The Pistil, Megasporangium (ovule) and Embryo sac Questions in Gujarati

(D) બીજાંડ એક અથવા બે રક્ષણાત્મક આવરણો દ્વારા ઘેરાયેલું હોય છે જેને અંડકાવરણો કહેવામાં આવે છે.
આ અંડકાવરણો પ્રદેહને ઘેરે છે, સિવાય કે ટોચના ભાગે જ્યાં એક નાનું છિદ્ર રચાય છે જેને અંડછિદ્ર (Micropyle) કહેવાય છે.
દ્વિ-અંડકાવરણીય બીજાંડમાં, બાહ્ય અંડકાવરણ બાહ્યબીજાણુદ્વાર (Exostome) બનાવે છે અને અંતઃ અંડકાવરણ અંતઃબીજાણુદ્વાર (Endostome) બનાવે છે.
તેથી, અંતઃબીજાણુદ્વાર અને બાહ્યબીજાણુદ્વાર એ અંડછિદ્રના ભાગો છે.

(A) પોલિગોનમ પ્રકારનો ભ્રૂણપુટ એ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતો સૌથી સામાન્ય પ્રકારનો ભ્રૂણપુટ છે.
તે એક સક્રિય મહાબીજાણુમાંથી વિકસે છે (મોનોસ્પોરિક વિકાસ).
તેના વિકાસ દરમિયાન,કોષકેન્દ્ર ત્રણ ક્રમિક સમવિભાજન પામે છે,જેના પરિણામે $8$ કોષકેન્દ્રો બને છે.
આ કોષકેન્દ્રો $7$ કોષોમાં ગોઠવાય છે: $3$ પ્રતિધ્રુવીય કોષો,$2$ સહાયક કોષો,$1$ અંડકોષ અને $1$ મધ્યસ્થ કોષ જેમાં $2$ ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો હોય છે.
તેથી,તેને $7$-કોષીય અને $8$-કોષકેન્દ્રીય તરીકે વર્ણવવામાં આવે છે.

(C) $\text{તંતુમય } \text{પ્રસાધન } (Filiform \text{ } apparatus)$ એ અંડકની ભ્રૂણપુટમાં સહાયક કોષોના અંડછિદ્રીય છેડે આવેલી વિશિષ્ટ કોષીય જાડાઈ છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય પરાગનલિકાને સહાયક કોષોમાં પ્રવેશવા માટે માર્ગદર્શન આપવાનું છે.

(A) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,મહાબીજાણું ત્રણ ક્રમિક સમવિભાજન પામીને $8$-કોષકેન્દ્રીય અને $7$-કોષીય રચના બનાવે છે,જેને ભ્રૂણપુટ કહેવામાં આવે છે. ભ્રૂણપુટ એ સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં માદા જન્યુજનક અવસ્થાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે,તેથી તેને તકનીકી રીતે $Megagametophyte$ (મહાજન્યુજનક) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,મહાબીજાણુપર્ણ એ સ્ત્રીકેસર (Pistil) અથવા કાર્પેલ છે. સ્ત્રીકેસર એ પુષ્પનો માદા પ્રજનન ભાગ છે,જે અંડક (મહાબીજાણુધાની) ધરાવે છે. તેથી,મહાબીજાણુપર્ણને સ્ત્રીકેસર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) જ્યારે બીજાંડતલ,અંડનાલ અને બીજાંડછિદ્ર એક જ સીધી રેખામાં આવેલા હોય,ત્યારે તેવા અંડકને $Orthotropous$ (ઋજુમુખી) અંડક કહે છે. આ સૌથી આદિ અને સરળ પ્રકારનું અંડક છે. $Anatropous$ (અધોમુખી) અંડકમાં,અંડકનો દેહ ઉલટો થઈ જાય છે,જેથી બીજાંડછિદ્ર અંડનાલની નજીક આવે છે. $Campylotropous$ (વક્રમુખી) અંડકમાં,અંડકનો દેહ વક્રાકાર હોય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(B) અંડક એ બીજનાળ (funicle) નામના દંડ દ્વારા જરાયુ સાથે જોડાયેલું હોય છે. અંડકના મુખ્ય ભાગનું બીજનાળ સાથેના જોડાણ બિંદુને બીજકેન્દ્ર (Hilum) કહે છે. આમ,બીજકેન્દ્ર એ અંડક અને બીજનાળ વચ્ચેનું જોડાણ સ્થાન છે.

(A) સ્ત્રીકેસર મુખ્યત્વે ત્રણ ભાગોનું બનેલું છે: પરાગાસન, પરાગવાહિની અને બીજાશય.
$1$. $\text{પરાગાસન}$ એ પરાગરજ માટે ઉતરાણ પ્લેટફોર્મ તરીકે કાર્ય કરે છે.
$2$. $\text{પરાગવાહિની}$ એ પરાગાસનની નીચે આવેલો લાંબો પાતળો ભાગ છે.
$3$. $\text{બીજાશય}$ એ સ્ત્રીકેસરનો નીચેનો ફૂલેલો ભાગ છે.
તેથી, સાચો જવાબ $\text{પરાગાસન}$ છે.

(B) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,માદા જન્યુજનકનું પ્રતિનિધિત્વ ભ્રૂણપૂટ (embryo sac) દ્વારા થાય છે.
$1$. મહાબીજાણુ માતૃકોષ અર્ધીકરણ પામીને ચાર મહાબીજાણુઓ બનાવે છે.
$2$. તેમાંથી ત્રણ અવનત પામે છે અને સક્રિય મહાબીજાણુ ત્રણ ક્રમિક સમભાજન વિભાજન પામીને $8$-કોષકેન્દ્રીય અને $7$-કોષીય રચના બનાવે છે,જેને ભ્રૂણપૂટ કહે છે.
$3$. ભ્રૂણપૂટ અંડકના પ્રદેહમાં આવેલું હોય છે અને તે અંડકોષના નિર્માણ માટે જવાબદાર છે,જે ફલનમાં ભાગ લે છે.

(B) સામાન્ય આવૃત બીજધારી વનસ્પતિનો ભ્રૂણપૂટ $7$ કોષીય અને $8$ કોષકેન્દ્રીય હોય છે.
ભ્રૂણપૂટના વિકાસ દરમિયાન,કોષકેન્દ્રોની ગોઠવણી નીચે મુજબ હોય છે:
$1$. અંડકતલીય છેડે ત્રણ કોષકેન્દ્રો હોય છે,જે પ્રતિધ્રુવીય કોષો બનાવે છે.
$2$. મધ્યમાં બે કોષકેન્દ્રો હોય છે,જે મધ્યસ્થ કોષ (ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો) બનાવે છે.
$3$. અંડકછિદ્રીય છેડે ત્રણ કોષકેન્દ્રો હોય છે,જે અંડપ્રસાધન બનાવે છે (એક અંડકોષ અને બે સહાયક કોષો).
તેથી,કોષકેન્દ્રોની ગોઠવણી $3 + 2 + 3$ છે.

(A) આવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓમાં મહાબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ માંથી મહાબીજાણુઓ બનવાની પ્રક્રિયાને મહાબીજાણુજનન કહે છે.
$1$. $MMC$ અર્ધીકરણ પામીને ચાર એકકીય મહાબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
$2$. મોટાભાગની સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,ત્રણ મહાબીજાણુઓ નાશ પામે છે અને માત્ર એક સક્રિય મહાબીજાણુ ભ્રૂણપૂટ (માદા જન્યુજનક) માં વિકાસ પામે છે.
$3$. આમ,ભ્રૂણપૂટ એ સક્રિય મહાબીજાણુમાંથી બને છે,જે મહાબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ માંથી ઉદ્ભવે છે.

(B) મહાબીજાણુજનન $(Megasporogenesis)$ ની પ્રક્રિયામાં,એક મહાબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ અર્ધીકરણ પામીને ચાર એકકીય મહાબીજાણુઓ બનાવે છે.
$Capsella$ સહિત મોટાભાગની આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,બીજાંડ છિદ્ર તરફના ત્રણ મહાબીજાણુઓ નાશ પામે છે,જ્યારે બીજાંડ તલ તરફનો એક મહાબીજાણુ સક્રિય રહે છે.
આ સક્રિય મહાબીજાણુ માદા જન્યુજનક (ભ્રૂણપુટ) માં વિકાસ પામે છે.
તેથી,સક્રિય મહાબીજાણુ હંમેશા બીજાંડ તલ તરફ હોય છે.

(D) ઉર્ધ્વમુખી (Anatropous) અંડક એ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતો સૌથી સામાન્ય પ્રકારનું અંડક છે.
ઉર્ધ્વમુખી અંડકમાં, વિકાસ દરમિયાન અંડકનો દેહ સંપૂર્ણપણે ઉલટો થઈ જાય છે, જેથી અંડછિદ્ર અને અંડકદંડ એકબીજાની ખૂબ નજીક આવી જાય છે.
$Capsella$, $Polygonum$ અને $Ranunculus$ એ તમામ આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓના ઉદાહરણો છે જેમાં ઉર્ધ્વમુખી અંડક જોવા મળે છે.
તેથી, સાચો જવાબ $All \text{ of the above}$ (ઉપરના બધા જ) છે.

(D) ભ્રૂણપૂટનો વિકાસ કેટલા મહાબીજાણુ કોષકેન્દ્રો તેના નિર્માણમાં ભાગ લે છે તેના આધારે વર્ગીકૃત કરી શકાય છે.
$1$. એકબીજાણુક વિકાસ: માત્ર એક મહાબીજાણુ કોષકેન્દ્ર ભાગ લે છે (દા.ત., પોલીગોનમ પ્રકાર).
$2$. દ્વિબીજાણુક વિકાસ: બે મહાબીજાણુ કોષકેન્દ્રો ભાગ લે છે (દા.ત., એલિયમ પ્રકાર).
$3$. ચતુર્બીજાણુક વિકાસ: ચારેય મહાબીજાણુ કોષકેન્દ્રો ભાગ લે છે (દા.ત., ફ્રિટિલેરિયા પ્રકાર).
આ તમામ પ્રકારના વિકાસના અંતે $8$-કોષકેન્દ્રીય અને $7$-કોષીય પરિપક્વ ભ્રૂણપૂટ બને છે. તેથી, સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) જરાયુ (Placenta) એ બીજાશયની અંદરની બાજુએ આવેલી વિશિષ્ટ પેશી છે જે બીજાંડને જોડી રાખવાનું કાર્ય કરે છે.
તે એક જોડાણ પૂરું પાડે છે જેના દ્વારા બીજાંડ પોષણ મેળવે છે અને તેનો વિકાસ થાય છે.
તેથી,બીજાશયની અંદરની દીવાલ સાથે બીજાંડને જોડતી પેશીને જરાયુ કહેવામાં આવે છે.

(B) અધઃસ્થ બીજાશય ધરાવતા પુષ્પમાં,પુષ્પાસન ઉપરની તરફ વૃદ્ધિ પામે છે,જે બીજાશયને સંપૂર્ણપણે ઘેરી લે છે અને તેની સાથે જોડાય છે. પુષ્પના અન્ય ભાગો (વજ્રપત્રો,દલપત્રો અને પુંકેસર) બીજાશયની ઉપરથી ઉદ્ભવે છે. આ રચનાત્મક ગોઠવણીને કારણે,બીજાશયની અંદરનું અંડક ઉલટું (anatropous) હોય છે,જેના પરિણામે અંડછિદ્ર નીચેની તરફ રહે છે.

(A) હેમીટ્રોપસ (અથવા હેમિએનાટ્રોપસ) અંડકમાં,અંડકનો મુખ્ય ભાગ અંડકદંડને કાટખૂણે $(90^{\circ})$ ગોઠવાયેલો હોય છે. હિલમ,અંડતલ અને અંડછિદ્ર એક સીધી રેખામાં હોય છે,પરંતુ અંડકનો મુખ્ય ભાગ અંડકદંડની સાપેક્ષમાં આડો (આડા) ગોઠવાયેલો હોય છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.

(D) જે અંડકમાં અંડકનો દેહ સંપૂર્ણપણે ઉલટો (inverted) થઈ જાય છે જેથી અંડછિદ્ર (micropyle) અને અંડકદંડ (funicle) એકબીજાની ખૂબ નજીક આવી જાય છે,તેને એનાટ્રોપસ અંડક કહેવામાં આવે છે. આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં આ સૌથી સામાન્ય પ્રકારનું અંડક છે. તેથી,સાચો જવાબ $D$ છે.

(C) ફિલીફોર્મ એપરેટસ એ સહાયક કોષોના અંડછિદ્રીય છેડે જોવા મળતી વિશિષ્ટ કોષીય જાડાઈ છે. તેનું મુખ્ય કાર્ય આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં ફલનની પ્રક્રિયા દરમિયાન પરાગનલિકાને સહાયક કોષોમાં પ્રવેશવા માટે માર્ગદર્શન આપવાનું છે. તેથી,તે સહાયક કોષોનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે.

(D) સામાન્ય આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,પરિપક્વ ભ્રૂણપૂટ $8$-કોષકેન્દ્રી અને $7$-કોષીય હોય છે.
જોકે,પ્રશ્ન વિકાસના તબક્કાઓ અથવા કોષીય વિવિધતા તરફ નિર્દેશ કરે છે.
પોલિગોનમ પ્રકારના ભ્રૂણપૂટના વિકાસ દરમિયાન,$8$ કોષકેન્દ્રો $7$ કોષોમાં ગોઠવાય છે: $3$ પ્રતિધ્રુવીય કોષો,$2$ સહાયક કોષો,$1$ અંડકોષ અને $1$ મધ્યસ્થ કોષ (જેમાં $2$ ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો હોય છે).
તેથી,પરિપક્વ ભ્રૂણપૂટ $7$-કોષીય હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોને ધ્યાનમાં લેતા,આ પ્રશ્ન વિકાસ દરમિયાન કોષોની સંખ્યામાં થતી વિવિધતા અથવા ભ્રૂણપૂટના વિશિષ્ટ પ્રકારો (જેમ કે ઓનોથેરા પ્રકાર જે $4$-કોષકેન્દ્રી અને $4$-કોષીય હોય છે) તરફ નિર્દેશ કરે છે.
આમ,$8$-કોષકેન્દ્રી ભ્રૂણપૂટની જટિલતાને સમજવા માટે વિકલ્પ $D$ સૌથી યોગ્ય છે.

(A) સામાન્ય આવૃત બીજધારી વનસ્પતિનો ભ્રૂણપુટ $7$ કોષીય અને $8$ કોષકેન્દ્રીય હોય છે.
અંડછિદ્ર તરફના છેડે $3$ કોષો હોય છે (એક અંડકોષ અને બે સહાયક કોષો).
અંડતલ તરફના છેડે $3$ પ્રતિધ્રુવીય કોષો હોય છે.
કેન્દ્રસ્થ કોષમાં $2$ ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો હોય છે.
તેથી,અંડછિદ્ર તરફથી અંડતલ તરફ કોષકેન્દ્રોની ગોઠવણી $3 + 2 + 3$ મુજબ હોય છે (જ્યાં $3$ અંડછિદ્ર તરફ,$2$ કેન્દ્રસ્થ કોષમાં અને $3$ અંડતલ તરફ હોય છે).

(A) ઉર્ધ્વમુખી (orthotropous) અંડક એ અંડકનો સૌથી આદિમ અને સરળ પ્રકાર છે,જેમાં અંડછિદ્ર,અંડકતલ અને અંડકદંડ એક સીધી ઉભી રેખામાં હોય છે.
સાયકસ $(Cycas)$ (અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિ) માં અંડક ઉર્ધ્વમુખી હોય છે.
ઇકવીસેટમ $(Equisetum)$ અને ફ્યુનારિયા $(Funaria)$ અનુક્રમે ત્રિઅંગી અને દ્વિઅંગી વનસ્પતિઓ છે,જે બીજ કે અંડક ઉત્પન્ન કરતી નથી.
સ્ટ્રીગ્યુલા $(Strigula)$ એ એક લાઈકેન છે,જે પણ અંડક ઉત્પન્ન કરતું નથી.

(A) $Thuja$ (થુજા),જે $Cupressaceae$ (કપ્રેસેસી) કુળ (અનાવૃત બીજધારી) માં આવે છે,તેમાં અંડક $orthotropous$ (ઋજુઅંડક) પ્રકારના હોય છે.
$Orthotropous$ અંડકમાં અંડછિદ્ર,અંડતલ અને અંડનાલ એક સીધી ઉભી રેખામાં આવેલા હોય છે.
આ લક્ષણ ઘણા આદિ બીજધારી વનસ્પતિઓ અને અનાવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળે છે.

(D) સ્ત્રીકેસર એ પુષ્પનો માદા પ્રજનન અંગ છે. તે મુખ્ય ત્રણ ભાગો ધરાવે છે:
$1$. પરાગાસન: પરાગરજને ગ્રહણ કરતી સપાટી.
$2$. પરાગવાહિની: પરાગાસન અને બીજાશયને જોડતી નળી જેવો ભાગ.
$3$. બીજાશય: ફૂલેલો નીચેનો ભાગ જેમાં અંડકો આવેલા હોય છે.
આપેલા વિકલ્પોમાં પરાગવાહિની અને બીજાશય સ્ત્રીકેસરના ભાગો છે. પરાગાશય એ પુંકેસરનો ભાગ છે. જોકે,પ્રશ્નના સંદર્ભમાં સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) સ્ત્રીકેસર (અથવા જાયાંગ) એ પુષ્પનો માદા પ્રજનન ભાગ છે.
તે ત્રણ મુખ્ય ભાગોમાં વિભાજિત થાય છે:
$1$. પરાગાસન: તે સૌથી ઉપરનો ભાગ છે જે પરાગરજ માટે ગ્રહણશીલ સપાટી તરીકે કાર્ય કરે છે.
$2$. પરાગવાહિની: પરાગાસનની નીચે આવેલો લાંબો અને પાતળો ભાગ.
$3$. બીજાશય: સ્ત્રીકેસરનો નીચેનો ફૂલેલો ભાગ જેમાં અંડકો આવેલા હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(C) એકવિધ જીવનચક્રમાં,ખાસ કરીને આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં માદા જન્યુજનક (ભ્રૂણપુટ) ના નિર્માણ દરમિયાન,મહાબીજાણુ માતૃકોષ અર્ધીકરણ પામીને ચાર એકકીય મહાબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. આ ચારમાંથી ત્રણ કોષો નાશ પામે છે અને માત્ર એક જ સક્રિય રહીને ભ્રૂણપુટમાં વિકાસ પામે છે. તેથી,સાચો જવાબ $3$ છે.

(D) અનાવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓમાં, મહાબીજાણુ માતૃકોષ અર્ધીકરણ પામીને ચાર એકકીય $(n)$ મહાબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે. જોકે, મોટાભાગની અનાવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓમાં, આમાંથી ત્રણ મહાબીજાણુઓ નાશ પામે છે અને માત્ર એક જ સક્રિય મહાબીજાણુ માદા જન્યુજનક તરીકે વિકાસ પામે છે. તેથી, ઉત્પન્ન થતો સક્રિય મહાબીજાણુ એક છે.

(B) અનાવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓમાં પ્રજનન અંગો શંકુ (cones) અથવા સ્ટ્રોબિલીમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. માદા શંકુ મહાબીજાણુપર્ણ ધરાવે છે,જે પર્ણ જેવી રચનાઓ છે અને તેના પર અંડક આવેલા હોય છે. આવૃતબીજધારી વનસ્પતિઓમાં માદા પ્રજનન અંગ સ્ત્રીકેસર (carpel) છે,જે અંડકને આવરી લે છે. તેથી,અનાવૃતબીજધારીનું મહાબીજાણુપર્ણ એ આવૃતબીજધારીના સ્ત્રીકેસરને સમધર્મી (homologous) છે.

(D) સ્ત્રીકેસરચક્ર એ પુષ્પનો માદા પ્રજનન ભાગ છે.
તે મુખ્ય ત્રણ ભાગોનું બનેલું છે:
$1$. પરાગાસન $(P)$: પરાગરજને ગ્રહણ કરતી સપાટી.
$2$. પરાગવાહિની $(R)$: પરાગાસનને બીજાશય સાથે જોડતી લાંબી નળી.
$3$. બીજાશય $(S)$: અંડક ધરાવતો ફૂલેલો નીચેનો ભાગ.
પરાગાશય $(Q)$,યોજી $(T)$,અને તંતુ $(U)$ એ પુંકેસરચક્રના ભાગો છે,જે નર પ્રજનન અંગ છે.
તેથી,સ્ત્રીકેસરચક્રના સાચા ભાગો $P, R$ અને $S$ છે.

(B) : આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,સક્રિય મહાબીજાણુ એ માદા જન્યુજનકનો પ્રથમ કોષ છે. તે કદમાં વધે છે અને સમવિભાજન પામીને ભ્રૂણપુટ બનાવે છે,જે પરિપક્વ માદા જન્યુજનક છે.

(C) મોટાભાગની આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,મહાબીજાણુજનન (megasporogenesis) ની પ્રક્રિયામાં અંડકના પ્રદેહ (nucellus) માં એક મહાબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ નું વિભેદન થાય છે.
આ $MMC$ અર્ધીકરણ પામે છે,જે એક ન્યૂનકારી વિભાજન (reduction division) છે,જેના પરિણામે ચાર એકકીય મહાબીજાણુઓ ઉત્પન્ન થાય છે.
તેથી,વિકલ્પ $(C)$ સાચો છે.
- તંતુમય પ્રસાધન સહાયક કોષોમાં જોવા મળે છે,અંડકોષમાં નહીં.
- સામાન્ય રીતે માત્ર ત્રણ પ્રતિધ્રુવીય કોષો હોય છે.
- ભ્રૂણપુટમાં મધ્યસ્થ કોષ સામાન્ય રીતે સૌથી મોટો કોષ હોય છે.

(A) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિનું અંડક તકનીકી રીતે 'આવરણયુક્ત મહાબીજાણુધાની' (integumented megasporangium) ના સમકક્ષ છે.
આવૃત બીજધારીઓમાં,મહાબીજાણુધાની એક અથવા બે રક્ષણાત્મક આવરણો દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે જેને અંડકાવરણો કહેવામાં આવે છે,જે પ્રદેહ અને ભ્રૂણપુટ સાથે મળીને અંડકની રચના કરે છે.

(B) ફિલિફોર્મ એપરેટસ એ કોષદીવાલના આંગળી જેવા પ્રવર્ધોનો સમૂહ છે જે કોષરસમાં વિસ્તરેલો હોય છે.
તે ભ્રૂણપુટના અંડછિદ્રીય છેડે આવેલા સિનર્જીડ્સ (સહાયક કોષો) ની લાક્ષણિકતા છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય પરાગનલિકાને અંડકમાં સિનર્જીડ્સ તરફ માર્ગદર્શન પૂરું પાડવાનું છે.

(A) મહાગુરુબીજાણુધાની એ અંડક (ovule) ના સમકક્ષ છે.
અંડકને તકનીકી રીતે આવરિત મહાગુરુબીજાણુધાની તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે બીજાશયની અંદર આવેલું હોય છે અને જરાયુ (placenta) તરીકે ઓળખાતી ગાદી જેવી રચના સાથે જોડાયેલું હોય છે.
અંડકની અંદર,અર્ધીકરણ (reduction division) દ્વારા એક સક્રિય મહાગુરુબીજાણુમાંથી એક ભ્રૂણપુટનું નિર્માણ થાય છે.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,દ્વિતીયક ગુરુબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ માંથી ગુરુબીજાણુઓ બનવાની પ્રક્રિયાને ગુરુબીજાણુજનન કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં $MMC$ નું અર્ધીકરણ (ન્યૂનકારી વિભાજન) થાય છે,જેના પરિણામે ચાર એકકીય ગુરુબીજાણુઓનું નિર્માણ થાય છે.
ગુરુબીજાણુજનન વનસ્પતિના અંડકમાં થાય છે.

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
ફિલિફોર્મ એપરેટસ એ કોષદીવાલના આંગળી જેવા પ્રવર્ધોનો સમૂહ છે જે કોષરસમાં વિસ્તરેલો હોય છે.
તે ભ્રૂણપુટના સહાયક કોષો (synergids) માં,ખાસ કરીને અંડછિદ્રીય પ્રદેશમાં જોવા મળે છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય પરાગનલિકાને અંડકમાં ભ્રૂણપુટ તરફ માર્ગદર્શન પૂરું પાડવાનું છે.

(A) સાચો જવાબ $A$ છે. આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,સક્રિય મહાબીજાણુ એ માદા જન્યુજનક (female gametophyte) નો પ્રથમ કોષ છે. તે કદમાં વધે છે અને સમવિભાજનની પ્રક્રિયા દ્વારા વિકસીને ભ્રૂણપુટ બનાવે છે,જેને માદા જન્યુજનક તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

(C) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓ (દ્વિદળી સહિત) નો એક લાક્ષણિક પરિપક્વ ભ્રૂણપુટ $7$ કોષીય અને $8$ કોષકેન્દ્રીય હોય છે.
આ $8$ કોષકેન્દ્રોની ગોઠવણી નીચે મુજબ છે:
$1$. અંડકછિદ્ર તરફ ત્રણ કોષકેન્દ્રો હોય છે,જે અંડપ્રસાધન બનાવે છે (એક અંડકોષ અને બે સહાયક કોષો).
$2$. મધ્યસ્થ કોષમાં બે કોષકેન્દ્રો હોય છે,જેને ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો કહેવાય છે.
$3$. અંડકતલ તરફ ત્રણ કોષકેન્દ્રો હોય છે,જેને પ્રતિધ્રુવીય કોષો કહેવાય છે.
તેથી,તેમની ગોઠવણી $3 + 2 + 3$ (ત્રણ ઉપર,બે મધ્યમાં અને ત્રણ નીચે) હોય છે.

(C) $1$. મહાલઘુબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ માંથી મહાલઘુબીજાણુઓ બનવાની પ્રક્રિયાને મહાલઘુબીજાણુજનન કહેવામાં આવે છે.
$2$. અંડકો સામાન્ય રીતે પ્રદેહના અંડછિદ્ર પ્રદેશમાં એક જ મહાલઘુબીજાણુ માતૃકોષમાં વિભેદિત થાય છે.
$3$. $MMC$ એ ઘટ્ટ કોષરસ અને સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર ધરાવતો મોટો કોષ છે.
$4$. $MMC$ અર્ધીકરણની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થાય છે,જેના પરિણામે ચાર મહાલઘુબીજાણુઓનું નિર્માણ થાય છે.

(A) આપેલ પરિપક્વ ભ્રૂણપુટની આકૃતિમાં:
$X$ એ મધ્યસ્થ કોષ (central cell) ને દર્શાવે છે,જેમાં બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો હોય છે.
$Y$ એ સહાયક કોષો (synergids) ને દર્શાવે છે,જે અંડકોષની બંને બાજુએ આવેલા બે કોષો છે.
$Z$ એ પ્રતિધ્રુવીય કોષો (antipodal cells) ને દર્શાવે છે,જે અંડતલના છેડે આવેલા ત્રણ કોષો છે.
તેથી,સાચી ઓળખ $X$ = મધ્યસ્થ કોષ,$Y$ = સહાયક કોષો,$Z$ = પ્રતિધ્રુવીય કોષો છે.
આમ,વિકલ્પ $A$ સાચો જવાબ છે.

(D) ફિલિફોર્મ એપરેટસ એ કોષદીવાલના આંગળી જેવા પ્રવર્ધોની બનેલી એક વિશિષ્ટ રચના છે,જે સહાયક કોષોના કોષરસમાં વિસ્તરેલી હોય છે.
તે સહાયક કોષોના અંડછિદ્રીય છેડે આવેલી હોય છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં ફલનની પ્રક્રિયા દરમિયાન પરાગનલિકાને સહાયક કોષમાં પ્રવેશવા માટે માર્ગદર્શન પૂરું પાડવાનું છે.

(A) આપેલ અંડકની આકૃતિમાં:
$1$. $X$ એ અંડકના તળિયાના ભાગને દર્શાવે છે,જેને અંડકતલીય ધ્રુવ (Chalazal pole) કહેવાય છે.
$2$. $Y$ એ અંડકની ટોચ પર રહેલા નાના છિદ્રને દર્શાવે છે,જેને અંડકછિદ્ર (Micropyle) કહેવાય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $X$ - અંડકતલીય ધ્રુવ અને $Y$ - અંડકછિદ્ર છે.

(B) આપેલ આકૃતિ અંડકમાં મહારેણુજનન (megasporogenesis) ની પ્રક્રિયા દર્શાવે છે. નામનિર્દેશિત ભાગ $X$ એ ચાર એકકીય કોષોની રેખીય ગોઠવણી દર્શાવે છે,જેને મહારેણુ ચતુષ્ક (megaspore tetrad) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ રચના મહારેણુ માતૃકોષ $(MMC)$ ના અર્ધીકરણ વિભાજન પછી બને છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.

(D) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓના પરિપક્વ ભ્રૂણપુટમાં,અંડ પ્રસાધન અંડકછિદ્ર તરફના છેડે આવેલું હોય છે.
તે ત્રણ કોષોનું બનેલું છે: બે સહાયક કોષો અને એક અંડકોષ.
સહાયક કોષોમાં અંડકછિદ્રના છેડે વિશિષ્ટ કોષીય જાડાઈ જોવા મળે છે જેને તંતુમય પ્રસાધન (filiform apparatus) કહે છે,જે પરાગનલિકાને સહાયક કોષમાં પ્રવેશવા માટે માર્ગદર્શન આપે છે.
તેથી,અંડ પ્રસાધનનું સાચું બંધારણ બે સહાયક કોષો અને એક અંડકોષ છે.

(D) એક લાક્ષણિક આવૃત બીજધારી વનસ્પતિનો ભ્રૂણપુટ (પોલિગોનમ પ્રકાર) સક્રિય મહાબીજાણુના નિર્માણ બાદ ત્રણ ક્રમિક સમભાજન વિભાજન પામે છે.
આ વિભાજનના પરિણામે $8$ કોષકેન્દ્રોનું નિર્માણ થાય છે.
આ $8$ કોષકેન્દ્રોમાંથી $6$ કોષકેન્દ્રો કોષદીવાલ દ્વારા ઘેરાયેલા હોય છે અને કોષોમાં ગોઠવાય છે (ત્રણ પ્રતિધ્રુવીય કોષો,બે સહાયક કોષો અને એક અંડકોષ).
બાકીના $2$ કોષકેન્દ્રો,જેમને ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો કહેવામાં આવે છે,તે મોટા મધ્યસ્થ કોષમાં સ્થિત હોય છે.
તેથી,પરિપક્વ ભ્રૂણપુટ $8$-કોષકેન્દ્રીય અને $7$-કોષીય હોય છે.

(B) $X$ સાચું છે: મહાબીજાણુ માતૃકોષ $(MMC)$ એ દ્વિતીયક કોષ છે જે આસપાસના કોષો કરતા ઘણો મોટો હોય છે,જે ઘટ્ટ કોષરસ અને સ્પષ્ટ કોષકેન્દ્ર દ્વારા લાક્ષણિકતા ધરાવે છે.
$Y$ સાચું છે: આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,જ્યારે ભ્રૂણપુટ એક જ સક્રિય મહાબીજાણુમાંથી વિકસે છે,ત્યારે આ વિકાસને મોનોસ્પોરિક વિકાસ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,મહાગુરુબીજાણુધાનીને સામાન્ય રીતે અંડક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
આ અંડકો બીજાશયની અંદર જરાયુ (Placenta) સાથે જોડાયેલા હોય છે.
જરાયુ એ પેશી છે જે અંડકને બીજાશયની દીવાલ સાથે જોડે છે.
તેથી,મહાગુરુબીજાણુધાની (અંડકો) જરાયુમાંથી ઉદભવે છે.

(B) સ્ત્રીકેસરચક્ર (gynoecium) એ પુષ્પનો માદા પ્રજનન ભાગ છે. તે ત્રણ મુખ્ય ભાગોનું બનેલું છે: પરાગાસન, પરાગવાહિની અને અંડાશય।
$1$. $\text{પરાગાસન}$ એ પરાગરજ માટે ગ્રહણશીલ સપાટી તરીકે કાર્ય કરે છે।
$2$. $\text{પરાગવાહિની}$ એ પરાગાસનની નીચે આવેલો લાંબો પાતળો ભાગ છે।
$3$. $\text{અંડાશય}$ એ સ્ત્રીકેસરનો નીચેનો ફૂલેલો ભાગ છે।
$\text{પરાગનલિકા}$ એ પરાગનયન પછી પરાગરજમાંથી વિકસતી રચના છે જે નર જન્યુઓને અંડક સુધી પહોંચાડે છે; તે સ્ત્રીકેસરચક્રનો રચનાત્મક ભાગ નથી।

(B) મહાબીજાણુજનન (megasporogenesis) ની પ્રક્રિયામાં,એક મહાબીજાણુ માતૃકોષ અર્ધીકરણ પામીને ચાર એકકીય મહાબીજાણુઓ ઉત્પન્ન કરે છે.
આમાંથી ત્રણ મહાબીજાણુઓ નાશ પામે છે અને બાકી રહેલો સક્રિય મહાબીજાણુ સમભાજન પામીને ભ્રૂણપુટ (માદા જન્યુજનક) બનાવે છે.
ભ્રૂણપુટમાં રહેલા કોષો,જેમાં સહાયક કોષો,અંડકોષ અને પ્રતિધ્રુવીય કોષોનો સમાવેશ થાય છે,તે એકકીય મહાબીજાણુ કોષકેન્દ્રના સમભાજન દ્વારા બને છે.
તેથી,સહાયક કોષો સ્વભાવે એકકીય $(n)$ હોય છે.

(C) એક લાક્ષણિક આવૃત બીજધારી વનસ્પતિનો ભ્રૂણપુટ,જેને $Polygonum$ પ્રકાર તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે સક્રિય મહાબીજાણુના નિર્માણ પછી ત્રણ ક્રમિક મુક્ત કોષકેન્દ્રીય વિભાજનમાંથી પસાર થાય છે.
આ વિભાજનના પરિણામે $8$ કોષકેન્દ્રો બને છે.
કોષકેન્દ્રોના સ્થળાંતર પછી,કોષદીવાલનું નિર્માણ થાય છે,જેના પરિણામે ભ્રૂણપુટ $7$ કોષોમાં વ્યવસ્થિત થાય છે.
આ ગોઠવણી નીચે મુજબ છે:
$1$. અંડતલીય છેડે ત્રણ પ્રતિધ્રુવીય કોષો.
$2$. અંડછિદ્રીય છેડે બે સહાયક કોષો અને એક અંડકોષ (અંડપ્રસાધન).
$3$. બે ધ્રુવીય કોષકેન્દ્રો ધરાવતો એક મધ્યસ્થ કોષ.
આમ,પરિપક્વ ભ્રૂણપુટ $8$ કોષકેન્દ્રીય અને $7$ કોષીય હોય છે.