Gujarati

Tangent and Normal Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Applications of Derivatives · Tangent and Normal

502+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 43 of 502 questions in Gujarati

401
MediumMCQ
$y^2(x-a)=x^2(x+a)$ $(a>0)$ વક્રને $X$-અક્ષને સમાંતર હોય તેવા સ્પર્શકોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
અનંત
B
$0$
C
$1$
D
$2$

Solution

(D) આપેલ વક્ર $y^2(x-a)=x^2(x+a)$ છે.
સ્પર્શક $X$-અક્ષને સમાંતર હોય ત્યારે ઢાળ $\frac{dy}{dx} = 0$ થાય.
વિકલન કરતા: $2y \frac{dy}{dx}(x-a) + y^2 = 2x(x+a) + x^2$.
$\frac{dy}{dx} = 0$ લેતા,$y^2 = 3x^2 + 2ax$ મળે.
$y^2$ ની કિંમત મૂકતા: $\frac{x^2(x+a)}{x-a} = 3x^2 + 2ax$.
$x=0$ માટે $y=0$ મળે છે. અન્ય ઉકેલ માટે $x$ વડે ભાગતા:
$x^2 - ax - a^2 = 0$.
આના ઉકેલ $x = \frac{a \pm a\sqrt{5}}{2}$ મળે.
$y^2 = 5ax + 3a^2$ માં કિંમત મૂકતા,માત્ર ધન કિંમત માટે વાસ્તવિક $y$ મળે છે,તેથી $2$ સ્પર્શકો મળે.
402
EasyMCQ
જો $2y = 3x - 1$ એ વક્ર $y^2 = ax^3 + b$ પર બિંદુ $(1, 1)$ આગળ દોરેલો સ્પર્શક હોય,જ્યાં $a$ અને $b$ અચળાંકો છે,તો $(a, b) = $
A
$(1, 0)$
B
$(0, 1)$
C
$(1, -1)$
D
$(-1, 1)$

Solution

(A) સ્પર્શકનું સમીકરણ $2y = 3x - 1$ છે,જેને $y = \frac{3}{2}x - \frac{1}{2}$ તરીકે લખી શકાય.
આને $y = mx + c$ સાથે સરખાવતા,સ્પર્શકનો ઢાળ $m = \frac{3}{2}$ મળે છે.
આપેલ વક્ર $y^2 = ax^3 + b$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$2y \frac{dy}{dx} = 3ax^2 \implies \frac{dy}{dx} = \frac{3ax^2}{2y}$.
બિંદુ $(1, 1)$ આગળ,ઢાળ $\frac{dy}{dx} = \frac{3a(1)^2}{2(1)} = \frac{3a}{2}$ થાય.
ઢાળને સરખાવતા: $\frac{3a}{2} = \frac{3}{2} \implies a = 1$.
બિંદુ $(1, 1)$ એ વક્ર $y^2 = ax^3 + b$ પર આવેલું હોવાથી,$x=1, y=1, a=1$ મૂકતા:
$1^2 = 1(1)^3 + b \implies 1 = 1 + b \implies b = 0$.
આમ,$(a, b) = (1, 0)$.
403
EasyMCQ
ઉગમબિંદુમાંથી વક્ર $y = \sin x$ પર સ્પર્શકો દોરવામાં આવે છે. સ્પર્શબિંદુઓનો બિંદુપથ શોધો.
A
$xy = x + y$
B
$x^2 y^2 = x^2 - y^2$
C
$xy = x - y$
D
$x^2 y^2 = x^2 + y^2$

Solution

(B) ધારો કે સ્પર્શબિંદુ $(h, k)$ છે. કારણ કે $(h, k)$ એ વક્ર $y = \sin x$ પર આવેલું છે,તેથી $k = \sin h$ મળે.
$(h, k)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{dy}{dx} = \cos x$ છે. $(h, k)$ આગળ ઢાળ $\cos h$ થાય.
$(h, k)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - k = \cos h(x - h)$ છે.
સ્પર્શક ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ માંથી પસાર થતો હોવાથી,$x = 0$ અને $y = 0$ મૂકતા:
$0 - k = \cos h(0 - h) \Rightarrow -k = -h \cos h \Rightarrow k = h \cos h$.
$k = \sin h$ પરથી,$\cos h = \frac{k}{h}$ મળે.
નિત્યસમ $\sin^2 h + \cos^2 h = 1$ નો ઉપયોગ કરતા,$\sin h = k$ અને $\cos h = \frac{k}{h}$ મૂકતા:
$k^2 + \left(\frac{k}{h}\right)^2 = 1
k^2 + \frac{k^2}{h^2} = 1
h^2 k^2 + k^2 = h^2
h^2 - k^2 = h^2 k^2$.
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,બિંદુપથ $x^2 - y^2 = x^2 y^2$ મળે છે.
404
MediumMCQ
જો $T$ એ વક્ર $3 y^2 = 4 x^3$ પરના કોઈપણ બિંદુએ દોરેલા સ્પર્શકની લંબાઈ હોય અને $N$ એ તે જ બિંદુએ અભિલંબની લંબાઈ હોય,તો $(\beta T)^2 =$
A
$4 N^2$
B
$4 N$
C
$2 N$
D
$8 N^2$

Solution

(C) આપેલ વક્રનું સમીકરણ $3 y^2 = 4 x^3$ ...$(i)$ છે.
ધારો કે $P(h, k)$ વક્ર પરનું એક બિંદુ છે.
સમીકરણ $(i)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$6 y \frac{dy}{dx} = 12 x^2$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{2 x^2}{y}$.
બિંદુ $(h, k)$ પર,ઢાળ $m = \frac{2 h^2}{k}$ છે.
સ્પર્શકની લંબાઈ $T = \left| \frac{k}{m} \right| = \left| \frac{k}{2 h^2 / k} \right| = \frac{k^2}{2 h^2}$.
કારણ કે $3 k^2 = 4 h^3$,તેથી $k^2 = \frac{4}{3} h^3$.
આ કિંમત $T$ માં મૂકતા,$T = \frac{4 h^3}{3(2 h^2)} = \frac{2}{3} h$.
અભિલંબની લંબાઈ $N = |k m| = \left| k \cdot \frac{2 h^2}{k} \right| = 2 h^2$.
આપણે $T$ અને $N$ વચ્ચેનો સંબંધ શોધવો છે.
$N = 2 h^2$ પરથી,$h^2 = \frac{N}{2}$,તેથી $h = \sqrt{\frac{N}{2}}$.
તેથી $T = \frac{2}{3} \sqrt{\frac{N}{2}}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$T^2 = \frac{4}{9} \cdot \frac{N}{2} = \frac{2 N}{9}$.
આમ,$9 T^2 = 2 N$,જેને $(3 T)^2 = 2 N$ તરીકે લખી શકાય.
આને $(\beta T)^2 = 2 N$ સાથે સરખાવતા,આપણને $\beta = 3$ મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
405
EasyMCQ
વક્ર $y=x^3$ પરનું તે બિંદુ શોધો જ્યાં સ્પર્શક રેખા બિંદુઓ $(-1, -1)$ અને $(2, 8)$ ને જોડતી જીવાને સમાંતર હોય.
A
$(1, -1)$
B
$(2, 8)$
C
$(1, 1)$
D
$(3, 27)$

Solution

(C) ધારો કે $f(x) = x^3$. બિંદુઓ $(-1, -1)$ અને $(2, 8)$ ને જોડતી જીવાનો ઢાળ $m = \frac{f(2) - f(-1)}{2 - (-1)} = \frac{8 - (-1)}{3} = \frac{9}{3} = 3$ છે.
સ્પર્શક રેખા આ જીવાને સમાંતર હોવાથી,તે બિંદુએ વિકલિત $f'(x)$ નું મૂલ્ય જીવાના ઢાળ જેટલું હોવું જોઈએ.
$f'(x) = \frac{d}{dx}(x^3) = 3x^2$.
$f'(x) = 3$ લેતા,આપણને $3x^2 = 3$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $x^2 = 1$,તેથી $x = 1$ અથવા $x = -1$.
$x = 1$ માટે,$y = (1)^3 = 1$,જે બિંદુ $(1, 1)$ આપે છે.
$x = -1$ માટે,$y = (-1)^3 = -1$,જે બિંદુ $(-1, -1)$ આપે છે.
$(-1, -1)$ એ જીવાનું અંત્યબિંદુ હોવાથી,વક્ર પરનું માંગેલ બિંદુ $(1, 1)$ છે.
406
EasyMCQ
જો $\theta$ એ વક્રો $x^2+4y=0$ અને $xy=2$ વચ્ચેનો ખૂણો હોય,તો $\tan \theta=$
A
-$1$
B
$\frac{1}{3}$
C
$\frac{1}{2}$
D
$3$

Solution

(D) વક્રો $x^2+4y=0$ અને $xy=2$ ના છેદબિંદુ શોધવા માટે:
$y = \frac{2}{x}$ ને $x^2+4y=0$ માં મૂકતા:
$x^2 + 4(\frac{2}{x}) = 0$
$x^2 + \frac{8}{x} = 0$
$x^3 + 8 = 0 \Rightarrow x^3 = -8 \Rightarrow x = -2$.
$x = -2$ માટે,$y = \frac{2}{-2} = -1$. તેથી,છેદબિંદુ $(-2, -1)$ છે.
પ્રથમ વક્ર $x^2+4y=0$ નો ઢાળ:
$x$ ની સાપેક્ષ વિકલન કરતા: $2x + 4\frac{dy}{dx} = 0 \Rightarrow \frac{dy}{dx} = -\frac{x}{2}$.
$x = -2$ આગળ,$m_1 = -\frac{-2}{2} = 1$.
બીજા વક્ર $xy=2$ નો ઢાળ:
$x$ ની સાપેક્ષ વિકલન કરતા: $y + x\frac{dy}{dx} = 0 \Rightarrow \frac{dy}{dx} = -\frac{y}{x}$.
$(-2, -1)$ આગળ,$m_2 = -\frac{-1}{-2} = -\frac{1}{2}$.
વક્રો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ નીચે મુજબ મળે છે:
$\tan \theta = \left| \frac{m_1 - m_2}{1 + m_1 m_2} \right| = \left| \frac{1 - (-1/2)}{1 + (1)(-1/2)} \right| = \left| \frac{3/2}{1/2} \right| = 3$.
407
EasyMCQ
જો $ab \neq 0$ હોય,તો વક્ર $\left(\frac{x}{a}\right)^n + \left(\frac{y}{b}\right)^n = 2$ માટે બિંદુ $(a, b)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ શું થાય?
A
$\frac{x}{a} + \frac{y}{b} = 1$
B
$ax + by = 1$
C
$\frac{x}{a} + \frac{y}{b} = 2$
D
$ax + by = 2n$

Solution

(C) આપેલ વક્રનું સમીકરણ $\left(\frac{x}{a}\right)^n + \left(\frac{y}{b}\right)^n = 2$ છે.
બિંદુ $(a, b)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ શોધવા માટે,આપણે $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$n\left(\frac{x}{a}\right)^{n-1} \cdot \frac{1}{a} + n\left(\frac{y}{b}\right)^{n-1} \cdot \frac{1}{b} \cdot \frac{dy}{dx} = 0$.
બિંદુ $(a, b)$ આગળ,$x = a$ અને $y = b$ મૂકતા:
$n(1)^{n-1} \cdot \frac{1}{a} + n(1)^{n-1} \cdot \frac{1}{b} \cdot \frac{dy}{dx} = 0$.
$\frac{n}{a} + \frac{n}{b} \cdot \frac{dy}{dx} = 0$.
$\frac{n}{b} \cdot \frac{dy}{dx} = -\frac{n}{a} \implies \frac{dy}{dx} = -\frac{b}{a}$.
બિંદુ $(a, b)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - b = m(x - a)$ છે,જ્યાં $m = -\frac{b}{a}$.
$y - b = -\frac{b}{a}(x - a)$.
$a(y - b) = -b(x - a)$.
$ay - ab = -bx + ab$.
$bx + ay = 2ab$.
બંને બાજુ $ab$ વડે ભાગતા,આપણને $\frac{x}{a} + \frac{y}{b} = 2$ મળે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
408
DifficultMCQ
જો વક્ર $x^{2/3} + y^{2/3} = a^{2/3}$ નો અભિલંબ $X$-અક્ષ સાથે $\phi$ ખૂણો બનાવે,તો તે અભિલંબનું સમીકરણ શું થાય?
A
$y - a \sin^3 \phi = \tan \phi (x - a \cos^3 \phi)$
B
$y \cos \phi - x \sin \phi = a \cos 2 \phi$
C
$y \cos \phi - x \sin \phi = a \cos^2 \phi$
D
$y + a \sin^2 \phi = x \cos \phi - a \sin 2 \phi$

Solution

(B) વક્રનું સમીકરણ $x^{2/3} + y^{2/3} = a^{2/3}$ છે.
પ્રચલિત સમીકરણો $x = a \cos^3 \theta$ અને $y = a \sin^3 \theta$ છે.
વિકલન $\frac{dy}{dx} = \frac{dy/d\theta}{dx/d\theta} = \frac{3a \sin^2 \theta \cos \theta}{-3a \cos^2 \theta \sin \theta} = -\tan \theta$ મળે.
સ્પર્શકનો ઢાળ $m_T = -\tan \theta$ છે.
અભિલંબનો ઢાળ $m_N = \frac{-1}{m_T} = \cot \theta$ છે.
આપેલ છે કે અભિલંબ $X$-અક્ષ સાથે $\phi$ ખૂણો બનાવે છે,તેથી તેનો ઢાળ $\tan \phi$ છે.
આમ,$\tan \phi = \cot \theta = \tan(\frac{\pi}{2} - \theta)$,જેનો અર્થ છે કે $\phi = \frac{\pi}{2} - \theta$,અથવા $\theta = \frac{\pi}{2} - \phi$.
$\theta$ ની કિંમત પ્રચલિત યામોમાં મૂકતા: $x = a \cos^3(\frac{\pi}{2} - \phi) = a \sin^3 \phi$ અને $y = a \sin^3(\frac{\pi}{2} - \phi) = a \cos^3 \phi$.
$(a \sin^3 \phi, a \cos^3 \phi)$ બિંદુએ અને $\tan \phi$ ઢાળવાળા અભિલંબનું સમીકરણ:
$y - a \cos^3 \phi = \tan \phi (x - a \sin^3 \phi)$
$y \cos \phi - a \cos^4 \phi = x \sin \phi - a \sin^4 \phi$
$y \cos \phi - x \sin \phi = a (\cos^4 \phi - \sin^4 \phi)$
$y \cos \phi - x \sin \phi = a (\cos^2 \phi - \sin^2 \phi)(\cos^2 \phi + \sin^2 \phi)$
$y \cos \phi - x \sin \phi = a \cos 2 \phi$.
409
MediumMCQ
વક્રો $x^2=3y$ અને $x^2+y^2=4$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\tan ^{-1} \frac{5}{\sqrt{3}}$
B
$\tan ^{-1} \sqrt{\frac{5}{3}}$
C
$\tan ^{-1} \frac{2}{\sqrt{3}}$
D
$\frac{\pi}{3}$

Solution

(A) આપેલ વક્રો:
$x^2 = 3y \quad ...(i)$
$x^2 + y^2 = 4 \quad ...(ii)$
સમીકરણ $(ii)$ માં $x^2 = 3y$ મૂકતા,આપણને મળે:
$3y + y^2 = 4$
$y^2 + 3y - 4 = 0$
$(y + 4)(y - 1) = 0$
$x^2 = 3y$ હોવાથી,$y$ અઋણ હોવો જોઈએ,તેથી $y = 1$.
$y = 1$ ને $x^2 = 3y$ માં મૂકતા,$x^2 = 3$,તેથી $x = \pm \sqrt{3}$.
આમ,છેદબિંદુઓ $(\sqrt{3}, 1)$ અને $(-\sqrt{3}, 1)$ છે.
હવે,$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$(i)$ માટે,$2x = 3 \frac{dy}{dx} \implies \frac{dy}{dx} = \frac{2x}{3}$.
$(ii)$ માટે,$2x + 2y \frac{dy}{dx} = 0 \implies \frac{dy}{dx} = -\frac{x}{y}$.
બિંદુ $(\sqrt{3}, 1)$ આગળ:
$m_1 = \frac{2\sqrt{3}}{3} = \frac{2}{\sqrt{3}}$
$m_2 = -\frac{\sqrt{3}}{1} = -\sqrt{3}$
વક્રો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ નીચે મુજબ મળે:
$\tan \theta = \left| \frac{m_1 - m_2}{1 + m_1 m_2} \right| = \left| \frac{\frac{2}{\sqrt{3}} - (-\sqrt{3})}{1 + (\frac{2}{\sqrt{3}})(-\sqrt{3})} \right|$
$\tan \theta = \left| \frac{\frac{2 + 3}{\sqrt{3}}}{1 - 2} \right| = \left| \frac{5/\sqrt{3}}{-1} \right| = \frac{5}{\sqrt{3}}$
તેથી,$\theta = \tan^{-1} \left( \frac{5}{\sqrt{3}} \right)$.
410
MediumMCQ
વક્રો $x^2 y = 1$ અને $y(x^2 + 1) = 2$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\operatorname{Tan}^{-1} \frac{8}{9}$
B
$\operatorname{Tan}^{-1} 2$
C
$\operatorname{Tan}^{-1} \frac{1}{2}$
D
$\operatorname{Tan}^{-1} \frac{1}{3}$

Solution

(D) આપેલ વક્રો $C_1: x^2 y = 1$ અને $C_2: y(x^2 + 1) = 2$ છે.
પ્રથમ,બીજા સમીકરણમાં $y = 1/x^2$ મૂકીને છેદબિંદુઓ શોધો: $(1/x^2)(x^2 + 1) = 2 \implies 1 + 1/x^2 = 2 \implies 1/x^2 = 1 \implies x^2 = 1 \implies x = \pm 1$.
$x = 1$ માટે,$y = 1$. $x = -1$ માટે,$y = 1$. છેદબિંદુઓ $(1, 1)$ અને $(-1, 1)$ છે.
$C_1$ માટે,$y = x^{-2} \implies dy/dx = -2x^{-3} = -2/x^3$. $(1, 1)$ આગળ,$m_1 = -2$.
$C_2$ માટે,$y = 2/(x^2 + 1) \implies dy/dx = -2(2x)/(x^2 + 1)^2 = -4x/(x^2 + 1)^2$. $(1, 1)$ આગળ,$m_2 = -4(1)/(1+1)^2 = -4/4 = -1$.
વક્રો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ એ $\tan \theta = |(m_1 - m_2) / (1 + m_1 m_2)|$ દ્વારા મળે છે.
$\tan \theta = |(-2 - (-1)) / (1 + (-2)(-1))| = |-1 / (1 + 2)| = |-1/3| = 1/3$.
તેથી,$\theta = \operatorname{Tan}^{-1}(1/3)$.
411
DifficultMCQ
જો વક્રો $x^2+p y^2=1$ અને $q x^2+y^2=1$ એકબીજાને લંબ હોય,તો
A
$p-q=2$
B
$\frac{1}{p}-\frac{1}{q}=2$
C
$\frac{1}{p}+\frac{1}{q}=-2$
D
$\frac{1}{p}+\frac{1}{q}=2$

Solution

(D) આપેલ વક્રો છે:
$x^2+p y^2=1$ $(i)$
$q x^2+y^2=1$ (ii)
$(i)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$2x + 2py \frac{dy}{dx} = 0 \implies \frac{dy}{dx} = m_1 = -\frac{x}{py}$
(ii) નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$2qx + 2y \frac{dy}{dx} = 0 \implies \frac{dy}{dx} = m_2 = -\frac{qx}{y}$
વક્રો લંબ હોવાથી,$m_1 \cdot m_2 = -1$:
$(-\frac{x}{py}) \cdot (-\frac{qx}{y}) = -1$
$\frac{qx^2}{py^2} = -1 \implies qx^2 = -py^2$
$(i)$ પરથી,$x^2 = 1 - py^2$. આ કિંમત શરતમાં મૂકતા:
$q(1 - py^2) = -py^2$
$q - qpy^2 = -py^2$
$q = y^2(qp - p) \implies y^2 = \frac{q}{p(q-1)}$
તે જ રીતે,$x^2 = \frac{p(1-q)}{q-p}$. $x^2$ અને $y^2$ ની કિંમત $q x^2 + y^2 = 1$ માં મૂકતા:
$q(\frac{p(1-q)}{q-p}) + \frac{q}{p(q-1)} = 1$
સાદુરૂપ આપતા,આપણને $p+q = 2pq$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\frac{1}{p} + \frac{1}{q} = 2$.
412
DifficultMCQ
વક્ર $y^4=a x^3$ માટે બિંદુ $(a, a)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ શોધો.
A
$x+2 y=3 a$
B
$3 x-4 y+a=0$
C
$4 x+3 y=7 a$
D
$4 x-3 y=0$

Solution

(C) આપેલ વક્ર $y^4=a x^3$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$4 y^3 \frac{d y}{d x} = 3 a x^2$.
બિંદુ $(a, a)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ:
$\left(\frac{d y}{d x}\right)_{(a, a)} = \frac{3 a(a)^2}{4(a)^3} = \frac{3 a^3}{4 a^3} = \frac{3}{4}$.
અભિલંબનો ઢાળ એ સ્પર્શકના ઢાળનો વ્યસ્ત અને વિરોધી હોય છે:
$m_{\text{normal}} = -\frac{1}{3/4} = -\frac{4}{3}$.
બિંદુ $(a, a)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $y - y_1 = m(x - x_1)$ મુજબ:
$y - a = -\frac{4}{3}(x - a)$.
$3$ વડે ગુણતા: $3y - 3a = -4x + 4a$.
પદોને ગોઠવતા: $4x + 3y = 7a$.
413
DifficultMCQ
વક્રો $y^2=4x+4$ અને $y^2=36(9-x)$ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો. ($^{\circ}$ માં)
A
$30$
B
$45$
C
$60$
D
$90$

Solution

(D) આપેલ વક્રો $y^2=4x+4$ $(i)$ અને $y^2=36(9-x)$ (ii) છે.
છેદબિંદુઓ શોધવા માટે,$y^2$ માટેના બંને પદોને સરખાવતા:
$4x+4 = 324-36x$
$40x = 320 \Rightarrow x=8$.
$x=8$ ને $(i)$ માં મૂકતા,$y^2 = 4(8)+4 = 36 \Rightarrow y = \pm 6$.
તેથી,છેદબિંદુઓ $(8,6)$ અને $(8,-6)$ છે.
$(i)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $2y \frac{dy}{dx} = 4 \Rightarrow \frac{dy}{dx} = \frac{2}{y}$.
(ii) નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $2y \frac{dy}{dx} = -36 \Rightarrow \frac{dy}{dx} = \frac{-18}{y}$.
બિંદુ $(8,6)$ પર:
$m_1 = \frac{2}{6} = \frac{1}{3}$ અને $m_2 = \frac{-18}{6} = -3$.
કારણ કે $m_1 \times m_2 = \frac{1}{3} \times (-3) = -1$,સ્પર્શકો પરસ્પર લંબ છે.
આમ,વક્રો વચ્ચેનો ખૂણો $90^{\circ}$ અથવા $\frac{\pi}{2}$ છે.
414
DifficultMCQ
વક્ર $x^5 = 2y^4$ માટે બિંદુ $(2, 2)$ આગળ અસ્પર્શકની લંબાઈ કેટલી થાય?
A
$5/2$
B
$8/5$
C
$2/5$
D
$5/8$

Solution

(B) આપેલ વક્રનું સમીકરણ: $2y^4 = x^5$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$8y^3 \frac{dy}{dx} = 5x^4$.
તેથી,$(2, 2)$ બિંદુ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ:
$\left(\frac{dy}{dx}\right)_{(2, 2)} = \frac{5(2)^4}{8(2)^3} = \frac{5 \times 16}{8 \times 8} = \frac{80}{64} = \frac{5}{4}$.
અસ્પર્શકની લંબાઈનું સૂત્ર $\left| \frac{y}{dy/dx} \right|$ છે.
કિંમતો મૂકતા:
અસ્પર્શકની લંબાઈ $= \frac{2}{5/4} = 2 \times \frac{4}{5} = \frac{8}{5}$.
415
DifficultMCQ
જો $\theta$ એ વક્રો $xy=2$ અને $x^2+4y=0$ વચ્ચેનો ખૂણો હોય,તો $\tan \theta$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$1$
B
$-1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(D) વક્રોના સમીકરણો $xy=2$ $\dots(i)$ અને $x^2+4y=0$ $\dots(ii)$ છે.
છેદબિંદુ શોધવા માટે,$(ii)$ માંથી $y = -x^2/4$ ને $(i)$ માં મૂકતા:
$x(-x^2/4) = 2 \Rightarrow -x^3 = 8 \Rightarrow x = -2$.
$x = -2$ ને $(ii)$ માં મૂકતા,આપણને $4 + 4y = 0 \Rightarrow y = -1$ મળે છે.
તેથી,છેદબિંદુ $(-2, -1)$ છે.
વક્ર $(i)$ માટે,$y = 2/x$,તેથી $dy/dx = -2/x^2$. $x = -2$ આગળ,$m_1 = -2/(-2)^2 = -2/4 = -1/2$.
વક્ર $(ii)$ માટે,$x^2 + 4y = 0$,તેથી $2x + 4(dy/dx) = 0 \Rightarrow dy/dx = -x/2$. $x = -2$ આગળ,$m_2 = -(-2)/2 = 1$.
વક્રો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ એ $\tan \theta = |(m_1 - m_2) / (1 + m_1 m_2)|$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$\tan \theta = |(-1/2 - 1) / (1 + (-1/2)(1))| = |(-3/2) / (1/2)| = |-3| = 3$.
416
DifficultMCQ
બે વક્રો $x=y^2$ અને $xy=a^3$ એક બિંદુએ લંબરૂપે છેદે છે,તો $a^2$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{3}$
B
$\frac{1}{2}$
C
$1$
D
$2$

Solution

(B) આપેલ વક્રો $x=y^2$ $(i)$ અને $xy=a^3$ (ii) છે.
વક્ર $(i)$ માટે,$x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા: $1 = 2y \frac{dy}{dx} \Rightarrow \frac{dy}{dx} = \frac{1}{2y}$.
વક્ર (ii) માટે,$x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા: $x \frac{dy}{dx} + y = 0 \Rightarrow \frac{dy}{dx} = -\frac{y}{x}$.
છેદબિંદુ શોધવા માટે,$x=y^2$ ને $xy=a^3$ માં મૂકતા: $y^2 \cdot y = a^3 \Rightarrow y^3 = a^3 \Rightarrow y = a$.
તેથી $x = a^2$. આમ છેદબિંદુ $(a^2, a)$ છે.
ધારો કે $(a^2, a)$ આગળ સ્પર્શકોના ઢાળ $m_1$ અને $m_2$ છે.
$m_1 = \left(\frac{1}{2y}\right)_{(a^2, a)} = \frac{1}{2a}$.
$m_2 = \left(-\frac{y}{x}\right)_{(a^2, a)} = -\frac{a}{a^2} = -\frac{1}{a}$.
વક્રો લંબરૂપે છેદતા હોવાથી,$m_1 m_2 = -1$.
$\left(\frac{1}{2a}\right) \left(-\frac{1}{a}\right) = -1$.
$-\frac{1}{2a^2} = -1$.
$2a^2 = 1 \Rightarrow a^2 = \frac{1}{2}$.
417
MediumMCQ
જો $(0,0)$ માંથી વક્ર $y=x^2+3x+4$ પર દોરેલા સ્પર્શકોના સ્પર્શબિંદુઓ $(\alpha, \beta)$ અને $(\gamma, \delta)$ હોય,તો $\beta+\delta=$
A
$7$
B
$25$
C
$16$
D
$13$

Solution

(C) ધારો કે સ્પર્શબિંદુ $(h, k)$ છે. બિંદુ $(h, k)$ વક્ર $y=x^2+3x+4$ પર હોવાથી,$k=h^2+3h+4$ ... $(i)$.
સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{dy}{dx} = 2x+3$ છે. $(h, k)$ આગળ ઢાળ $m = 2h+3$ થાય.
$(h, k)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $y-k = (2h+3)(x-h)$ છે.
આ સ્પર્શક $(0, 0)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $x=0$ અને $y=0$ મૂકતા:
$0-k = (2h+3)(0-h) \Rightarrow -k = -2h^2-3h \Rightarrow k = 2h^2+3h$ ... $(ii)$.
સમીકરણ $(i)$ અને $(ii)$ ને સરખાવતા:
$h^2+3h+4 = 2h^2+3h$
$h^2 = 4 \Rightarrow h = \pm 2$.
જો $h = -2$,તો $k = (-2)^2+3(-2)+4 = 2$. તેથી,$(\alpha, \beta) = (-2, 2)$.
જો $h = 2$,તો $k = (2)^2+3(2)+4 = 14$. તેથી,$(\gamma, \delta) = (2, 14)$.
આમ,$\beta+\delta = 2+14 = 16$.
418
EasyMCQ
વક્ર $3y^2 = (x+5)^3$ માટે કોઈપણ બિંદુએ,જો $ST$ એ સબટેન્જન્ટની લંબાઈ દર્શાવે છે અને $SN$ એ સબનોર્મલની લંબાઈ દર્શાવે છે,તો $9(ST)^2 = $
A
$8 SN$
B
$\frac{8}{3} SN$
C
$27 SN$
D
$8(SN)^2$

Solution

(A) આપેલ વક્ર $3y^2 = (x+5)^3$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $6y \frac{dy}{dx} = 3(x+5)^2$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\frac{dy}{dx} = \frac{(x+5)^2}{2y}$.
સબટેન્જન્ટની લંબાઈ $ST = |\frac{y}{dy/dx}| = |\frac{y}{(x+5)^2 / 2y}| = |\frac{2y^2}{(x+5)^2}|$ થાય.
$y^2 = \frac{(x+5)^3}{3}$ મૂકતા,આપણને $ST = |\frac{2(x+5)^3}{3(x+5)^2}| = |\frac{2(x+5)}{3}|$ મળે છે.
આમ,$(ST)^2 = \frac{4(x+5)^2}{9}$,તેથી $9(ST)^2 = 4(x+5)^2$.
સબનોર્મલની લંબાઈ $SN = |y \frac{dy}{dx}| = |y \cdot \frac{(x+5)^2}{2y}| = |\frac{(x+5)^2}{2}|$ થાય.
તેથી,$8 SN = 8 \cdot \frac{(x+5)^2}{2} = 4(x+5)^2$.
બંને પરિણામોની સરખામણી કરતા,આપણને $9(ST)^2 = 8 SN$ મળે છે.
419
EasyMCQ
વક્ર $y = \int_0^x \frac{1}{1+t^3} dt$ માટે $x = 1$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ કેટલો થાય?
A
$\frac{1}{4}$
B
$\frac{1}{3}$
C
$\frac{1}{2}$
D
$1$

Solution

(C) આપેલ વક્ર $y = \int_0^x \frac{1}{1+t^3} dt$ છે.
લીબનીઝના સંકલન નિયમનો ઉપયોગ કરીને,આપણે $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$\frac{dy}{dx} = \frac{d}{dx} \left( \int_0^x \frac{1}{1+t^3} dt \right) = \frac{1}{1+x^3}$.
$x = 1$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ એ તે બિંદુએ વિકલિતનું મૂલ્ય છે:
$\left( \frac{dy}{dx} \right)_{x=1} = \frac{1}{1+(1)^3} = \frac{1}{1+1} = \frac{1}{2}$.
420
EasyMCQ
જો વક્ર $y=4x^4+x$ પરના બિંદુ $P$ આગળનો સ્પર્શક તે જ વક્ર પરના $(0,0)$ બિંદુ આગળના સ્પર્શકને લંબ હોય,તો બિંદુ $P$ શોધો.
A
$\left(\frac{-1}{2}, \frac{-1}{4}\right)$
B
$\left(\frac{1}{2}, \frac{3}{4}\right)$
C
$(1, 5)$
D
$(-1, 3)$

Solution

(A) આપેલ વક્ર $y=4x^4+x$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા,$\frac{dy}{dx} = 16x^3+1$ મળે.
$(0,0)$ બિંદુ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $m_1 = 16(0)^3+1 = 1$ છે.
ધારો કે બિંદુ $P$ એ $(a, b)$ છે. $P$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $m_2 = 16a^3+1$ છે.
સ્પર્શકો પરસ્પર લંબ હોવાથી,$m_1 \times m_2 = -1$ થાય.
$1 \times (16a^3+1) = -1$.
$16a^3 = -2$ $\Rightarrow a^3 = -\frac{1}{8}$ $\Rightarrow a = -\frac{1}{2}$.
બિંદુ $P$ વક્ર પર હોવાથી,$b = 4(-\frac{1}{2})^4 + (-\frac{1}{2}) = 4(\frac{1}{16}) - \frac{1}{2} = \frac{1}{4} - \frac{1}{2} = -\frac{1}{4}$.
આમ,બિંદુ $P$ એ $\left(-\frac{1}{2}, -\frac{1}{4}\right)$ છે.
421
MediumMCQ
વક્ર $y^2=4x$ પર બિંદુ $(1,2)$ આગળ દોરેલા સ્પર્શક અને અભિલંબ દ્વારા $Y$-અક્ષ સાથે બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) શોધો:
A
$4$
B
$3$
C
$2$
D
$1$

Solution

(D) આપેલ વક્ર $y^2=4x$ અને બિંદુ $P(1,2)$ છે.
બિંદુ $(1,2)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $y^2=4x$ નું વિકલન કરીને મેળવી શકાય: $2y \frac{dy}{dx} = 4 \Rightarrow \frac{dy}{dx} = \frac{2}{y}$. બિંદુ $(1,2)$ આગળ ઢાળ $m_t = \frac{2}{2} = 1$ છે.
સ્પર્શકનું સમીકરણ $y-2 = 1(x-1) \Rightarrow y = x+1$ છે.
સ્પર્શક $Y$-અક્ષ $(x=0)$ ને $A(0,1)$ બિંદુએ છેદે છે.
અભિલંબનો ઢાળ $m_n = -\frac{1}{m_t} = -1$ છે.
અભિલંબનું સમીકરણ $y-2 = -1(x-1) \Rightarrow y = -x+3$ છે.
અભિલંબ $Y$-અક્ષ $(x=0)$ ને $B(0,3)$ બિંદુએ છેદે છે.
ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $P(1,2)$,$A(0,1)$ અને $B(0,3)$ છે.
$Y$-અક્ષ પર ત્રિકોણનો પાયો $A(0,1)$ અને $B(0,3)$ વચ્ચેનું અંતર છે,જે $|3-1| = 2$ એકમ છે.
ત્રિકોણની ઊંચાઈ $P(1,2)$ થી $Y$-અક્ષનું લંબ અંતર છે,જે $P$ નો $x$-યામ એટલે કે $1$ એકમ છે.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{ઊંચાઈ} = \frac{1}{2} \times 2 \times 1 = 1$ ચોરસ એકમ.
Solution diagram
422
EasyMCQ
વક્ર $x=a(\theta+\sin \theta), y=a(1-\cos \theta)$ પરના બિંદુ $P$ ના યામ શોધો,જ્યાં સ્પર્શક $x$-અક્ષ સાથે $\frac{\pi}{4}$ ખૂણો બનાવે છે.
A
$\left[a\left(\frac{\pi}{4}-1\right), a\right]$
B
$\left[a\left(\frac{\pi}{2}+1\right), a\right]$
C
$\left(a \frac{\pi}{2}, a\right)$
D
$(a, a)$

Solution

(B) આપેલ વક્રના પ્રચલ સમીકરણો $x=a(\theta+\sin \theta)$ અને $y=a(1-\cos \theta)$ છે.
સ્પર્શકનો ઢાળ શોધવા માટે,આપણે $x$ અને $y$ નું $\theta$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$\frac{dx}{d\theta} = a(1+\cos \theta)$ અને $\frac{dy}{d\theta} = a\sin \theta$.
તેથી,સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{dy}{dx}$ નીચે મુજબ મળે:
$\frac{dy}{dx} = \frac{dy/d\theta}{dx/d\theta} = \frac{a\sin \theta}{a(1+\cos \theta)} = \frac{2\sin(\theta/2)\cos(\theta/2)}{2\cos^2(\theta/2)} = \tan(\theta/2)$.
આપેલ છે કે સ્પર્શક $x$-અક્ષ સાથે $\frac{\pi}{4}$ ખૂણો બનાવે છે,તેથી ઢાળ $\tan(\frac{\pi}{4}) = 1$ થાય.
ઢાળને સરખાવતા: $\tan(\theta/2) = \tan(\frac{\pi}{4})$,જેનો અર્થ છે કે $\theta/2 = \frac{\pi}{4}$,તેથી $\theta = \frac{\pi}{2}$.
$\theta = \frac{\pi}{2}$ ની કિંમત $x$ અને $y$ ના સમીકરણોમાં મૂકતા:
$x = a(\frac{\pi}{2} + \sin(\frac{\pi}{2})) = a(\frac{\pi}{2} + 1)$.
$y = a(1 - \cos(\frac{\pi}{2})) = a(1 - 0) = a$.
તેથી,બિંદુ $P$ ના યામ $\left[a\left(\frac{\pi}{2}+1\right), a\right]$ છે.
423
MediumMCQ
વક્રો $y=3x^2-2x-1$ અને $y=x^3-1$ વચ્ચે પ્રથમ ચરણમાં આવેલા તેમના છેદબિંદુ પરનો લઘુકોણ શોધો.
A
$\operatorname{Tan}^{-1}\left(\frac{2}{121}\right)$
B
$\operatorname{Tan}^{-1}(2)$
C
$\operatorname{Tan}^{-1}\left(\frac{1}{13}\right)$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(A) છેદબિંદુ શોધવા માટે,સમીકરણોને સરખાવો: $3x^2-2x-1 = x^3-1$.
$x^3-3x^2+2x = 0$.
$x(x-1)(x-2) = 0$.
તેથી,$x=0, 1, 2$.
$x=0$ માટે,$y=-1$ (પ્રથમ ચરણમાં નથી).
$x=1$ માટે,$y=0$ (અક્ષ પર છે,પ્રથમ ચરણમાં નથી).
$x=2$ માટે,$y=3(2)^2-2(2)-1 = 12-4-1 = 7$.
પ્રથમ ચરણમાં છેદબિંદુ $(2, 7)$ છે.
હવે,$(2, 7)$ પર સ્પર્શકોના ઢાળ શોધો:
$y=3x^2-2x-1$ માટે,$dy/dx = 6x-2$. $x=2$ પર,$m_1 = 6(2)-2 = 10$.
$y=x^3-1$ માટે,$dy/dx = 3x^2$. $x=2$ પર,$m_2 = 3(2)^2 = 12$.
વક્રો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ એ $\tan \theta = |(m_1-m_2)/(1+m_1m_2)|$ દ્વારા મળે છે.
$\tan \theta = |(10-12)/(1+10 \times 12)| = |-2/121| = 2/121$.
તેથી,$\theta = \operatorname{Tan}^{-1}(2/121)$.
424
MediumMCQ
$P(5,2)$ એ વક્ર $y=f(x)$ પરનું એક બિંદુ છે અને $P$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{7}{2}$ છે. $P$ આગળ વક્રના સ્પર્શક અને અભિલંબ દ્વારા $x$-અક્ષ સાથે બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) કેટલું થાય?
A
$35$
B
$\frac{35}{2}$
C
$\frac{53}{7}$
D
$\frac{53}{14}$

Solution

(C) આપેલ બિંદુ $P(5,2)$ અને સ્પર્શકનો ઢાળ $m_t = \frac{7}{2}$ છે.
$P(5,2)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - 2 = \frac{7}{2}(x - 5) \implies 2y - 4 = 7x - 35 \implies 7x - 2y = 31$ છે.
સ્પર્શકનો $x$-અંતઃખંડ $y=0$ મૂકીને મેળવી શકાય: $7x = 31 \implies x = \frac{31}{7}$. તેથી,સ્પર્શક $x$-અક્ષને $A(\frac{31}{7}, 0)$ માં મળે છે.
અભિલંબનો ઢાળ $m_n = -\frac{1}{m_t} = -\frac{2}{7}$ છે.
$P(5,2)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $y - 2 = -\frac{2}{7}(x - 5) \implies 7y - 14 = -2x + 10 \implies 2x + 7y = 24$ છે.
અભિલંબનો $x$-અંતઃખંડ $y=0$ મૂકીને મેળવી શકાય: $2x = 24 \implies x = 12$. તેથી,અભિલંબ $x$-અક્ષને $B(12, 0)$ માં મળે છે.
ત્રિકોણ બિંદુઓ $P(5,2)$,$A(\frac{31}{7}, 0)$,અને $B(12, 0)$ દ્વારા બને છે.
$x$-અક્ષ પર ત્રિકોણનો પાયો $|12 - \frac{31}{7}| = |\frac{84 - 31}{7}| = \frac{53}{7}$ છે.
ત્રિકોણની ઊંચાઈ $P$ નો $y$-યામ છે,જે $2$ છે.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{ઊંચાઈ} = \frac{1}{2} \times \frac{53}{7} \times 2 = \frac{53}{7}$ ચોરસ એકમ.
425
MediumMCQ
જો વક્ર $y^2 = x^3 - x + 1$ પરના બિંદુ $P$ પર દોરેલો અભિલંબ યામ અક્ષો પર સમાન અંતઃખંડ બનાવતો હોય,તો $P$ આગળ વક્રને દોરેલા સ્પર્શકનું સમીકરણ શું છે?
A
$x - y = 0$
B
$x - y = 4$
C
$x - y = 1$
D
$x - y = 2$

Solution

(A) ધારો કે બિંદુ $P$ એ $(x_1, y_1)$ છે. વક્ર $y^2 = x^3 - x + 1$ છે. $x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા,$2y \frac{dy}{dx} = 3x^2 - 1$,તેથી $\frac{dy}{dx} = \frac{3x_1^2 - 1}{2y_1}$.
$P$ આગળ અભિલંબનો ઢાળ $m_n = -\frac{1}{dy/dx} = -\frac{2y_1}{3x_1^2 - 1}$ છે.
અભિલંબ અક્ષો પર સમાન અંતઃખંડ બનાવે છે,તેથી તેનો ઢાળ $\pm 1$ હોવો જોઈએ. વક્રને ધ્યાનમાં લેતા,આપણે $m_n = -1$ લઈએ છીએ.
જો $m_n = -1$ હોય,તો $\frac{2y_1}{3x_1^2 - 1} = 1 \implies 2y_1 = 3x_1^2 - 1$.
$y_1^2 = x_1^3 - x_1 + 1$ અને $y_1 = \frac{3x_1^2 - 1}{2}$ મૂકતા,આપણને $(\frac{3x_1^2 - 1}{2})^2 = x_1^3 - x_1 + 1$ મળે છે. આ ઉકેલતા,$x_1 = 1$ મળે છે,જે $y_1 = 1$ આપે છે. આમ $P = (1, 1)$.
$(1, 1)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $m_t = \frac{3(1)^2 - 1}{2(1)} = \frac{2}{2} = 1$ છે.
સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - 1 = 1(x - 1)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $y = x$ અથવા $x - y = 0$ થાય છે.
426
MediumMCQ
જો વક્ર $xy^2 + x^2y = 12$ પર બિંદુ $(1, 3)$ આગળ દોરેલા સ્પર્શક અને અભિલંબ $X$-અક્ષને અનુક્રમે $T$ અને $N$ માં મળે,તો $TN =$
A
$\frac{7}{5}$
B
$\frac{45}{7}$
C
$\frac{3\sqrt{274}}{7}$
D
$\frac{274}{35}$

Solution

(D) આપેલ વક્ર $xy^2 + x^2y = 12$ છે. $x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા:
$y^2 + 2xy \frac{dy}{dx} + 2xy + x^2 \frac{dy}{dx} = 0$.
બિંદુ $(1, 3)$ આગળ,આપણને મળે: $3^2 + 2(1)(3) \frac{dy}{dx} + 2(1)(3) + (1)^2 \frac{dy}{dx} = 0$.
$9 + 6 \frac{dy}{dx} + 6 + \frac{dy}{dx} = 0 \implies 7 \frac{dy}{dx} = -15 \implies \frac{dy}{dx} = -\frac{15}{7}$.
બિંદુ $(1, 3)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - 3 = -\frac{15}{7}(x - 1)$ છે.
$T$ માટે,$y = 0$ લેતા: $-3 = -\frac{15}{7}(x - 1) \implies 21 = 15(x - 1) \implies x - 1 = \frac{21}{15} = \frac{7}{5} \implies x = 1 + \frac{7}{5} = \frac{12}{5}$. તેથી $T = (\frac{12}{5}, 0)$.
બિંદુ $(1, 3)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $y - 3 = \frac{7}{15}(x - 1)$ છે.
$N$ માટે,$y = 0$ લેતા: $-3 = \frac{7}{15}(x - 1) \implies -45 = 7(x - 1) \implies x - 1 = -\frac{45}{7} \implies x = 1 - \frac{45}{7} = -\frac{38}{7}$. તેથી $N = (-\frac{38}{7}, 0)$.
$TN = |\frac{12}{5} - (-\frac{38}{7})| = |\frac{12}{5} + \frac{38}{7}| = |\frac{84 + 190}{35}| = \frac{274}{35}$.
427
MediumMCQ
જો વક્ર $y = x^2 - x + 1$ પર આવેલું બિંદુ $P(x_1, y_1)$ એ રેખા $y = x - 3$ થી સૌથી નજીકનું બિંદુ હોય,તો $P$ થી રેખા $3x + 4y - 2 = 0$ નું લંબ અંતર કેટલું થાય?
A
$\frac{16}{5}$
B
$4$
C
$1$
D
$\frac{7}{5}$

Solution

(C) રેખા $y = x - 3$ નો ઢાળ $m = 1$ છે.
બિંદુ $P(x_1, y_1)$ એ વક્ર $y = x^2 - x + 1$ પરનું રેખાથી સૌથી નજીકનું બિંદુ હોવાથી,$P$ આગળનો સ્પર્શક આપેલી રેખાને સમાંતર હોવો જોઈએ.
તેથી,વિકલન $\frac{dy}{dx} = 2x - 1$ એ $1$ ની બરાબર હોવું જોઈએ.
$2x_1 - 1 = 1 \implies 2x_1 = 2 \implies x_1 = 1$.
વક્રના સમીકરણમાં $x_1 = 1$ મૂકતા: $y_1 = (1)^2 - 1 + 1 = 1$.
આમ,બિંદુ $P$ એ $(1, 1)$ છે.
બિંદુ $P(1, 1)$ થી રેખા $3x + 4y - 2 = 0$ નું લંબ અંતર શોધવાનું સૂત્ર $d = \frac{|ax_1 + by_1 + c|}{\sqrt{a^2 + b^2}}$ છે.
$d = \frac{|3(1) + 4(1) - 2|}{\sqrt{3^2 + 4^2}} = \frac{|3 + 4 - 2|}{\sqrt{9 + 16}} = \frac{5}{\sqrt{25}} = \frac{5}{5} = 1$.
428
MediumMCQ
જો વક્રો $y^2 = 12x - 3$ અને $y^2 = 12 - kx$ એકબીજાને લંબરૂપે છેદે,તો વક્ર $y^2 = 12 - kx$ પરના બિંદુ $(1, b)$ આગળ ઉપ-સ્પર્શકની લંબાઈ કેટલી થાય?
A
$4$
B
$6$
C
$5$
D
$12$

Solution

(B) આપેલ વક્રો $y^2 = 12x - 3$ અને $y^2 = 12 - kx$ છે.
ધારો કે છેદબિંદુ $(x_1, y_1)$ છે.
$y^2 = 12x - 3$ માટે,$x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા,$2y \frac{dy}{dx} = 12 \implies \frac{dy}{dx} = \frac{6}{y}$. ધારો કે $m_1 = \frac{6}{y_1}$.
$y^2 = 12 - kx$ માટે,$x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા,$2y \frac{dy}{dx} = -k \implies \frac{dy}{dx} = -\frac{k}{2y}$. ધારો કે $m_2 = -\frac{k}{2y_1}$.
વક્રો લંબરૂપે છેદતા હોવાથી,$m_1 m_2 = -1 \implies (\frac{6}{y_1})(-\frac{k}{2y_1}) = -1 \implies \frac{3k}{y_1^2} = 1 \implies y_1^2 = 3k$.
છેદબિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળ,$12x_1 - 3 = 12 - kx_1 \implies x_1(12 + k) = 15 \implies x_1 = \frac{15}{12+k}$.
વળી $y_1^2 = 12 - kx_1 = 3k \implies 12 - k(\frac{15}{12+k}) = 3k \implies 12(12+k) - 15k = 3k(12+k) \implies 144 + 12k - 15k = 36k + 3k^2 \implies 3k^2 + 39k - 144 = 0 \implies k^2 + 13k - 48 = 0 \implies (k+16)(k-3) = 0$.
$k > 0$ હોવાથી,$k = 3$.
વક્ર $y^2 = 12 - 3x$ છે. $x = 1$ આગળ,$y^2 = 12 - 3(1) = 9 \implies y = 3$ ($b=3$ લેતા).
$(1, 3)$ આગળ ઢાળ $m = -\frac{3}{2(3)} = -\frac{1}{2}$ છે.
ઉપ-સ્પર્શકની લંબાઈ $|\frac{y}{dy/dx}| = |\frac{3}{-1/2}| = 6$ થાય.
429
MediumMCQ
વક્ર $\frac{x^n}{a^n}+\frac{y^n}{b^n}=2, (n \in N \text{ અને } n > 1)$ માટે,રેખા $\frac{x}{a}+\frac{y}{b}=2$ એ
A
$n$ ની તમામ કિંમતો માટે અભિલંબ છે
B
માત્ર $\operatorname{Max}\{a, b\}$ થી મોટી $n$ ની કિંમતો માટે અભિલંબ છે
C
$n$ ની તમામ કિંમતો માટે સ્પર્શક છે
D
માત્ર $\operatorname{Min}\{a, b\}$ થી મોટી $n$ ની કિંમતો માટે સ્પર્શક છે

Solution

(C) આપેલ વક્ર $\frac{x^n}{a^n} + \frac{y^n}{b^n} = 2$ છે.
બિંદુ $(a, b)$ પર,આપણે ચકાસીએ કે તે વક્ર પર છે કે નહીં: $\frac{a^n}{a^n} + \frac{b^n}{b^n} = 1 + 1 = 2$. આમ,$(a, b)$ વક્ર પર છે.
સમીકરણનું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $\frac{n x^{n-1}}{a^n} + \frac{n y^{n-1}}{b^n} \frac{dy}{dx} = 0$.
તેથી,$\frac{dy}{dx} = -\frac{x^{n-1}}{a^n} \cdot \frac{b^n}{y^{n-1}} = -\frac{b^n x^{n-1}}{a^n y^{n-1}}$.
બિંદુ $(a, b)$ પર,સ્પર્શકનો ઢાળ $m = -\frac{b^n a^{n-1}}{a^n b^{n-1}} = -\frac{b}{a}$ મળે છે.
બિંદુ $(a, b)$ પર સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - b = -\frac{b}{a}(x - a)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $ay - ab = -bx + ab$ એટલે કે $bx + ay = 2ab$ થાય છે.
$ab$ વડે ભાગતા,આપણને $\frac{x}{a} + \frac{y}{b} = 2$ મળે છે.
આમ,આ રેખા $n > 1$ ની તમામ કિંમતો માટે સ્પર્શક છે.
430
MediumMCQ
વક્ર $y=x^3-2x^2+3x-4$ એ સમક્ષિતિજ રેખા $y=-2$ ને બિંદુ $P(h, k)$ પર છેદે છે. જો આ વક્ર પર બિંદુ $P$ આગળ દોરેલો સ્પર્શક $X$-અક્ષને $(x_1, y_1)$ માં મળે,તો $x_1=$
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
-$3$

Solution

(B) આપેલ વક્ર $y=x^3-2x^2+3x-4$ અને રેખા $y=-2$ છે.
છેદબિંદુ $P(h, k)$ આગળ,$x^3-2x^2+3x-4 = -2$.
$\Rightarrow x^3-2x^2+3x-2 = 0$.
કિંમતો ચકાસતા,$x=1$ માટે,$1-2+3-2 = 0$. તેથી,બિંદુ $P$ એ $(1, -2)$ છે.
હવે,$P(1, -2)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ શોધો:
$\frac{dy}{dx} = 3x^2-4x+3$.
$x=1$ આગળ,$\frac{dy}{dx} = 3(1)^2-4(1)+3 = 3-4+3 = 2$.
$(1, -2)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - (-2) = 2(x - 1)$ છે.
$\Rightarrow y+2 = 2x-2
\Rightarrow y = 2x-4$.
આ સ્પર્શક $X$-અક્ષને જ્યાં $y=0$ હોય ત્યાં મળે છે:
$0 = 2x_1 - 4
\Rightarrow 2x_1 = 4
\Rightarrow x_1 = 2$.
431
EasyMCQ
વક્ર $y^3=4 x^5$ પર બિંદુ $(4,16)$ આગળ દોરેલા અભિલંબનું સમીકરણ શું છે?
A
$20 x+3 y=128$
B
$20 x-3 y=32$
C
$3 x-20 y+308=0$
D
$3 x+20 y=332$

Solution

(D) આપેલ વક્ર $y^3=4 x^5$ છે.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$3 y^2 \frac{d y}{d x} = 20 x^4$ મળે.
તેથી,$\frac{d y}{d x} = \frac{20 x^4}{3 y^2}$.
બિંદુ $(4, 16)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $m_t = \frac{20(4)^4}{3(16)^2} = \frac{20 \times 256}{3 \times 256} = \frac{20}{3}$ છે.
અભિલંબનો ઢાળ $m_n = -\frac{1}{m_t} = -\frac{3}{20}$ થાય.
બિંદુ $(4, 16)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $y - 16 = -\frac{3}{20}(x - 4)$ છે.
$20$ વડે ગુણતા,$20y - 320 = -3x + 12$ મળે.
પદોને ગોઠવતા,$3x + 20y = 332$ મળે છે.
432
EasyMCQ
$y=f(x)$ અને $x=g(y)$ બે વક્રો છે અને $P(x, y)$ એ બંને વક્રોનું સામાન્ય બિંદુ છે. જો $P$ આગળ,વક્ર $y=f(x)$ પર,$\frac{dy}{dx}=Q(x)$ અને તે જ બિંદુ $P$ પર વક્ર $x=g(y)$ માટે,$\frac{dx}{dy}=-Q(x)$ હોય,તો
A
બે વક્રોનો સ્પર્શક સામાન્ય છે
B
બે વક્રો વચ્ચેનો ખૂણો $45^{\circ}$ છે
C
એક વક્ર પર $P$ આગળ દોરેલો સ્પર્શક બીજા વક્ર માટે $P$ આગળ અભિલંબ છે
D
બે વક્રો ક્યારેય લંબરૂપે છેદતા નથી

Solution

(C) ધારો કે $m_1$ એ બિંદુ $P$ પર વક્ર $y=f(x)$ ના સ્પર્શકનો ઢાળ છે. આપેલ છે કે $m_1 = \frac{dy}{dx} = Q(x)$.
ધારો કે $m_2$ એ બિંદુ $P$ પર વક્ર $x=g(y)$ ના સ્પર્શકનો ઢાળ છે. આપેલ છે કે $\frac{dx}{dy} = -Q(x)$,આપણે જાણીએ છીએ કે $m_2 = \frac{dy}{dx} = \frac{1}{dx/dy} = \frac{1}{-Q(x)}$.
કારણ કે $m_1 \times m_2 = Q(x) \times \left(-\frac{1}{Q(x)}\right) = -1$,છેદબિંદુ પર સ્પર્શકોના ઢાળનો ગુણાકાર $-1$ છે.
તેથી,એક વક્ર પર $P$ આગળ દોરેલો સ્પર્શક બીજા વક્ર માટે $P$ આગળ અભિલંબ છે.
433
EasyMCQ
જો $A = \{P(\alpha, \beta) \mid \text{વક્ર } y^3 - 3xy + 2 = 0 \text{ પર } P \text{ આગળ દોરેલો સ્પર્શક સમક્ષિતિજ રેખા છે}\}$ અને $B = \{Q(a, b) \mid \text{વક્ર } y^3 - 3xy + 2 = 0 \text{ પર } Q \text{ આગળ દોરેલો સ્પર્શક શિરોલંબ રેખા છે}\}$,તો $n(A) + n(B) = $
A
$12$
B
$1$
C
$0$
D
$4$

Solution

(B) આપેલ વક્ર: $y^3 - 3xy + 2 = 0$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $3y^2 \frac{dy}{dx} - 3y - 3x \frac{dy}{dx} = 0$.
$\frac{dy}{dx} (3y^2 - 3x) = 3y \implies \frac{dy}{dx} = \frac{y}{y^2 - x}$.
સમક્ષિતિજ સ્પર્શક માટે,$\frac{dy}{dx} = 0 \implies y = 0$.
$y = 0$ ને વક્રના સમીકરણમાં મૂકતા: $0^3 - 3x(0) + 2 = 0 \implies 2 = 0$,જે અશક્ય છે. તેથી,$n(A) = 0$.
શિરોલંબ સ્પર્શક માટે,$\frac{dy}{dx} = \infty \implies y^2 - x = 0 \implies x = y^2$.
$x = y^2$ ને વક્રના સમીકરણમાં મૂકતા: $y^3 - 3(y^2)y + 2 = 0 \implies y^3 - 3y^3 + 2 = 0 \implies -2y^3 = -2 \implies y^3 = 1 \implies y = 1$.
જો $y = 1$ હોય,તો $x = 1^2 = 1$. બિંદુ $(1, 1)$ મળે છે. તેથી,$n(B) = 1$.
આમ,$n(A) + n(B) = 0 + 1 = 1$.
434
EasyMCQ
વક્ર $x=2(\cos 2t + t \sin 2t)$,$y=4(\sin 2t - t \cos 2t)$ પર $t=\frac{\pi}{4}$ આગળ દોરેલા અભિલંબની લંબાઈ શોધો.
A
$\frac{4}{\pi} \sqrt{1+\pi^2}$
B
$4 \sqrt{1+\pi^2}$
C
$4 \pi$
D
$\frac{4}{\pi}$

Solution

(B) આપેલ વક્ર $x = 2(\cos 2t + t \sin 2t)$ અને $y = 4(\sin 2t - t \cos 2t)$ છે.
પ્રથમ,વિકલિતો $\frac{dx}{dt}$ અને $\frac{dy}{dt}$ શોધો:
$\frac{dx}{dt} = 2(-2 \sin 2t + \sin 2t + 2t \cos 2t) = 2(2t \cos 2t - \sin 2t)$.
$\frac{dy}{dt} = 4(2 \cos 2t - \cos 2t + 2t \sin 2t) = 4(\cos 2t + 2t \sin 2t)$.
$t = \frac{\pi}{4}$ આગળ:
$\frac{dx}{dt} = 2(2(\frac{\pi}{4}) \cos \frac{\pi}{2} - \sin \frac{\pi}{2}) = 2(0 - 1) = -2$.
$\frac{dy}{dt} = 4(\cos \frac{\pi}{2} + 2(\frac{\pi}{4}) \sin \frac{\pi}{2}) = 4(0 + \frac{\pi}{2}) = 2\pi$.
તેથી,સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{dy}{dx} = \frac{dy/dt}{dx/dt} = \frac{2\pi}{-2} = -\pi$.
અભિલંબનો ઢાળ $-\frac{1}{dy/dx} = \frac{1}{\pi}$ થાય.
$t = \frac{\pi}{4}$ આગળ,$y = 4(\sin \frac{\pi}{2} - \frac{\pi}{4} \cos \frac{\pi}{2}) = 4(1 - 0) = 4$.
અભિલંબની લંબાઈ $|y| \sqrt{1 + (\frac{dy}{dx})^2} = |4| \sqrt{1 + (-\pi)^2} = 4 \sqrt{1 + \pi^2}$ થાય.
435
DifficultMCQ
જો વક્ર $y=\cos (x+y), -1 \leq x \leq 1+\pi$ પર દોરેલા સ્પર્શકનું સમીકરણ $x+2y=k$ હોય,તો $k=$
A
$1$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{2}$
D
$2$

Solution

(C) આપેલ વક્ર $y = \cos(x+y)$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{dy}{dx} = -\sin(x+y) \cdot (1 + \frac{dy}{dx})$
$\frac{dy}{dx} (1 + \sin(x+y)) = -\sin(x+y)$
$\frac{dy}{dx} = \frac{-\sin(x+y)}{1 + \sin(x+y)}$
સ્પર્શકનું સમીકરણ $x + 2y = k$ છે,જેને $y = -\frac{1}{2}x + \frac{k}{2}$ તરીકે લખી શકાય.
સ્પર્શકનો ઢાળ $m = -\frac{1}{2}$ છે.
ઢાળને સરખાવતા: $\frac{-\sin(x+y)}{1 + \sin(x+y)} = -\frac{1}{2}$
$2\sin(x+y) = 1 + \sin(x+y)$
$\sin(x+y) = 1$
કારણ કે $\sin(x+y) = 1$,તેથી $y = \cos(x+y) = \cos(\frac{\pi}{2} + 2n\pi) = 0$.
$y = 0$ ને $\sin(x+y) = 1$ માં મૂકતા,આપણને $\sin(x) = 1$ મળે છે,તેથી $x = \frac{\pi}{2}$.
હવે,$x = \frac{\pi}{2}$ અને $y = 0$ ને સ્પર્શકના સમીકરણ $x + 2y = k$ માં મૂકતા:
$\frac{\pi}{2} + 2(0) = k$
$k = \frac{\pi}{2}$.
436
MediumMCQ
વક્ર $y = x^3 - 10x^2 + 31x - 30$ પરના બિંદુ $P$ આગળ દોરેલા અભિલંબનો ઢાળ $-\frac{1}{14}$ છે. જો $P$ નો $x$-યામ પૂર્ણાંક હોય,તો બિંદુ $P$ આગળના સ્પર્શકનો $x$-અંતઃખંડ શોધો.
A
$-\frac{11}{7}$
B
$22$
C
$\frac{11}{7}$
D
$-22$

Solution

(C) આપેલ વક્ર $y = x^3 - 10x^2 + 31x - 30$ છે.
પ્રથમ,વિકલન મેળવો: $\frac{dy}{dx} = 3x^2 - 20x + 31$.
અભિલંબનો ઢાળ $-\frac{1}{\frac{dy}{dx}}$ દ્વારા મળે છે.
તેને $-\frac{1}{14}$ સાથે સરખાવતા:
$-\frac{1}{3x^2 - 20x + 31} = -\frac{1}{14} \implies 3x^2 - 20x + 31 = 14$.
$3x^2 - 20x + 17 = 0$.
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા: $(3x - 17)(x - 1) = 0$.
આથી $x = 1$ અથવા $x = \frac{17}{3}$ મળે.
પ્રશ્ન મુજબ $x$ પૂર્ણાંક હોવાથી,આપણે $x = 1$ લઈશું.
$x = 1$ ને વક્રના સમીકરણમાં મૂકતા: $y = (1)^3 - 10(1)^2 + 31(1) - 30 = 1 - 10 + 31 - 30 = -8$.
તેથી,બિંદુ $P$ એ $(1, -8)$ છે.
$x = 1$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{dy}{dx} = 3(1)^2 - 20(1) + 31 = 14$ છે.
સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - (-8) = 14(x - 1) \implies y + 8 = 14x - 14 \implies y = 14x - 22$ છે.
$x$-અંતઃખંડ માટે,$y = 0$ લેતા: $0 = 14x - 22 \implies 14x = 22 \implies x = \frac{22}{14} = \frac{11}{7}$.
437
EasyMCQ
જો વક્ર $y=f(x)$ પરના કોઈપણ બિંદુ $(x, y)$ આગળ દોરેલા સ્પર્શકનો ઢાળ $3x^2-5$ હોય અને $f(1)=2$ હોય,તો વક્ર $y=f(x)$ ને $(1, 2)$ આગળનો સ્પર્શક વક્રને કયા બિંદુએ છેદે છે?
A
$(2, 0)$
B
$(-2, 8)$
C
$(3, -2)$
D
$(-1, 6)$

Solution

(B) આપેલ છે કે $\frac{dy}{dx} = 3x^2 - 5$.
બંને બાજુ સંકલન કરતા,$y = \int (3x^2 - 5) dx = x^3 - 5x + C$.
$f(1) = 2$ હોવાથી,$2 = 1^3 - 5(1) + C$,જે આપણને $2 = 1 - 5 + C$ આપે છે,તેથી $C = 6$.
આમ,વક્રનું સમીકરણ $y = x^3 - 5x + 6$ છે.
$(1, 2)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $\left. \frac{dy}{dx} \right|_{(1, 2)} = 3(1)^2 - 5 = -2$ છે.
$(1, 2)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - 2 = -2(x - 1)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $y = -2x + 4$ થાય છે.
છેદબિંદુ શોધવા માટે,વક્રના સમીકરણને સ્પર્શકના સમીકરણ સાથે સરખાવતા: $x^3 - 5x + 6 = -2x + 4$.
આનું સાદું રૂપ $x^3 - 3x + 2 = 0$ થાય છે.
ઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા,આપણને $(x - 1)^2(x + 2) = 0$ મળે છે.
ઉકેલ $x = 1$ અને $x = -2$ છે.
$x = 1$ માટે,$y = 2$ (સ્પર્શબિંદુ).
$x = -2$ માટે,$y = -2(-2) + 4 = 8$.
તેથી,સ્પર્શક વક્રને $(-2, 8)$ બિંદુએ છેદે છે.
438
EasyMCQ
$h, k \in N$ માટે,ધારો કે $P(h, k)$ એ વક્રો $x^2 y - x^3 = 8$ અને $y^3 - x y^2 = 32$ નું છેદબિંદુ છે. જો $P$ આગળ આ બે વક્રો વચ્ચેનો લઘુકોણ $\theta$ હોય,તો $\tan \theta =$
A
$\frac{27}{11}$
B
$\frac{1}{3}$
C
$\frac{\pi}{2}$
D
$3$

Solution

(D) આપેલ વક્રો $x^2 y - x^3 = 8$ $(1)$ અને $y^3 - x y^2 = 32$ $(2)$ છે.
$(1)$ નું $x$ ની સાપેક્ષ વિકલન કરતા: $x^2 \frac{dy}{dx} + 2xy - 3x^2 = 0 \Rightarrow \frac{dy}{dx} = \frac{3x^2 - 2xy}{x^2} = 3 - 2(\frac{y}{x}) = m_1$.
$(2)$ નું $x$ ની સાપેક્ષ વિકલન કરતા: $3y^2 \frac{dy}{dx} - (x \cdot 2y \frac{dy}{dx} + y^2) = 0 \Rightarrow \frac{dy}{dx}(3y^2 - 2xy) = y^2 \Rightarrow \frac{dy}{dx} = \frac{y^2}{3y^2 - 2xy} = \frac{y}{3y - 2x} = m_2$.
$(2)$ ને $(1)$ વડે ભાગતા: $\frac{y^2(y - x)}{x^2(y - x)} = \frac{32}{8} = 4 \Rightarrow \frac{y^2}{x^2} = 4 \Rightarrow y = 2x$ (કારણ કે $h, k \in N$).
$y = 2x$ ને $(1)$ માં મૂકતા: $x^2(2x) - x^3 = 8 \Rightarrow x^3 = 8 \Rightarrow x = 2$. તેથી,$y = 4$.
$P(2, 4)$ આગળ,$m_1 = 3 - 2(\frac{4}{2}) = 3 - 4 = -1$.
$P(2, 4)$ આગળ,$m_2 = \frac{4}{3(4) - 2(2)} = \frac{4}{12 - 4} = \frac{4}{8} = \frac{1}{2}$.
વક્રો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ એ $\tan \theta = |\frac{m_2 - m_1}{1 + m_1 m_2}| = |\frac{1/2 - (-1)}{1 + (-1)(1/2)}| = |\frac{3/2}{1/2}| = 3$ દ્વારા મળે છે.
439
EasyMCQ
ધારો કે $m$ એ વક્ર $x = t^2 - 7t + 7, y = t^2 - 4t - 10$ પર $(1, 2)$ બિંદુએ દોરેલા અભિલંબ $L$ નો ઢાળ છે અને $ax + by + c = 0$ એ અભિલંબ $L$ નું સમીકરણ છે. જો $(a, b, c)$ નો ગુ.સા.અ. $1$ હોય,તો $m(a + b + c) =$
A
$8$
B
$\frac{-64}{5}$
C
$-8$
D
$5$

Solution

(D) આપેલ વક્ર $x = t^2 - 7t + 7$ અને $y = t^2 - 4t - 10$ છે.
પ્રથમ,વિકલિત $\frac{dy}{dx}$ શોધો:
$\frac{dx}{dt} = 2t - 7$ અને $\frac{dy}{dt} = 2t - 4$.
તેથી,$\frac{dy}{dx} = \frac{2t - 4}{2t - 7}$.
$(1, 2)$ બિંદુએ,$t^2 - 7t + 7 = 1 \implies t^2 - 7t + 6 = 0 \implies (t-1)(t-6) = 0$,તેથી $t = 1$ અથવા $t = 6$.
વળી,$t^2 - 4t - 10 = 2 \implies t^2 - 4t - 12 = 0 \implies (t-6)(t+2) = 0$,તેથી $t = 6$ અથવા $t = -2$.
સામાન્ય કિંમત $t = 6$ છે.
$t = 6$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{2(6) - 4}{2(6) - 7} = \frac{8}{5}$ છે.
અભિલંબનો ઢાળ $m = -\frac{1}{8/5} = -\frac{5}{8}$ થાય.
$(1, 2)$ બિંદુએ અભિલંબનું સમીકરણ $y - 2 = -\frac{5}{8}(x - 1)$ છે.
$8y - 16 = -5x + 5 \implies 5x + 8y - 21 = 0$.
અહીં $a = 5, b = 8, c = -21$. $(5, 8, -21)$ નો ગુ.સા.અ. $1$ છે.
તેથી $a + b + c = 5 + 8 - 21 = -8$.
અંતે,$m(a + b + c) = (-\frac{5}{8})(-8) = 5$.
440
EasyMCQ
જો $2$ ઢાળ ધરાવતી રેખા વક્ર $y=x^4-6x^3+13x^2-10x+5$ ને બિંદુઓ $P(x_1, y_1)$ અને $Q(x_2, y_2)$ આગળ સ્પર્શક હોય,જ્યાં $x_1, x_2 \in \mathbb{N}$,તો $x_1x_2 - y_1y_2 =$
A
$17$
B
$3$
C
$-17$
D
$-13$

Solution

(D) આપેલ વક્ર $y = x^4 - 6x^3 + 13x^2 - 10x + 5$ છે.
સ્પર્શકનો ઢાળ વિકલન $\frac{dy}{dx} = 4x^3 - 18x^2 + 26x - 10$ દ્વારા મળે છે.
સ્પર્શકનો ઢાળ $2$ હોવાથી,$\frac{dy}{dx} = 2$ લેતા:
$4x^3 - 18x^2 + 26x - 10 = 2$
$4x^3 - 18x^2 + 26x - 12 = 0$
$2$ વડે ભાગતા,$2x^3 - 9x^2 + 13x - 6 = 0$ મળે છે.
અવયવ પાડતા $(x-1)(x-2)(2x-3) = 0$ મળે છે.
ઉકેલો $x = 1, x = 2, x = 1.5$ છે.
$x_1, x_2 \in \mathbb{N}$ હોવાથી,આપણે $x_1 = 1$ અને $x_2 = 2$ લઈએ છીએ.
$x_1 = 1$ માટે,$y_1 = 1^4 - 6(1)^3 + 13(1)^2 - 10(1) + 5 = 3$.
$x_2 = 2$ માટે,$y_2 = 2^4 - 6(2)^3 + 13(2)^2 - 10(2) + 5 = 5$.
આમ,$x_1x_2 - y_1y_2 = (1 \times 2) - (3 \times 5) = 2 - 15 = -13$.
441
EasyMCQ
વક્ર $\sin y = \sqrt{3} x \sin \left(\frac{\pi}{6} + y\right)$ માટે $x = 0$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ શોધો.
A
$2x + \sqrt{3}y = 0$
B
$2x + y = 0$
C
$x + 2y = 0$
D
$\sqrt{3}x + 2y = 0$

Solution

(A) આપેલ વક્રનું સમીકરણ $\sin y = \sqrt{3} x \sin \left(\frac{\pi}{6} + y\right) \quad (i)$ છે.
$x = 0$ લેતા,$\sin y = 0$,જેનો અર્થ છે કે $y = 0$.
હવે,સમીકરણ $(i)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\cos y \frac{dy}{dx} = \sqrt{3} \sin \left(\frac{\pi}{6} + y\right) + \sqrt{3} x \cos \left(\frac{\pi}{6} + y\right) \frac{dy}{dx}$.
બિંદુ $(0, 0)$ આગળ,$x = 0$ અને $y = 0$ મૂકતા:
$\cos(0) \frac{dy}{dx} = \sqrt{3} \sin \left(\frac{\pi}{6} + 0\right) + \sqrt{3}(0) \cos \left(\frac{\pi}{6} + 0\right) \frac{dy}{dx}$.
$1 \cdot \frac{dy}{dx} = \sqrt{3} \sin \left(\frac{\pi}{6}\right) = \sqrt{3} \cdot \frac{1}{2} = \frac{\sqrt{3}}{2}$.
આમ,સ્પર્શકનો ઢાળ $m_t = \frac{\sqrt{3}}{2}$ છે.
અભિલંબનો ઢાળ $m_n = -\frac{1}{m_t} = -\frac{1}{\frac{\sqrt{3}}{2}} = -\frac{2}{\sqrt{3}}$.
બિંદુ $(0, 0)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $y - y_1 = m_n(x - x_1)$ મુજબ:
$y - 0 = -\frac{2}{\sqrt{3}}(x - 0)$.
$\sqrt{3}y = -2x$,જેનું સાદું રૂપ $2x + \sqrt{3}y = 0$ થાય છે.
442
MediumMCQ
$y=x^2$ એ આપેલ વક્ર છે. કલ્પના કરો કે આ વક્રને ધન $X$-અક્ષ પર '$a$' એકમ અંતર સુધી ખસેડવામાં આવે છે. જો બે સ્થાનો પર વક્રો વચ્ચેનો લઘુકોણ $\theta$ હોય,તો
A
$\theta=\frac{\pi}{2}$
B
$\tan \theta=\frac{2|a|}{\left|1-a^2\right|}$
C
$\cos \theta=\frac{2|a|}{\left|1-a^2\right|}$
D
$\theta=0$

Solution

(B) આપેલ વક્ર $y=x^2$ છે. જ્યારે તેને ધન $X$-અક્ષ પર '$a$' એકમ ખસેડવામાં આવે છે,ત્યારે નવો વક્ર $y=(x-a)^2$ બને છે.
છેદબિંદુ શોધવા માટે,આપણે સમીકરણોને સરખાવીએ:
$x^2 = (x-a)^2$
$x^2 = x^2 - 2ax + a^2$
$2ax = a^2$
$a \neq 0$ હોવાથી,આપણને $x = \frac{a}{2}$ મળે છે.
$x = \frac{a}{2}$ ને $y=x^2$ માં મૂકતા,$y = \frac{a^2}{4}$ મળે છે.
છેદબિંદુ $(\frac{a}{2}, \frac{a^2}{4})$ છે.
હવે,આ બિંદુએ સ્પર્શકોના ઢાળ શોધીએ:
$y=x^2$ માટે,$\frac{dy}{dx} = 2x$. $x=\frac{a}{2}$ આગળ,$m_1 = 2(\frac{a}{2}) = a$.
$y=(x-a)^2$ માટે,$\frac{dy}{dx} = 2(x-a)$. $x=\frac{a}{2}$ આગળ,$m_2 = 2(\frac{a}{2}-a) = -a$.
વક્રો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ નીચે મુજબ મળે છે:
$\tan \theta = \left| \frac{m_1 - m_2}{1 + m_1 m_2} \right| = \left| \frac{a - (-a)}{1 + (a)(-a)} \right| = \left| \frac{2a}{1 - a^2} \right| = \frac{2|a|}{|1 - a^2|}$.
આમ,વિકલ્પ $(b)$ સાચો છે.
443
MediumMCQ
જો $\theta$ એ વક્રો $x^2-y^2=4$ અને $y^2=3x$ વચ્ચેનો ખૂણો હોય,તો $\tan \theta=$
A
$\frac{5}{3 \sqrt{3}}$
B
$\frac{5}{6 \sqrt{3}}$
C
$\frac{5}{18}$
D
$\frac{5}{6}$

Solution

(B) આપેલ વક્રો $x^2-y^2=4$ અને $y^2=3x$ છે.
પ્રથમ સમીકરણમાં $y^2=3x$ મૂકતા: $x^2-3x-4=0$.
$(x-4)(x+1)=0$. $y^2=3x$ હોવાથી $x$ ધન હોવો જોઈએ,તેથી $x=4$.
ત્યારબાદ $y^2=12$,તેથી $y=\pm 2\sqrt{3}$. છેદબિંદુ $(4, 2\sqrt{3})$ લો.
$x^2-y^2=4$ માટે,$x$ ની સાપેક્ષ વિકલન કરતા: $2x-2y \frac{dy}{dx}=0 \implies \frac{dy}{dx}=\frac{x}{y}$.
$(4, 2\sqrt{3})$ આગળ,$m_1 = \frac{4}{2\sqrt{3}} = \frac{2}{\sqrt{3}}$.
$y^2=3x$ માટે,$x$ ની સાપેક્ષ વિકલન કરતા: $2y \frac{dy}{dx}=3 \implies \frac{dy}{dx}=\frac{3}{2y}$.
$(4, 2\sqrt{3})$ આગળ,$m_2 = \frac{3}{2(2\sqrt{3})} = \frac{3}{4\sqrt{3}} = \frac{\sqrt{3}}{4}$.
$\tan \theta = \left| \frac{m_1-m_2}{1+m_1 m_2} \right| = \left| \frac{\frac{2}{\sqrt{3}}-\frac{\sqrt{3}}{4}}{1+(\frac{2}{\sqrt{3}})(\frac{\sqrt{3}}{4})} \right| = \left| \frac{\frac{8-3}{4\sqrt{3}}}{1+\frac{1}{2}} \right| = \left| \frac{5}{4\sqrt{3}} \times \frac{2}{3} \right| = \frac{5}{6\sqrt{3}}$.

Applications of Derivatives — Tangent and Normal · Frequently Asked Questions

1Are these Applications of Derivatives questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Applications of Derivatives Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.