શોધો.
A
$0$
B
$a$
C
$2a$
D
$-2a$

Solution

(A) આપેલ વક્રનું સમીકરણ: $y = a\left(e^{\frac{x}{a}} + e^{-\frac{x}{a}}\right)$.
સ્પર્શકનો ઢાળ શોધવા માટે,$y$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = a \left( e^{\frac{x}{a}} \cdot \frac{1}{a} + e^{-\frac{x}{a}} \cdot (-\frac{1}{a}) \right) = e^{\frac{x}{a}} - e^{-\frac{x}{a}}$.
સ્પર્શક $X$-અક્ષને સમાંતર હોવાથી,તેનો ઢાળ શૂન્ય થાય:
$\frac{dy}{dx} = 0 \implies e^{\frac{x}{a}} - e^{-\frac{x}{a}} = 0$.
$e^{\frac{x}{a}} = e^{-\frac{x}{a}}$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા:
$\frac{x}{a} = -\frac{x}{a} \implies \frac{2x}{a} = 0 \implies x = 0$.
આમ,બિંદુનો $x$-યામ $0$ છે.
304
EasyMCQ
વક્ર પરના કોઈપણ બિંદુએ સબનોર્મલની લંબાઈ હંમેશા અચળ હોય,તો તે વક્ર . . . . . . છે.
A
લંબચોરસ અતિવલય
B
અતિવલય
C
ઉપવલય
D
પરવલય

Solution

(D) વક્ર પરના કોઈપણ બિંદુ $(x, y)$ આગળ સબનોર્મલની લંબાઈ $|y \frac{dy}{dx}| = k$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $k$ એક અચળાંક છે.
આને $y \frac{dy}{dx} = \pm k$ તરીકે લખી શકાય છે.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં સંકલન કરતા,$\int y \, dy = \pm \int k \, dx$ મળે છે.
આનાથી $\frac{y^2}{2} = \pm kx + C$ મળે છે.
જો વક્ર ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થાય,તો $C = 0$,તેથી $y^2 = \pm 2kx$ મળે.
આ સમીકરણ પરવલય દર્શાવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
305
MediumMCQ
વક્ર $y = x^{3} + 1$ ના બિંદુ $(1, 2)$ આગળનો સ્પર્શક $y$-અક્ષ સાથે $\theta$ ખૂણો બનાવે છે,તો $\tan \theta$ ની કિંમત શોધો.
A
$3$
B
$\frac{1}{3}$
C
$-\frac{1}{3}$
D
$-3$

Solution

(C) ધારો કે સ્પર્શક $x$-અક્ષ સાથે $\phi$ ખૂણો બનાવે છે. સ્પર્શકનો ઢાળ $m = \tan \phi = \left. \frac{dy}{dx} \right|_{(1, 2)}$ છે.
આપેલ છે કે $y = x^{3} + 1$,તેથી $\frac{dy}{dx} = 3x^{2}$.
બિંદુ $(1, 2)$ આગળ,ઢાળ $m = \tan \phi = 3(1)^{2} = 3$.
આકૃતિ મુજબ,સ્પર્શક $y$-અક્ષ સાથે $\theta = 90^{\circ} + \phi$ ખૂણો બનાવે છે.
તેથી,$\tan \theta = \tan(90^{\circ} + \phi) = -\cot \phi$.
$\tan \phi = 3$ હોવાથી,$\cot \phi = \frac{1}{3}$ થાય.
આમ,$\tan \theta = -\frac{1}{3}$.
Solution diagram
306
DifficultMCQ
વક્ર $xy = 25$ પરના કોઈપણ બિંદુએ દોરેલો સ્પર્શક યામ અક્ષોને $A$ અને $B$ માં છેદે છે,તો $\triangle OAB$ નું ક્ષેત્રફળ કેટલું થાય?
A
$50$ ચોરસ એકમ
B
$25$ ચોરસ એકમ
C
$75$ ચોરસ એકમ
D
$100$ ચોરસ એકમ

Solution

(A) આપેલ વક્ર $xy = 25$ છે. ધારો કે સ્પર્શક બિંદુ $P(x_1, y_1)$ છે. $P$ વક્ર પર હોવાથી $x_1 y_1 = 25$ થાય.
$xy = 25$ નું $x$ ની સાપેક્ષ વિકલન કરતા,$y + x \frac{dy}{dx} = 0$,તેથી $\frac{dy}{dx} = -\frac{y}{x}$ મળે.
$(x_1, y_1)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $m = -\frac{y_1}{x_1}$ છે.
સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - y_1 = -\frac{y_1}{x_1}(x - x_1)$ છે.
$x_1$ વડે ગુણતા,$x_1 y - x_1 y_1 = -y_1 x + x_1 y_1$,જેનું સાદું રૂપ $x_1 y + y_1 x = 2 x_1 y_1$ થાય.
$2 x_1 y_1$ વડે ભાગતા,$\frac{x}{2 x_1} + \frac{y}{2 y_1} = 1$ મળે.
સ્પર્શક $x$-અક્ષને $A(2 x_1, 0)$ અને $y$-અક્ષને $B(0, 2 y_1)$ માં છેદે છે.
$\triangle OAB$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times (2 x_1) \times (2 y_1) = 2 x_1 y_1$.
$x_1 y_1 = 25$ હોવાથી,ક્ષેત્રફળ $2(25) = 50$ ચોરસ એકમ થાય.
Solution diagram
307
DifficultMCQ
વક્ર $\sqrt{x}+\sqrt{y}=6$ પરના તે બિંદુના યામ શોધો જ્યાં સ્પર્શક અક્ષો સાથે સમાન નમેલો હોય.
A
$(4,4)$
B
$(1,1)$
C
$(9,9)$
D
$(6,6)$

Solution

(C) આપેલ વક્રનું સમીકરણ $\sqrt{x}+\sqrt{y}=6$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને મળે છે:
$\frac{1}{2\sqrt{x}} + \frac{1}{2\sqrt{y}} \frac{dy}{dx} = 0$.
આથી $\frac{dy}{dx} = -\frac{\sqrt{y}}{\sqrt{x}}$.
સ્પર્શક અક્ષો સાથે સમાન નમેલો હોવાથી,તેનો ઢાળ $\pm 1$ હોવો જોઈએ.
તેથી,$-\frac{\sqrt{y}}{\sqrt{x}} = \pm 1$,જેનો અર્થ છે કે $\sqrt{y} = \pm \sqrt{x}$.
વર્ગમૂળ વ્યાખ્યાયિત કરવા માટે $x$ અને $y$ ધન હોવા જોઈએ,તેથી $\sqrt{y} = \sqrt{x}$,જેનો અર્થ છે કે $y = x$.
$y = x$ ને મૂળ સમીકરણમાં મૂકતા:
$\sqrt{x} + \sqrt{x} = 6
2\sqrt{x} = 6
\sqrt{x} = 3
x = 9$.
$y = x$ હોવાથી,$y = 9$ મળે છે.
તેથી,માંગેલ બિંદુ $(9, 9)$ છે.
308
MediumMCQ
વક્ર $y(1+x^{2})=2-x$ માટે,જે બિંદુએ સ્પર્શક $x$-અક્ષને છેદે છે,તે બિંદુએ અભિલંબનું સમીકરણ શોધો.
A
$5x-y-10=0$
B
$x-5y-10=0$
C
$5x+y+10=0$
D
$x+5y+10=0$

Solution

(A) આપેલ વક્ર: $y(1+x^{2})=2-x$ $(1)$
$x$-અક્ષ પર,$y=0$ હોય છે. સમીકરણ $(1)$ માં $y=0$ મૂકતા:
$0 = 2-x \Rightarrow x=2$.
તેથી,છેદબિંદુ $(2, 0)$ છે.
સમીકરણ $(1)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$y'(1+x^{2}) + y(2x) = -1$.
બિંદુ $(2, 0)$ આગળ:
$y'(1+2^{2}) + 0(2 \times 2) = -1$
$y'(5) = -1 \Rightarrow y' = -\frac{1}{5}$.
આ $(2, 0)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ છે.
અભિલંબનો ઢાળ $-\frac{1}{y'} = -\frac{1}{-1/5} = 5$ થાય.
બિંદુ $(2, 0)$ અને ઢાળ $m=5$ ધરાવતા અભિલંબનું સમીકરણ:
$y - 0 = 5(x - 2)$
$y = 5x - 10$
$5x - y - 10 = 0$.
309
MediumMCQ
જો વક્ર $x y^{n}=a$ પરના કોઈપણ બિંદુએ સબટેન્જન્ટની લંબાઈ તેના એબ્સિસા (abscissa) ના પ્રમાણમાં હોય,તો $n$ શું છે?
A
કોઈપણ શૂન્યતર વાસ્તવિક સંખ્યા
B
$2$
C
$-2$
D
$1$

Solution

(A) આપેલ વક્ર $x y^{n} = a$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને મળે છે:
$x \cdot n y^{n-1} \cdot \frac{dy}{dx} + y^{n} = 0$
$\Rightarrow y^{n-1} [x n \frac{dy}{dx} + y] = 0$
કારણ કે $y \neq 0$,તેથી $x n \frac{dy}{dx} + y = 0$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = -\frac{y}{nx}$.
સબટેન્જન્ટની લંબાઈ $|\frac{y}{dy/dx}|$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\frac{dy}{dx}$ ની કિંમત મૂકતા:
સબટેન્જન્ટની લંબાઈ $= |\frac{y}{-y/nx}| = |nx| = |n| |x|$.
આમ,સબટેન્જન્ટની લંબાઈ એબ્સિસા $x$ ના પ્રમાણમાં હોવાથી,$|n|$ એક અચળાંક હોવો જોઈએ.
તેથી,$n$ કોઈપણ શૂન્યતર વાસ્તવિક સંખ્યા હોઈ શકે છે.
310
MediumMCQ
$x^{n} y^{m}=a^{m+n}, m, n>0$ પર $(x_{1}, y_{1})$ બિંદુએ સબટેન્જન્ટની લંબાઈ કેટલી થાય?
A
$\frac{n}{m} x_{1}$
B
$\frac{m}{n}|x_{1}|$
C
$\frac{n}{m}|y_{1}|$
D
$\frac{n}{m}|x_{1}|$

Solution

(B) આપેલ વક્ર $x^{n} y^{m}=a^{m+n}$,જ્યાં $m, n > 0$ છે. બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા:
$n \ln x + m \ln y = (m+n) \ln a$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{n}{x} + \frac{m}{y} \frac{dy}{dx} = 0$.
વિકલિત માટે ઉકેલતા:
$\frac{dy}{dx} = -\frac{n}{m} \cdot \frac{y}{x}$.
સબટેન્જન્ટની લંબાઈ $|\frac{y}{dy/dx}|$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત છે.
વિકલિતની કિંમત મૂકતા:
$|\frac{y}{-(n/m)(y/x)}| = |-\frac{m}{n} x| = \frac{m}{n} |x|$.
આમ,$(x_{1}, y_{1})$ બિંદુએ સબટેન્જન્ટની લંબાઈ $\frac{m}{n} |x_{1}|$ થાય.
311
EasyMCQ
સબટેન્જન્ટ (subtangent),ઓર્ડિનેટ (ordinate) અને સબનોર્મલ (subnormal) ની લંબાઈ શેમાં છે?
A
$AP$
B
$HP$
C
$GP$
D
$Arithmetico-geometric \text{ } progression$

Solution

(C) ધારો કે વક્ર $y = f(x)$ છે. સબટેન્જન્ટની લંબાઈ $|y \frac{dx}{dy}|$ દ્વારા અને સબનોર્મલની લંબાઈ $|y \frac{dy}{dx}|$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ધારો કે ઓર્ડિનેટ $y$ છે.
તેથી,સબટેન્જન્ટ અને સબનોર્મલનો ગુણાકાર:
$\text{Subtangent} \times \text{Subnormal} = |y \frac{dx}{dy}| \times |y \frac{dy}{dx}| = |y^2| = y^2$.
અહીં પ્રથમ અને ત્રીજા પદનો ગુણાકાર એ બીજા પદ (ઓર્ડિનેટ) ના વર્ગ જેટલો હોવાથી,આ ત્રણેય રાશિઓ સમગુણોત્તર શ્રેણી $(GP)$ માં છે.
312
DifficultMCQ
$P$ એ ઉગમબિંદુથી વક્ર $y = \log_{e} x$ પર દોરેલા સ્પર્શકનું સ્પર્શબિંદુ છે. $P$ આગળ દોરેલા અભિલંબ પર ઉગમબિંદુથી દોરેલા લંબની લંબાઈ કેટલી છે?
A
$\frac{1}{2e}$
B
$\frac{1}{e}$
C
$2 \sqrt{e^{2}+1}$
D
$\sqrt{e^{2}+1}$

Solution

(D) આપેલ વક્ર $y = \log_{e} x$ $(i)$ છે.
ધારો કે સ્પર્શબિંદુ $P(\alpha, \beta)$ છે.
સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{dy}{dx} = \frac{1}{x}$ છે.
$P$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $(y - \beta) = \frac{1}{\alpha}(x - \alpha)$ છે.
સ્પર્શક ઉગમબિંદુ $(0,0)$ માંથી પસાર થતો હોવાથી,$(0 - \beta) = \frac{1}{\alpha}(0 - \alpha)$,જે આપણને $\beta = 1$ આપે છે.
સમીકરણ $(i)$ પરથી,$P$ આગળ,$\beta = \log_{e} \alpha$. $\beta = 1$ હોવાથી,$1 = \log_{e} \alpha$,તેથી $\alpha = e$.
આમ,સ્પર્શબિંદુ $P(e, 1)$ છે.
$P$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{1}{e}$ છે,તેથી $P$ આગળ અભિલંબનો ઢાળ $-e$ છે.
$P(e, 1)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $(y - 1) = -e(x - e)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $ex + y - (e^{2} + 1) = 0$ થાય છે.
ઉગમબિંદુ $(0,0)$ થી રેખા $ex + y - (e^{2} + 1) = 0$ પરના લંબની લંબાઈ $d = \frac{|e(0) + 1(0) - (e^{2} + 1)|}{\sqrt{e^{2} + 1^{2}}} = \frac{e^{2} + 1}{\sqrt{e^{2} + 1}} = \sqrt{e^{2} + 1}$ થાય છે.
313
DifficultMCQ
વક્ર $4x^{5} = 5y^{4}$ માટે,વક્ર પરના કોઈ બિંદુએ સબટેન્જન્ટના ઘન અને તે જ બિંદુએ સબનોર્મલના વર્ગનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$\frac{4^{4}}{5}$
B
$\frac{5^{4}}{4}$
C
$\frac{4^{4}}{5^{4}}$
D
$\left(\frac{5}{4}\right)^{4}$

Solution

(C) આપેલ વક્ર: $4x^{5} = 5y^{4}$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $20x^{4} = 20y^{3} \frac{dy}{dx} \implies \frac{dy}{dx} = \frac{x^{4}}{y^{3}}$.
સબટેન્જન્ટની લંબાઈ $(ST) = \left| y \frac{dx}{dy} \right| = \left| y \frac{y^{3}}{x^{4}} \right| = \frac{y^{4}}{x^{4}}$.
સબનોર્મલની લંબાઈ $(SN) = \left| y \frac{dy}{dx} \right| = \left| y \frac{x^{4}}{y^{3}} \right| = \frac{x^{4}}{y^{2}}$.
આપણે સબટેન્જન્ટના ઘન અને સબનોર્મલના વર્ગનો ગુણોત્તર શોધવાનો છે:
$\frac{(ST)^{3}}{(SN)^{2}} = \frac{(y^{4}/x^{4})^{3}}{(x^{4}/y^{2})^{2}} = \frac{y^{12}/x^{12}}{x^{8}/y^{4}} = \frac{y^{16}}{x^{20}} = \left(\frac{y^{4}}{x^{5}}\right)^{4}$.
કારણ કે $4x^{5} = 5y^{4}$,તેથી $\frac{y^{4}}{x^{5}} = \frac{4}{5}$.
આમ,ગુણોત્તર $\left(\frac{4}{5}\right)^{4} = \frac{4^{4}}{5^{4}}$ થાય.
314
EasyMCQ
આપેલ વક્ર $y=f(x)$ નો સ્પર્શક $x$-અક્ષને લંબ હોય,જો
A
$\frac{dy}{dx}=1$
B
$\frac{dx}{dy}=0$
C
$\frac{dx}{dy}=1$
D
$\frac{dy}{dx}=0$

Solution

(B) વક્ર $y=f(x)$ ના સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{dy}{dx}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
જો સ્પર્શક $x$-અક્ષને લંબ હોય,તો તે એક શિરોલંબ રેખા છે.
શિરોલંબ રેખા માટે,ઢાળ અવ્યાખ્યાયિત હોય છે,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} \to \infty$.
આનો અર્થ એ થાય છે કે $y$ ની સાપેક્ષમાં સ્પર્શકનો ઢાળ,જે $\frac{dx}{dy}$ છે,તે $0$ હોવો જોઈએ.
315
DifficultMCQ
વક્ર $x=a(t+\sin t), y=a(1-\cos t)$ પર $t$ આગળ સબટેન્જન્ટની લંબાઈ કેટલી છે?
A
$a \sin t$
B
$2 a \sin \left(\frac{t}{2}\right) \tan \left(\frac{t}{2}\right)$
C
$2 a \sin \frac{t}{2}$
D
$2 a \sin ^{3}\left(\frac{t}{2}\right) \sec \left(\frac{t}{2}\right)$

Solution

(A) આપેલ છે,$x=a(t+\sin t)$ અને $y=a(1-\cos t)$.
પ્રથમ,આપણે $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન શોધીએ:
$\frac{dx}{dt} = a(1+\cos t) = 2a \cos^2 \frac{t}{2}$
$\frac{dy}{dt} = a \sin t = 2a \sin \frac{t}{2} \cos \frac{t}{2}$
હવે,સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{dy}{dx} = \frac{dy/dt}{dx/dt} = \frac{2a \sin \frac{t}{2} \cos \frac{t}{2}}{2a \cos^2 \frac{t}{2}} = \tan \frac{t}{2}$ છે.
સબટેન્જન્ટની લંબાઈ $\left| \frac{y}{dy/dx} \right|$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત થાય છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને મળે છે:
સબટેન્જન્ટની લંબાઈ $= \frac{a(1-\cos t)}{\tan \frac{t}{2}} = \frac{2a \sin^2 \frac{t}{2}}{\tan \frac{t}{2}} = \frac{2a \sin^2 \frac{t}{2}}{\sin \frac{t}{2} / \cos \frac{t}{2}} = 2a \sin \frac{t}{2} \cos \frac{t}{2} = a \sin t$.
316
MediumMCQ
વક્ર $y^{2}=x$ પરનું બિંદુ,જેના પરનો સ્પર્શક $X$-અક્ષ સાથે $45^{\circ}$ નો ખૂણો બનાવે છે તે
A
$\left(\frac{1}{4}, \frac{1}{2}\right)$
B
$\left(\frac{1}{2}, \frac{1}{4}\right)$
C
$\left(\frac{1}{2}, -\frac{1}{2}\right)$
D
$\left(\frac{1}{2}, \frac{1}{2}\right)$

Solution

(A) આપેલ વક્ર $y^{2}=x$ છે.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને મળે છે:
$2y \frac{dy}{dx} = 1$
$\frac{dy}{dx} = \frac{1}{2y}$.
સ્પર્શકનો ઢાળ $m = \tan(\theta)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે $\theta = 45^{\circ}$,તેથી $m = \tan(45^{\circ}) = 1$.
ઢાળને સરખાવતા,આપણને મળે છે:
$\frac{1}{2y} = 1 \Rightarrow y = \frac{1}{2}$.
$y = \frac{1}{2}$ ને વક્રના સમીકરણ $y^{2} = x$ માં મૂકતા:
$x = \left(\frac{1}{2}\right)^{2} = \frac{1}{4}$.
આમ,જરૂરી બિંદુ $\left(\frac{1}{4}, \frac{1}{2}\right)$ છે.
317
DifficultMCQ
વક્ર $x^{2} y^{2}=a^{4}$ માટે $(-a, a)$ બિંદુએ અસ્પર્શકની લંબાઈ કેટલી થાય?
A
$a/2$
B
$2a$
C
$a$
D
$a/3$

Solution

(C) આપેલ વક્ર $x^{2} y^{2} = a^{4}$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$2x y^{2} + 2x^{2} y \frac{dy}{dx} = 0$.
$(-a, a)$ બિંદુએ કિંમત મુકતા:
$2(-a)(a)^{2} + 2(-a)^{2}(a) \frac{dy}{dx} = 0$.
$-2a^{3} + 2a^{3} \frac{dy}{dx} = 0$.
$2a^{3} \frac{dy}{dx} = 2a^{3} \implies \frac{dy}{dx} = 1$.
અસ્પર્શકની લંબાઈનું સૂત્ર $\left| \frac{y}{dy/dx} \right|$ છે.
$y = a$ અને $\frac{dy}{dx} = 1$ મુકતા:
અસ્પર્શકની લંબાઈ $= \left| \frac{a}{1} \right| = a$.
318
MediumMCQ
જો વક્રો $2x = y^2$ અને $2xy = K$ લંબરૂપે છેદે,તો $K^2$ ની કિંમત શું થાય?
A
$4$
B
$2\sqrt{2}$
C
$2$
D
$8$

Solution

(D) આપેલ વક્રો $2x = y^2$ $(i)$ અને $2xy = K$ $(ii)$ છે.
$(i)$ અને $(ii)$ ને ઉકેલતા,$2x = y^2$ ને $(ii)$ માં મૂકતા:
$y^2 \cdot y = K \Rightarrow y^3 = K \Rightarrow y = K^{1/3}$.
તેથી $2x = (K^{1/3})^2 = K^{2/3} \Rightarrow x = \frac{K^{2/3}}{2}$.
છેદબિંદુ $(\frac{K^{2/3}}{2}, K^{1/3})$ છે.
$(i)$ નું $x$ ની સાપેક્ષ વિકલન કરતા: $2 = 2y \frac{dy}{dx} \Rightarrow \frac{dy}{dx} = \frac{1}{y}$.
છેદબિંદુ પર ઢાળ $m_1 = \frac{1}{K^{1/3}}$.
$(ii)$ નું $x$ ની સાપેક્ષ વિકલન કરતા: $2(y + x \frac{dy}{dx}) = 0 \Rightarrow \frac{dy}{dx} = -\frac{y}{x}$.
છેદબિંદુ પર ઢાળ $m_2 = -\frac{K^{1/3}}{K^{2/3}/2} = -2K^{-1/3}$.
વક્રો લંબરૂપે છેદતા હોવાથી,$m_1 \cdot m_2 = -1$.
$(\frac{1}{K^{1/3}}) \cdot (-2K^{-1/3}) = -1$.
$-2K^{-2/3} = -1 \Rightarrow K^{-2/3} = \frac{1}{2}$.
$K^{2/3} = 2 \Rightarrow (K^{2/3})^3 = 2^3 \Rightarrow K^2 = 8$.
319
EasyMCQ
વક્ર $y^{2}=x$ પરનું બિંદુ શોધો જ્યાં સ્પર્શક $x$-અક્ષ સાથે $\pi / 4$ નો ખૂણો બનાવે છે.
A
$(\frac{1}{2}, \frac{1}{4})$
B
$(\frac{1}{4}, \frac{1}{2})$
C
$(4, 2)$
D
$(1, 1)$

Solution

(B) આપેલ વક્રનું સમીકરણ: $y^{2} = x$ $(1)$
સ્પર્શકનો ઢાળ $m = \frac{dy}{dx}$ દ્વારા મળે છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે ઢાળ $m = \tan(\theta)$,જ્યાં $\theta$ એ $x$-અક્ષ સાથેનો ખૂણો છે.
અહીં,$\theta = \frac{\pi}{4}$,તેથી $m = \tan(\frac{\pi}{4}) = 1$.
સમીકરણ $(1)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$2y \frac{dy}{dx} = 1$
$m = \frac{dy}{dx} = 1$ મૂકતા:
$2y(1) = 1 \Rightarrow y = \frac{1}{2}$.
હવે $y = \frac{1}{2}$ ની કિંમત સમીકરણ $(1)$ માં મૂકતા:
$(\frac{1}{2})^{2} = x \Rightarrow x = \frac{1}{4}$.
આમ,માંગેલ બિંદુ $(\frac{1}{4}, \frac{1}{2})$ છે.
320
EasyMCQ
વક્ર $y = x^{2} - \frac{1}{x^{2}}$ માટે બિંદુ $(-1, 0)$ આગળ અભિલંબનો ઢાળ શોધો.
A
$1/4$
B
$-1/4$
C
$4$
D
$-4$

Solution

(A) આપેલ વક્રનું સમીકરણ: $y = x^{2} - \frac{1}{x^{2}}$.
પ્રથમ,સ્પર્શકનો ઢાળ $(m_{1})$ મેળવવા માટે $x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા:
$y = x^{2} - x^{-2}$
$\frac{dy}{dx} = 2x - (-2)x^{-3} = 2x + \frac{2}{x^{3}}$.
હવે,બિંદુ $(-1, 0)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ મેળવીએ:
$m_{1} = \left. \frac{dy}{dx} \right|_{(-1, 0)} = 2(-1) + \frac{2}{(-1)^{3}} = -2 + \frac{2}{-1} = -2 - 2 = -4$.
અભિલંબનો ઢાળ $(m_{2})$ એ સ્પર્શકના ઢાળનો વિરોધી વ્યસ્ત હોય છે:
$m_{1} \times m_{2} = -1$
$-4 \times m_{2} = -1$
$m_{2} = \frac{-1}{-4} = \frac{1}{4}$.
આમ,વક્રના બિંદુ $(-1, 0)$ આગળ અભિલંબનો ઢાળ $1/4$ છે.
321
EasyMCQ
$c$ ની કઈ કિંમત માટે બિંદુઓ $(0,3)$ અને $(5,-2)$ ને જોડતી સીધી રેખા વક્ર $y=\frac{c}{x+1}$ ને સ્પર્શક બને?
A
$3$
B
$4$
C
$5$
D
$2$

Solution

(B) $(0,3)$ અને $(5,-2)$ માંથી પસાર થતી રેખાનો ઢાળ $m = \frac{-2-3}{5-0} = \frac{-5}{5} = -1$ છે.
રેખાનું સમીકરણ $y - 3 = -1(x - 0)$ છે,જે $x + y - 3 = 0$ અથવા $y = -x + 3$ થાય છે.
રેખા વક્ર $y = \frac{c}{x+1}$ ને સ્પર્શક હોય,તો વક્રનું વિકલન રેખાના ઢાળ જેટલું હોવું જોઈએ: $\frac{dy}{dx} = \frac{-c}{(x+1)^2} = -1$.
આથી $c = (x+1)^2$ મળે.
રેખાના સમીકરણમાં $y = \frac{c}{x+1}$ મૂકતા: $\frac{c}{x+1} = -x + 3$.
$c = (x+1)^2$ હોવાથી,$\frac{(x+1)^2}{x+1} = -x + 3$,એટલે કે $x + 1 = -x + 3$.
$x$ માટે ઉકેલતા: $2x = 2$,તેથી $x = 1$.
$x = 1$ ને $c = (x+1)^2$ માં મૂકતા,$c = (1+1)^2 = 4$ મળે છે.
322
EasyMCQ
$x$-અક્ષને સમાંતર હોય અને વક્ર $y = \sqrt{x}$ ને $45^{\circ}$ ના ખૂણે છેદતી રેખા કઈ છે?
A
$y = \frac{1}{4}$
B
$y = \frac{1}{2}$
C
$y = 1$
D
$y = 4$

Solution

(B) વક્રનું સમીકરણ $y = \sqrt{x}$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,કોઈપણ બિંદુ $(x_1, y_1)$ પર સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{dy}{dx} = \frac{1}{2\sqrt{x_1}}$ મળે છે.
ધારો કે $x$-અક્ષને સમાંતર રેખા $y = k$ છે. આ રેખાનો ઢાળ $m_2 = 0$ છે.
વક્ર અને રેખા વચ્ચેનો ખૂણો $45^{\circ}$ છે.
સૂત્ર $\tan \theta = \left| \frac{m_1 - m_2}{1 + m_1 m_2} \right|$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\tan 45^{\circ} = \left| \frac{\frac{1}{2\sqrt{x_1}} - 0}{1 + (\frac{1}{2\sqrt{x_1}})(0)} \right|$
$1 = \frac{1}{2\sqrt{x_1}}$
$2\sqrt{x_1} = 1 \Rightarrow \sqrt{x_1} = \frac{1}{2}$.
$y_1 = \sqrt{x_1}$ હોવાથી,$y_1 = \frac{1}{2}$ મળે છે.
રેખા $y = k$ હોવાથી અને તે $y = \frac{1}{2}$ બિંદુમાંથી પસાર થતી હોવાથી,રેખાનું સમીકરણ $y = \frac{1}{2}$ છે.
323
MediumMCQ
$p_1$ અને $p_2$ એ વક્ર $x^{2/3} + y^{2/3} = a^{2/3}$ પરના કોઈપણ બિંદુએ દોરેલા સ્પર્શક અને અભિલંબના ઉગમબિંદુથી લંબ અંતર છે. જો $k_1 p_1^2 + k_2 p_2^2 = a^2$ હોય,તો $k_1 + k_2 =$
A
$7$
B
$6$
C
$5$
D
$4$

Solution

(C) વક્રનું સમીકરણ $x^{2/3} + y^{2/3} = a^{2/3}$ $\dots(i)$ છે.
વક્ર પરનું કોઈપણ બિંદુ $(a \cos^3 \theta, a \sin^3 \theta)$ તરીકે લઈ શકાય.
સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{dy}{dx} = -\frac{\sin \theta}{\cos \theta} = -\tan \theta$ છે.
સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - a \sin^3 \theta = -\tan \theta (x - a \cos^3 \theta)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $x \sin \theta + y \cos \theta = \frac{a}{2} \sin 2\theta$ થાય છે.
ઉગમબિંદુ $(0,0)$ થી સ્પર્શકનું લંબ અંતર $p_1 = \left| \frac{-\frac{a}{2} \sin 2\theta}{\sqrt{\sin^2 \theta + \cos^2 \theta}} \right| = \frac{a}{2} \sin 2\theta$ છે,તેથી $2p_1 = a \sin 2\theta$ $\dots(ii)$.
અભિલંબનો ઢાળ $\cot \theta$ છે. અભિલંબનું સમીકરણ $y - a \sin^3 \theta = \cot \theta (x - a \cos^3 \theta)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $x \cos \theta - y \sin \theta = a \cos 2\theta$ થાય છે.
ઉગમબિંદુથી અભિલંબનું લંબ અંતર $p_2 = \left| \frac{-a \cos 2\theta}{\sqrt{\cos^2 \theta + \sin^2 \theta}} \right| = a \cos 2\theta$ $\dots(iii)$ છે.
$(ii)$ અને $(iii)$ નો વર્ગ કરીને સરવાળો કરતા,$(2p_1)^2 + p_2^2 = a^2 \sin^2 2\theta + a^2 \cos^2 2\theta = a^2$.
આમ,$4p_1^2 + p_2^2 = a^2$. આને $k_1 p_1^2 + k_2 p_2^2 = a^2$ સાથે સરખાવતા,$k_1 = 4$ અને $k_2 = 1$ મળે છે.
તેથી,$k_1 + k_2 = 4 + 1 = 5$.
324
DifficultMCQ
$f(x)$ એ $\mathbb{R}$ પર એક સતત વિધેય છે અને $y=f(x)$ એક વક્ર છે. જો $(\alpha, \beta)$ એવું બિંદુ હોય કે જેથી $\beta=f(\alpha)$ અને $p\alpha+m\beta+n=0$ $(p \neq 0, m \neq 0)$ હોય,તો નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
જ્યારે $p+mf^{\prime}(\alpha)=0$ હોય,ત્યારે $px+my+n=0$ એ વક્ર $y=f(x)$ ને $(\alpha, \beta)$ આગળ સ્પર્શક છે.
B
$px+my+n=0$ એ હંમેશા વક્ર $y=f(x)$ નો સ્પર્શક છે.
C
જ્યારે $p+mf^{\prime}(\alpha) \neq 0$ હોય,ત્યારે $px+my+n=0$ એ વક્ર $y=f(x)$ ને $(\alpha, \beta)$ આગળ છેદે છે.
D
$px+my+n=0$ એ ક્યારેય વક્ર $y=f(x)$ નો સ્પર્શક નથી.

Solution

(A) આપેલ છે કે વક્ર $y=f(x)$ બિંદુ $(\alpha, \beta)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $\beta=f(\alpha)$.
આ કિંમત રેખાના સમીકરણ $p\alpha+m\beta+n=0$ માં મૂકતા,બિંદુ $(\alpha, \beta)$ રેખા પર આવેલું છે.
વક્ર $y=f(x)$ નો $(\alpha, \beta)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $f^{\prime}(\alpha)$ છે.
રેખા $px+my+n=0$ નો ઢાળ $-\frac{p}{m}$ છે ($m \neq 0$ ધારીને).
રેખા સ્પર્શક બને તે માટે,બંને ઢાળ સમાન હોવા જોઈએ: $f^{\prime}(\alpha) = -\frac{p}{m}$,જેનો અર્થ છે $mf^{\prime}(\alpha) = -p$,અથવા $p+mf^{\prime}(\alpha) = 0$.
તેથી,જ્યારે $p+mf^{\prime}(\alpha) = 0$ હોય,ત્યારે રેખા $(\alpha, \beta)$ આગળ વક્રનો સ્પર્શક બને છે.
325
DifficultMCQ
જો વક્ર $y=\frac{1+3x^2}{3+x^2}$ પર $y=\frac{1+3x^2}{3+x^2}$ અને $y=1$ ના છેદબિંદુઓ આગળ દોરવામાં આવેલા તમામ અભિલંબ બિંદુ $(\alpha, \beta)$ માંથી પસાર થાય,તો $3\alpha+2\beta=$
A
$4$
B
$2$
C
-$2$
D
-$4$

Solution

(A) આપેલ વક્ર $y=\frac{1+3x^2}{3+x^2}$ છે.
$y=1$ સાથેના છેદબિંદુઓ શોધવા માટે:
$\frac{1+3x^2}{3+x^2} = 1$ $\Rightarrow 1+3x^2 = 3+x^2$ $\Rightarrow 2x^2 = 2$ $\Rightarrow x = \pm 1$.
આમ,છેદબિંદુઓ $(1, 1)$ અને $(-1, 1)$ છે.
વિકલન કરતા: $\frac{dy}{dx} = \frac{16x}{(3+x^2)^2}$.
$x=1$ આગળ,$\frac{dy}{dx} = 1$. અભિલંબનો ઢાળ $m_1 = -1$ થશે.
$(1, 1)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $y+x = 2$ છે.
$x=-1$ આગળ,$\frac{dy}{dx} = -1$. અભિલંબનો ઢાળ $m_2 = 1$ થશે.
$(-1, 1)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $y-x = 2$ છે.
$y+x=2$ અને $y-x=2$ ઉકેલતા,$x=0$ અને $y=2$ મળે.
આમ,$(\alpha, \beta) = (0, 2)$.
તેથી,$3\alpha+2\beta = 3(0) + 2(2) = 4$.
326
EasyMCQ
$A(-2,9)$ અને $B(1,6)$ એ વક્ર $y=x^2+5$ પરના બે બિંદુઓ છે. વક્ર પરના બિંદુ $C$ ના યામ શોધો જેથી $A$ પર દોરેલો સ્પર્શક એ જીવા $BC$ ને સમાંતર હોય.
A
$(-5,30)$
B
$(0,5)$
C
$(-9,86)$
D
$(6,41)$

Solution

(A) આપેલ વક્ર $y=x^2+5$ છે.
બિંદુ $A(-2,9)$ પર સ્પર્શકનો ઢાળ:
$y' = 2x$.
$x = -2$ આગળ,ઢાળ $m = 2(-2) = -4$.
$A$ પરનો સ્પર્શક જીવા $BC$ ને સમાંતર હોવાથી,જીવા $BC$ નો ઢાળ પણ $-4$ થશે.
ધારો કે $C$ ના યામ $(x', y')$ છે,જ્યાં $y' = x'^2 + 5$.
જીવા $BC$ નો ઢાળ $\frac{y' - 6}{x' - 1} = -4$.
$y' - 6 = -4(x' - 1)$ $\Rightarrow y' - 6 = -4x' + 4$ $\Rightarrow y' = -4x' + 10$.
$y' = x'^2 + 5$ મુકતા:
$x'^2 + 5 = -4x' + 10 \Rightarrow x'^2 + 4x' - 5 = 0$.
$(x' + 5)(x' - 1) = 0$.
તેથી,$x' = -5$ અથવા $x' = 1$.
જો $x' = 1$ હોય,તો $C$ એ $(1, 6)$ છે,જે બિંદુ $B$ છે.
જો $x' = -5$ હોય,તો $y' = (-5)^2 + 5 = 30$.
આમ,$C$ ના યામ $(-5, 30)$ છે.
327
MediumMCQ
વક્ર $xy = a^2$ પરના બિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળ દોરેલા સ્પર્શક અને યામ અક્ષો દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ કેટલું થાય?
A
$a^2$ ચોરસ એકમ
B
$\frac{3a^2}{2}$ ચોરસ એકમ
C
$2a^2$ ચોરસ એકમ
D
$4a^2$ ચોરસ એકમ

Solution

(C) ધારો કે બિંદુ $P$ એ $(at, \frac{a}{t})$ છે.
વક્રનું સમીકરણ $xy = a^2$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$y + x \frac{dy}{dx} = 0$,તેથી $\frac{dy}{dx} = -\frac{y}{x}$ મળે.
બિંદુ $P(at, \frac{a}{t})$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $m = -\frac{a/t}{at} = -\frac{1}{t^2}$ છે.
$P$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - \frac{a}{t} = -\frac{1}{t^2}(x - at)$ છે.
$t^2y - at = -x + at$,જેનું સાદું રૂપ $x + t^2y = 2at$ થાય છે.
$x$-અંતઃખંડ શોધવા માટે,$y = 0$ લેતા: $x = 2at$. તેથી,$A = (2at, 0)$.
$y$-અંતઃખંડ શોધવા માટે,$x = 0$ લેતા: $t^2y = 2at$,તેથી $y = \frac{2a}{t}$. તેથી,$B = (0, \frac{2a}{t})$.
કાટકોણ ત્રિકોણ $\triangle ABO$ નું ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times (2at) \times (\frac{2a}{t}) = 2a^2$ ચોરસ એકમ થાય.
Solution diagram
328
EasyMCQ
વક્રો $y=4x^2+2x-8$ અને $y=x^3-x+13$ એકબીજાને કયા બિંદુએ સ્પર્શે છે?
A
$(34,3)$
B
$(3,37)$
C
$(-3,34)$
D
$(-34,3)$

Solution

(B) ધારો કે બે વક્રો $y_1 = 4x^2+2x-8$ અને $y_2 = x^3-x+13$ છે.
વક્રો એકબીજાને સ્પર્શે તે માટે,તેઓએ સમાન બિંદુ $(x, y)$ ધરાવવું જોઈએ અને તે બિંદુએ સમાન ઢાળ $\frac{dy}{dx}$ હોવો જોઈએ.
પ્રથમ,વિકલન મેળવો:
$\frac{dy_1}{dx} = 8x+2$
$\frac{dy_2}{dx} = 3x^2-1$
ઢાળને સરખાવતા:
$8x+2 = 3x^2-1$
$3x^2-8x-3 = 0$
$(3x+1)(x-3) = 0$
આથી $x = 3$ અથવા $x = -\frac{1}{3}$ મળે છે.
હવે,આ $x$-કિંમતો માટે $y$-યામ તપાસો:
$x = 3$ માટે:
$y_1 = 4(3)^2 + 2(3) - 8 = 34$
$y_2 = (3)^3 - 3 + 13 = 37$
આપેલ વિકલ્પો મુજબ,સાચો વિકલ્પ $(3,37)$ છે.
329
MediumMCQ
જો $f: R \rightarrow R$ એ તમામ $x \in R$ માટે $f(x)=x^3+f^{\prime}(1) x^2+f^{\prime \prime}(2) x-f^{\prime \prime \prime}(3)$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત વિધેય હોય,તો $x=0$ આગળ વક્ર $y=f(x)$ ને દોરેલ સ્પર્શક,અભિલંબ અને $X$-અક્ષ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) શોધો.
A
$90$
B
$180$
C
$45$
D
$130$

Solution

(C) આપેલ છે $f(x) = x^3 + ax^2 + bx + c$,જ્યાં $a = f^{\prime}(1)$,$b = f^{\prime \prime}(2)$,અને $c = -f^{\prime \prime \prime}(3)$.
પ્રથમ,વિકલન મેળવો: $f^{\prime}(x) = 3x^2 + 2ax + b$,$f^{\prime \prime}(x) = 6x + 2a$,$f^{\prime \prime \prime}(x) = 6$.
હવે,અચળાંકો માટે ઉકેલો:
$f^{\prime \prime \prime}(3) = 6$,તેથી $c = -6$.
$f^{\prime \prime}(2) = 6(2) + 2a = 12 + 2a$. કારણ કે $b = f^{\prime \prime}(2)$,તેથી $b = 12 + 2a$.
$f^{\prime}(1) = 3(1)^2 + 2a(1) + b = 3 + 2a + b$. કારણ કે $a = f^{\prime}(1)$,તેથી $a = 3 + 2a + b$.
$b = 12 + 2a$ ને $a$ ના સમીકરણમાં મૂકતા: $a = 3 + 2a + (12 + 2a) \Rightarrow a = 15 + 4a \Rightarrow -3a = 15 \Rightarrow a = -5$.
તેથી $b = 12 + 2(-5) = 2$.
આમ,$f(x) = x^3 - 5x^2 + 2x - 6$.
$x=0$ આગળ,$y = f(0) = -6$. બિંદુ $(0, -6)$ છે.
ઢાળ $m = f^{\prime}(0) = 3(0)^2 - 10(0) + 2 = 2$.
$(0, -6)$ આગળ સ્પર્શક $y - (-6) = 2(x - 0) \Rightarrow y = 2x - 6$. $X$-અંતઃખંડ $3$ છે.
$(0, -6)$ આગળ અભિલંબ $y - (-6) = -\frac{1}{2}(x - 0) \Rightarrow y = -\frac{1}{2}x - 6$. $X$-અંતઃખંડ $-12$ છે.
ત્રિકોણ બિંદુઓ $(0, -6)$,$(3, 0)$,અને $(-12, 0)$ દ્વારા બને છે.
પાયાની લંબાઈ $= 3 - (-12) = 15$. ઊંચાઈ $= |-6| = 6$.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times 15 \times 6 = 45$ ચોરસ એકમ.
330
MediumMCQ
વક્ર $x=a(\theta+\sin \theta), y=a(1-\cos \theta)$ માટે $\theta=\frac{\pi}{2}$ આગળ અભિલંબની લંબાઈ શોધો.
A
$a^2$
B
$a \sqrt{2}$
C
$2 a$
D
$a$

Solution

(B) આપેલ વક્રના પ્રાચલ સમીકરણો $x = a(\theta + \sin \theta)$ અને $y = a(1 - \cos \theta)$ છે.
પ્રથમ,આપણે $\theta$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન મેળવીએ:
$\frac{dx}{d\theta} = a(1 + \cos \theta)$
$\frac{dy}{d\theta} = a(\sin \theta)$
હવે,સ્પર્શકનો ઢાળ $m = \frac{dy}{dx} = \frac{dy/d\theta}{dx/d\theta} = \frac{a \sin \theta}{a(1 + \cos \theta)} = \frac{\sin \theta}{1 + \cos \theta} = \tan(\frac{\theta}{2})$.
$\theta = \frac{\pi}{2}$ આગળ,સ્પર્શકનો ઢાળ $m = \tan(\frac{\pi}{4}) = 1$.
અભિલંબનો ઢાળ $m_n = -\frac{1}{m} = -1$ થશે.
$\theta = \frac{\pi}{2}$ આગળ બિંદુના યામ $x = a(\frac{\pi}{2} + 1)$ અને $y = a(1 - 0) = a$ છે.
અભિલંબની લંબાઈનું સૂત્ર $|y \sqrt{1 + m^2}|$ છે,તેથી $|a \sqrt{1 + (1)^2}| = |a \sqrt{2}| = a \sqrt{2}$.
331
MediumMCQ
વક્ર $x^3 + y^3 = 2xy$ પરના બિંદુ $(1, 1)$ આગળ દોરેલ સ્પર્શક,અભિલંબ અને $X$-અક્ષ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) કેટલું થાય?
A
$1/2$
B
$1$
C
$2$
D
$3/2$

Solution

(B) આપેલ વક્ર $x^3 + y^3 = 2xy$ છે. $x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા,$3x^2 + 3y^2 \frac{dy}{dx} = 2y + 2x \frac{dy}{dx}$ મળે છે.
બિંદુ $(1, 1)$ આગળ,$3(1)^2 + 3(1)^2 \frac{dy}{dx} = 2(1) + 2(1) \frac{dy}{dx}$,જેનું સાદું રૂપ $3 + 3 \frac{dy}{dx} = 2 + 2 \frac{dy}{dx}$ થાય છે.
તેથી,$\frac{dy}{dx} = -1$. સ્પર્શકનો ઢાળ $m_t = -1$ અને અભિલંબનો ઢાળ $m_n = 1$ છે.
બિંદુ $(1, 1)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - 1 = -1(x - 1)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $x + y = 2$ થાય છે.
બિંદુ $(1, 1)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $y - 1 = 1(x - 1)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $y = x$ થાય છે.
સ્પર્શક $X$-અક્ષ $(y = 0)$ ને $x = 2$ આગળ છેદે છે,તેથી બિંદુ $(2, 0)$ છે.
અભિલંબ $X$-અક્ષ $(y = 0)$ ને $x = 0$ આગળ છેદે છે,તેથી બિંદુ $(0, 0)$ છે.
ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $(0, 0)$,$(2, 0)$ અને $(1, 1)$ છે.
$X$-અક્ષ પરના ત્રિકોણનો પાયો $(0, 0)$ અને $(2, 0)$ વચ્ચેનું અંતર છે,જે $2$ એકમ છે.
ત્રિકોણની ઊંચાઈ બિંદુ $(1, 1)$ નો $y$-યામ છે,જે $1$ એકમ છે.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{ઊંચાઈ} = \frac{1}{2} \times 2 \times 1 = 1$ ચોરસ એકમ.
332
MediumMCQ
જો વક્ર $y=x \log x$ પરના બિંદુ $P$ આગળ દોરેલ અભિલંબ રેખા $2x-2y=3$ ને સમાંતર હોય,તો $P=$
A
$(e, e)$
B
$(\frac{1}{e}, \frac{-1}{e})$
C
$(\frac{1}{e^2}, \frac{-2}{e^2})$
D
$(e^3, 3e^3)$

Solution

(C) આપેલ વક્ર $y = x \log x$ છે.
વિકલન કરતા: $\frac{dy}{dx} = 1 \cdot \log x + x \cdot \frac{1}{x} = \log x + 1$.
બિંદુ $P(x, y)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $m_t = \log x + 1$ છે.
બિંદુ $P$ આગળ અભિલંબનો ઢાળ $m_n = -\frac{1}{m_t} = -\frac{1}{\log x + 1}$ છે.
આપેલ રેખા $2x - 2y = 3$ છે,જેને $y = x - \frac{3}{2}$ તરીકે લખી શકાય.
આ રેખાનો ઢાળ $m_l = 1$ છે.
અભિલંબ રેખાને સમાંતર હોવાથી,$m_n = m_l$,તેથી $-\frac{1}{\log x + 1} = 1$.
આનો અર્થ એ છે કે $\log x + 1 = -1$,તેથી $\log x = -2$.
આમ,$x = e^{-2} = \frac{1}{e^2}$.
$x$ ની કિંમત વક્રના સમીકરણમાં મૂકતા: $y = \frac{1}{e^2} \log(\frac{1}{e^2}) = \frac{1}{e^2} (-2) = -\frac{2}{e^2}$.
તેથી,બિંદુ $P$ એ $(\frac{1}{e^2}, -\frac{2}{e^2})$ છે.
333
MediumMCQ
જો વક્ર $x^{2/3} + y^{2/3} = 4$ પરના બિંદુ $(\alpha, \beta)$ આગળ દોરેલો સ્પર્શક રેખા $\sqrt{3}x + y = 1$ ને સમાંતર હોય,તો $\alpha^2 + \beta^2 =$
A
$10$
B
$9$
C
$28$
D
$19$

Solution

(C) વક્રનું સમીકરણ $x^{2/3} + y^{2/3} = 4$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$\frac{2}{3}x^{-1/3} + \frac{2}{3}y^{-1/3} \frac{dy}{dx} = 0$ મળે.
તેથી,$\frac{dy}{dx} = -\frac{x^{-1/3}}{y^{-1/3}} = -\left(\frac{y}{x}\right)^{1/3}$.
બિંદુ $(\alpha, \beta)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $m = -(\beta/\alpha)^{1/3}$ છે.
આપેલ રેખા $\sqrt{3}x + y = 1$ છે,જેને $y = -\sqrt{3}x + 1$ તરીકે લખી શકાય. તેનો ઢાળ $-\sqrt{3}$ છે.
સ્પર્શક રેખાને સમાંતર હોવાથી,$-(\beta/\alpha)^{1/3} = -\sqrt{3}$,જેનો અર્થ છે કે $(\beta/\alpha)^{1/3} = \sqrt{3}$.
બંને બાજુ ઘન કરતા,$\beta/\alpha = 3\sqrt{3}$,તેથી $\beta = 3\sqrt{3}\alpha$.
બિંદુ $(\alpha, \beta)$ વક્ર પર હોવાથી,$\alpha^{2/3} + (3\sqrt{3}\alpha)^{2/3} = 4$.
$\alpha^{2/3} + (3^{3/2}\alpha)^{2/3} = 4 \implies \alpha^{2/3} + 3\alpha^{2/3} = 4$.
$4\alpha^{2/3} = 4 \implies \alpha^{2/3} = 1 \implies \alpha^2 = 1$.
તેથી $\beta^2 = (3\sqrt{3}\alpha)^2 = 27\alpha^2 = 27(1) = 27$.
આમ,$\alpha^2 + \beta^2 = 1 + 27 = 28$.
334
MediumMCQ
જો વક્ર $y = x^4 - 2x^3 + x^2 + 5x$ પરના બિંદુ $(x_1, y_1)$,જ્યાં $x_1, y_1 \in \mathbb{N}$,આગળ દોરેલો સ્પર્શક ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતો હોય,તો $x_1 + y_1 =$
A
$5$
B
$4$
C
$7$
D
$6$

Solution

(D) આપેલ વક્ર $y = f(x) = x^4 - 2x^3 + x^2 + 5x$ છે.
વિકલન કરતા $f'(x) = 4x^3 - 6x^2 + 2x + 5$ મળે.
$(x_1, y_1)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $m = 4x_1^3 - 6x_1^2 + 2x_1 + 5$ છે.
સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - y_1 = m(x - x_1)$ છે.
સ્પર્શક ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ માંથી પસાર થતો હોવાથી,$-y_1 = m(-x_1)$,એટલે કે $y_1 = m x_1$.
$y_1 = x_1^4 - 2x_1^3 + x_1^2 + 5x_1$ અને $m = 4x_1^3 - 6x_1^2 + 2x_1 + 5$ મુકતા:
$x_1^4 - 2x_1^3 + x_1^2 + 5x_1 = x_1(4x_1^3 - 6x_1^2 + 2x_1 + 5)$.
$x_1^4 - 2x_1^3 + x_1^2 + 5x_1 = 4x_1^4 - 6x_1^3 + 2x_1^2 + 5x_1$.
પદોને ગોઠવતા: $3x_1^4 - 4x_1^3 + x_1^2 = 0$.
$x_1 \in \mathbb{N}$ હોવાથી $x_1 \neq 0$,તેથી $x_1^2$ વડે ભાગતા:
$3x_1^2 - 4x_1 + 1 = 0$.
દ્વિઘાત સમીકરણ ઉકેલતા: $(3x_1 - 1)(x_1 - 1) = 0$.
આથી $x_1 = 1$ અથવા $x_1 = 1/3$.
$x_1 \in \mathbb{N}$ હોવાથી $x_1 = 1$ લેતા.
તેથી $y_1 = 1^4 - 2(1)^3 + 1^2 + 5(1) = 1 - 2 + 1 + 5 = 5$.
આમ,$x_1 + y_1 = 1 + 5 = 6$.
335
MediumMCQ
જો $\beta$ એ વક્ર $x^2+3y^2=9$ પરના બિંદુઓ $P(3 \cos \theta, \sqrt{3} \sin \theta)$ અને $Q(-3 \sin \theta, \sqrt{3} \cos \theta)$ આગળ દોરેલા અભિલંબ વચ્ચેનો ખૂણો હોય,જ્યાં $\theta \in (0, \frac{\pi}{2})$,તો:
A
$\tan \beta = \frac{1}{\sqrt{3}} \sec 2 \theta$
B
$\cot \beta = \sqrt{3} \operatorname{cosec} 2 \theta$
C
$\sqrt{3} \cot \beta = \sin 2 \theta$
D
$\cot \beta = \frac{1}{\sqrt{2}} \sec 2 \theta$

Solution

(C) આપેલ વક્ર $x^2 + 3y^2 = 9$ છે. $x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા,$2x + 6y \frac{dy}{dx} = 0$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = -\frac{x}{3y}$.
બિંદુ $P(3 \cos \theta, \sqrt{3} \sin \theta)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $m_{T1} = -\frac{3 \cos \theta}{3 \sqrt{3} \sin \theta} = -\frac{1}{\sqrt{3}} \cot \theta$ છે. અભિલંબનો ઢાળ $m_{N1} = \sqrt{3} \tan \theta$ છે.
બિંદુ $Q(-3 \sin \theta, \sqrt{3} \cos \theta)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $m_{T2} = -\frac{-3 \sin \theta}{3 \sqrt{3} \cos \theta} = \frac{1}{\sqrt{3}} \tan \theta$ છે. અભિલંબનો ઢાળ $m_{N2} = -\sqrt{3} \cot \theta$ છે.
અભિલંબ વચ્ચેનો ખૂણો $\beta$ એ $\tan \beta = |\frac{m_{N1} - m_{N2}}{1 + m_{N1} m_{N2}}|$ દ્વારા મળે છે.
$\tan \beta = |\frac{\sqrt{3} \tan \theta - (-\sqrt{3} \cot \theta)}{1 + (\sqrt{3} \tan \theta)(-\sqrt{3} \cot \theta)}| = |\frac{\sqrt{3}(\tan \theta + \cot \theta)}{1 - 3}| = |\frac{\sqrt{3}(\frac{\sin^2 \theta + \cos^2 \theta}{\sin \theta \cos \theta})}{-2}| = \frac{\sqrt{3}}{2 \sin \theta \cos \theta} = \frac{\sqrt{3}}{\sin 2 \theta} = \sqrt{3} \operatorname{cosec} 2 \theta$.
336
DifficultMCQ
જો વક્ર $y=x^2+x-1$ માટે બિંદુ $(1,1)$ આગળ સ્પર્શક,અસ્પર્શક,અભિલંબ અને અભિલંબના અંશની લંબાઈ અનુક્રમે $a, b, c$ અને $d$ હોય,તો તેમનો ચડતો ક્રમ કયો છે?
A
$b, d, a, c$
B
$b, a, c, d$
C
$a, b, c, d$
D
$b, a, d, c$

Solution

(D) આપેલ વક્ર $y = x^2 + x - 1$ અને બિંદુ $(1, 1)$ છે.
પ્રથમ,વિકલન શોધો $\frac{dy}{dx} = 2x + 1$.
બિંદુ $(1, 1)$ આગળ,ઢાળ $m = \frac{dy}{dx} = 2(1) + 1 = 3$.
કોઈ બિંદુ $(x, y)$ આગળ ઢાળ $m$ ધરાવતા વક્ર માટે:
સ્પર્શકની લંબાઈ $a = |y| \sqrt{1 + \frac{1}{m^2}} = |1| \sqrt{1 + \frac{1}{9}} = \sqrt{\frac{10}{9}} = \frac{\sqrt{10}}{3} \approx 1.054$.
અસ્પર્શકની લંબાઈ $b = |\frac{y}{m}| = |\frac{1}{3}| = 0.333$.
અભિલંબની લંબાઈ $c = |y| \sqrt{1 + m^2} = |1| \sqrt{1 + 9} = \sqrt{10} \approx 3.162$.
અભિલંબના અંશની લંબાઈ $d = |ym| = |1 \times 3| = 3$.
કિંમતોની સરખામણી કરતા: $b = 0.333$,$a = 1.054$,$d = 3$,$c = 3.162$.
આમ,ચડતો ક્રમ $b < a < d < c$ છે.
337
MediumMCQ
વક્ર $y=\frac{1}{2x-5}$ પર આવેલા બિંદુ $P(\alpha, \beta)$ પર દોરેલા સ્પર્શકનો ઢાળ $-2$ છે. જો $P$ ચોથા ચરણમાં હોય,તો $\alpha-\beta=$
A
$4$
B
$3$
C
$2$
D
$1$

Solution

(B) આપેલ વક્ર $y = \frac{1}{2x-5}$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$\frac{dy}{dx} = -\frac{1}{(2x-5)^2} \times 2 = -\frac{2}{(2x-5)^2}$ મળે છે.
બિંદુ $P(\alpha, \beta)$ પર સ્પર્શકનો ઢાળ $-2$ આપેલ છે.
તેથી,$-\frac{2}{(2\alpha-5)^2} = -2$.
$(2\alpha-5)^2 = 1$.
$2\alpha-5 = 1$ અથવા $2\alpha-5 = -1$.
જો $2\alpha-5 = 1$,તો $2\alpha = 6$,તેથી $\alpha = 3$. ત્યારે $\beta = \frac{1}{2(3)-5} = 1$. બિંદુ $P(3, 1)$ પ્રથમ ચરણમાં છે.
જો $2\alpha-5 = -1$,તો $2\alpha = 4$,તેથી $\alpha = 2$. ત્યારે $\beta = \frac{1}{2(2)-5} = -1$. બિંદુ $P(2, -1)$ ચોથા ચરણમાં છે.
કારણ કે $P$ ચોથા ચરણમાં છે,તેથી $\alpha = 2$ અને $\beta = -1$ મળે.
તેથી,$\alpha - \beta = 2 - (-1) = 3$.
338
MediumMCQ
જો વક્ર $4y^3 = 3ax^2 + x^3$ ના બિંદુ $(a, a)$ આગળ દોરેલ સ્પર્શક યામ અક્ષો સાથે $\frac{25}{24}$ ચોરસ એકમ ક્ષેત્રફળ ધરાવતો ત્રિકોણ બનાવે,તો $a =$
A
$\pm 10$
B
$\pm 5$
C
$\pm 6$
D
$\pm 3$

Solution

(B) આપેલ વક્ર $4y^3 = 3ax^2 + x^3$ છે. $x$ ની સાપેક્ષ વિકલન કરતા,$12y^2 \frac{dy}{dx} = 6ax + 3x^2$ મળે છે.
બિંદુ $(a, a)$ આગળ,ઢાળ $m = \frac{dy}{dx} = \frac{6a(a) + 3a^2}{12a^2} = \frac{9a^2}{12a^2} = \frac{3}{4}$ થાય.
$(a, a)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - a = \frac{3}{4}(x - a)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $4y - 4a = 3x - 3a$ એટલે કે $3x - 4y + a = 0$ થાય.
યામ અક્ષો પરના અંતઃખંડો $x = -\frac{a}{3}$ અને $y = \frac{a}{4}$ છે.
અક્ષો સાથે બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} |x_{int} \times y_{int}| = \frac{1}{2} |(-\frac{a}{3}) \times (\frac{a}{4})| = \frac{a^2}{24}$ થાય.
ક્ષેત્રફળ $\frac{25}{24}$ આપેલ હોવાથી,$\frac{a^2}{24} = \frac{25}{24}$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $a^2 = 25$,તેથી $a = \pm 5$.
339
MediumMCQ
બિંદુ $(1,1)$ પર વક્રો $y^2=x$ અને $x^2=y$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\operatorname{Tan}^{-1}\left(\frac{3}{4}\right)$
B
$\operatorname{Tan}^{-1}\left(\frac{4}{3}\right)$
C
$90^{\circ}$
D
$0^{\circ}$

Solution

(A) ધારો કે બે વક્રો $C_1: y^2 = x$ અને $C_2: x^2 = y$ છે.
પ્રથમ,આપણે બિંદુ $(1,1)$ પર આ વક્રોના સ્પર્શકોના ઢાળ શોધીએ.
$C_1: y^2 = x$ માટે,$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$2y \frac{dy}{dx} = 1$ મળે,તેથી $\frac{dy}{dx} = \frac{1}{2y}$.
$(1,1)$ પર,ઢાળ $m_1 = \frac{1}{2(1)} = \frac{1}{2}$.
$C_2: x^2 = y$ માટે,$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$\frac{dy}{dx} = 2x$ મળે.
$(1,1)$ પર,ઢાળ $m_2 = 2(1) = 2$.
વક્રો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ એ $\tan \theta = \left| \frac{m_2 - m_1}{1 + m_1 m_2} \right|$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા,$\tan \theta = \left| \frac{2 - 1/2}{1 + (2)(1/2)} \right| = \left| \frac{3/2}{1 + 1} \right| = \left| \frac{3/2}{2} \right| = \frac{3}{4}$.
તેથી,$\theta = \operatorname{Tan}^{-1}\left(\frac{3}{4}\right)$.
340
EasyMCQ
વક્ર $x^{\frac{2}{3}}+y^{\frac{2}{3}}=2^{\frac{2}{3}}$ પર બિંદુ $P\left(\frac{\pi}{4}\right)$ આગળ દોરેલા સ્પર્શકની લંબાઈ કેટલી છે?
A
$\frac{2}{3}$
B
$1$
C
$\frac{4}{3}$
D
$2$

Solution

(B) આપેલ વક્ર $x^{\frac{2}{3}}+y^{\frac{2}{3}}=2^{\frac{2}{3}}$ છે.
ધારો કે $x=2 \cos^3 \theta$ અને $y=2 \sin^3 \theta$.
$\theta = \frac{\pi}{4}$ પર,યામ $x = 2(\frac{1}{\sqrt{2}})^3 = \frac{1}{\sqrt{2}}$ અને $y = \frac{1}{\sqrt{2}}$ મળે છે.
વિકલન $\frac{dy}{dx} = \frac{dy/d\theta}{dx/d\theta} = -\tan \theta$.
$\theta = \frac{\pi}{4}$ પર,$\frac{dy}{dx} = -\tan(\frac{\pi}{4}) = -1$.
$(\frac{1}{\sqrt{2}}, \frac{1}{\sqrt{2}})$ બિંદુએ સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - \frac{1}{\sqrt{2}} = -1(x - \frac{1}{\sqrt{2}})$ છે,જે $x + y = \sqrt{2}$ થાય છે.
સ્પર્શક $x$-અક્ષને $y=0$ પર છેદે છે,તેથી $x = \sqrt{2}$ મળે,એટલે કે બિંદુ $(\sqrt{2}, 0)$ છે.
સ્પર્શક બિંદુ $(\frac{1}{\sqrt{2}}, \frac{1}{\sqrt{2}})$ થી $x$-અક્ષના છેદબિંદુ $(\sqrt{2}, 0)$ સુધીની લંબાઈ $\sqrt{(\sqrt{2} - \frac{1}{\sqrt{2}})^2 + (0 - \frac{1}{\sqrt{2}})^2} = \sqrt{\frac{1}{2} + \frac{1}{2}} = 1$ થાય છે.
341
EasyMCQ
જો વક્ર $y^2 = ax^3 + b$ પરના બિંદુ $(2,3)$ આગળના સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = 4x - 5$ હોય,તો $a^2 + b^2$ ની કિંમત શોધો.
A
$51$
B
$53$
C
$28$
D
$25$

Solution

(B) આપેલ વક્ર $y^2 = ax^3 + b$ છે.
બિંદુ $(2,3)$ વક્ર પર હોવાથી,$3^2 = a(2)^3 + b$,જેનો અર્થ છે કે $9 = 8a + b$ અથવા $b = 9 - 8a$.
વક્રના સમીકરણનું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$2y \frac{dy}{dx} = 3ax^2$,તેથી $\frac{dy}{dx} = \frac{3ax^2}{2y}$.
બિંદુ $(2,3)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{dy}{dx} = \frac{3a(2)^2}{2(3)} = \frac{12a}{6} = 2a$ મળે છે.
સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = 4x - 5$ આપેલ છે,જેનો ઢાળ $4$ છે.
ઢાળને સરખાવતા,$2a = 4$,તેથી $a = 2$.
$a = 2$ ને $b = 9 - 8a$ માં મૂકતા,$b = 9 - 8(2) = 9 - 16 = -7$ મળે છે.
અંતે,$a^2 + b^2 = (2)^2 + (-7)^2 = 4 + 49 = 53$.
342
MediumMCQ
વક્રો $y^2=2x$ અને $x^2+y^2=8$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\tan^{-1}(1)$
B
$\tan^{-1}(2)$
C
$\tan^{-1}(3)$
D
$\tan^{-1}(3\sqrt{3})$

Solution

(C) આપેલ વક્રો $y^2=2x$ અને $x^2+y^2=8$ છે.
બીજા સમીકરણમાં $y^2=2x$ મૂકતા: $x^2+2x-8=0$.
અવયવ પાડતા $(x+4)(x-2)=0$ મળે છે. $y^2=2x$ માટે $x$ ઋણ ન હોઈ શકે,તેથી $x=2$.
$x=2$ માટે,$y^2=4$,તેથી $y=2$ (ધન છેદબિંદુ લેતા).
$y^2=2x$ નું વિકલન કરતા $2y \frac{dy}{dx} = 2$ મળે,તેથી $(2, 2)$ બિંદુએ $m_1 = \frac{dy}{dx} = \frac{1}{y} = \frac{1}{2}$.
$x^2+y^2=8$ નું વિકલન કરતા $2x + 2y \frac{dy}{dx} = 0$ મળે,તેથી $(2, 2)$ બિંદુએ $m_2 = \frac{dy}{dx} = -\frac{x}{y} = -\frac{2}{2} = -1$.
વક્રો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ માટે $\tan \theta = \left| \frac{m_1 - m_2}{1 + m_1 m_2} \right|$.
$\tan \theta = \left| \frac{1/2 - (-1)}{1 + (1/2)(-1)} \right| = \left| \frac{3/2}{1/2} \right| = 3$.
તેથી,$\theta = \tan^{-1}(3)$.
343
EasyMCQ
વક્ર $y = (\frac{x}{2024})^k$ પરના કોઈપણ બિંદુએ સબનોર્મલની લંબાઈ અચળ હોય તો $k$ નું મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$1$
B
$\frac{1}{3}$
C
$\frac{1}{2}$
D
$0$

Solution

(C) આપેલ વક્ર $y = (\frac{x}{2024})^k$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$\frac{dy}{dx} = k(\frac{x}{2024})^{k-1} \cdot \frac{1}{2024} = \frac{k x^{k-1}}{(2024)^k}$ મળે છે.
સબનોર્મલની લંબાઈનું સૂત્ર $|y \frac{dy}{dx}|$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$|(\frac{x}{2024})^k \cdot \frac{k x^{k-1}}{(2024)^k}| = |\frac{k x^{2k-1}}{(2024)^{2k}}|$ મળે છે.
સબનોર્મલની લંબાઈ અચળ રહેવા માટે,તે $x$ થી સ્વતંત્ર હોવી જોઈએ.
આનો અર્થ એ છે કે $x$ નો ઘાતાંક $0$ હોવો જોઈએ,તેથી $2k - 1 = 0$.
$k$ માટે ઉકેલતા,$k = \frac{1}{2}$ મળે છે.
344
EasyMCQ
વક્ર $y=x^3-2x+7$ ના બિંદુ $(1,6)$ આગળના સ્પર્શકનું સમીકરણ શોધો.
A
$y=x+5$
B
$2x+y=8$
C
$x+y=7$
D
$x+2y=13$

Solution

(A) આપેલ વક્ર $y=x^3-2x+7$ છે.
સ્પર્શકનો ઢાળ શોધવા માટે,આપણે $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$\frac{dy}{dx} = 3x^2-2$.
બિંદુ $(1,6)$ આગળ,ઢાળ $m$ થશે:
$m = \left. \frac{dy}{dx} \right|_{x=1} = 3(1)^2-2 = 3-2 = 1$.
બિંદુ $(x_1, y_1) = (1,6)$ માંથી પસાર થતા અને $m=1$ ઢાળ ધરાવતા સ્પર્શકનું સમીકરણ:
$y-y_1 = m(x-x_1)$
$y-6 = 1(x-1)$
$y-6 = x-1$
$y = x+5$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
345
EasyMCQ
બિંદુ $(1,2)$ આગળ વક્ર $y=x^2+x$ ના અભિલંબનું સમીકરણ શું છે?
A
$x-3y+5=0$
B
$x+3y+7=0$
C
$x+3y+5=0$
D
$x+3y-7=0$

Solution

(D) આપેલ વક્ર $y=x^2+x$ છે.
પ્રથમ,વિકલન મેળવો: $\frac{dy}{dx} = 2x+1$.
બિંદુ $(1,2)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $\left. \frac{dy}{dx} \right|_{(1,2)} = 2(1)+1 = 3$ છે.
અભિલંબનો ઢાળ $m = \frac{-1}{\text{સ્પર્શકનો ઢાળ}} = \frac{-1}{3}$ થાય.
બિંદુ $(x_1, y_1) = (1,2)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $y - y_1 = m(x - x_1)$ દ્વારા મળે છે.
કિંમતો મૂકતા: $y - 2 = \frac{-1}{3}(x - 1)$.
$3$ વડે ગુણતા: $3y - 6 = -x + 1$.
પદોને ગોઠવતા: $x + 3y - 7 = 0$.
346
EasyMCQ
ધારો કે $f(x)$ એક વિકલનીય વિધેય છે,$A(0, \alpha)$ અને $B(8, \beta)$ એ વક્ર $y=f(x)$ પરના બે બિંદુઓ છે. આપેલ છે કે $f(0)=2$ અને $f^{\prime}(4)=\frac{-3}{4}$. જો વક્રની જીવા $AB$ એ બિંદુ $(4, f(4))$ આગળ દોરેલા સ્પર્શકને સમાંતર હોય,તો $\beta=$
A
-$4$
B
-$6$
C
$2$
D
$8$

Solution

(A) બિંદુ $A(0, \alpha)$ એ વક્ર $y=f(x)$ પર આવેલું છે,તેથી $f(0)=\alpha$.
આપેલ છે કે $f(0)=2$,તેથી $\alpha=2$.
બિંદુઓ $A(0, 2)$ અને $B(8, \beta)$ ને જોડતી જીવા $AB$ નો ઢાળ નીચે મુજબ છે:
$m_{chord} = \frac{\beta - 2}{8 - 0} = \frac{\beta - 2}{8}$.
વક્ર $y=f(x)$ નો $x=4$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $f^{\prime}(4) = \frac{-3}{4}$ છે.
જીવા $AB$ એ $x=4$ આગળના સ્પર્શકને સમાંતર હોવાથી,તેમના ઢાળ સમાન હોવા જોઈએ:
$\frac{\beta - 2}{8} = \frac{-3}{4}$
બંને બાજુ $8$ વડે ગુણતા:
$\beta - 2 = -3 \times 2$
$\beta - 2 = -6$
$\beta = -6 + 2 = -4$
આમ,$\beta$ ની કિંમત $-4$ છે.
Solution diagram
347
EasyMCQ
વક્ર $y=2t^2+3t-5$ અને $x=t^3-4t^2-3t$ પરના બિંદુઓની સંખ્યા શોધો કે જેના પર દોરેલા અભિલંબ $X$-અક્ષને સમાંતર હોય.
A
$1$
B
$4$
C
$3$
D
$2$

Solution

(D) વક્રના સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{dy}{dx} = \frac{dy/dt}{dx/dt} = \frac{4t+3}{3t^2-8t-3}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અભિલંબ $X$-અક્ષને સમાંતર હોવાથી,તે બિંદુએ સ્પર્શક $Y$-અક્ષને સમાંતર હોવો જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે સ્પર્શકનો ઢાળ અવ્યાખ્યાયિત હોવો જોઈએ,એટલે કે $\frac{dx}{dt} = 0$.
છેદને શૂન્ય લેતા: $3t^2-8t-3 = 0$.
દ્વિઘાત સમીકરણ ઉકેલતા: $(3t+1)(t-3) = 0$.
આથી $t = 3$ અને $t = -\frac{1}{3}$ મળે છે.
$t$ ની આ કિંમતો માટે સ્પર્શકનો ઢાળ અવ્યાખ્યાયિત છે,જેનો અર્થ છે કે અભિલંબ $X$-અક્ષને સમાંતર છે.
તેથી,આવા કુલ $2$ બિંદુઓ છે.

Applications of Derivatives — Tangent and Normal · Frequently Asked Questions

1Are these Applications of Derivatives questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Applications of Derivatives Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.