Gujarati

Points related to triangle Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · Straight Line · Points related to triangle

157+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 157 questions in Gujarati

101
Difficult
સાબિત કરો કે રેખાઓ $y=m_{1}x+c_{1}$,$y=m_{2}x+c_{2}$ અને $x=0$ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $\frac{(c_{1}-c_{2})^{2}}{2|m_{1}-m_{2}|}$ છે.

Solution

(N/A) આપેલી રેખાઓ છે:
$y=m_{1}x+c_{1}$ ..... $(1)$
$y=m_{2}x+c_{2}$ ..... $(2)$
$x=0$ ..... $(3)$
આપણે જાણીએ છીએ કે રેખા $y=mx+c$ એ રેખા $x=0$ ($y$-અક્ષ) ને બિંદુ $(0, c)$ પર મળે છે. તેથી,રેખાઓ $(1)$,$(2)$ અને $(3)$ દ્વારા બનતા ત્રિકોણના બે શિરોબિંદુઓ $P(0, c_{1})$ અને $Q(0, c_{2})$ છે.
ત્રીજું શિરોબિંદુ $R$ સમીકરણો $(1)$ અને $(2)$ ને ઉકેલીને મેળવી શકાય છે:
$m_{1}x+c_{1} = m_{2}x+c_{2}$
$x(m_{1}-m_{2}) = c_{2}-c_{1}$
$x = \frac{c_{2}-c_{1}}{m_{1}-m_{2}}$
$x$ ની કિંમત $(1)$ માં મૂકતા:
$y = m_{1}\left(\frac{c_{2}-c_{1}}{m_{1}-m_{2}}\right) + c_{1} = \frac{m_{1}c_{2}-m_{2}c_{1}}{m_{1}-m_{2}}$
તેથી,$R = \left(\frac{c_{2}-c_{1}}{m_{1}-m_{2}}, \frac{m_{1}c_{2}-m_{2}c_{1}}{m_{1}-m_{2}}\right)$.
ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} |x_{1}(y_{2}-y_{3}) + x_{2}(y_{3}-y_{1}) + x_{3}(y_{1}-y_{2})|$.
અહીં શિરોબિંદુઓ $(0, c_{1}), (0, c_{2}), \left(\frac{c_{2}-c_{1}}{m_{1}-m_{2}}, \frac{m_{1}c_{2}-m_{2}c_{1}}{m_{1}-m_{2}}\right)$ છે.
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} |0(c_{2} - y_{R}) + 0(y_{R} - c_{1}) + \frac{c_{2}-c_{1}}{m_{1}-m_{2}}(c_{1}-c_{2})|$
ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} |\frac{-(c_{2}-c_{1})^{2}}{m_{1}-m_{2}}| = \frac{(c_{1}-c_{2})^{2}}{2|m_{1}-m_{2}|}$.
Solution diagram
102
DifficultMCQ
જો $\triangle ABC$ ના શિરોબિંદુઓ $A(-1, 7)$,$B(-7, 1)$ અને $C(5, -5)$ હોય,તો તેના લંબકેન્દ્રના યામ શોધો.
A
$(3, -3)$
B
$\left(-\frac{3}{5}, \frac{3}{5}\right)$
C
$(-3, 3)$
D
$\left(\frac{3}{5}, -\frac{3}{5}\right)$

Solution

(C) ધારો કે લંબકેન્દ્ર $H(x_0, y_0)$ છે.
$BC$ નો ઢાળ $m_{BC} = \frac{-5-1}{5-(-7)} = \frac{-6}{12} = -\frac{1}{2}$ છે.
$AH \perp BC$ હોવાથી,$AH$ નો ઢાળ $m_{AH} = -\frac{1}{m_{BC}} = 2$ થાય.
$A(-1, 7)$ માંથી પસાર થતા વેધ $AH$ નું સમીકરણ $y - 7 = 2(x + 1)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $2x - y + 9 = 0$ થાય ... $(1)$.
$AC$ નો ઢાળ $m_{AC} = \frac{-5-7}{5-(-1)} = \frac{-12}{6} = -2$ છે.
$BH \perp AC$ હોવાથી,$BH$ નો ઢાળ $m_{BH} = -\frac{1}{m_{AC}} = \frac{1}{2}$ થાય.
$B(-7, 1)$ માંથી પસાર થતા વેધ $BH$ નું સમીકરણ $y - 1 = \frac{1}{2}(x + 7)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $x - 2y + 9 = 0$ થાય ... $(2)$.
સમીકરણ $(1)$ અને $(2)$ ઉકેલતા:
સમીકરણ $(1)$ પરથી,$y = 2x + 9$. તેને $(2)$ માં મૂકતા:
$x - 2(2x + 9) + 9 = 0$
$x - 4x - 18 + 9 = 0$
$-3x - 9 = 0 \Rightarrow x = -3$.
તેથી $y = 2(-3) + 9 = 3$.
આમ,લંબકેન્દ્ર $(-3, 3)$ છે.
Solution diagram
103
DifficultMCQ
શિરોબિંદુઓ $A(-2, 3)$,$B(1, 9)$ અને $C(3, 8)$ ધરાવતો ત્રિકોણ ધ્યાનમાં લો. જો ત્રિકોણ $ABC$ ના પરિકેન્દ્રમાંથી પસાર થતી રેખા $L$,રેખા $BC$ ને દુભાગતી હોય અને $y$-અક્ષને બિંદુ $\left(0, \frac{\alpha}{2}\right)$ પર છેદતી હોય,તો વાસ્તવિક સંખ્યા $\alpha$ નું મૂલ્ય $.....$ છે.
A
$81$
B
$3$
C
$9$
D
$45$

Solution

(C) પ્રથમ,$\triangle ABC$ ની બાજુઓની લંબાઈ શોધો:
$AB^2 = (1 - (-2))^2 + (9 - 3)^2 = 3^2 + 6^2 = 9 + 36 = 45 \Rightarrow AB = \sqrt{45}$
$BC^2 = (3 - 1)^2 + (8 - 9)^2 = 2^2 + (-1)^2 = 4 + 1 = 5 \Rightarrow BC = \sqrt{5}$
$AC^2 = (3 - (-2))^2 + (8 - 3)^2 = 5^2 + 5^2 = 25 + 25 = 50 \Rightarrow AC = \sqrt{50}$
અહીં $AB^2 + BC^2 = 45 + 5 = 50 = AC^2$ હોવાથી,આ કાટકોણ ત્રિકોણ છે જેમાં $\angle B = 90^{\circ}$ છે.
કાટકોણ ત્રિકોણમાં,પરિકેન્દ્ર એ કર્ણ $AC$ નું મધ્યબિંદુ હોય છે.
પરિકેન્દ્ર $= \left(\frac{-2 + 3}{2}, \frac{3 + 8}{2}\right) = \left(\frac{1}{2}, \frac{11}{2}\right)$.
$BC$ નું મધ્યબિંદુ $= \left(\frac{1 + 3}{2}, \frac{9 + 8}{2}\right) = \left(2, \frac{17}{2}\right)$.
રેખા $L$ એ $\left(\frac{1}{2}, \frac{11}{2}\right)$ અને $\left(2, \frac{17}{2}\right)$ માંથી પસાર થાય છે.
ઢાળ $m = \frac{\frac{17}{2} - \frac{11}{2}}{2 - \frac{1}{2}} = \frac{3}{\frac{3}{2}} = 2$.
રેખા $L$ નું સમીકરણ $y - \frac{11}{2} = 2(x - \frac{1}{2})$ $\Rightarrow y = 2x - 1 + \frac{11}{2}$ $\Rightarrow y = 2x + \frac{9}{2}$ છે.
આ રેખા $y$-અક્ષને $\left(0, \frac{\alpha}{2}\right)$ પર છેદે છે,તેથી $\frac{\alpha}{2} = \frac{9}{2}$,જેનું સાદુંરૂપ આપતા $\alpha = 9$ મળે છે.
Solution diagram
104
MediumMCQ
ત્રિકોણના બે બાજુઓના સમીકરણો $x - 2y + 1 = 0$ અને $2x - y - 1 = 0$ છે અને તેનું લંબકેન્દ્ર $\left(\frac{7}{3}, \frac{7}{3}\right)$ છે,તો ઉગમબિંદુથી તેના મધ્યકેન્દ્રનું અંતર શોધો.
A
$\sqrt{2}$
B
$2$
C
$2\sqrt{2}$
D
$4$

Solution

(C) ધારો કે બાજુઓ $AB: x - 2y + 1 = 0$ અને $AC: 2x - y - 1 = 0$ છે. આ બંનેને ઉકેલતા શિરોબિંદુ $A(1, 1)$ મળે છે.
શિરોબિંદુ $B$ માંથી દોરેલો વેધ $H\left(\frac{7}{3}, \frac{7}{3}\right)$ માંથી પસાર થાય છે અને $AC$ ને લંબ છે. $AC$ નો ઢાળ $2$ છે,તેથી વેધ $BH$ નો ઢાળ $-\frac{1}{2}$ થાય. $BH$ નું સમીકરણ $x + 2y - 7 = 0$ મળે છે.
શિરોબિંદુ $B$ એ $AB$ અને $BH$ નું છેદબિંદુ છે: $x - 2y = -1$ અને $x + 2y = 7$. ઉકેલતા $B(3, 2)$ મળે છે.
શિરોબિંદુ $C$ માંથી દોરેલો વેધ $H\left(\frac{7}{3}, \frac{7}{3}\right)$ માંથી પસાર થાય છે અને $AB$ ને લંબ છે. $AB$ નો ઢાળ $\frac{1}{2}$ છે,તેથી વેધ $CH$ નો ઢાળ $-2$ થાય. $CH$ નું સમીકરણ $2x + y - 7 = 0$ મળે છે.
શિરોબિંદુ $C$ એ $AC$ અને $CH$ નું છેદબિંદુ છે: $2x - y = 1$ અને $2x + y = 7$. ઉકેલતા $C(2, 3)$ મળે છે.
$\triangle ABC$ નું મધ્યકેન્દ્ર $G$ એ $\left(\frac{1+3+2}{3}, \frac{1+2+3}{3}\right) = (2, 2)$ છે.
ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ થી મધ્યકેન્દ્ર $(2, 2)$ નું અંતર $\sqrt{2^2 + 2^2} = \sqrt{8} = 2\sqrt{2}$ થાય.
105
AdvancedMCQ
એક $\triangle PQR$ ધ્યાનમાં લો જેમાં સંબંધ $QR^2 + PR^2 = 5PQ^2$ સાચો છે. ધારો કે $G$ એ મધ્યગાઓ $PM$ અને $QN$ નું છેદબિંદુ છે. તો,$\angle QGM$ હંમેશા
A
$45^{\circ}$ કરતા ઓછો
B
ગુરુકોણ
C
કાટખૂણો
D
લઘુકોણ અને $45^{\circ}$ કરતા મોટો

Solution

(C) $\triangle PQR$ માં,ધારો કે શિરોબિંદુઓ $P, Q, R$ છે. $M$ એ $QR$ નું મધ્યબિંદુ છે અને $N$ એ $PR$ નું મધ્યબિંદુ છે. મધ્યગાઓ $PM$ અને $QN$ મધ્યકેન્દ્ર $G$ પર છેદે છે.
મધ્યગાના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા,$QG = \frac{2}{3}QN$ અને $GM = \frac{1}{3}PM$.
$\triangle QGM$ માં,પાયથાગોરસના પ્રમેય મુજબ,જો $\angle QGM = 90^{\circ}$ હોય,તો $QG^2 + GM^2 = QM^2$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $QM = \frac{1}{2}QR$,તેથી $QM^2 = \frac{1}{4}QR^2$.
મધ્યગા માટે એપોલોનિયસના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા:
$QN^2 = \frac{2PQ^2 + 2QR^2 - PR^2}{4}$ અને $PM^2 = \frac{2PQ^2 + 2PR^2 - QR^2}{4}$.
તેથી $QG^2 + GM^2 = \left(\frac{2}{3}QN\right)^2 + \left(\frac{1}{3}PM\right)^2 = \frac{4}{9}QN^2 + \frac{1}{9}PM^2$.
$QN^2$ અને $PM^2$ માટેના પદો મૂકતા:
$= \frac{4}{9} \left(\frac{2PQ^2 + 2QR^2 - PR^2}{4}\right) + \frac{1}{9} \left(\frac{2PQ^2 + 2PR^2 - QR^2}{4}\right)$
$= \frac{1}{9} \left( \frac{8PQ^2 + 8QR^2 - 4PR^2 + 2PQ^2 + 2PR^2 - QR^2}{4} \right)$
$= \frac{1}{9} \left( \frac{10PQ^2 + 7QR^2 - 2PR^2}{4} \right)$.
આપેલ છે કે $PR^2 = 5PQ^2 - QR^2$,આ કિંમત મૂકતા:
$= \frac{1}{9} \left( \frac{10PQ^2 + 7QR^2 - 2(5PQ^2 - QR^2)}{4} \right)$
$= \frac{1}{9} \left( \frac{10PQ^2 + 7QR^2 - 10PQ^2 + 2QR^2}{4} \right) = \frac{1}{9} \left( \frac{9QR^2}{4} \right) = \frac{1}{4}QR^2 = QM^2$.
કારણ કે $QG^2 + GM^2 = QM^2$,$\triangle QGM$ એ કાટકોણ ત્રિકોણ છે જેમાં $\angle QGM = 90^{\circ}$ છે.
Solution diagram
106
AdvancedMCQ
ધારો કે $PQR$ એ લઘુકોણ ત્રિકોણ છે જેમાં $PQ < QR$ છે. શિરોબિંદુ $Q$ માંથી વેધ $QQ_1$,ખૂણાનો દ્વિભાજક $QQ_2$ અને મધ્યગા $QQ_3$ દોરો,જ્યાં $Q_1, Q_2, Q_3$ એ $PR$ પર આવેલા છે. તો,
A
$PQ_1 < PQ_2 < PQ_3$
B
$PQ_2 < PQ_1 < PQ_3$
C
$PQ_1 < PQ_3 < PQ_2$
D
$PQ_3 < PQ_1 < PQ_2$

Solution

(A) $\triangle PQR$ માં,ધારો કે $PQ = r$,$QR = p$,અને $PR = q$ છે. $PQ < QR$ હોવાથી,$r < p$ મળે.
$1$. વેધ $QQ_1$ એ $Q$ થી રેખા $PR$ પરનું સૌથી ટૂંકું અંતર છે. તેથી,$PQ_1$ સૌથી નાનું અંતર છે.
$2$. મધ્યગા $QQ_3$ એ $PR$ ને દુભાગે છે,તેથી $PQ_3 = \frac{1}{2} PR$.
$3$. ખૂણાના દ્વિભાજક પ્રમેય મુજબ,ખૂણાનો દ્વિભાજક $QQ_2$ એ $PR$ ને બાજુઓના ગુણોત્તર $PQ:QR = r:p$ માં વિભાજિત કરે છે. તેથી,$PQ_2 = \left(\frac{r}{r+p}\right) PR$.
$r < p$ હોવાથી,$r+p > 2r$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $\frac{r}{r+p} < \frac{r}{2r} = \frac{1}{2}$.
તેથી,$PQ_2 < \frac{1}{2} PR = PQ_3$.
$PR$ પરના બિંદુઓના સ્થાનની સરખામણી કરતા,$PQ_1 < PQ_2 < PQ_3$ મળે. સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
Solution diagram
107
DifficultMCQ
જો ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $(1,2), (2,3)$ અને $(3,1)$ હોય અને તેનું લંબકેન્દ્ર $(\alpha, \beta)$ હોય,તો જેનાં બીજ $\alpha+4\beta$ અને $4\alpha+\beta$ હોય તેવું દ્વિઘાત સમીકરણ શોધો.
A
$x^2-19x+90=0$
B
$x^2-18x+80=0$
C
$x^2-22x+120=0$
D
$x^2-20x+99=0$

Solution

(D) ધારો કે શિરોબિંદુઓ $A(1,2), B(2,3)$ અને $C(3,1)$ છે.
ધારો કે લંબકેન્દ્ર $H(\alpha, \beta)$ છે.
$AC$ નો ઢાળ $m_{AC} = \frac{1-2}{3-1} = -\frac{1}{2}$ છે.
$BH \perp AC$ હોવાથી,$BH$ નો ઢાળ $m_{BH} = 2$ થાય. તેથી,$\frac{\beta-3}{\alpha-2} = 2$ $\Rightarrow \beta-3 = 2\alpha-4$ $\Rightarrow \beta = 2\alpha-1$.
$AB$ નો ઢાળ $m_{AB} = \frac{3-2}{2-1} = 1$ છે.
$CH \perp AB$ હોવાથી,$CH$ નો ઢાળ $m_{CH} = -1$ થાય. તેથી,$\frac{\beta-1}{\alpha-3} = -1$ $\Rightarrow \beta-1 = -\alpha+3$ $\Rightarrow \beta = -\alpha+4$.
$\beta$ માટેના બંને સમીકરણો સરખાવતા: $2\alpha-1 = -\alpha+4$ $\Rightarrow 3\alpha = 5$ $\Rightarrow \alpha = \frac{5}{3}$.
તેથી $\beta = 2(\frac{5}{3})-1 = \frac{7}{3}$.
દ્વિઘાત સમીકરણના બીજ $p = \alpha+4\beta = \frac{5}{3} + \frac{28}{3} = 11$ અને $q = 4\alpha+\beta = \frac{20}{3} + \frac{7}{3} = 9$ છે.
દ્વિઘાત સમીકરણ $(x-p)(x-q) = 0$ $\Rightarrow (x-11)(x-9) = 0$ $\Rightarrow x^2-20x+99 = 0$ થાય.
108
DifficultMCQ
ધારો કે $C(\alpha, \beta)$ એ $4x + 3y = 69$,$4y - 3x = 17$ અને $x + 7y = 61$ રેખાઓ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું પરિકેન્દ્ર છે. તો $(\alpha - \beta)^2 + \alpha + \beta$ ની કિંમત $.........$ થાય.
A
$18$
B
$17$
C
$16$
D
$15$

Solution

(B) ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ શોધવા માટે રેખાઓના સમીકરણો ઉકેલો:
$1$. $4x + 3y = 69$ અને $4y - 3x = 17$ નો છેદબિંદુ $A(9, 11)$ છે.
$2$. $4x + 3y = 69$ અને $x + 7y = 61$ નો છેદબિંદુ $B(12, 7)$ છે.
$3$. $4y - 3x = 17$ અને $x + 7y = 61$ નો છેદબિંદુ $C(5, 8)$ છે.
અહીં $4x + 3y = 69$ અને $4y - 3x = 17$ પરસ્પર લંબ છે,તેથી આ કાટકોણ ત્રિકોણ છે.
કાટકોણ ત્રિકોણનું પરિકેન્દ્ર કર્ણનું મધ્યબિંદુ હોય છે. કર્ણના અંત્યબિંદુઓ $(12, 7)$ અને $(5, 8)$ છે.
પરિકેન્દ્ર $(\alpha, \beta) = \left(\frac{17}{2}, \frac{15}{2}\right)$.
તેથી,$(\alpha - \beta)^2 + \alpha + \beta = (1)^2 + 16 = 17$.
109
DifficultMCQ
જો $(\alpha, \beta)$ એ ત્રિકોણ $ABC$ નું લંબકેન્દ્ર હોય,જેના શિરોબિંદુઓ $A(3, -7)$,$B(-1, 2)$ અને $C(4, 5)$ છે,તો $9\alpha - 6\beta + 60$ ની કિંમત શોધો.
A
$30$
B
$25$
C
$40$
D
$35$

Solution

(B) ધારો કે $A = (3, -7)$,$B = (-1, 2)$,અને $C = (4, 5)$.
$BC$ નો ઢાળ $= \frac{5 - 2}{4 - (-1)} = \frac{3}{5}$.
$A$ માંથી $BC$ પરનો વેધ $BC$ ને લંબ છે,તેથી તેનો ઢાળ $-\frac{5}{3}$ છે.
$A$ માંથી પસાર થતા વેધનું સમીકરણ $y - (-7) = -\frac{5}{3}(x - 3)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $5x + 3y + 6 = 0$ થાય છે.
$AC$ નો ઢાળ $= \frac{5 - (-7)}{4 - 3} = 12$.
$B$ માંથી $AC$ પરનો વેધ $AC$ ને લંબ છે,તેથી તેનો ઢાળ $-\frac{1}{12}$ છે.
$B$ માંથી પસાર થતા વેધનું સમીકરણ $y - 2 = -\frac{1}{12}(x - (-1))$ છે,જેનું સાદું રૂપ $x + 12y = 23$ થાય છે.
આ સમીકરણો ઉકેલતા,આપણને $\alpha = -\frac{47}{19}$ અને $\beta = \frac{121}{57}$ મળે છે.
$9\alpha - 6\beta + 60 = 9(-\frac{47}{19}) - 6(\frac{121}{57}) + 60 = -35 + 60 = 25$.
Solution diagram
110
DifficultMCQ
જો $P(6,1)$ એ ત્રિકોણનું લંબકેન્દ્ર હોય જેના શિરોબિંદુઓ $A(5,-2)$,$B(8,3)$ અને $C(h, k)$ છે,તો બિંદુ $C$ કયા વર્તુળ પર આવેલું છે?
A
$x^2+y^2-65=0$
B
$x^2+y^2-74=0$
C
$x^2+y^2-61=0$
D
$x^2+y^2-52=0$

Solution

(A) ધારો કે $P(6,1)$ એ $\triangle ABC$ નું લંબકેન્દ્ર છે જ્યાં $A(5,-2)$,$B(8,3)$ અને $C(h, k)$ છે.
$AP \perp BC$ હોવાથી,$AP$ નો ઢાળ $= \frac{1 - (-2)}{6 - 5} = 3$ થાય.
તેથી,$BC$ નો ઢાળ $= -\frac{1}{3}$ થાય.
$B(8,3)$ માંથી પસાર થતી રેખા $BC$ નું સમીકરણ $y - 3 = -\frac{1}{3}(x - 8)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $x + 3y - 17 = 0$ થાય.
$BP \perp AC$ હોવાથી,$BP$ નો ઢાળ $= \frac{1 - 3}{6 - 8} = 1$ થાય.
તેથી,$AC$ નો ઢાળ $= -1$ થાય.
$A(5,-2)$ માંથી પસાર થતી રેખા $AC$ નું સમીકરણ $y - (-2) = -1(x - 5)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $x + y - 3 = 0$ થાય.
$C(h, k)$ શોધવા માટે,સમીકરણો ઉકેલતા:
$1) x + 3y = 17$
$2) x + y = 3$
$(1)$ માંથી $(2)$ બાદ કરતા $2y = 14$,તેથી $y = 7$ મળે.
$y = 7$ ને $(2)$ માં મૂકતા $x + 7 = 3$,તેથી $x = -4$ મળે.
આમ,$C = (-4, 7)$.
હવે,$C(-4, 7)$ કયા વર્તુળના સમીકરણનું સમાધાન કરે છે તે તપાસતા:
$(-4)^2 + (7)^2 = 16 + 49 = 65$.
તેથી,$x^2 + y^2 - 65 = 0$ એ સાચું સમીકરણ છે.
Solution diagram
111
DifficultMCQ
જો રેખાઓ $2x+3y-1=0$,$x+2y-1=0$ અને $ax+by-1=0$ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું લંબકેન્દ્ર એ બીજા ત્રિકોણનું મધ્યકેન્દ્ર હોય,જેના પરિકેન્દ્ર અને લંબકેન્દ્ર અનુક્રમે $(3,4)$ અને $(-6,-8)$ હોય,તો $|a-b|$ ની કિંમત .......... છે.
A
$14$
B
$16$
C
$23$
D
$46$

Solution

(B) ત્રિકોણનું મધ્યકેન્દ્ર $G$ એ લંબકેન્દ્ર $H$ અને પરિકેન્દ્ર $O$ ને જોડતા રેખાખંડનું $2:1$ ગુણોત્તરમાં વિભાજન કરે છે. આપેલ $H = (-6, -8)$ અને $O = (3, 4)$ માટે,મધ્યકેન્દ્ર $G = (0, 0)$ મળે છે.
રેખાઓ $2x+3y-1=0$ અને $x+2y-1=0$ નું છેદબિંદુ $(-1, 1)$ છે.
ત્રિકોણનું લંબકેન્દ્ર $(0, 0)$ હોવાથી,શિરોબિંદુ $(-1, 1)$ માંથી સામેની બાજુ $ax+by-1=0$ પરનો વેધ $(0, 0)$ માંથી પસાર થાય છે.
$(-1, 1)$ અને $(0, 0)$ ને જોડતી રેખાનો ઢાળ $m_1 = -1$ છે.
રેખા $ax+by-1=0$ નો ઢાળ $m_2 = -a/b$ છે.
વેધ અને બાજુ પરસ્પર લંબ હોવાથી,$m_1 \times m_2 = -1 \Rightarrow a = -b$ મળે.
બાજુનું સમીકરણ $ax-ay-1=0$ થાય.
શિરોબિંદુ $V = \left( \frac{a+3}{5a}, \frac{a-2}{5a} \right)$ મેળવીને અને વેધ $y=2x$ પર મૂકતા,$a = -8$ મળે છે.
તેથી $b = 8$ અને $|a-b| = 16$.
Solution diagram
112
DifficultMCQ
ત્રિકોણ $ABC$ ના બે શિરોબિંદુઓ $A(3, -1)$ અને $B(-2, 3)$ છે,અને તેનું લંબકેન્દ્ર $P(1, 1)$ છે. જો બિંદુ $C$ ના યામ $(\alpha, \beta)$ હોય અને ત્રિકોણ $PAB$ ના પરિવૃતનું કેન્દ્ર $(h, k)$ હોય,તો $(\alpha + \beta) + 2(h + k)$ ની કિંમત શોધો:
A
$51$
B
$81$
C
$5$
D
$15$

Solution

(C) $AB$ નો ઢાળ $M_{AB} = \frac{4}{-5}$ છે. $CP \perp AB$ હોવાથી $CP$ નો ઢાળ $M_{CP} = \frac{5}{4}$ થાય.
$CP$ નું સમીકરણ $y - 1 = \frac{5}{4}(x - 1)$ એટલે કે $5x - 4y - 1 = 0$ ... $(1)$.
$AP$ નો ઢાળ $M_{AP} = -1$ છે. $BC \perp AP$ હોવાથી $BC$ નો ઢાળ $1$ થાય.
$BC$ નું સમીકરણ $y - 3 = 1(x + 2)$ એટલે કે $x - y + 5 = 0$ ... $(2)$.
$(1)$ અને $(2)$ ઉકેલતા,$\alpha = 21$ અને $\beta = 26$ મળે. તેથી $\alpha + \beta = 47$.
$\triangle PAB$ ના પરિકેન્દ્ર $(h, k)$ માટે લંબદ્વિભાજકો ઉકેલતા $h = -19/2$ અને $k = -23/2$ મળે.
તેથી $2(h + k) = -42$.
અંતિમ કિંમત $(\alpha + \beta) + 2(h + k) = 47 - 42 = 5$.
Solution diagram
113
DifficultMCQ
ધારો કે $O(0,0), P(3,4), Q(6,0)$ એ ત્રિકોણ $OPQ$ ના શિરોબિંદુઓ છે. ત્રિકોણ $OPQ$ ની અંદર બિંદુ $R$ એવું છે કે જેથી ત્રિકોણ $OPR, PQR, OQR$ ના ક્ષેત્રફળ સમાન હોય. $R$ ના યામ શોધો.
A
$\left(\frac{4}{3}, 3\right)$
B
$\left(3, \frac{2}{3}\right)$
C
$\left(3, \frac{4}{3}\right)$
D
$\left(\frac{4}{3}, 2\right)$

Solution

(C) ત્રિકોણ $OPQ$ ની અંદરનું બિંદુ $R$ કે જેથી ત્રિકોણ $OPR, PQR, OQR$ ના ક્ષેત્રફળ સમાન હોય,તે ત્રિકોણનું મધ્યકેન્દ્ર (centroid) છે.
આપેલ શિરોબિંદુઓ $O(0,0), P(3,4), Q(6,0)$ માટે,મધ્યકેન્દ્ર $R(x, y)$ ના યામ નીચે મુજબ છે:
$x = \frac{0 + 3 + 6}{3} = \frac{9}{3} = 3$
$y = \frac{0 + 4 + 0}{3} = \frac{4}{3}$
આમ,$R$ ના યામ $\left(3, \frac{4}{3}\right)$ છે.
Solution diagram
114
DifficultMCQ
ધારો કે $A(6,8)$,$B(10 \cos \alpha, -10 \sin \alpha)$ અને $C(-10 \sin \alpha, 10 \cos \alpha)$ એ ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ છે. જો $L(a, 9)$ અને $G(h, k)$ અનુક્રમે તેના લંબકેન્દ્ર અને મધ્યકેન્દ્ર હોય,તો $(5a - 3h + 6k + 100 \sin 2\alpha)$ ની કિંમત . . . . . . છે.
A
$204$
B
$145$
C
$753$
D
$254$

Solution

(B) શિરોબિંદુઓ $A(6, 8)$,$B(10 \cos \alpha, -10 \sin \alpha)$,અને $C(-10 \sin \alpha, 10 \cos \alpha)$ બધા વર્તુળ $x^2 + y^2 = 100$ પર આવેલા છે. તેથી પરિકેન્દ્ર $O$ એ $(0, 0)$ છે.
કોઈપણ ત્રિકોણમાં,લંબકેન્દ્ર $L$,મધ્યકેન્દ્ર $G$,અને પરિકેન્દ્ર $O$ સમરેખ હોય છે,અને $G$ એ $OL$ ને $2:1$ ના ગુણોત્તરમાં વિભાજિત કરે છે.
વિભાજન સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$G(h, k) = \left(\frac{a}{3}, 3\right)$.
તેથી,$h = \frac{a}{3} \Rightarrow a = 3h$ અને $k = 3$.
મધ્યકેન્દ્ર $G(h, k) = \left(\frac{6 + 10(\cos \alpha - \sin \alpha)}{3}, \frac{8 + 10(\cos \alpha - \sin \alpha)}{3}\right)$.
$k = 3$ હોવાથી,$10(\cos \alpha - \sin \alpha) = 1$ મળે છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$100(1 - \sin 2\alpha) = 1 \Rightarrow 100 \sin 2\alpha = 99$.
$h = \frac{6+1}{3} = \frac{7}{3}$ મળે છે.
હવે,$5a - 3h + 6k + 100 \sin 2\alpha = 12h + 18 + 99 = 12(\frac{7}{3}) + 117 = 28 + 117 = 145$.
Solution diagram
115
MediumMCQ
ધારો કે $P(5, 4)$,$Q(-2, 4)$ અને $R(a, b)$ શિરોબિંદુઓ ધરાવતા $\triangle PQR$ નું ક્ષેત્રફળ $35$ ચોરસ એકમ છે. જો તેનો લંબકેન્દ્ર અને મધ્યકેન્દ્ર અનુક્રમે $O\left(2, \frac{14}{5}\right)$ અને $C(c, d)$ હોય,તો $c+2d$ ની કિંમત શોધો:
A
$\frac{7}{3}$
B
$3$
C
$2$
D
$\frac{8}{3}$

Solution

(B) $QR$ રેખાનું સમીકરણ $5x + 2y + 2 = 0$ છે.
$PR$ રેખાનું સમીકરણ $10x - 3y - 38 = 0$ છે.
તેથી,બિંદુ $R(2, -6)$ મળે છે.
મધ્યકેન્દ્ર $= \left(\frac{5-2+2}{3}, \frac{4+4-6}{3}\right) = \left(\frac{5}{3}, \frac{2}{3}\right)$.
$c + 2d = \frac{5}{3} + \frac{4}{3} = 3$.
Solution diagram
116
MediumMCQ
જો $\triangle ABC$ ના શિરોબિંદુ $A(3, k)$ માંથી પસાર થતી મધ્યગાનું સમીકરણ $x + 4y = p$ હોય,જ્યાં $B(2, 1)$ અને $C(-4, 5)$ શિરોબિંદુઓ છે,તો $k = ?$ જ્યાં $p$ અને $k$ અચળાંકો છે.
A
$1$
B
$2$
C
$-2$
D
$3$

Solution

(B) શિરોબિંદુ $A$ માંથી પસાર થતી મધ્યગા બાજુ $BC$ ના મધ્યબિંદુ $M$ માંથી પસાર થાય છે.
$BC$ નું મધ્યબિંદુ $M = (\frac{2-4}{2}, \frac{1+5}{2}) = (-1, 3)$ છે.
મધ્યગા $A(3, k)$ અને $M(-1, 3)$ માંથી પસાર થાય છે.
મધ્યગા $AM$ નો ઢાળ $m = \frac{3-k}{-1-3} = \frac{3-k}{-4}$ છે.
રેખા $AM$ નું સમીકરણ $y - 3 = \frac{3-k}{-4}(x + 1)$ છે.
$-4y + 12 = (3-k)x + (3-k)$.
$(3-k)x + 4y = 9+k$.
આપેલ સમીકરણ $x + 4y = p$ સાથે સરખાવતા,$x$ અને $y$ ના સહગુણકો સરખાવતા.
$y$ નો સહગુણક $4$ હોવાથી,$3-k = 1$,જે $k = 2$ આપે છે.
આમ,$k = 2$.
117
MediumMCQ
ધારો કે $A(0,0), B(3,0), C(0,-4)$ એ $\triangle ABC$ ના શિરોબિંદુઓ છે,તો $\triangle ABC$ ના અંતઃકેન્દ્રના યામ શોધો.
A
$(1,1)$
B
$(1,-1)$
C
$(-1,1)$
D
$(-1,-1)$

Solution

(B) શિરોબિંદુઓ $A(0,0)$,$B(3,0)$,અને $C(0,-4)$ છે.
બાજુઓની લંબાઈ:
$c = AB = 3$
$b = AC = 4$
$a = BC = 5$
અંતઃકેન્દ્ર $(I)$ ના યામનું સૂત્ર:
$I = \left( \frac{ax_1 + bx_2 + cx_3}{a+b+c}, \frac{ay_1 + by_2 + cy_3}{a+b+c} \right)$
કિંમતો મૂકતા:
$I = \left( \frac{5(0) + 4(3) + 3(0)}{12}, \frac{5(0) + 4(0) + 3(-4)}{12} \right)$
$I = (1, -1)$.
118
EasyMCQ
જો ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $(-2,3), (6,-1)$ અને $(4,3)$ હોય,તો ત્રિકોણના પરિકેન્દ્રના યામ શોધો.
A
$(1,1)$
B
$(-1,-1)$
C
$(-1,1)$
D
$(1,-1)$

Solution

(D) ધારો કે ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $A(-2,3)$,$B(6,-1)$,અને $C(4,3)$ છે. ધારો કે $F(x,y)$ પરિકેન્દ્ર છે. પરિકેન્દ્ર શિરોબિંદુઓથી સમાન અંતરે હોય છે,તેથી $FA^2 = FB^2 = FC^2$.
$FA^2 = (x+2)^2 + (y-3)^2$
$FB^2 = (x-6)^2 + (y+1)^2$
$FC^2 = (x-4)^2 + (y-3)^2$
$FA^2 = FC^2$ સરખાવતા:
$(x+2)^2 + (y-3)^2 = (x-4)^2 + (y-3)^2$
$(x+2)^2 = (x-4)^2$
$x^2 + 4x + 4 = x^2 - 8x + 16$
$12x = 12 \implies x = 1$
$FA^2 = FB^2$ સરખાવતા:
$(1+2)^2 + (y-3)^2 = (1-6)^2 + (y+1)^2$
$9 + y^2 - 6y + 9 = 25 + y^2 + 2y + 1$
$18 - 6y = 26 + 2y$
$-8 = 8y \implies y = -1$
આમ,પરિકેન્દ્રના યામ $(1,-1)$ છે.
Solution diagram
119
MediumMCQ
ત્રિકોણનું લંબકેન્દ્ર અને મધ્યકેન્દ્ર અનુક્રમે $A(-3, 5)$ અને $B(3, 3)$ છે. જો $C$ એ આ ત્રિકોણનું પરિકેન્દ્ર હોય,તો રેખાખંડ $AC$ ને વ્યાસ તરીકે ધરાવતા વર્તુળની ત્રિજ્યા કેટલી થાય?
A
$\sqrt{10}$
B
$3 \sqrt{\frac{5}{2}}$
C
$2 \sqrt{10}$
D
$\frac{3 \sqrt{5}}{2}$

Solution

(C) પરિકેન્દ્ર $C$ એ લંબકેન્દ્ર $A(-3, 5)$ અને મધ્યકેન્દ્ર $B(3, 3)$ ને જોડતા રેખાખંડનું $2:1$ ના ગુણોત્તરમાં બહારની તરફ વિભાજન કરે છે.
વિભાજનના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$C(x, y)$ ના યામ:
$x = \frac{2(3) - 1(-3)}{2 - 1} = 9$
$y = \frac{2(3) - 1(5)}{2 - 1} = 1$
તેથી,$C = (9, 1)$.
વર્તુળનો વ્યાસ $AC$ ની લંબાઈ છે.
$AC = \sqrt{(9 - (-3))^2 + (1 - 5)^2} = \sqrt{12^2 + (-4)^2} = \sqrt{160} = 4\sqrt{10}$.
વર્તુળની ત્રિજ્યા $\frac{1}{2} AC = 2\sqrt{10}$ થાય.
120
EasyMCQ
જો $P(2, 2)$,$Q(-2, 4)$ અને $R(3, 4)$ એ $\triangle PQR$ ના શિરોબિંદુઓ હોય,તો શિરોબિંદુ $R$ માંથી પસાર થતી મધ્યગાનું સમીકરણ $........$ છે.
A
$x+3y-9=0$
B
$x-3y+9=0$
C
$x-3y-9=0$
D
$x+3y+9=0$

Solution

(B) શિરોબિંદુ $R$ માંથી પસાર થતી મધ્યગા બાજુ $PQ$ ને બિંદુ $M$ પર દુભાગે છે.
$M$ એ $PQ$ નું મધ્યબિંદુ છે,તેથી $M = \left( \frac{2 + (-2)}{2}, \frac{2 + 4}{2} \right) = (0, 3)$.
મધ્યગા $R(3, 4)$ અને $M(0, 3)$ માંથી પસાર થાય છે.
રેખા $RM$ નો ઢાળ $m = \frac{3 - 4}{0 - 3} = \frac{-1}{-3} = \frac{1}{3}$ છે.
રેખાનું સમીકરણ $y - y_1 = m(x - x_1)$ છે.
$y - 3 = \frac{1}{3}(x - 0)$
$3(y - 3) = x$
$3y - 9 = x$
$x - 3y + 9 = 0$.
Solution diagram
121
MediumMCQ
બિંદુઓ $(11,9), (2,1)$ અને $(2,-1)$ એ ત્રિકોણની બાજુઓના મધ્યબિંદુઓ છે. તો,મધ્યકેન્દ્ર શોધો.
A
$(-5,-3)$
B
$(5,-3)$
C
$(3,5)$
D
$(5,3)$

Solution

(D) ધારો કે ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $A(x_1, y_1)$,$B(x_2, y_2)$ અને $C(x_3, y_3)$ છે.
આપેલ મધ્યબિંદુઓ $F(11, 9)$,$E(2, 1)$ અને $D(2, -1)$ છે.
ત્રિકોણની બાજુઓના મધ્યબિંદુઓને જોડવાથી બનતા ત્રિકોણનું મધ્યકેન્દ્ર એ મૂળ ત્રિકોણના મધ્યકેન્દ્ર સમાન જ હોય છે.
મધ્યબિંદુઓથી બનતા ત્રિકોણનું મધ્યકેન્દ્ર $\left(\frac{11+2+2}{3}, \frac{9+1-1}{3}\right) = \left(\frac{15}{3}, \frac{9}{3}\right) = (5, 3)$ છે.
આમ,મૂળ ત્રિકોણનું મધ્યકેન્દ્ર $(5, 3)$ છે.
Solution diagram
122
MediumMCQ
ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $(6,0), (0,6)$ અને $(6,6)$ છે. તેના પરિકેન્દ્ર અને મધ્યકેન્દ્ર વચ્ચેનું અંતર શોધો.
A
$2$
B
$\sqrt{2}$
C
$1$
D
$2\sqrt{2}$

Solution

(B) ધારો કે ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $A(6,0), B(0,6)$ અને $C(6,6)$ છે.
બાજુઓની લંબાઈ:
$AB = \sqrt{(0-6)^2 + (6-0)^2} = 6\sqrt{2}$
$BC = \sqrt{(6-0)^2 + (6-6)^2} = 6$
$CA = \sqrt{(6-6)^2 + (0-6)^2} = 6$
અહીં $AB^2 = BC^2 + CA^2$ હોવાથી,આ કાટકોણ ત્રિકોણ છે.
કાટકોણ ત્રિકોણ માટે પરિકેન્દ્ર એ કર્ણ $AB$ નું મધ્યબિંદુ છે.
પરિકેન્દ્ર $O = (3,3)$.
મધ્યકેન્દ્ર $G = \left(\frac{6+0+6}{3}, \frac{0+6+6}{3}\right) = (4,4)$.
પરિકેન્દ્ર અને મધ્યકેન્દ્ર વચ્ચેનું અંતર $= \sqrt{(4-3)^2 + (4-3)^2} = \sqrt{2}$.
123
EasyMCQ
ત્રિકોણ $ABC$ નું મધ્યકેન્દ્ર શોધો,જ્યાં $A \equiv (2,3)$,$B \equiv (8,10)$ અને $C \equiv (5,5)$ છે.
A
$(5,6)$
B
$(6,5)$
C
$(6,6)$
D
$(15,18)$

Solution

(A) ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $A \equiv (2,3)$,$B \equiv (8,10)$ અને $C \equiv (5,5)$ છે.
ત્રિકોણના મધ્યકેન્દ્ર $(G)$ નું સૂત્ર $(x_1, y_1)$,$(x_2, y_2)$ અને $(x_3, y_3)$ શિરોબિંદુઓ માટે $G = \left(\frac{x_1+x_2+x_3}{3}, \frac{y_1+y_2+y_3}{3}\right)$ છે.
આપેલ કિંમતો મૂકતા:
$G = \left(\frac{2+8+5}{3}, \frac{3+10+5}{3}\right)$
$G = \left(\frac{15}{3}, \frac{18}{3}\right)$
$G = (5, 6)$
124
DifficultMCQ
$ABC$ એક ત્રિકોણ છે,$G$ એ મધ્યકેન્દ્ર છે,અને $D$ એ $BC$ નું મધ્યબિંદુ છે. જો $A = (2, 3)$ અને $G = (7, 5)$ હોય,તો બિંદુ $D$ શું છે?
A
$\left(\frac{9}{2}, 4\right)$
B
$\left(\frac{19}{2}, 6\right)$
C
$\left(\frac{11}{2}, \frac{11}{2}\right)$
D
$\left(8, \frac{13}{2}\right)$

Solution

(B) ત્રિકોણ $ABC$ નું મધ્યકેન્દ્ર $G$ એ મધ્યગા $AD$ નું $2:1$ ગુણોત્તરમાં વિભાજન કરે છે.
ધારો કે $A = (2, 3)$,$G = (7, 5)$,અને $D = (x, y)$ છે.
વિભાજન સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$G$ ના યામ નીચે મુજબ મળે છે:
$G = \left(\frac{2 \cdot x + 1 \cdot 2}{2+1}, \frac{2 \cdot y + 1 \cdot 3}{2+1}\right)$
યામને સરખાવતા:
$7 = \frac{2x + 2}{3}$ $\Rightarrow 21 = 2x + 2$ $\Rightarrow 2x = 19$ $\Rightarrow x = \frac{19}{2}$
$5 = \frac{2y + 3}{3}$ $\Rightarrow 15 = 2y + 3$ $\Rightarrow 2y = 12$ $\Rightarrow y = 6$
તેથી,બિંદુ $D$ ના યામ $\left(\frac{19}{2}, 6\right)$ છે.
Solution diagram
125
MediumMCQ
$A(0,0)$,$B(0, \frac{3}{2})$ અને $C(-5,0)$ શિરોબિંદુઓ ધરાવતા ત્રિકોણનું લંબકેન્દ્ર શોધો.
A
$\left(\frac{5}{2}, \frac{3}{4}\right)$
B
$\left(-\frac{5}{2}, \frac{3}{4}\right)$
C
$\left(-5, \frac{3}{2}\right)$
D
$(0,0)$

Solution

(D) આપેલા શિરોબિંદુઓ $A(0,0)$,$B(0, \frac{3}{2})$ અને $C(-5,0)$ છે.
અહીં $A$ ઉગમબિંદુ $(0,0)$ પર હોવાથી,$AB$ એ $y$-અક્ષ પર છે અને $AC$ એ $x$-અક્ષ પર છે.
આથી,આ ત્રિકોણ કાટકોણ ત્રિકોણ છે જેમાં કાટખૂણો શિરોબિંદુ $A(0,0)$ પર છે.
કાટકોણ ત્રિકોણમાં,લંબકેન્દ્ર એ કાટખૂણો ધરાવતું શિરોબિંદુ હોય છે.
તેથી,$\triangle ABC$ નું લંબકેન્દ્ર $(0,0)$ છે.
Solution diagram
126
MediumMCQ
જો ત્રિકોણ $ABC$ ની મધ્યગા $AD$ એ $E$ આગળ દુભાગતી હોય અને $BE$ એ $AC$ ને $F$ માં મળે,તો $AF: AC=$
A
$1: 4$
B
$1: 3$
C
$1: 2$
D
$3: 4$

Solution

(B) ધારો કે ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $A(x_1, y_1)$,$B(x_2, y_2)$,અને $C(x_3, y_3)$ છે.
$AD$ મધ્યગા હોવાથી,$D$ એ $BC$ નું મધ્યબિંદુ છે,તેથી $D = (\frac{x_2+x_3}{2}, \frac{y_2+y_3}{2})$.
$E$ એ $AD$ નું મધ્યબિંદુ છે,તેથી $E = (\frac{2x_1+x_2+x_3}{4}, \frac{2y_1+y_2+y_3}{4})$.
ત્રિકોણ $ABC$ ના મધ્યકેન્દ્ર $G$ નો ઉપયોગ કરતા,$G = (\frac{x_1+x_2+x_3}{3}, \frac{y_1+y_2+y_3}{3})$.
ત્રિકોણ $ADC$ માટે મેનેલાઉસના પ્રમેયનો ઉપયોગ કરતા,$F$ એ $AC$ નું $1: 2$ ગુણોત્તરમાં વિભાજન કરે છે.
તેથી,$AF: FC = 1: 2$,જેનો અર્થ છે કે $AF: AC = 1: (1+2) = 1: 3$.
127
MediumMCQ
જો $(\alpha, \beta)$ એ $(2,2), (5,1), (4,4)$ શિરોબિંદુઓ ધરાવતા ત્રિકોણનું લંબકેન્દ્ર હોય,તો $\alpha+\beta=$
A
$6$
B
$5$
C
$\frac{5}{2}$
D
$\frac{7}{2}$

Solution

(A) ધારો કે શિરોબિંદુઓ $A(2,2)$,$B(5,1)$,અને $C(4,4)$ છે.
લંબકેન્દ્ર શોધવા માટે,આપણે બે વેધના સમીકરણો શોધીશું.
$BC$ નો ઢાળ $= \frac{4-1}{4-5} = \frac{3}{-1} = -3$.
$A(2,2)$ માંથી $BC$ પરના વેધનો ઢાળ $m_1 = -\frac{1}{-3} = \frac{1}{3}$ છે.
$A$ માંથી વેધનું સમીકરણ: $y-2 = \frac{1}{3}(x-2)$ $\Rightarrow 3y-6 = x-2$ $\Rightarrow x-3y = -4 \quad \dots(i)$.
$AC$ નો ઢાળ $= \frac{4-2}{4-2} = \frac{2}{2} = 1$.
$B(5,1)$ માંથી $AC$ પરના વેધનો ઢાળ $m_2 = -\frac{1}{1} = -1$ છે.
$B$ માંથી વેધનું સમીકરણ: $y-1 = -1(x-5)$ $\Rightarrow y-1 = -x+5$ $\Rightarrow x+y = 6 \quad \dots(ii)$.
$(i)$ અને $(ii)$ ને $3$ વડે ગુણીને સરવાળો કરતા: $(x-3y) + 3(x+y) = -4 + 18$ $\Rightarrow 4x = 14$ $\Rightarrow x = \frac{7}{2}$.
$x = \frac{7}{2}$ ને $(ii)$ માં મૂકતા: $\frac{7}{2} + y = 6 \Rightarrow y = 6 - \frac{7}{2} = \frac{5}{2}$.
આમ,લંબકેન્દ્ર $(\alpha, \beta) = (\frac{7}{2}, \frac{5}{2})$.
તેથી,$\alpha+\beta = \frac{7}{2} + \frac{5}{2} = \frac{12}{2} = 6$.
Solution diagram
128
EasyMCQ
$(-2, 3)$,$(2, -1)$,અને $(4, 0)$ શિરોબિંદુઓ ધરાવતા ત્રિકોણનું પરિકેન્દ્ર શોધો:
A
$\left(\frac{3}{2}, \frac{5}{2}\right)$
B
$\left(\frac{3}{2}, -\frac{5}{2}\right)$
C
$\left(-\frac{3}{2}, \frac{5}{2}\right)$
D
$\left(-\frac{3}{2}, -\frac{5}{2}\right)$

Solution

(A) ધારો કે ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $A(-2, 3)$,$B(2, -1)$,અને $C(4, 0)$ છે.
ધારો કે $O(x, y)$ એ ત્રિકોણનું પરિકેન્દ્ર છે.
વ્યાખ્યા મુજબ,પરિકેન્દ્ર બધા શિરોબિંદુઓથી સમાન અંતરે હોય છે,તેથી $OA = OB = OC$,જેનો અર્થ છે કે $OA^2 = OB^2 = OC^2$.
પ્રથમ,$OA^2 = OB^2$ લો:
$(x + 2)^2 + (y - 3)^2 = (x - 2)^2 + (y + 1)^2$
$x^2 + 4x + 4 + y^2 - 6y + 9 = x^2 - 4x + 4 + y^2 + 2y + 1$
$8x - 8y = -8 \Rightarrow x - y = -1$ ... $(i)$
આગળ,$OB^2 = OC^2$ લો:
$(x - 2)^2 + (y + 1)^2 = (x - 4)^2 + (y - 0)^2$
$x^2 - 4x + 4 + y^2 + 2y + 1 = x^2 - 8x + 16 + y^2$
$4x + 2y = 11$ ... $(ii)$
સમીકરણો $(i)$ અને $(ii)$ ઉકેલતા:
$(i)$ પરથી,$y = x + 1$.
$(ii)$ માં મૂકતા: $4x + 2(x + 1) = 11$ $\Rightarrow 6x = 9$ $\Rightarrow x = \frac{3}{2}$.
તેથી $y = \frac{3}{2} + 1 = \frac{5}{2}$.
આમ,પરિકેન્દ્ર $\left(\frac{3}{2}, \frac{5}{2}\right)$ છે.
129
EasyMCQ
$\triangle ABC$ માં,જો $A=(1,2)$ હોય અને $B$ તથા $C$ માંથી પસાર થતી મધ્યગાઓના સમીકરણો અનુક્રમે $x+y=5$ અને $x=4$ હોય,તો $\triangle ABC$ નું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$12$
B
$9$
C
$4$
D
$5$

Solution

(B) ધારો કે $B$ અને $C$ માંથી પસાર થતી મધ્યગાઓના સમીકરણો $L_1: x+y=5$ અને $L_2: x=4$ છે. આ મધ્યગાઓનું છેદબિંદુ એ મધ્યકેન્દ્ર $G$ છે. $x+y=5$ અને $x=4$ ઉકેલતા,આપણને $G=(4, 1)$ મળે છે.
ધારો કે $C$ એ $x=4$ પર છે,તેથી $C=(4, y_C)$. ધારો કે $B$ એ $x+y=5$ પર છે,તેથી $B=(x_B, 5-x_B)$.
મધ્યકેન્દ્રના સૂત્ર $G = (\frac{x_A+x_B+x_C}{3}, \frac{y_A+y_B+y_C}{3})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$4 = \frac{1+x_B+4}{3}$ $\Rightarrow 12 = 5+x_B$ $\Rightarrow x_B=7$. તેથી $B=(7, 5-7) = (7, -2)$.
$1 = \frac{2+y_B+y_C}{3}$ $\Rightarrow 3 = 2+(-2)+y_C$ $\Rightarrow y_C=3$. તેથી $C=(4, 3)$.
શિરોબિંદુઓ $A(1, 2)$,$B(7, -2)$,અને $C(4, 3)$ છે.
$\triangle ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} |x_A(y_B-y_C) + x_B(y_C-y_A) + x_C(y_A-y_B)|$
$= \frac{1}{2} |1(-2-3) + 7(3-2) + 4(2-(-2))|$
$= \frac{1}{2} |-5 + 7 + 16| = \frac{1}{2} |18| = 9$.
Solution diagram
130
EasyMCQ
$(0,0)$,$(4,0)$ અને $(3,4)$ શિરોબિંદુઓ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું લંબકેન્દ્ર શોધો:
A
$\left(3, \frac{3}{4}\right)$
B
$\left(3, \frac{5}{4}\right)$
C
$(3,12)$
D
$(3,9)$

Solution

(A) ધારો કે ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $O(0,0)$,$B(4,0)$ અને $C(3,4)$ છે.
લંબકેન્દ્ર શોધવા માટે,આપણે વેધના છેદબિંદુની જરૂર છે.
$1$. $C(3,4)$ માંથી $OB$ બાજુ (જે $x$-અક્ષ પર છે) પરનો વેધ એ $x=3$ માંથી પસાર થતી શિરોલંબ રેખા છે. આમ,આ વેધનું સમીકરણ $x=3$ છે.
$2$. બાજુ $BC$ નો ઢાળ $m_{BC} = \frac{4-0}{3-4} = \frac{4}{-1} = -4$ છે.
$3$. $O(0,0)$ માંથી $BC$ પરનો વેધ એ $BC$ ને લંબ છે. તેનો ઢાળ $m_{\perp} = -\frac{1}{m_{BC}} = -\frac{1}{-4} = \frac{1}{4}$ છે.
$4$. $O$ માંથી પસાર થતા વેધનું સમીકરણ $y - 0 = \frac{1}{4}(x - 0)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $y = \frac{1}{4}x$ થાય છે.
$5$. $y = \frac{1}{4}x$ સમીકરણમાં $x=3$ મૂકતા,આપણને $y = \frac{1}{4}(3) = \frac{3}{4}$ મળે છે.
તેથી,લંબકેન્દ્ર $\left(3, \frac{3}{4}\right)$ છે.
Solution diagram
131
EasyMCQ
$A(1, \sqrt{3})$,$B(-1, -\sqrt{3})$ અને $C(3, -\sqrt{3})$ બિંદુઓ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું પરિકેન્દ્ર શોધો.
A
$(1, -\sqrt{3})$
B
$\left(-1, \frac{1}{\sqrt{3}}\right)$
C
$(0, 0)$
D
$\left(1, -\frac{1}{\sqrt{3}}\right)$

Solution

(D) ધારો કે શિરોબિંદુઓ $A(1, \sqrt{3})$,$B(-1, -\sqrt{3})$ અને $C(3, -\sqrt{3})$ છે.
બાજુઓની લંબાઈ ગણતા:
$AB = \sqrt{(-1-1)^2 + (-\sqrt{3}-\sqrt{3})^2} = \sqrt{4 + 12} = 4$.
$BC = \sqrt{(3 - (-1))^2 + (-\sqrt{3} - (-\sqrt{3}))^2} = \sqrt{4^2 + 0^2} = 4$.
$AC = \sqrt{(3-1)^2 + (-\sqrt{3}-\sqrt{3})^2} = \sqrt{2^2 + (-2\sqrt{3})^2} = \sqrt{4 + 12} = 4$.
અહીં $AB = BC = AC = 4$ હોવાથી,આ સમબાજુ ત્રિકોણ છે.
સમબાજુ ત્રિકોણમાં પરિકેન્દ્ર અને મધ્યકેન્દ્ર એક જ હોય છે.
મધ્યકેન્દ્ર $(G) = \left(\frac{x_1+x_2+x_3}{3}, \frac{y_1+y_2+y_3}{3}\right)$.
$G = \left(\frac{1-1+3}{3}, \frac{\sqrt{3}-\sqrt{3}-\sqrt{3}}{3}\right) = \left(1, -\frac{1}{\sqrt{3}}\right)$.
132
MediumMCQ
દ્વિઘાત સમીકરણ જેના બીજ બિંદુઓ $(-2,-1), (6,-1)$ અને $(2,5)$ દ્વારા બનતા ત્રિકોણના પરિકેન્દ્રના યામ હોય તે
A
$x^2-5x+6=0$
B
$2x^2-9x+9=0$
C
$3x^2-8x+4=0$
D
$6x^2-13x+6=0$

Solution

(C) ધારો કે શિરોબિંદુઓ $A(-2,-1)$,$B(6,-1)$ અને $C(2,5)$ છે.
પ્રથમ,$AB$ નો લંબદ્વિભાજક શોધો. $A$ અને $B$ નો $y$-યામ સમાન હોવાથી,રેખા $AB$ સમક્ષિતિજ છે. મધ્યબિંદુ $(\frac{-2+6}{2}, -1) = (2,-1)$ છે. લંબદ્વિભાજક શિરોલંબ રેખા $x=2$ છે ... $(i)$.
આગળ,$BC$ નો લંબદ્વિભાજક શોધો. $BC$ નું મધ્યબિંદુ $(\frac{6+2}{2}, \frac{-1+5}{2}) = (4,2)$ છે. $BC$ નો ઢાળ $m = \frac{5-(-1)}{2-6} = \frac{6}{-4} = -\frac{3}{2}$ છે. લંબદ્વિભાજકનો ઢાળ $\frac{2}{3}$ છે. સમીકરણ $y-2 = \frac{2}{3}(x-4)$ $\Rightarrow 3y-6 = 2x-8$ $\Rightarrow 2x-3y=2$ છે ... (ii).
$(i)$ માંથી $x=2$ ને (ii) માં મૂકતા: $2(2)-3y=2$ $\Rightarrow 4-3y=2$ $\Rightarrow 3y=2$ $\Rightarrow y=\frac{2}{3}$.
પરિકેન્દ્ર $(2, \frac{2}{3})$ છે.
$2$ અને $\frac{2}{3}$ બીજ ધરાવતું દ્વિઘાત સમીકરણ $x^2 - (2+\frac{2}{3})x + 2(\frac{2}{3}) = 0$ છે.
$x^2 - \frac{8}{3}x + \frac{4}{3} = 0 \Rightarrow 3x^2-8x+4=0$.
આમ,વિકલ્પ $(c)$ સાચો છે.
133
MediumMCQ
ત્રિકોણના બે શિરોબિંદુઓ $(5, -1)$ અને $(-2, 3)$ છે. જો ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ એ આ ત્રિકોણનું લંબકેન્દ્ર હોય,તો તે ત્રિકોણના ત્રીજા શિરોબિંદુના યામ શોધો.
A
$(4, 7)$
B
$\left(-2, \frac{-7}{2}\right)$
C
$(-4, -7)$
D
$(-2, 3)$

Solution

(C) ધારો કે ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $A(h, k)$,$B(5, -1)$,અને $C(-2, 3)$ છે. ઉગમબિંદુ $O(0, 0)$ એ લંબકેન્દ્ર છે.
$AO \perp BC$ હોવાથી,$AO$ નો ઢાળ $\times$ $BC$ નો ઢાળ $= -1$.
$BC$ નો ઢાળ $= \frac{3 - (-1)}{-2 - 5} = \frac{4}{-7}$.
$AO$ નો ઢાળ $= \frac{k - 0}{h - 0} = \frac{k}{h}$.
તેથી,$\frac{k}{h} \times \left(-\frac{4}{7}\right) = -1$ $\Rightarrow \frac{k}{h} = \frac{7}{4}$ $\Rightarrow 7h - 4k = 0$ (સમી. $1$).
$BO \perp AC$ હોવાથી,$BO$ નો ઢાળ $\times$ $AC$ નો ઢાળ $= -1$.
$BO$ નો ઢાળ $= \frac{-1 - 0}{5 - 0} = -\frac{1}{5}$.
$AC$ નો ઢાળ $= \frac{k - 3}{h - (-2)} = \frac{k - 3}{h + 2}$.
તેથી,$\left(-\frac{1}{5}\right) \times \left(\frac{k - 3}{h + 2}\right) = -1$ $\Rightarrow k - 3 = 5(h + 2)$ $\Rightarrow 5h - k + 13 = 0$ (સમી. $2$).
સમી. $1$ પરથી,$k = \frac{7h}{4}$. આ કિંમત સમી. $2$ માં મૂકતા:
$5h - \frac{7h}{4} + 13 = 0$ $\Rightarrow \frac{20h - 7h}{4} = -13$ $\Rightarrow 13h = -52$ $\Rightarrow h = -4$.
તેથી $k = \frac{7(-4)}{4} = -7$.
આમ,ત્રીજું શિરોબિંદુ $(-4, -7)$ છે.
Solution diagram
134
EasyMCQ
$(-2, 3), (2, -1), (4, 0)$ બિંદુઓ દ્વારા બનતા ત્રિકોણના મધ્યકેન્દ્ર અને લંબકેન્દ્રને જોડતી રેખાનું સમીકરણ શોધો.
A
$x+y-2=0$
B
$11x-y-14=0$
C
$x-11y+6=0$
D
$2x-y-2=0$

Solution

(B) ધારો કે શિરોબિંદુઓ $A(-2, 3), B(2, -1)$ અને $C(4, 0)$ છે.
પ્રથમ,લંબકેન્દ્ર $H$ શોધો. $BC$ નો ઢાળ $= \frac{0 - (-1)}{4 - 2} = \frac{1}{2}$ છે. $A$ માંથી દોરેલો વેધ $BC$ ને લંબ છે,તેથી તેનો ઢાળ $-2$ છે. સમીકરણ $y - 3 = -2(x + 2) \Rightarrow 2x + y + 1 = 0$ છે.
$AC$ નો ઢાળ $= \frac{0 - 3}{4 - (-2)} = -\frac{1}{2}$ છે. $B$ માંથી દોરેલો વેધ $AC$ ને લંબ છે,તેથી તેનો ઢાળ $2$ છે. સમીકરણ $y - (-1) = 2(x - 2) \Rightarrow 2x - y - 5 = 0$ છે.
$2x + y + 1 = 0$ અને $2x - y - 5 = 0$ ને ઉકેલતા,$4x - 4 = 0 \Rightarrow x = 1$ મળે છે. $x=1$ મુકતા $y = -3$ મળે છે. આમ,લંબકેન્દ્ર $H = (1, -3)$ છે.
મધ્યકેન્દ્ર $G = \left(\frac{-2+2+4}{3}, \frac{3-1+0}{3}\right) = \left(\frac{4}{3}, \frac{2}{3}\right)$ છે.
$H(1, -3)$ અને $G\left(\frac{4}{3}, \frac{2}{3}\right)$ ને જોડતી રેખાનું સમીકરણ $y - y_1 = m(x - x_1)$ છે,જ્યાં $m = \frac{\frac{2}{3} - (-3)}{\frac{4}{3} - 1} = 11$ છે.
તેથી,$y + 3 = 11(x - 1) \Rightarrow 11x - y - 14 = 0$ મળે છે.
135
EasyMCQ
જો $O, G, S$ એ અનુક્રમે ત્રિકોણના લંબકેન્દ્ર,મધ્યકેન્દ્ર અને પરિકેન્દ્ર હોય,જેના શિરોબિંદુઓ $A(2,3), B(2,4)$ અને $C(4,3)$ છે,તો $AO^2 + 9BG^2 + 4CS^2 =$
A
$\frac{77}{36}$
B
$13$
C
$\frac{8}{9}$
D
$\frac{5}{4}$

Solution

(B) ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $A(2,3)$,$B(2,4)$,અને $C(4,3)$ છે.
$AB$ શિરોલંબ છે અને $AC$ સમક્ષિતિજ છે,તેથી ત્રિકોણ $A$ આગળ કાટખૂણો ધરાવે છે.
કાટકોણ ત્રિકોણ માટે,લંબકેન્દ્ર $O$ એ કાટખૂણા વાળું શિરોબિંદુ છે. તેથી,$O = A = (2,3)$.
તેથી,$AO^2 = (2-2)^2 + (3-3)^2 = 0$.
મધ્યકેન્દ્ર $G = \left(\frac{2+2+4}{3}, \frac{3+4+3}{3}\right) = \left(\frac{8}{3}, \frac{10}{3}\right)$.
$9BG^2 = 9 \times [(\frac{8}{3}-2)^2 + (\frac{10}{3}-4)^2] = 9 \times [\frac{4}{9} + \frac{4}{9}] = 8$.
$G$ એ $O$ અને $S$ ને જોડતા રેખાખંડનું $2:1$ ગુણોત્તરમાં વિભાજન કરે છે. $S = \frac{3G - O}{2} = (3, \frac{7}{2})$.
$4CS^2 = 4 \times [(4-3)^2 + (3-\frac{7}{2})^2] = 4 \times [1 + \frac{1}{4}] = 5$.
$AO^2 + 9BG^2 + 4CS^2 = 0 + 8 + 5 = 13$.
Solution diagram
136
EasyMCQ
$(-2, 3), (1, -2)$ અને $(2, 1)$ શિરોબિંદુઓ ધરાવતા ત્રિકોણનું પરિકેન્દ્ર શોધો.
A
$\left(\frac{6}{7}, \frac{2}{7}\right)$
B
$\left(-\frac{6}{7}, \frac{2}{7}\right)$
C
$\left(\frac{6}{7}, -\frac{2}{7}\right)$
D
$\left(-\frac{6}{7}, -\frac{2}{7}\right)$

Solution

(B) ત્રિકોણનું પરિકેન્દ્ર તેના શિરોબિંદુઓથી સમાન અંતરે હોય છે. ધારો કે $O(x, y)$ એ $A(-2, 3), B(1, -2)$ અને $C(2, 1)$ શિરોબિંદુઓ ધરાવતા ત્રિકોણનું પરિકેન્દ્ર છે.
$OA = OB = OC$ હોવાથી,$OA^2 = OB^2 = OC^2$ થાય.
$OA^2 = (x + 2)^2 + (y - 3)^2 = x^2 + y^2 + 4x - 6y + 13$
$OB^2 = (x - 1)^2 + (y + 2)^2 = x^2 + y^2 - 2x + 4y + 5$
$OC^2 = (x - 2)^2 + (y - 1)^2 = x^2 + y^2 - 4x - 2y + 5$
$OA^2 = OB^2$ સરખાવતા:
$6x - 10y + 8 = 0 \Rightarrow 3x - 5y + 4 = 0 \dots (i)$
$OB^2 = OC^2$ સરખાવતા:
$2x + 6y = 0 \Rightarrow x = -3y \dots (ii)$
$(ii)$ ને $(i)$ માં મુકતા:
$3(-3y) - 5y + 4 = 0$ $\Rightarrow -14y = -4$ $\Rightarrow y = \frac{2}{7}$
તેથી,$x = -3\left(\frac{2}{7}\right) = -\frac{6}{7}$.
આમ,પરિકેન્દ્ર $\left(-\frac{6}{7}, \frac{2}{7}\right)$ છે.
Solution diagram
137
MediumMCQ
$y=\sqrt{3}x$,$y=-\sqrt{3}x$ અને $y=3$ રેખાઓ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું અંતઃકેન્દ્ર શોધો.
A
$(0, 2)$
B
$(0, 1)$
C
$(1, 2)$
D
$(2, 1)$

Solution

(A) ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ રેખાઓના છેદબિંદુઓ છે:
$1$. $y=\sqrt{3}x$ અને $y=-\sqrt{3}x$ નું છેદબિંદુ $A(0, 0)$ છે.
$2$. $y=\sqrt{3}x$ અને $y=3$ નું છેદબિંદુ $B(\sqrt{3}, 3)$ છે.
$3$. $y=-\sqrt{3}x$ અને $y=3$ નું છેદબિંદુ $C(-\sqrt{3}, 3)$ છે.
બાજુઓની લંબાઈ:
$c = AB = \sqrt{(\sqrt{3}-0)^2 + (3-0)^2} = 2\sqrt{3}$.
$b = AC = \sqrt{(-\sqrt{3}-0)^2 + (3-0)^2} = 2\sqrt{3}$.
$a = BC = \sqrt{(\sqrt{3}-(-\sqrt{3}))^2 + (3-3)^2} = 2\sqrt{3}$.
$a=b=c$ હોવાથી,આ સમબાજુ ત્રિકોણ છે.
સમબાજુ ત્રિકોણનું અંતઃકેન્દ્ર $(I)$ તેના મધ્યકેન્દ્ર $(G)$ જેટલું જ હોય છે.
$I = G = \left(\frac{0+\sqrt{3}-\sqrt{3}}{3}, \frac{0+3+3}{3}\right) = (0, 2)$.
Solution diagram
138
EasyMCQ
જેના શિરોબિંદુઓ $(a, b), (a, c)$ અને $(d, c)$ હોય તેવા ત્રિકોણના મધ્યકેન્દ્ર અને લંબકેન્દ્રને જોડતા રેખાખંડનું મધ્યબિંદુ શોધો.
A
$\left(\frac{5 a+d}{6}, \frac{b+5 c}{6}\right)$
B
$\left(\frac{a+5 d}{6}, \frac{5 b+c}{6}\right)$
C
$(a, c)$
D
$(0, 0)$

Solution

(A) ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $A(a, b), B(a, c)$ અને $C(d, c)$ છે.
અહીં $A$ અને $B$ નો $x$-યામ સમાન હોવાથી બાજુ $AB$ શિરોલંબ છે અને $B$ અને $C$ નો $y$-યામ સમાન હોવાથી બાજુ $BC$ સમક્ષિતિજ છે. તેથી,$\triangle ABC$ એ $B(a, c)$ આગળ કાટકોણ ત્રિકોણ છે.
કાટકોણ ત્રિકોણનું લંબકેન્દ્ર એ કાટખૂણો બનાવતું શિરોબિંદુ હોય છે. તેથી,લંબકેન્દ્ર $B(a, c)$ છે.
ત્રિકોણનું મધ્યકેન્દ્ર $G = \left(\frac{a+a+d}{3}, \frac{b+c+c}{3}\right) = \left(\frac{2 a+d}{3}, \frac{b+2 c}{3}\right)$ છે.
મધ્યકેન્દ્ર $G$ અને લંબકેન્દ્ર $H(a, c)$ ને જોડતા રેખાખંડનું મધ્યબિંદુ:
$M = \left(\frac{\frac{2 a+d}{3}+a}{2}, \frac{\frac{b+2 c}{3}+c}{2}\right) = \left(\frac{5 a+d}{6}, \frac{b+5 c}{6}\right)$.
Solution diagram
139
EasyMCQ
$x+y+1=0$,$x-y-1=0$ અને $3x+4y+5=0$ રેખાઓ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું લંબકેન્દ્ર શોધો.
A
$(0,-1)$
B
$(0,0)$
C
$(1,1)$
D
$(-1,0)$

Solution

(A) આપેલ રેખાઓ:
$L_1: x+y+1=0$
$L_2: x-y-1=0$
$L_3: 3x+4y+5=0$
$L_1$ નો ઢાળ $(m_1)$ $-1$ છે.
$L_2$ નો ઢાળ $(m_2)$ $1$ છે.
અહીં $m_1 \times m_2 = (-1) \times (1) = -1$ હોવાથી,રેખાઓ $L_1$ અને $L_2$ પરસ્પર લંબ છે.
તેથી,આ ત્રિકોણ કાટકોણ ત્રિકોણ છે અને કાટકોણ ત્રિકોણનું લંબકેન્દ્ર તે શિરોબિંદુ હોય છે જ્યાં કાટખૂણો બને છે.
શિરોબિંદુ શોધવા માટે $L_1$ અને $L_2$ નો ઉકેલ મેળવો:
$x+y+1=0$
$x-y-1=0$
બંને સમીકરણોનો સરવાળો કરતા: $2x = 0 \Rightarrow x = 0$.
$x=0$ ને $x+y+1=0$ માં મૂકતા,$0+y+1=0 \Rightarrow y = -1$.
આમ,લંબકેન્દ્ર $(0, -1)$ છે.
140
MediumMCQ
ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $A(0,0), B(0,2)$ અને $C(2,0)$ છે. તેના લંબકેન્દ્ર અને પરિકેન્દ્ર વચ્ચેનું અંતર શોધો.
A
$0$
B
$\sqrt{2} \text{ એકમ}$
C
$\frac{1}{\sqrt{2}} \text{ એકમ}$
D
$\sqrt{3} \text{ એકમ}$

Solution

(B) આપેલ શિરોબિંદુઓ $A(0,0)$,$B(0,2)$ અને $C(2,0)$ છે.
$\overline{AC}$ એ $x$-અક્ષ પર છે અને $\overline{AB}$ એ $y$-અક્ષ પર છે,તેથી આ ત્રિકોણ $A(0,0)$ આગળ કાટખૂણો ધરાવતો કાટકોણ ત્રિકોણ છે.
કાટકોણ ત્રિકોણમાં,લંબકેન્દ્ર એ કાટખૂણો બનાવતું શિરોબિંદુ હોય છે,તેથી લંબકેન્દ્ર $H(0,0)$ છે.
કાટકોણ ત્રિકોણનું પરિકેન્દ્ર એ કર્ણ $\overline{BC}$ નું મધ્યબિંદુ હોય છે.
પરિકેન્દ્ર $O = \left(\frac{0+2}{2}, \frac{2+0}{2}\right) = (1,1)$.
લંબકેન્દ્ર $(0,0)$ અને પરિકેન્દ્ર $(1,1)$ વચ્ચેનું અંતર $\sqrt{(1-0)^2 + (1-0)^2} = \sqrt{1^2 + 1^2} = \sqrt{2} \text{ એકમ}$ છે.
141
EasyMCQ
એક ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $-\hat{i}+3 \hat{j}$ અને $2 \hat{i}+5 \hat{j}$ પર છે અને તેનું લંબકેન્દ્ર $\hat{i}+2 \hat{j}$ પર છે. જો ત્રીજા શિરોબિંદુનો સ્થાન સદિશ $a \hat{i}+b \hat{j}$ હોય,તો $(a, b)=$
A
$\left(\frac{5}{7}, \frac{5}{7}\right)$
B
$\left(\frac{5}{7}, \frac{17}{7}\right)$
C
$\left(\frac{-5}{7}, \frac{17}{7}\right)$
D
$\left(\frac{5}{7}, \frac{-17}{7}\right)$

Solution

(B) ધારો કે શિરોબિંદુઓ $A=(-1, 3)$,$B=(2, 5)$,અને $C=(a, b)$ છે. લંબકેન્દ્ર $H=(1, 2)$ છે.
$AH \perp BC$ હોવાથી,$AH$ નો ઢાળ $(m_{AH})$ અને $BC$ નો ઢાળ $(m_{BC})$ નો ગુણાકાર $-1$ થાય.
$m_{AH} = \frac{2-3}{1-(-1)} = \frac{-1}{2}$.
$m_{BC} = \frac{b-5}{a-2}$.
$m_{AH} \times m_{BC} = -1$ હોવાથી,$\left(\frac{-1}{2}\right) \times \left(\frac{b-5}{a-2}\right) = -1 \Rightarrow b-5 = 2(a-2) \Rightarrow b-5 = 2a-4 \Rightarrow 2a-b = -1$ ... $(i)$
તે જ રીતે,$BH \perp AC$ હોવાથી,$BH$ નો ઢાળ $(m_{BH})$ અને $AC$ નો ઢાળ $(m_{AC})$ નો ગુણાકાર $-1$ થાય.
$m_{BH} = \frac{2-5}{1-2} = \frac{-3}{-1} = 3$.
$m_{AC} = \frac{b-3}{a-(-1)} = \frac{b-3}{a+1}$.
$m_{BH} \times m_{AC} = -1$ હોવાથી,$3 \times \left(\frac{b-3}{a+1}\right) = -1 \Rightarrow 3b-9 = -a-1 \Rightarrow a+3b = 8$ ... (ii)
સમીકરણ $(i)$ અને (ii) ઉકેલતા:
$(i)$ પરથી,$b = 2a+1$. (ii) માં મૂકતા: $a + 3(2a+1) = 8 \Rightarrow a + 6a + 3 = 8 \Rightarrow 7a = 5 \Rightarrow a = \frac{5}{7}$.
તેથી $b = 2(\frac{5}{7}) + 1 = \frac{10}{7} + \frac{7}{7} = \frac{17}{7}$.
આમ,$(a, b) = \left(\frac{5}{7}, \frac{17}{7}\right)$.
Solution diagram
142
MediumMCQ
$(-2, -1)$ અને $(2, 5)$ એ ત્રિકોણના બે શિરોબિંદુઓ છે અને $\left(2, \frac{5}{3}\right)$ એ તેનું લંબકેન્દ્ર છે. જો $(m, n)$ એ તે ત્રિકોણનું ત્રીજું શિરોબિંદુ હોય,તો $m+n=$
A
-$4$
B
-$2$
C
$5$
D
$8$

Solution

(C) ધારો કે શિરોબિંદુઓ $A(-2, -1)$,$B(2, 5)$ અને $C(m, n)$ છે. ધારો કે $H\left(2, \frac{5}{3}\right)$ એ લંબકેન્દ્ર છે.
$AH$ નો ઢાળ $= \frac{\frac{5}{3} - (-1)}{2 - (-2)} = \frac{8/3}{4} = \frac{2}{3}$.
$AH \perp BC$ હોવાથી,$BC$ નો ઢાળ $= -\frac{1}{2/3} = -\frac{3}{2}$.
$BC$ નું સમીકરણ: $y - 5 = -\frac{3}{2}(x - 2)$ $\Rightarrow 2y - 10 = -3x + 6$ $\Rightarrow 3x + 2y = 16 \quad ...(i)$
$BH$ નો ઢાળ $= \frac{\frac{5}{3} - 5}{2 - 2} = \frac{-10/3}{0}$,જે અવ્યાખ્યાયિત છે. આનો અર્થ એ છે કે $BH$ એ શિરોલંબ રેખા $x = 2$ છે.
$BH \perp AC$ હોવાથી,$AC$ એ સમક્ષિતિજ રેખા હોવી જોઈએ. $A(-2, -1)$ હોવાથી,$AC$ નું સમીકરણ $y = -1$ છે.
$C(m, n)$ એ $AC$ પર હોવાથી,$n = -1$.
સમીકરણ $(i)$ માં $n = -1$ મૂકતા: $3m + 2(-1) = 16$ $\Rightarrow 3m = 18$ $\Rightarrow m = 6$.
આમ,ત્રીજું શિરોબિંદુ $(6, -1)$ છે.
તેથી,$m + n = 6 + (-1) = 5$.
Solution diagram
143
EasyMCQ
$x+y+10=0$,$x-y-2=0$ અને $2x+y-7=0$ બાજુઓ ધરાવતા ત્રિકોણનું લંબકેન્દ્ર શોધો.
A
$(-4,-3)$
B
$(-4,-6)$
C
$(4,6)$
D
$(3,6)$

Solution

(B) ધારો કે રેખાઓ $L_1: x+y+10=0$,$L_2: x-y-2=0$,અને $L_3: 2x+y-7=0$ છે.
પ્રથમ,રેખાઓના ઢાળ તપાસો:
$L_1$ નો ઢાળ $m_1 = -1$ છે.
$L_2$ નો ઢાળ $m_2 = 1$ છે.
કારણ કે $m_1 \times m_2 = (-1) \times (1) = -1$,રેખાઓ $L_1$ અને $L_2$ એકબીજાને લંબ છે.
કાટકોણ ત્રિકોણમાં,લંબકેન્દ્ર એ શિરોબિંદુ છે જ્યાં કાટખૂણો બને છે.
તેથી,લંબકેન્દ્ર એ $L_1$ અને $L_2$ નું છેદબિંદુ છે.
$x+y+10=0$ અને $x-y-2=0$ ને ઉકેલતા:
બંને સમીકરણોનો સરવાળો કરતા: $(x+y+10) + (x-y-2) = 0 \implies 2x + 8 = 0 \implies x = -4$.
$x = -4$ ને $x-y-2=0$ માં મૂકતા: $-4 - y - 2 = 0 \implies y = -6$.
આમ,લંબકેન્દ્ર $(-4, -6)$ છે.
144
EasyMCQ
$x-3y+3=0$,$x+3y+3=0$ અને $x+y-1=0$ રેખાઓ દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું મધ્યકેન્દ્ર શોધો.
A
$\left(0, -\frac{1}{3}\right)$
B
$\left(\frac{2}{3}, -1\right)$
C
$\left(-\frac{1}{3}, 1\right)$
D
$\left(1, -\frac{1}{3}\right)$

Solution

(A) ધારો કે રેખાઓ $x-3y+3=0$ અને $x+3y+3=0$ નું છેદબિંદુ $A$ છે. સમીકરણોનો સરવાળો કરતા: $2x+6=0 \implies x=-3$. $x=-3$ ને $x-3y+3=0$ માં મૂકતા,$y=0$ મળે છે. તેથી,$A = (-3, 0)$.
ધારો કે રેખાઓ $x+3y+3=0$ અને $x+y-1=0$ નું છેદબિંદુ $B$ છે. સમીકરણોની બાદબાકી કરતા: $(x+3y+3) - (x+y-1) = 0 \implies 2y+4=0 \implies y=-2$. $y=-2$ ને $x+y-1=0$ માં મૂકતા,$x-2-1=0 \implies x=3$ મળે છે. તેથી,$B = (3, -2)$.
ધારો કે રેખાઓ $x-3y+3=0$ અને $x+y-1=0$ નું છેદબિંદુ $C$ છે. સમીકરણોની બાદબાકી કરતા: $(x-3y+3) - (x+y-1) = 0 \implies -4y+4=0 \implies y=1$. $y=1$ ને $x+y-1=0$ માં મૂકતા,$x+1-1=0 \implies x=0$ મળે છે. તેથી,$C = (0, 1)$.
ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $(x_1, y_1)$,$(x_2, y_2)$ અને $(x_3, y_3)$ હોય તો મધ્યકેન્દ્ર $G = \left(\frac{x_1+x_2+x_3}{3}, \frac{y_1+y_2+y_3}{3}\right)$ થાય.
$G = \left(\frac{-3+3+0}{3}, \frac{0-2+1}{3}\right) = \left(0, -\frac{1}{3}\right)$.
145
EasyMCQ
જો $P$ એ ત્રિકોણ $ABC$ ના તમામ શિરોબિંદુઓ $A(-1, 3)$,$B(3, 5)$ અને $C(5, 7)$ થી સમાન અંતરે આવેલું બિંદુ હોય,તો $PA=$
A
$11$
B
$\sqrt{140}$
C
$13$
D
$\sqrt{130}$

Solution

(D) ધારો કે બિંદુ $P$ ના યામ $(x, y)$ છે. $P$ એ $A(-1, 3)$,$B(3, 5)$ અને $C(5, 7)$ થી સમાન અંતરે હોવાથી,$PA = PB = PC$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $PA^2 = PB^2 = PC^2$.
$PA^2 = (x+1)^2 + (y-3)^2 = x^2 + 2x + 1 + y^2 - 6y + 9 = x^2 + y^2 + 2x - 6y + 10$
$PB^2 = (x-3)^2 + (y-5)^2 = x^2 - 6x + 9 + y^2 - 10y + 25 = x^2 + y^2 - 6x - 10y + 34$
$PC^2 = (x-5)^2 + (y-7)^2 = x^2 - 10x + 25 + y^2 - 14y + 49 = x^2 + y^2 - 10x - 14y + 74$
$PA^2 = PB^2$ સરખાવતા:
$x^2 + y^2 + 2x - 6y + 10 = x^2 + y^2 - 6x - 10y + 34$
$8x + 4y = 24 \implies 2x + y = 6$ $(i)$
$PB^2 = PC^2$ સરખાવતા:
$x^2 + y^2 - 6x - 10y + 34 = x^2 + y^2 - 10x - 14y + 74$
$4x + 4y = 40 \implies x + y = 10$ $(ii)$
$(i)$ માંથી $(ii)$ બાદ કરતા:
$(2x + y) - (x + y) = 6 - 10 \implies x = -4$
$x = -4$ ને $(ii)$ માં મૂકતા:
$-4 + y = 10 \implies y = 14$
આમ,$P$ એ $(-4, 14)$ છે.
$PA = \sqrt{(-4 - (-1))^2 + (14 - 3)^2} = \sqrt{(-3)^2 + (11)^2} = \sqrt{9 + 121} = \sqrt{130}$.
તેથી,વિકલ્પ $(d)$ સાચો છે.
Solution diagram
146
EasyMCQ
શિરોબિંદુઓ $(1, \sqrt{3}), (0, 0)$ અને $(2, 0)$ ધરાવતા ત્રિકોણનું અંતઃકેન્દ્ર શોધો:
A
$\left(1, \frac{\sqrt{3}}{2}\right)$
B
$\left(\frac{2}{3}, \frac{1}{\sqrt{3}}\right)$
C
$\left(\frac{2}{3}, \frac{\sqrt{3}}{2}\right)$
D
$\left(1, \frac{1}{\sqrt{3}}\right)$

Solution

(D) ધારો કે શિરોબિંદુઓ $A(1, \sqrt{3})$,$B(0, 0)$,અને $C(2, 0)$ છે.
બાજુઓની લંબાઈની ગણતરી:
$AB = \sqrt{(1-0)^2 + (\sqrt{3}-0)^2} = \sqrt{1 + 3} = 2$
$BC = \sqrt{(2-0)^2 + (0-0)^2} = \sqrt{4} = 2$
$AC = \sqrt{(2-1)^2 + (0-\sqrt{3})^2} = \sqrt{1 + 3} = 2$
બધી બાજુઓ સમાન હોવાથી,આ સમબાજુ ત્રિકોણ છે.
સમબાજુ ત્રિકોણ માટે,અંતઃકેન્દ્ર એ મધ્યકેન્દ્ર સમાન હોય છે.
મધ્યકેન્દ્ર $(G) = \left(\frac{x_1+x_2+x_3}{3}, \frac{y_1+y_2+y_3}{3}\right)$ દ્વારા મળે છે.
$G = \left(\frac{1+0+2}{3}, \frac{\sqrt{3}+0+0}{3}\right) = \left(\frac{3}{3}, \frac{\sqrt{3}}{3}\right) = \left(1, \frac{1}{\sqrt{3}}\right)$.
Solution diagram
147
MediumMCQ
ધારો કે $A(1,1), B(1,-1), C(-1,1)$ એ $\triangle ABC$ ના શિરોબિંદુઓ છે. ધારો કે $S$ એ પરિકેન્દ્ર,$O$ એ લંબકેન્દ્ર અને $I$ એ $\triangle ABC$ નું અંતઃકેન્દ્ર છે. તો $IS + OS =$ ?
A
$4$
B
$2$
C
$2+2\sqrt{2}$
D
$2+\sqrt{2}$

Solution

(B) શિરોબિંદુઓ $A(1,1), B(1,-1), C(-1,1)$ છે.
$AB$ શિરોલંબ છે અને $AC$ સમક્ષિતિજ છે,તેથી $\triangle ABC$ એ $A(1,1)$ આગળ કાટકોણ ત્રિકોણ છે.
$1$. પરિકેન્દ્ર $S$: કાટકોણ ત્રિકોણ માટે,પરિકેન્દ્ર એ કર્ણ $BC$ નું મધ્યબિંદુ છે.
$S = (0,0)$.
$2$. લંબકેન્દ્ર $O$: કાટકોણ ત્રિકોણ માટે,લંબકેન્દ્ર એ કાટખૂણો બનાવતા શિરોબિંદુ પર હોય છે.
$O = A = (1,1)$.
$3$. અંતઃકેન્દ્ર $I$: બાજુઓની લંબાઈ $c=2, b=2, a=2\sqrt{2}$ છે.
અંતઃકેન્દ્ર $I = (\sqrt{2}-1, \sqrt{2}-1)$.
$OS = \sqrt{1^2+1^2} = \sqrt{2}$.
$IS = \sqrt{(\sqrt{2}-1)^2 + (\sqrt{2}-1)^2} = \sqrt{2}(\sqrt{2}-1) = 2-\sqrt{2}$.
$IS + OS = (2-\sqrt{2}) + \sqrt{2} = 2$.
Solution diagram
148
DifficultMCQ
શિરોબિંદુઓ $(1, 2)$,$(3, -1)$ અને $(4, 0)$ દ્વારા બનતા ત્રિકોણના પરિકેન્દ્ર અને મધ્યકેન્દ્ર વચ્ચેનું અંતર (એકમમાં) કેટલું છે?
A
$1/2$
B
$1$
C
$\frac{11 \sqrt{2}}{30}$
D
$\frac{9 \sqrt{2}}{5}$

Solution

(C) ધારો કે શિરોબિંદુઓ $A(1, 2)$,$B(3, -1)$,અને $C(4, 0)$ છે.
બાજુઓની લંબાઈ ગણતા:
$AB = \sqrt{(3-1)^2 + (-1-2)^2} = \sqrt{13}$
$AC = \sqrt{(4-1)^2 + (0-2)^2} = \sqrt{13}$
$AB = AC$ હોવાથી,ત્રિકોણ સમદ્વિબાજુ છે.
મધ્યકેન્દ્ર $G = \left(\frac{8}{3}, \frac{1}{3}\right)$.
પરિકેન્દ્ર $O$ એ $A$ માંથી $BC$ પરના વેધ પર આવેલું છે. $BC$ નો ઢાળ $1$ છે,તેથી વેધનો ઢાળ $-1$ છે. વેધનું સમીકરણ $y = -x + 3$ છે.
$AC$ ના લંબદ્વિભાજકનું સમીકરણ $y = 1.5x - 2.75$ છે.
બંને સમીકરણો ઉકેલતા,$O = \left(\frac{23}{10}, \frac{7}{10}\right)$ મળે છે.
અંતર $OG = \sqrt{(\frac{8}{3} - \frac{23}{10})^2 + (\frac{1}{3} - \frac{7}{10})^2} = \frac{11}{30} \sqrt{2}$.
Solution diagram
149
DifficultMCQ
જો $\triangle ABC$ ની બાજુઓ $AB$ અને $AC$ ના લંબદ્વિભાજકોના સમીકરણો અનુક્રમે $x-y+5=0$ અને $x+2y=0$ હોય અને જો $A$ એ $(1,-2)$ હોય,તો બાજુ $BC$ ના લંબદ્વિભાજકનું સમીકરણ શોધો.
A
$3x+3y+5=0$
B
$9x-23y+40=0$
C
$6x+15y=5$
D
$23x-14y+100=0$

Solution

(D) ત્રિકોણની બાજુઓના લંબદ્વિભાજકોનું છેદબિંદુ એ પરિકેન્દ્ર $O$ છે. સમીકરણો $x-y+5=0$ અને $x+2y=0$ ઉકેલતા,આપણને $x = -10/3$ અને $y = 5/3$ મળે છે. આમ,પરિકેન્દ્ર $O(-10/3, 5/3)$ છે.
$B$ એ રેખા $x-y+5=0$ ની સાપેક્ષે $A(1,-2)$ નું પ્રતિબિંબ હોવાથી,$\frac{x_B-1}{1} = \frac{y_B+2}{-1} = -2 \frac{1-(-2)+5}{1^2+(-1)^2} = -8$ મળે. આથી $x_B = -7$ અને $y_B = 6$ મળે. તેથી $B = (-7, 6)$.
$C$ એ રેખા $x+2y=0$ ની સાપેક્ષે $A(1,-2)$ નું પ્રતિબિંબ હોવાથી,$\frac{x_C-1}{1} = \frac{y_C+2}{2} = -2 \frac{1+2(-2)}{1^2+2^2} = 6/5$ મળે. આથી $x_C = 11/5$ અને $y_C = 2/5$ મળે. તેથી $C = (11/5, 2/5)$.
$BC$ નો લંબદ્વિભાજક પરિકેન્દ્ર $O(-10/3, 5/3)$ અને $BC$ ના મધ્યબિંદુ $M$ માંથી પસાર થાય છે. મધ્યબિંદુ $M = (-12/5, 16/5)$ છે.
$O$ અને $M$ માંથી પસાર થતી રેખાનો ઢાળ $m = 23/14$ છે.
રેખાનું સમીકરણ $y - 5/3 = 23/14(x + 10/3)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $23x - 14y + 100 = 0$ થાય છે.
Solution diagram

Straight Line — Points related to triangle · Frequently Asked Questions

1Are these Straight Line questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Straight Line Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.