The Pistil, Megasporangium (ovule) and Embryo sac Questions in Gujarati

(D) સ્ત્રીકેસરચક્ર એ પુષ્પનો માદા પ્રજનન ભાગ છે, જે એક અથવા વધુ સ્ત્રીકેસર (pistils) ધરાવે છે.
દરેક સ્ત્રીકેસર ત્રણ ભાગોનું બનેલું હોય છે: પરાગાસન, પરાગવાહિની અને અંડાશય.
$1$. $\text{પરાગાસન}$ (Stigma) એ પરાગરજ માટે ગ્રહણશીલ સપાટી તરીકે કાર્ય કરે છે.
$2$. $\text{પરાગવાહિની}$ (Style) એ પરાગાસનની નીચે આવેલો લાંબો અને પાતળો ભાગ છે.
$3$. $\text{અંડાશય}$ (Ovary) એ નીચેનો ફૂલેલો ભાગ છે જે અંડકો ધરાવે છે.
તેથી, જે ભાગ પરાગરજને ગ્રહણ કરે છે તેને $\text{પરાગાસન}$ કહેવાય છે.

(B) લાક્ષણિક આવૃત બીજધારી વનસ્પતિના પરિપક્વ માદા જન્યુજનક (ભ્રૂણપુટ) માં, અંડતલીય છેડે $3$ પ્રતિધ્રુવીય કોષો, અંડછિદ્રીય છેડે $2$ સહાયક કોષો અને $1$ અંડકોષ, તથા મધ્યમાં $2$ ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો ધરાવતો $1$ મોટો મધ્યસ્થ કોષ હોય છે.
જોકે તેમાં $8$ કોષકેન્દ્રો હોય છે, પરંતુ $2$ ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રોના જોડાણથી એક દ્વિકીય દ્વિતીયક કોષકેન્દ્ર બને છે, જેના પરિણામે કુલ $7$ કોષો જોવા મળે છે.
તેથી, પરિપક્વ ભ્રૂણપુટ $7$-કોષીય અને $8$-કોષકેન્દ્રીય હોય છે.

(A) એક લાક્ષણિક $8$-કોષકેન્દ્રીય ભ્રૂણપુટમાં,અંડછિદ્ર તરફ ચાર કોષકેન્દ્રો અને અંડતલ તરફ ચાર કોષકેન્દ્રો હોય છે.
અંડછિદ્ર તરફના ચતુષ્કમાંથી એક કોષકેન્દ્ર અને અંડતલ તરફના ચતુષ્કમાંથી એક કોષકેન્દ્ર ભ્રૂણપુટના કેન્દ્રમાં સ્થળાંતર કરે છે.
આ બે કોષકેન્દ્રોને ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો (polar nuclei) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જે અંતે જોડાઈને એક દ્વિકીય દ્વિતીયક કોષકેન્દ્ર બનાવે છે.

(A) ભ્રૂણપુટ (માદા જન્યુજનક) ના વિકાસનો ક્રમ નીચે મુજબ છે:
$1$. પ્રદેહમાં આર્કેસ્પોરિયલ કોષનું વિભેદન થાય છે.
$2$. તે મહાબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$3$. $MMC$ અર્ધીકરણ પામીને ચાર એકકીય મહાબીજાણુઓ બનાવે છે.
$4$. ત્રણ મહાબીજાણુઓ નાશ પામે છે અને બાકી રહેલ સક્રિય મહાબીજાણુ સમવિભાજન દ્વારા ભ્રૂણપુટમાં વિકસે છે.

(A) મહાબીજાણુજનન અને મહાજન્યુજનનની પ્રક્રિયા નીચે મુજબના ક્રમમાં થાય છે:
$1$. મહાબીજાણુ માતૃકોષોનું વિભેદન $(i)$.
$2$. મહાબીજાણુ માતૃકોષનું અર્ધીકરણ $(ii)$.
$3$. રેખીય ચતુષ્કનું નિર્માણ $(iii)$.
$4$. $3$ મહાબીજાણુઓનું અધઃપતન $(v)$.
$5$. સક્રિય મહાબીજાણુનું સમભાજન $(iv)$.
$6$. ભ્રૂણપુટનું નિર્માણ $(vi)$.
$7$. ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રોનું જોડાણ $(vii)$.
તેથી,સાચો ક્રમ $(i), (ii), (iii), (v), (iv), (vi), (vii)$ છે.

(C) . $Obturator$ એ બીજાંડના અંડકછિદ્રની નજીક આવેલી એક વિશિષ્ટ પેશી રચના છે. તે પરાગનલિકાની વૃદ્ધિને અંડકછિદ્ર તરફ દોરીને માર્ગદર્શન આપે છે,જે ફલનની પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવા માટે એક પુલ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) અંડછિદ્ર એ બીજાંડના અંડકાવરણોમાં આવેલું એક નાનું છિદ્ર છે.
ફલનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,પરાગનલિકા આ અંડછિદ્ર દ્વારા બીજાંડમાં પ્રવેશ કરે છે જેથી નર જન્યુઓ ભ્રૂણપુટ સુધી પહોંચી શકે.
આથી,તે પરાગનલિકાને બીજાંડમાં પ્રવેશવામાં મદદ કરે છે.

(B) ભ્રૂણપુટમાં વિવિધ પ્રકારના કોષો આવેલા હોય છે.
સહાયક કોષો એકકીય $(n)$ હોય છે.
પ્રતિધ્રુવીય કોષો એકકીય $(n)$ હોય છે.
અંડકોષ એકકીય $(n)$ હોય છે.
મધ્યસ્થ કોષમાં દ્વિતીય કોષકેન્દ્ર હોય છે જે ફલન પહેલાં દ્વિતીય $(2n)$ હોય છે.
તેથી,પ્રતિધ્રુવીય કોષો એકકીય હોય છે તે વિધાન સાચું છે.

(A) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓના ભ્રૂણપુટમાં,બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો મધ્યમાં સ્થળાંતર કરે છે. આ બંને કોષકેન્દ્રો જોડાઈને એક દ્વિતીય $(2n)$ કોષકેન્દ્ર બનાવે છે,જેને દ્વિતીય કોષકેન્દ્ર અથવા નિશ્ચિત કોષકેન્દ્ર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,દ્વિતીય કોષકેન્દ્ર દ્વિતીય $(2n)$ હોય છે.

(C) એકવિધ જીવનચક્રમાં,યુગ્મનજ (zygote) અર્ધીકરણ પામીને ચાર એકકીય કોષો (અથવા કોષકેન્દ્રો) ઉત્પન્ન કરે છે. સામાન્ય રીતે,આ ચાર એકકીય કોષો નવા સજીવોમાં વિકસે છે. જો કે,જો આ પ્રશ્ન એવા વિશિષ્ટ જૈવિક સંદર્ભમાં હોય જ્યાં અર્ધીકરણ પછી કોષોનો નાશ થતો હોય (જેમ કે આવૃત બીજધારીઓમાં મહાબીજાણુજનન),તો તેમાં ચારમાંથી ત્રણ કોષકેન્દ્રો નાશ પામે છે અને માત્ર એક જ સક્રિય રહે છે. તેથી,આ પ્રશ્નનો સાચો જવાબ $3$ છે.

(A) $Thuja$ માં $Orthotropous$ (ઋજુ) પ્રકારના અંડક જોવા મળે છે.
$Orthotropous$ અંડકમાં અંડછિદ્ર,અંડતલ અને અંડનાલ એક સીધી ઉભી રેખામાં હોય છે.
આ અંડકનો સૌથી આદિ પ્રકાર માનવામાં આવે છે અને તે $Thuja$ અને $Cycas$ જેવા અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે.

(C) અનાવૃત બીજધારીઓમાં,મહાબીજાણુંધાની એ એવી રચના છે જે મહાબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
આવૃત બીજધારીઓમાં,અંડક એ એવી રચના છે જે મહાબીજાણુંધાની (પ્રદેહ) ધરાવે છે અને તે માદા જન્યુજનક (female gametophyte) ના વિકાસ માટે જવાબદાર છે.
તેથી,મહાબીજાણુંધાનીને આવૃત બીજધારીઓના અંડક સાથે સરખાવી શકાય છે.

(B) સ્ત્રીકેસર અથવા સ્ત્રીકેસરચક્ર એ પુષ્પનો માદા પ્રજનન અંગ છે. તે મુખ્ય ત્રણ ભાગોનું બનેલું છે:
$1$. પરાગાસન: પરાગરજને ગ્રહણ કરતી સપાટી.
$2$. પરાગવાહિની: પરાગાસનને બીજાશય સાથે જોડતી લાંબી નલિકા.
$3$. બીજાશય: અંડક ધરાવતો ફૂલેલો નીચેનો ભાગ.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,પરાગવાહિની એ સ્ત્રીકેસરનો ભાગ છે. તંતુ,પરાગાશય અને યોજી એ પુંકેસર (પુકેસરચક્ર) ના ભાગો છે.

(D) સ્ત્રીકેસર અથવા સ્ત્રીકેસરચક્ર, જે પુષ્પનો માદા પ્રજનન ભાગ છે, તે ત્રણ મુખ્ય ભાગો ધરાવે છે:
$1$. $\text{પરાગાસન}$ $(Stigma)$: પરાગરજને ગ્રહણ કરતી સપાટી.
$2$. $\text{પરાગવાહિની}$ $(Style)$: પરાગાસનને બીજાશય સાથે જોડતી લાંબી નલિકા.
$3$. $\text{બીજાશય}$ $(Ovary)$: નીચેનો ફૂલેલો ભાગ જેમાં અંડકો આવેલા હોય છે.

(A) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,મહાબીજાણુધાનીને ટેકનિકલ રીતે અંડક (ovule) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
અંડકની અંદર,મહાબીજાણુ માતૃકોષ અર્ધીકરણ પામીને મહાબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,જેમાંથી એક વિકસીને ભ્રૂણપુટ (માદા જન્યુજનક) બનાવે છે.
તેથી,મહાબીજાણુધાની એ અંડકનું પર્યાયવાચી નામ છે.

(C) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,બીજાંડકાય એ અંડકનો મધ્યસ્થ ભાગ છે,જે પોષક પેશીઓનો બનેલો હોય છે.
તે એક અથવા બે રક્ષણાત્મક સ્તરો દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે જેને બીજાંડાવરણો કહેવામાં આવે છે.
આ સંપૂર્ણ રચના,જેમાં બીજાંડકાય,બીજાંડાવરણો અને અંડકદંડનો સમાવેશ થાય છે,તેને સામૂહિક રીતે અંડક (મહાબીજાણુધાની) કહેવામાં આવે છે.

(B) વનસ્પતિ વિજ્ઞાનમાં,અંડક એ રચના છે જે માદા પ્રજનન કોષો ઉત્પન્ન કરે છે અને ધરાવે છે.
બાહ્યાકાર અને વિકાસની દ્રષ્ટિએ,અંડક એ મહાબીજાણુધાનીને સમાન છે,જે એવી રચના છે જ્યાં મહાબીજાણુઓ ઉત્પન્ન થાય છે.
આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,અંડક બીજાશય દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે,જ્યારે અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં તે ખુલ્લું હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ (મહાબીજાણુધાની) છે.

(D) $\text{સ્પર્મેટોફાયટા}$ (બીજધારી વનસ્પતિઓ, જેમાં અનાવૃત બીજધારી અને આવૃત બીજધારીનો સમાવેશ થાય છે) માં માદા જન્યુજનક મુક્તજીવી હોતું નથી।
તેના બદલે, તે મહાબીજાણુધાની (અંડક) ની અંદર જળવાઈ રહે છે, જે બીજાણુજનકનો એક ભાગ છે।
આ જાળવણી એક મહત્વપૂર્ણ ઉત્ક્રાંતિ અનુકૂલન છે જે વિકાસશીલ ભ્રૂણને સુરક્ષિત કરે છે અને બીજધારી રચનાઓની અંદર સફળ ફલનની ખાતરી કરે છે।

(D) મોટાભાગની આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,ભ્રૂણપોષનો વિકાસ એક સક્રિય મહાબીજાણુમાંથી થાય છે. આને એકબીજાણુક વિકાસ કહેવામાં આવે છે. ભ્રૂણપોષના વિકાસનો સૌથી સામાન્ય પ્રકાર $Polygonum$ પ્રકાર છે,જેમાં સક્રિય મહાબીજાણુ $3$ ક્રમિક સમભાજન પામીને $8$-કોષકેન્દ્રીય રચના બનાવે છે. તેથી,તેને $Monosporic-Polygonum$ પ્રકાર કહેવામાં આવે છે.

(B) $Capsella$ માં ભ્રૂણપૂટનો વિકાસ $Polygonum$ પ્રકારનો હોય છે.
આ પ્રકારમાં,સક્રિય મહાબીજાણુ ત્રણ ક્રમિક મુક્ત કોષકેન્દ્રીય સમભાજન પામીને $8$-કોષકેન્દ્રીય રચના બનાવે છે.
ભ્રૂણપૂટ એક જ સક્રિય મહાબીજાણુમાંથી વિકસતો હોવાથી,તેને $Monosporic$ (એકબીજાણુક) ભ્રૂણપૂટ કહેવામાં આવે છે.

(C) મકાઈમાં,ડુંડાના છેડેથી બહાર લટકતા લાંબા,તંતુમય બંધારણો એ $styles$ (પરાગવાહિની) અને $stigmas$ (પરાગાસન) છે. આ બંધારણોને સામૂહિક રીતે 'કોર્ન સિલ્ક' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. $style$ એ સ્ત્રીકેસરનો એક લંબાયેલો ભાગ છે જે $stigma$ ને $ovary$ સાથે જોડે છે. મકાઈમાં,પવન દ્વારા આવતા પરાગરજને પકડવા માટે આ $styles$ ખૂબ લાંબા હોય છે.

(B) અધોમુખી અંડક એ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતો સૌથી સામાન્ય પ્રકારનો અંડક છે. આ પ્રકારના અંડકમાં,વિકાસ દરમિયાન અંડકનો મુખ્ય ભાગ સંપૂર્ણપણે ઉલટો થઈ જાય છે,જેથી બીજછિદ્ર અંડકવૃંત (funicle) ની ખૂબ નજીક આવી જાય છે. પરિણામે,બીજછિદ્ર નીચેની તરફ જરાયુ (placenta) ની દિશામાં રહે છે.

(D) તંતુમય પ્રસાધન એ ભ્રૂણપુટના અંડછિદ્રીય છેડે આવેલા સહાયકકોષોની કોષદીવાલનું વિશિષ્ટ જાડું બનેલું બંધારણ છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય પરાગનલિકાને સહાયકકોષમાં પ્રવેશવા માટે માર્ગદર્શન પૂરું પાડવાનું છે.

(B) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પ્રદેહ પેશીના વિકાસ અને જથ્થાના આધારે અંડકનું વર્ગીકરણ કરવામાં આવે છે.
$1$. $Crassinucellate$ અંડક: આ પ્રકારમાં પ્રાથમિક પરિઘવર્તી કોષ બને છે,જેના પરિણામે પ્રદેહ પેશી જાડી અને બહુસ્તરીય હોય છે.
$2$. $Tenuinucellate$ અંડક: આ પ્રકારમાં પ્રાથમિક પરિઘવર્તી કોષ બનતો નથી,અને પ્રદેહ પેશી પાતળી રહે છે,જે ભ્રૂણપુટની આસપાસ માત્ર એક જ સ્તર ધરાવે છે.
તેથી,એકસ્તરીય પ્રદેહ ધરાવતા અંડકને $Tenuinucellate$ કહેવામાં આવે છે.

(C) $Amphitropous$ (વક્ર અંડક) માં,અંડકનું વળાંક એટલું સ્પષ્ટ હોય છે કે ભ્રૂણપુટ ઘોડાની નાળ જેવો આકાર ધારણ કરે છે. આ વળાંકને કારણે,અંડનાળ અને અંડછિદ્ર એકબીજાની ખૂબ નજીક આવી જાય છે. આ $Amphitropous$ અંડકનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે,જે સામાન્ય રીતે $Alismataceae$ અને $Butomaceae$ જેવી વનસ્પતિ કુળમાં જોવા મળે છે.

(C) વટાણાના છોડ ($Pisum$ $sativum$) સહિત મોટાભાગના આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,અંડક અધોમુખી $(Anatropous)$ પ્રકારનું હોય છે. અધોમુખી અંડકમાં,વિકાસ દરમિયાન અંડકનો દેહ સંપૂર્ણપણે ઉલટો થઈ જાય છે,જેથી અંડછિદ્ર અને અંડનાલ એકબીજાની ખૂબ નજીક આવી જાય છે. અંડછિદ્ર જરાયુની સામેની તરફ હોય છે.

(B) પાપાવર (પોપી) પ્રજાતિમાં,$Anatropous$ (વક્રમુખી) પ્રકારનું અંડક જોવા મળે છે. $Anatropous$ અંડકમાં,વિકાસ દરમિયાન અંડકનો દેહ સંપૂર્ણપણે ઉલટો થઈ જાય છે,જેથી અંડછિદ્ર અને અંડનાલ એકબીજાની ખૂબ નજીક આવી જાય છે. આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં આ સૌથી સામાન્ય પ્રકારનું અંડક છે.

(B) અંડકના સંદર્ભમાં 'રેસ્યુપિનેટ' શબ્દ વિકાસ દરમિયાન અંડકના ઉલટાઈ જવાની પ્રક્રિયાને સૂચવે છે। $\text{અવર્તી}$ (anatropous) અંડક એવું અંડક છે જે $180^{\circ}$ જેટલું ફરી જાય છે, જેના કારણે અંડછિદ્ર અંડનાલની નજીક આવી જાય છે। આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં આ સૌથી સામાન્ય પ્રકારનું અંડક છે। તેથી, રેસ્યુપિનેટ પ્રકારનું અંડક $\text{અવર્તી}$ (anatropous) છે।

(C) મહાબીજાણુજનન (megasporogenesis) ની પ્રક્રિયામાં,એક મહાબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ અર્ધસૂત્રીભાજન પામીને $4$ મહાબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ $4$ મહાબીજાણુઓમાંથી સામાન્ય રીતે માત્ર $1$ જ સક્રિય રહે છે,જ્યારે બાકીના $3$ નાશ પામે છે.
તેથી,$1$ અર્ધસૂત્રીભાજન દ્વારા $1$ સક્રિય મહાબીજાણુ ઉત્પન્ન થાય છે.
આમ,$100$ સક્રિય મહાબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરવા માટે $100$ અર્ધસૂત્રીભાજનની જરૂર પડે છે.

(B) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ જેવી કે $Capsella$ ના અંડકમાં, $\text{પ્રદેહ}$ $(Nucellus)$ એ દ્વિકીય $(2n)$ કોષોનો સમૂહ છે જે ભ્રૂણપુટને ઘેરીને રહેલો હોય છે.
અહીં આપેલા અન્ય વિકલ્પો જેવા કે $\text{સહાયક}$ $\text{કોષો}$ $(n)$ અને $\text{પ્રતિધ્રુવીય}$ $\text{કોષો}$ $(n)$ એ ભ્રૂણપુટના એકકીય ઘટકો છે.
$\text{પરાગનલિકા}$ એ ફલનની પ્રક્રિયા દરમિયાન બનતી રચના છે અને તે અંડકનો ભાગ નથી.

(B) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પ્રદેહના જથ્થા અને વિકાસના આધારે બીજાંડનું વર્ગીકરણ કરવામાં આવે છે.
$1$. ક્રાસિન્યુસેલેટ બીજાંડ એવા છે જેમાં મહાબીજાણુ માતૃકોષ અધઃસ્તરીય આદિ બીજાણુ કોષમાંથી બને છે,જે વિભાજન પામીને પ્રાથમિક દીવાલ કોષ અને પ્રાથમિક બીજાણુજનક કોષ બનાવે છે.
$2$. આના પરિણામે પ્રદેહનો જથ્થો મોટો અથવા સુવિકસિત હોય છે કારણ કે દીવાલ પેશીનું નિર્માણ થાય છે.
$3$. આનાથી વિપરીત,ટેન્યુન્યુસેલેટ (Tenuinucellate) બીજાંડમાં પ્રદેહ ખૂબ જ નાનો અથવા અલ્પવિકસિત હોય છે,જ્યાં આદિ બીજાણુ કોષ સીધો જ મહાબીજાણુ માતૃકોષ તરીકે કાર્ય કરે છે.

(A) સ્ત્રીકેસર મુખ્યત્વે ત્રણ ભાગોનું બનેલું છે: પરાગાસન, પરાગવાહિની અને બીજાશય.
$1$. $\text{પરાગાસન}$ એ પરાગરજ માટે ગ્રહણ મંચ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$2$. $\text{પરાગવાહિની}$ એ પરાગાસનની નીચે આવેલો લાંબો પાતળો ભાગ છે.
$3$. $\text{બીજાશય}$ એ સ્ત્રીકેસરનો નીચેનો ફૂલેલો ભાગ છે જેમાં અંડકો આવેલા હોય છે.
તેથી, સાચો જવાબ $\text{પરાગાસન}$ છે.

(C) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં પ્રદેહ (nucellus) એ અંડકનો મધ્યસ્થ ભાગ છે. તે અંડકાવરણોથી ઘેરાયેલા મૃદુત્તકીય પેશીઓનો સમૂહ ધરાવે છે. તે વિકાસ પામતા ભ્રૂણપુટને પોષણ પૂરું પાડે છે.

(A) $Polygonum$ પ્રકારનો ભ્રૂણપૂટ એ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં સૌથી સામાન્ય પ્રકારનો ભ્રૂણપૂટ છે,જે $7$ કોષીય અને $8$ કોષકેન્દ્રીય હોય છે.
આ વિકાસમાં,એક મહાબીજાણુ માતૃકોષ અર્ધીકરણ પામીને ચાર એકકીય $(n)$ મહાબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
ત્રણ મહાબીજાણુઓ નાશ પામે છે અને બાકી રહેલ સક્રિય મહાબીજાણુ ત્રણ ક્રમિક સમવિભાજન પામીને ભ્રૂણપૂટ બનાવે છે.
આ વિભાજનો સમવિભાજન હોવાથી,પરિણામી તમામ કોષો (પ્રતિધ્રુવીય કોષો,સહાયક કોષો,અંડકોષ અને બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો ધરાવતો મધ્યસ્થ કોષ) એકકીય $(n)$ હોય છે,સિવાય કે મધ્યસ્થ કોષ જેમાં બે એકકીય ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો હોય છે (જે ઘણીવાર જોડાઈને દ્વિતીયક કોષકેન્દ્ર બનાવે છે).
તેથી,પરિપક્વ $Polygonum$ પ્રકારના ભ્રૂણપૂટના તમામ કોષો એકકીય હોય છે.

(A) જ્યારે અંડક તેના વૃંત (ફ્યુનિક્યુલસ) સાથે કાટખૂણે એટલે કે અનુપ્રસ્થ રીતે ગોઠવાયેલ હોય,ત્યારે તેને $Amphitropous$ (તિયર્કમુખી) અંડક કહેવામાં આવે છે. આ પ્રકારમાં,ભ્રૂણપુટ ઘોડાની નાળ જેવો વળાંક લે છે. નોંધ: કેટલીક વર્ગીકરણ પદ્ધતિઓમાં,$Amphitropous$ શબ્દનો ઉપયોગ ખાસ કરીને અનુપ્રસ્થ ગોઠવણી માટે થાય છે,જ્યારે $Campylotropous$ એ વક્ર અંડક માટે વપરાય છે જ્યાં અંડછિદ્ર વૃંતની દિશામાં હોય છે.

(A) એક લાક્ષણિક આવૃત બીજધારી વનસ્પતિમાં,પરિપક્વ ભ્રૂણપુટ (જેને માદા જન્યુજનક પણ કહેવાય છે) $7$ કોષીય અને $8$ કોષકેન્દ્રીય હોય છે.
તેમાં નીચે મુજબના કોષો હોય છે:
$1$. અંડતલીય છેડે ત્રણ પ્રતિધ્રુવીય કોષો.
$2$. એક મધ્યસ્થ કોષ જેમાં બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો હોય છે.
$3$. અંડછિદ્રીય છેડે અંડપ્રસાધન,જેમાં એક અંડકોષ અને બે સહાયક કોષોનો સમાવેશ થાય છે.
આમ,કુલ સંખ્યા $7$ કોષો અને $8$ કોષકેન્દ્રો થાય છે.

(D) અધોમુખી અંડક એ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતું સૌથી સામાન્ય પ્રકારનું અંડક છે.
આ પ્રકારના અંડકમાં,વિકાસ દરમિયાન અંડકનો દેહ સંપૂર્ણપણે ઉલટો (inverted) થઈ જાય છે.
આ $180^{\circ}$ ના પરિભ્રમણના પરિણામે,બિજાંડછિદ્ર (micropyle) એ બીજનાળ (funicle) ની ખૂબ નજીક આવી જાય છે અને તેની બાજુમાં ગોઠવાય છે.

(D) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,ભ્રૂણપૂટ એ માદા જન્યુજનક (female gametophyte) છે.
તે મેગાગેમેટોજેનેસિસની પ્રક્રિયા દ્વારા સક્રિય મેગાસ્પોર (megaspore) માંથી વિકસે છે.
ભ્રૂણપૂટ માદા જન્યુઓ (અંડકોષ) ઉત્પન્ન કરે છે અને તે વનસ્પતિના જીવનચક્રનો એકીય (haploid) તબક્કો છે જે જન્યુઓ ઉત્પન્ન કરે છે,તેથી તેને તકનીકી રીતે મેગાગેમેટોફાઇટ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(A) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં, મહાબીજાણુધાનીને તકનીકી રીતે $\text{અંડક}$ (Ovule) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે।
અંડકની અંદર, મહાબીજાણુ માતૃકોષ અર્ધીકરણ પામીને મહાબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે, જે અંતે ભ્રૂણપુટ (માદા જન્યુજનક) માં વિકસે છે।
અંડકોષ એ ભ્રૂણપુટનો એક ભાગ છે।
તેથી, જે રચનામાં અંડકોષનો વિકાસ થાય છે તેને $\text{અંડક}$ કહેવામાં આવે છે।

(C) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,સક્રિય મહાબીજાણુ ત્રણ ક્રમિક મુક્ત કોષકેન્દ્રીય સમભાજન પામીને $8$ કોષકેન્દ્રો બનાવે છે.
આ કોષકેન્દ્રો $7$ કોષોમાં ગોઠવાય છે: અંડતલીય છેડે $3$ પ્રતિધ્રુવીય કોષો,અંડછિદ્રીય છેડે $2$ સહાયક કોષો અને $1$ અંડકોષ (જે અંડપ્રસાધન બનાવે છે),અને $1$ મોટો મધ્યસ્થ કોષ જેમાં $2$ ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો હોય છે.
આમ,પરિપક્વ ભ્રૂણપૂટ $7$-કોષીય અને $8$-કોષકેન્દ્રીય હોય છે.

(C) ઋજુ અંડક $(Orthotropous)$ માં બીજાંડછેદ્ર,અંડકતલ અને અંડકદંડ એક જ સીધી રેખામાં આવેલા હોય છે. આ પ્રકારના અંડકમાં બીજાંડછેદ્ર એ અંડકતલની નજીક હોય છે. આ સૌથી આદિ પ્રકારનું અંડક ગણાય છે.

(D) $Capsella$ (એક લાક્ષણિક દ્વિદળી વનસ્પતિ) માં,ભ્રૂણપૂટનો વિકાસ અંડકની અંદર થાય છે.
તેના વિકાસ દરમિયાન,ભ્રૂણપૂટ તેની આસપાસ આવેલી પેશી જેને $Nucellus$ (પ્રદેહ) કહે છે,તેમાંથી પોષણ મેળવે છે.
$Nucellus$ એક પોષક પેશી તરીકે કાર્ય કરે છે જે વિકાસ પામતા ભ્રૂણપૂટ અને ફલન પછી ભ્રૂણને જરૂરી પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે.

(B) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,મહાબીજાણુ માતૃકોષ અર્ધીકરણ પામીને ચાર એકકીય મહાબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ ચાર પૈકી ત્રણ અવનત પામે છે અને એક ક્રિયાશીલ રહે છે.
આ ક્રિયાશીલ મહાબીજાણુ ત્રણ ક્રમિક સમવિભાજન પામીને આઠ કોષકેન્દ્રીય રચના બનાવે છે,જેને ભ્રૂણપૂટ (માદા જન્યુજનક) કહેવામાં આવે છે.

(B) આવૃત બીજધારીમાં એકકીય રંગસૂત્રની સંખ્યા $(n)$ $12$ આપેલી છે.
$1$. અંડકાવરણ એ અંડકનો ભાગ છે અને તે પિતૃ વનસ્પતિના દેહમાંથી ઉતરી આવેલ દ્વિકીય $(2n)$ રચના છે.
$2$. તેથી,અંડકાવરણમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા = $2 \times n = 2 \times 12 = 24$ થાય.
$3$. સહાયકકોષો એ ભ્રૂણપુટ (માદા જન્યુજનક) નો ભાગ છે અને તે એકકીય $(n)$ કોષો છે.
$4$. તેથી,સહાયકકોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા = $n = 12$ થાય.
$5$. આમ,અંડકાવરણ અને સહાયકકોષોમાં રંગસૂત્રોની સંખ્યા અનુક્રમે $24$ અને $12$ હશે.

(B) આવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓમાં,મહાબીજાણુ માતૃકોષ અર્ધીકરણ પામીને ચાર મહાબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. તેમાંથી ત્રણ નાશ પામે છે અને બાકી રહેલો એક સક્રિય મહાબીજાણુ ભ્રૂણપૂટમાં વિકસે છે. ભ્રૂણપૂટ એ માદા જન્યુ (અંડકોષ) ઉત્પન્ન કરતી રચના હોવાથી,તેને માદા જન્યુજનક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,ભ્રૂણપૂટ એ માદા જન્યુજનકનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(C) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં લિંગી પ્રજનનની પ્રક્રિયા દરમિયાન,ભ્રૂણપુટનું નિર્માણ બીજાંડની અંદર થાય છે. ભ્રૂણપુટ સામાન્ય રીતે સાત કોષો અને આઠ કોષકેન્દ્રો ધરાવે છે. આમાં,સહાયક કોષો એ ભ્રૂણપુટના અંડછિદ્ર તરફના છેડે આવેલા વિશિષ્ટ કોષો છે. કારણ કે ભ્રૂણપુટ બીજાંડના પ્રદેહમાં રહેલા સક્રિય મહાબીજાણુમાંથી વિકસે છે,તેથી સહાયક કોષોને બીજાંડની રચનાનો ભાગ માનવામાં આવે છે.

(B) $Capsella$ (બ્રાસિકેસી કુળનો સભ્ય) માં વક્ર (Campylotropous) પ્રકારનું અંડક જોવા મળે છે.
વક્ર અંડકમાં,અંડકનો દેહ વળેલો હોય છે અને ભ્રૂણપુટ ઘોડાની નાળ જેવો વળાંક ધરાવે છે.
આ બ્રાસિકેસી કુળના ઘણા સભ્યોનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

(A) મહાબીજાણુજનનની પ્રક્રિયામાં,એક મહાબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ અર્ધીકરણ પામીને ચાર એકકીય મહાબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ ચાર મહાબીજાણુઓમાંથી ત્રણ અવનત પામે છે અને માત્ર એક જ ક્રિયાશીલ રહે છે.
આ ક્રિયાશીલ મહાબીજાણુ સામાન્ય રીતે બીજાંડના અંડતલ (Chalazal) છેડે આવેલો હોય છે.
ત્યારબાદ આ ક્રિયાશીલ મહાબીજાણુ સમવિભાજન પામીને માદા જન્યુજનક એટલે કે ભ્રૂણપુટમાં વિકાસ પામે છે.

(C) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,મહાબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ અર્ધીકરણ દ્વારા ચાર એકકીય મહાબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. આ ચારમાંથી ત્રણ નાશ પામે છે અને માત્ર એક જ ક્રિયાશીલ રહે છે. આ ક્રિયાશીલ મહાબીજાણુ $8$-કોષકેન્દ્રીય ભ્રૂણપૂટ (માદા જન્યુજનક) બનાવવા માટે મુક્ત-કોષકેન્દ્રીય સમસૂત્રીભાજનના ત્રણ ક્રમિક રાઉન્ડમાંથી પસાર થાય છે.