Gujarati

Mix Examples-Complex numbers Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · 4-1.Complex numbers · Mix Examples-Complex numbers

263+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 263 questions in Gujarati

51
DifficultMCQ
અનંત ગુણાકાર $(\cos \theta + i\sin \theta )(\cos \frac{\theta }{2} + i\sin \frac{\theta }{2})(\cos \frac{\theta }{2^2} + i\sin \frac{\theta }{2^2}) \dots$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$\cos 2\theta - i\sin 2\theta $
B
$\cos 2\theta + i\sin 2\theta $
C
$\sin 2\theta - i\cos 2\theta $
D
$\sin 2\theta + i\cos 2\theta $

Solution

(B) સંકર સંખ્યાઓના ધ્રુવીય સ્વરૂપના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા,$(\cos \alpha + i\sin \alpha)(\cos \beta + i\sin \beta) = \cos(\alpha + \beta) + i\sin(\alpha + \beta)$.
આપેલ ગુણાકાર $P = (\cos \theta + i\sin \theta )(\cos \frac{\theta }{2} + i\sin \frac{\theta }{2})(\cos \frac{\theta }{2^2} + i\sin \frac{\theta }{2^2}) \dots \infty$ છે.
આનું સાદું રૂપ $P = \cos(\theta + \frac{\theta }{2} + \frac{\theta }{2^2} + \dots) + i\sin(\theta + \frac{\theta }{2} + \frac{\theta }{2^2} + \dots)$ થાય છે.
ઘાતાંકોનો સરવાળો એ પ્રથમ પદ $a = \theta$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = 1/2$ ધરાવતી ભૂમિતિ શ્રેણી છે.
અનંત શ્રેણીનો સરવાળો $S = \frac{a}{1-r} = \frac{\theta}{1 - 1/2} = \frac{\theta}{1/2} = 2\theta$ છે.
તેથી,$P = \cos(2\theta) + i\sin(2\theta)$.
52
AdvancedMCQ
$z_1$ અને $z_2$ બે સંકર સંખ્યાઓ છે જેથી $|z_1 + z_2| = 1$ અને $|z_1^2 + z_2^2| = 25$ થાય,તો $|z_1^3 + z_2^3|$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો.
A
$24$
B
$42$
C
$37$
D
$33$

Solution

(C) આપેલ છે કે $|z_1 + z_2| = 1$ અને $|z_1^2 + z_2^2| = 25$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $z_1^3 + z_2^3 = (z_1 + z_2)(z_1^2 - z_1z_2 + z_2^2)$.
વળી,$(z_1 + z_2)^2 = z_1^2 + z_2^2 + 2z_1z_2$,તેથી $z_1z_2 = \frac{1}{2}((z_1 + z_2)^2 - (z_1^2 + z_2^2))$.
આ કિંમત $z_1^3 + z_2^3$ ના સૂત્રમાં મૂકતા:
$z_1^3 + z_2^3 = (z_1 + z_2)(\frac{3}{2}(z_1^2 + z_2^2) - \frac{1}{2}(z_1 + z_2)^2)$.
બંને બાજુ માનાંક લેતા:
$|z_1^3 + z_2^3| = |z_1 + z_2| \cdot |\frac{3}{2}(z_1^2 + z_2^2) - \frac{1}{2}(z_1 + z_2)^2|$.
ત્રિકોણ અસમતા $|a - b| \ge ||a| - |b||$ નો ઉપયોગ કરતા:
$|z_1^3 + z_2^3| \ge |z_1 + z_2| \cdot |\frac{3}{2}|z_1^2 + z_2^2| - \frac{1}{2}|z_1 + z_2|^2|$.
આપેલ કિંમતો $|z_1 + z_2| = 1$ અને $|z_1^2 + z_2^2| = 25$ મૂકતા:
$|z_1^3 + z_2^3| \ge 1 \cdot |\frac{3}{2}(25) - \frac{1}{2}(1)^2| = |37.5 - 0.5| = 37$.
53
AdvancedMCQ
સંકર સંખ્યાઓ $\sin x + i \cos 2x$ અને $\cos x - i \sin 2x$ એકબીજાની અનુબદ્ધ (conjugate) હોય,તો
A
$x = n\pi, n \in Z$
B
$x = 0$
C
$x = \frac{n\pi}{2}, n \in Z$
D
$x$ ની કોઈ કિંમત નહીં

Solution

(D) બે સંકર સંખ્યાઓ $z_1 = a + ib$ અને $z_2 = c + id$ એકબીજાની અનુબદ્ધ હોય જો $z_1 = \overline{z_2}$ થાય.
અહીં $z_1 = \sin x + i \cos 2x$ અને $z_2 = \cos x - i \sin 2x$ આપેલ છે.
$z_2$ ની અનુબદ્ધ સંખ્યા $\overline{z_2} = \cos x + i \sin 2x$ થાય.
$z_1 = \overline{z_2}$ લેતા,$\sin x + i \cos 2x = \cos x + i \sin 2x$.
વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગોને સરખાવતા:
$1$) $\sin x = \cos x$ $\Rightarrow \tan x = 1$ $\Rightarrow x = n\pi + \frac{\pi}{4}$.
$2$) $\cos 2x = \sin 2x$ $\Rightarrow \tan 2x = 1$ $\Rightarrow 2x = m\pi + \frac{\pi}{4}$ $\Rightarrow x = \frac{m\pi}{2} + \frac{\pi}{8}$.
આ બંને સમીકરણો એકસાથે સંતોષાય તેવી $x$ ની કોઈ કિંમત મળતી નથી,તેથી $x$ ની કોઈ કિંમત શક્ય નથી.
54
AdvancedMCQ
જો $z_1, z_2, z_3$ એ સમીકરણ $z^3 - z^2(4 + 3i) + z(3 + 8i) - 5i = 0$ ના બીજ હોય, તો $Re(z_1) + Re(z_2) + Re(z_3)$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$-1$
C
$3$
D
$4$

Solution

(D) $\text{જો } az^3 + bz^2 + cz + d = 0$ સ્વરૂપના ત્રિઘાત સમીકરણ માટે, બીજનો સરવાળો $z_1 + z_2 + z_3 = -\frac{b}{a}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં, આપેલ સમીકરણ $z^3 - z^2(4 + 3i) + z(3 + 8i) - 5i = 0$ છે.
આ સમીકરણને પ્રમાણિત સ્વરૂપ સાથે સરખાવતા, આપણને $a = 1$ અને $b = -(4 + 3i)$ મળે છે.
તેથી, બીજનો સરવાળો $z_1 + z_2 + z_3 = -\frac{-(4 + 3i)}{1} = 4 + 3i$ થાય.
આપણને $Re(z_1) + Re(z_2) + Re(z_3)$ શોધવાનું કહ્યું છે, જે $Re(z_1 + z_2 + z_3)$ ની બરાબર છે.
કારણ કે $z_1 + z_2 + z_3 = 4 + 3i$, તેથી તેનો વાસ્તવિક ભાગ $Re(4 + 3i) = 4$ છે.
આમ, $Re(z_1) + Re(z_2) + Re(z_3) = 4$ થાય.
55
DifficultMCQ
જો $a = \cos \alpha + i\sin \alpha$,$b = \cos \beta + i\sin \beta$,$c = \cos \gamma + i\sin \gamma$ અને $\frac{b}{c} + \frac{c}{a} + \frac{a}{b} = 1$ હોય,તો $\cos (\beta - \gamma) + \cos (\gamma - \alpha) + \cos (\alpha - \beta)$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{3}{2}$
B
$\frac{-3}{2}$
C
$0$
D
$1$

Solution

(D) આપેલ છે કે $a = e^{i\alpha}$,$b = e^{i\beta}$,અને $c = e^{i\gamma}$.
આ કિંમતોને સમીકરણ $\frac{b}{c} + \frac{c}{a} + \frac{a}{b} = 1$ માં મૂકતા:
$e^{i(\beta - \gamma)} + e^{i(\gamma - \alpha)} + e^{i(\alpha - \beta)} = 1$.
ઓઈલરના સૂત્ર $e^{i\theta} = \cos \theta + i\sin \theta$ નો ઉપયોગ કરતા:
$(\cos(\beta - \gamma) + i\sin(\beta - \gamma)) + (\cos(\gamma - \alpha) + i\sin(\gamma - \alpha)) + (\cos(\alpha - \beta) + i\sin(\alpha - \beta)) = 1 + 0i$.
બંને બાજુ વાસ્તવિક ભાગોને સરખાવતા:
$\cos(\beta - \gamma) + \cos(\gamma - \alpha) + \cos(\alpha - \beta) = 1$.
56
DifficultMCQ
જો ${z_r} = \cos \frac{{r\alpha }}{{{n^2}}} + i\sin \frac{{r\alpha }}{{{n^2}}}$,જ્યાં $r = 1, 2, 3, \dots, n$ હોય,તો $\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } {z_1}{z_2}{z_3} \dots {z_n}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\cos \alpha + i\sin \alpha$
B
$\cos \left( \frac{\alpha}{2} \right) - i\sin \left( \frac{\alpha}{2} \right)$
C
$e^{i\alpha / 2}$
D
$\sqrt[3]{e^{i\alpha}}$

Solution

(C) આપેલ છે કે ${z_r} = \cos \frac{r\alpha}{n^2} + i\sin \frac{r\alpha}{n^2} = e^{i \frac{r\alpha}{n^2}}$.
તેથી ગુણાકાર $P = {z_1}{z_2} \dots {z_n} = \prod_{r=1}^{n} e^{i \frac{r\alpha}{n^2}} = e^{i \frac{\alpha}{n^2} \sum_{r=1}^{n} r}$.
સરવાળાના સૂત્ર $\sum_{r=1}^{n} r = \frac{n(n+1)}{2}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$P = e^{i \frac{\alpha}{n^2} \cdot \frac{n(n+1)}{2}} = e^{i \frac{\alpha(n^2+n)}{2n^2}} = e^{i \frac{\alpha}{2} (1 + \frac{1}{n})}$.
જ્યારે $n \to \infty$ હોય ત્યારે લક્ષ લેતા:
$\mathop {\lim }\limits_{n \to \infty } P = e^{i \frac{\alpha}{2} (1 + 0)} = e^{i \frac{\alpha}{2}} = \cos \frac{\alpha}{2} + i\sin \frac{\alpha}{2}$.
57
AdvancedMCQ
ધારો કે $A = \{z : (\frac{z - \bar{z}}{2i})^2 \leqslant 2(\frac{z - \bar{z}}{2i})\}$ જ્યાં $i = \sqrt{-1}$ અને $B = \{z : |z| \leqslant \sqrt{5}\}$. $A \cap B$ માં આવેલા $z$ ના પૂર્ણાંક વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગો ધરાવતા બિંદુઓની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$3$
B
$5$
C
$7$
D
$13$

Solution

(D) ધારો કે $z = x + iy$. તો $\frac{z - \bar{z}}{2i} = y$.
$A$ માટેની શરત: $y^2 \leqslant 2y$,જે $y^2 - 2y \leqslant 0$ માં પરિણમે છે,તેથી $0 \leqslant y \leqslant 2$.
$B$ માટેની શરત: $|z| \leqslant \sqrt{5}$,જેનો અર્થ છે $x^2 + y^2 \leqslant 5$.
આપણે એવા બિંદુઓ $(x, y)$ શોધવાના છે જ્યાં $x, y \in \mathbb{Z}$ અને $0 \leqslant y \leqslant 2$ તથા $x^2 + y^2 \leqslant 5$.
કિસ્સો $y = 0$: $x^2 \leqslant 5 \implies x \in \{-2, -1, 0, 1, 2\}$. બિંદુઓ: $(-2, 0), (-1, 0), (0, 0), (1, 0), (2, 0)$.
કિસ્સો $y = 1$: $x^2 + 1 \leqslant 5 \implies x^2 \leqslant 4 \implies x \in \{-2, -1, 0, 1, 2\}$. બિંદુઓ: $(-2, 1), (-1, 1), (0, 1), (1, 1), (2, 1)$.
કિસ્સો $y = 2$: $x^2 + 4 \leqslant 5 \implies x^2 \leqslant 1 \implies x \in \{-1, 0, 1\}$. બિંદુઓ: $(-1, 2), (0, 2), (1, 2)$.
કુલ બિંદુઓ = $5 + 5 + 3 = 13$.
Solution diagram
58
AdvancedMCQ
જો $z_1$ અને $z_2$ બે એકમાપી (unimodular) સંકર સંખ્યાઓ હોય જે $z_1^2 + z_2^2 = 5$ નું સમાધાન કરે છે,તો $(z_1 - \bar{z}_1)^2 + (z_2 - \bar{z}_2)^2$ ની કિંમત શોધો.
A
$6$
B
$5$
C
$9$
D
$10$

Solution

(A) આપેલ છે કે $z_1$ અને $z_2$ એકમાપી છે,તેથી $|z_1| = 1$ અને $|z_2| = 1.$
$|z|^2 = z \bar{z} = 1$ હોવાથી,$\bar{z}_1 = \frac{1}{z_1}$ અને $\bar{z}_2 = \frac{1}{z_2}.$
$z_1^2 + z_2^2 = 5$ આપેલ છે.
આપણે $E = (z_1 - \bar{z}_1)^2 + (z_2 - \bar{z}_2)^2$ ની ગણતરી કરવાની છે.
પદોનું વિસ્તરણ કરતા: $E = (z_1^2 + \bar{z}_1^2 - 2z_1\bar{z}_1) + (z_2^2 + \bar{z}_2^2 - 2z_2\bar{z}_2).$
$z_1\bar{z}_1 = |z_1|^2 = 1$ અને $z_2\bar{z}_2 = |z_2|^2 = 1$ હોવાથી:
$E = (z_1^2 + z_2^2) + (\bar{z}_1^2 + \bar{z}_2^2) - 2(1) - 2(1).$
$z_1^2 + z_2^2 = 5$ હોવાથી,અનુબદ્ધ લેતા $\bar{z}_1^2 + \bar{z}_2^2 = 5$ મળે.
આ કિંમતો મૂકતા: $E = 5 + 5 - 4 = 6.$
59
AdvancedMCQ
જો $z_1, z_2, z_3, z_4$ એ સમીકરણ $z^4 + z^3 + z^2 + z + 1 = 0$ ના બીજ હોય,તો $\prod_{i=1}^{4} (z_i + 2)$ ની કિંમત શોધો:
A
$1$
B
$8$
C
$11$
D
$17$

Solution

(C) ધારો કે $P(z) = z^4 + z^3 + z^2 + z + 1 = (z - z_1)(z - z_2)(z - z_3)(z - z_4)$.
આપણે $\prod_{i=1}^{4} (z_i + 2)$ ની કિંમત શોધવી છે.
નોંધો કે $\prod_{i=1}^{4} (z_i + 2) = (-1)^4 \prod_{i=1}^{4} (-2 - z_i) = P(-2)$.
બહુપદી $P(z)$ માં $z = -2$ મૂકતા:
$P(-2) = (-2)^4 + (-2)^3 + (-2)^2 + (-2) + 1$
$P(-2) = 16 - 8 + 4 - 2 + 1$
$P(-2) = 11$.
તેથી,ગુણાકાર $11$ છે.
60
AdvancedMCQ
એક ત્રિઘાત સમીકરણમાં $x^2$ નો સહગુણક $0$ છે અને બાકીના સહગુણકો વાસ્તવિક છે. જો એક બીજ $\alpha = 3 + 4i$ હોય અને બાકીના બીજ $\beta$ અને $\gamma$ હોય,તો $\alpha \beta \gamma$ ની કિંમત શોધો.
A
$150$
B
$-150$
C
$25$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) સહગુણકો વાસ્તવિક હોવાથી,સંકર બીજ હંમેશા અનુબદ્ધ જોડીમાં હોય છે. આપેલ છે કે $\alpha = 3 + 4i$,તેથી બીજું બીજ $\beta = 3 - 4i$ થાય.
ધારો કે ત્રિઘાત સમીકરણ $x^3 + ax^2 + bx + c = 0$ છે. $x^2$ નો સહગુણક $0$ હોવાથી,બીજનો સરવાળો $\alpha + \beta + \gamma = 0$ થાય.
કિંમતો મૂકતા: $(3 + 4i) + (3 - 4i) + \gamma = 0$.
$6 + \gamma = 0 \implies \gamma = -6$.
બીજનો ગુણાકાર $\alpha \beta \gamma = (3 + 4i)(3 - 4i)(-6)$ થાય.
$(3 + 4i)(3 - 4i) = 3^2 + 4^2 = 9 + 16 = 25$ હોવાથી,$\alpha \beta \gamma = 25 \times (-6) = -150$ મળે.
61
AdvancedMCQ
જો $x_r = \cos(\pi/3^r) - i\sin(\pi/3^r)$ (જ્યાં $i = \sqrt{-1}$),તો $x_1 \cdot x_2 \cdot x_3 \cdots \infty$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$-1$
C
$-i$
D
$i$

Solution

(C) આપેલ છે કે $x_r = \cos(\pi/3^r) - i\sin(\pi/3^r)$.
આપણે ગુણાકાર $P = x_1 \cdot x_2 \cdot x_3 \cdots \infty$ શોધવો છે.
સંકર સંખ્યાઓના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા,$e^{-i\theta} = \cos \theta - i\sin \theta$,તેથી $x_r = e^{-i\pi/3^r}$.
આમ,$P = e^{-i\pi/3} \cdot e^{-i\pi/9} \cdot e^{-i\pi/27} \cdots \infty$.
$P = e^{-i\pi (1/3 + 1/9 + 1/27 + \cdots \infty)}$.
ઘાતાંક એ એક અનંત સમગુણોત્તર શ્રેણી છે જેમાં પ્રથમ પદ $a = 1/3$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = 1/3$ છે.
અનંત સમગુણોત્તર શ્રેણીનો સરવાળો $S = a / (1 - r) = (1/3) / (1 - 1/3) = (1/3) / (2/3) = 1/2$.
તેથી,$P = e^{-i\pi(1/2)} = e^{-i\pi/2}$.
ઓઈલરના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$e^{-i\pi/2} = \cos(\pi/2) - i\sin(\pi/2) = 0 - i(1) = -i$.
62
AdvancedMCQ
સંકર સંખ્યા $z$ માટેના પ્રદેશો ધ્યાનમાં લો જે $A: \frac{1}{\log_2 |z|} - \frac{1}{\log_2 |z| - 1} - 1 < 0$ અને $B: \operatorname{Im}(z) = 0$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે. પ્રદેશ $A \cap B$ માં રહેલા $\operatorname{Re}(z)$ ના મૂલ્યોનો વિસ્તાર શોધો.
A
$(-\infty, -1) \cup (1, \infty)$
B
$(-\infty, -2) \cup (-1, 0) \cup (0, 1) \cup (2, \infty)$
C
$(-\infty, -2) \cup (-1, 1) \cup (2, \infty)$
D
$(-\infty, -2) \cup (-1, 0) \cup (2, \infty)$

Solution

(B) ધારો કે $z = x + iy$. કારણ કે $B: \operatorname{Im}(z) = 0$, તેથી $y = 0$, એટલે કે $|z| = |x|$.
$A$ માટેની અસમતામાં કિંમત મૂકતા: $\frac{1}{\log_2 |x|} - \frac{1}{\log_2 |x| - 1} < 1$.
ધારો કે $t = \log_2 |x|$. તો $\frac{1}{t} - \frac{1}{t-1} < 1$.
$\frac{(t-1) - t}{t(t-1)} < 1 \Rightarrow \frac{-1}{t(t-1)} < 1$.
$\frac{1}{t(t-1)} + 1 > 0 \Rightarrow \frac{1 + t^2 - t}{t(t-1)} > 0$.
$t^2 - t + 1$ નો વિવેચક $1 - 4 = -3 < 0$ હોવાથી, દ્વિઘાત પદાવલિ $t^2 - t + 1$ હંમેશા ધન છે.
તેથી, આપણે $t(t-1) > 0$ ની જરૂર છે, જેનો અર્થ છે કે $t < 0$ અથવા $t > 1$.
કિસ્સો $1$: $\log_2 |x| < 0 \Rightarrow 0 < |x| < 1 \Rightarrow x \in (-1, 0) \cup (0, 1)$.
કિસ્સો $2$: $\log_2 |x| > 1 \Rightarrow |x| > 2 \Rightarrow x \in (-\infty, -2) \cup (2, \infty)$.
આ બંનેને જોડતા, $x \in (-\infty, -2) \cup (-1, 0) \cup (0, 1) \cup (2, \infty)$.
63
AdvancedMCQ
ધારો કે $z, w \in \mathbb{C}$ એ $z^2 + \bar{w} = z$ અને $w^2 + \bar{z} = w$ નું સમાધાન કરે છે,તો સંકર સંખ્યાઓની ક્રમિત જોડીઓ $(z, w)$ ની સંખ્યા કેટલી થાય?
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણો:
$z^2 + \bar{w} = z$ ......$(i)$
$w^2 + \bar{z} = w$ ......$(ii)$
સમીકરણ $(ii)$ નો અનુબદ્ધ લેતા,$\bar{w}^2 + z = \bar{w}$,જેનો અર્થ છે $z = \bar{w} - \bar{w}^2$.
આને $(i)$ માં મૂકતા:
$(\bar{w} - \bar{w}^2)^2 + \bar{w} = \bar{w} - \bar{w}^2$
$\bar{w}^2(\bar{w}^2 - 2\bar{w} + 2) = 0$
આથી $\bar{w} = 0$ અથવા $\bar{w} = 1 \pm i$.
જો $\bar{w} = 0$,તો $w = 0$ અને $z = 0$. જોડી: $(0, 0)$.
જો $\bar{w} = 1 + i$,તો $w = 1 - i$ અને $z = 1 - i$. જોડી: $(1 - i, 1 - i)$.
જો $\bar{w} = 1 - i$,તો $w = 1 + i$ અને $z = 1 + i$. જોડી: $(1 + i, 1 + i)$.
આમ,કુલ $3$ ક્રમિત જોડીઓ મળે છે.
64
AdvancedMCQ
જો $z$ એ એક સંકર સંખ્યા હોય જે $|z|^2 - |z| - 2 < 0$ નું સમાધાન કરે છે,તો $\theta$ ની તમામ કિંમતો માટે $|z^2 + z \sin \theta|$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$4$ ની બરાબર
B
$6$ ની બરાબર
C
$6$ કરતા વધારે
D
$6$ કરતા ઓછી

Solution

(D) આપેલ અસમતા $|z|^2 - |z| - 2 < 0$ છે.
ધારો કે $t = |z|$,તો $t^2 - t - 2 < 0$.
$(t - 2)(t + 1) < 0$.
કારણ કે $|z| \ge 0$,તેથી $t + 1 > 0$,એટલે કે $t - 2 < 0$,જે દર્શાવે છે કે $|z| < 2$.
હવે,ત્રિકોણ અસમતા $|a + b| \le |a| + |b|$ નો ઉપયોગ કરતા:
$|z^2 + z \sin \theta| \le |z^2| + |z \sin \theta| = |z|^2 + |z| \cdot |\sin \theta|$.
કારણ કે $|\sin \theta| \le 1$,તેથી $|z^2 + z \sin \theta| \le |z|^2 + |z|$.
કારણ કે $|z| < 2$,તેથી $|z|^2 < 4$.
તેથી,$|z|^2 + |z| < 4 + 2 = 6$.
આમ,$|z^2 + z \sin \theta| < 6$.
65
AdvancedMCQ
જો $z = x + iy$ $(x, y \in R, x \neq -1/2)$ હોય,તો $|z|^n = z^2|z|^{n-2} + z|z|^{n-2} + 1$ $(n \in N, n > 1)$ નું સમાધાન કરતા $z$ ના મૂલ્યોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $|z|^n = (z^2 + z)|z|^{n-2} + 1$ છે.
$z^2 + z$ વાસ્તવિક હોવાથી,$z^2 + z = \bar{z}^2 + \bar{z}$ થાય.
આથી $(z - \bar{z})(z + \bar{z} + 1) = 0$ મળે.
$x \neq -1/2$ હોવાથી $z + \bar{z} + 1 \neq 0$,તેથી $z = \bar{z}$ એટલે કે $z$ વાસ્તવિક છે.
સમીકરણ $x^n = x^2|x|^{n-2} + x|x|^{n-2} + 1$ માં $x = -1$ મૂકતા તે સંતોષાય છે.
આમ,$z$ નું માત્ર $1$ મૂલ્ય શક્ય છે.
66
DifficultMCQ
ધારો કે $z = 1 + ai$ એક સંકર સંખ્યા છે,$a > 0$,જેથી $z^3$ એક વાસ્તવિક સંખ્યા છે. તો સરવાળો $1 + z + z^2 + .... + z^{11}$ બરાબર શું થાય?
A
$1365\sqrt{3}i$
B
$-1365\sqrt{3}i$
C
$-1250\sqrt{3}i$
D
$1250\sqrt{3}i$

Solution

(B) $z = 1 + ai$
$z^3 = (1 + ai)^3 = 1 + 3ai - 3a^2 - a^3i = (1 - 3a^2) + i(3a - a^3)$
$z^3$ વાસ્તવિક હોવાથી,કાલ્પનિક ભાગ શૂન્ય થાય:
$3a - a^3 = 0 \Rightarrow a = \sqrt{3}$ ($a > 0$ હોવાથી).
$z = 1 + \sqrt{3}i = 2(\cos \frac{\pi}{3} + i \sin \frac{\pi}{3})$.
સરવાળો $S = \frac{z^{12} - 1}{z - 1}$.
$z^{12} = 2^{12}(\cos 4\pi + i \sin 4\pi) = 4096$.
$S = \frac{4096 - 1}{\sqrt{3}i} = \frac{4095}{\sqrt{3}i} = -1365\sqrt{3}i$.
67
DifficultMCQ
જો $2 + 3i$ એ સમીકરણ $2x^3 - 9x^2 + kx - 13 = 0$ નું એક બીજ હોય,જ્યાં $k \in R,$ તો આ સમીકરણનું વાસ્તવિક બીજ:
A
અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને $-\frac{1}{2}$ છે.
B
અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને $\frac{1}{2}$ છે.
C
અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને $1$ છે.
D
અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી.

Solution

(B) બહુપદી $2x^3 - 9x^2 + kx - 13 = 0$ ના સહગુણકો વાસ્તવિક હોવાથી,સંકર બીજ હંમેશા અનુબદ્ધ જોડીમાં હોય છે.
આપેલ છે કે એક બીજ $\alpha = 2 + 3i$ છે,તેથી બીજું સંકર બીજ $\beta = 2 - 3i$ થશે.
ધારો કે વાસ્તવિક બીજ $\gamma$ છે.
ત્રિઘાત સમીકરણ $ax^3 + bx^2 + cx + d = 0$ માટે બીજનો ગુણાકાર $\alpha \beta \gamma = -\frac{d}{a}$ થાય છે.
અહીં,$a = 2$ અને $d = -13$ હોવાથી,બીજનો ગુણાકાર $-\frac{-13}{2} = \frac{13}{2}$ થશે.
જાણીતા બીજો મૂકતા: $(2 + 3i)(2 - 3i) \gamma = \frac{13}{2}.$
$(2^2 + 3^2) \gamma = \frac{13}{2}.$
$(4 + 9) \gamma = \frac{13}{2}.$
$13 \gamma = \frac{13}{2}.$
$\gamma = \frac{1}{2}.$
આમ,વાસ્તવિક બીજ અસ્તિત્વ ધરાવે છે અને તે $\frac{1}{2}$ છે.
68
DifficultMCQ
જો $z$ એ બિન-વાસ્તવિક સંકર સંખ્યા હોય, તો $\frac{\operatorname{Im}(z^5)}{(\operatorname{Im} z)^5}$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શું છે?
A
$-1$
B
$-4$
C
$-2$
D
$-5$

Solution

(B) ધારો કે $z = r(\cos \theta + i \sin \theta) = r e^{i \theta}$, જ્યાં $\operatorname{Im}(z) = r \sin \theta$.
તેથી $z^5 = r^5(\cos 5\theta + i \sin 5\theta)$, તેથી $\operatorname{Im}(z^5) = r^5 \sin 5\theta$.
પદાવલિ $\frac{\operatorname{Im}(z^5)}{(\operatorname{Im} z)^5} = \frac{r^5 \sin 5\theta}{(r \sin \theta)^5} = \frac{\sin 5\theta}{\sin^5 \theta}$ બને છે.
નિત્યસમ $\sin 5\theta = 16 \sin^5 \theta - 20 \sin^3 \theta + 5 \sin \theta$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{\sin 5\theta}{\sin^5 \theta} = \frac{16 \sin^5 \theta - 20 \sin^3 \theta + 5 \sin \theta}{\sin^5 \theta} = 16 - 20 \csc^2 \theta + 5 \csc^4 \theta$.
ધારો કે $x = \csc^2 \theta$. $z$ બિન-વાસ્તવિક હોવાથી, $\sin \theta \neq 0$, તેથી $x \geq 1$.
પદાવલિ $f(x) = 5x^2 - 20x + 16$ છે.
આ ઉપરની તરફ ખુલતો પરવલય છે જેનું શિરોબિંદુ $x = -\frac{b}{2a} = -\frac{-20}{2(5)} = 2$ પર છે.
$x=2$ એ પ્રદેશ $[1, \infty)$ માં હોવાથી, ન્યૂનતમ કિંમત $f(2) = 5(2)^2 - 20(2) + 16 = 20 - 40 + 16 = -4$ છે.
69
DifficultMCQ
$1 + i\alpha$ સ્વરૂપની તમામ સંકર સંખ્યાઓ $z$ માટે,જ્યાં $\alpha \in R$,જો $z^2 = x + iy$ હોય,તો નીચેનામાંથી કયો સંબંધ સાચો છે?
A
$y^2 - 4x + 2 = 0$
B
$y^2 + 4x - 4 = 0$
C
$y^2 - 4x - 4 = 0$
D
$y^2 + 4x + 2 = 0$

Solution

(B) આપેલ છે કે $z = 1 + i\alpha$,જ્યાં $\alpha \in R$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$z^2 = (1 + i\alpha)^2 = 1^2 + (i\alpha)^2 + 2(1)(i\alpha)$.
$z^2 = 1 - \alpha^2 + 2i\alpha$.
$z^2 = x + iy$ આપેલ હોવાથી,વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગોને સરખાવતા:
$x = 1 - \alpha^2$ અને $y = 2\alpha$.
$y = 2\alpha$ પરથી,$\alpha = \frac{y}{2}$ મળે.
આ કિંમત $x$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$x = 1 - (\frac{y}{2})^2$
$x = 1 - \frac{y^2}{4}$
$4$ વડે ગુણતા:
$4x = 4 - y^2$
$y^2 + 4x - 4 = 0$.
70
DifficultMCQ
જો સંકર સંખ્યા $z$ એ સમીકરણ $z + \sqrt{2} |z + 1| + i = 0$ નું સમાધાન કરે,તો $|z|$ ની કિંમત શોધો.
A
$2$
B
$\sqrt{3}$
C
$\sqrt{5}$
D
$1$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $z + \sqrt{2} |z + 1| + i = 0$ છે.
ધારો કે $z = x + iy$. સમીકરણમાં કિંમત મૂકતા:
$(x + iy) + \sqrt{2} |x + iy + 1| + i = 0$
$(x + iy) + \sqrt{2} \sqrt{(x + 1)^2 + y^2} + i = 0$
વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગોને સરખાવતા:
વાસ્તવિક ભાગ: $x + \sqrt{2} \sqrt{(x + 1)^2 + y^2} = 0$
કાલ્પનિક ભાગ: $y + 1 = 0 \Rightarrow y = -1$
$y = -1$ ની કિંમત વાસ્તવિક ભાગના સમીકરણમાં મૂકતા:
$x + \sqrt{2} \sqrt{(x + 1)^2 + (-1)^2} = 0$
$x + \sqrt{2} \sqrt{x^2 + 2x + 2} = 0$
$\sqrt{2} \sqrt{x^2 + 2x + 2} = -x$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$2(x^2 + 2x + 2) = x^2$
$2x^2 + 4x + 4 = x^2$
$x^2 + 4x + 4 = 0$
$(x + 2)^2 = 0 \Rightarrow x = -2$
આમ,$z = -2 - i$.
માનાંક $|z| = \sqrt{(-2)^2 + (-1)^2} = \sqrt{4 + 1} = \sqrt{5}$.
71
DifficultMCQ
ધારો કે $Z$ અને $W$ એવી સંકર સંખ્યાઓ છે કે જેથી $|Z| = |W|$,અને $\text{arg } Z$ એ $Z$ નો મુખ્ય કોણાંક દર્શાવે છે.
વિધાન $1$: જો $\text{arg } Z + \text{arg } W = \pi$ હોય,તો $Z = -\overline{W}$.
વિધાન $2$: $|Z| = |W|$ નો અર્થ છે કે $\text{arg } Z - \text{arg } \overline{W} = \pi$.
A
વિધાન $1$ સાચું છે,વિધાન $2$ ખોટું છે.
B
વિધાન $1$ સાચું છે,વિધાન $2$ સાચું છે,વિધાન $2$ એ વિધાન $1$ ની સાચી સમજૂતી છે.
C
વિધાન $1$ સાચું છે,વિધાન $2$ સાચું છે,વિધાન $2$ એ વિધાન $1$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
D
વિધાન $1$ ખોટું છે,વિધાન $2$ સાચું છે.

Solution

(B) ધારો કે $|Z| = |W| = r$.
તેથી $Z = r e^{i\theta}$ અને $W = r e^{i\phi}$,જ્યાં $\theta = \text{arg } Z$ અને $\phi = \text{arg } W$.
આપેલ છે કે $\theta + \phi = \pi$,તેથી $\theta = \pi - \phi$.
આમ,$Z = r e^{i(\pi - \phi)} = r e^{i\pi} e^{-i\phi} = -r e^{-i\phi}$.
કારણ કે $\overline{W} = r e^{-i\phi}$,આપણને $Z = -\overline{W}$ મળે છે. તેથી,વિધાન $1$ સાચું છે.
વિધાન $2$ માટે,$\text{arg } \overline{W} = -\text{arg } W = -\phi$.
તેથી $\text{arg } Z - \text{arg } \overline{W} = \theta - (-\phi) = \theta + \phi = \pi$.
આમ,વિધાન $2$ પણ સાચું છે અને તે વિધાન $1$ ની સમજૂતી આપે છે.
72
DifficultMCQ
ધારો કે $z_1$ અને $z_2$ કોઈપણ બે શૂન્યતર સંકર સંખ્યાઓ છે જેથી $3|z_1| = 4|z_2|$ થાય. જો $z = \frac{3z_1}{2z_2} + \frac{2z_2}{3z_1}$ હોય,તો:
A
$\text{Re}(z) = 0$
B
$|z| = \sqrt{\frac{5}{2}}$
C
$|z| = \frac{1}{2}\sqrt{\frac{17}{2}}$
D
$\text{Im}(z) \neq 0$

Solution

(D) આપેલ છે કે $3|z_1| = 4|z_2|$,તેથી $\left|\frac{3z_1}{2z_2}\right| = \frac{3|z_1|}{2|z_2|} = \frac{4|z_2|}{2|z_2|} = 2$.
ધારો કે $w = \frac{3z_1}{2z_2}$. તો $|w| = 2$,તેથી આપણે $w = 2(\cos \theta + i \sin \theta)$ લખી શકીએ.
તેથી $z = w + \frac{1}{w} = 2(\cos \theta + i \sin \theta) + \frac{1}{2(\cos \theta + i \sin \theta)}$.
$z = 2(\cos \theta + i \sin \theta) + \frac{1}{2}(\cos \theta - i \sin \theta)$.
$z = (2 + \frac{1}{2}) \cos \theta + i(2 - \frac{1}{2}) \sin \theta = \frac{5}{2} \cos \theta + i \frac{3}{2} \sin \theta$.
અહીં $\text{Im}(z) = \frac{3}{2} \sin \theta$ હોવાથી,તે દરેક $\theta$ માટે શૂન્ય હોવું જરૂરી નથી. આમ,$\text{Im}(z) \neq 0$ એ સામાન્ય રીતે સાચું વિધાન છે.
73
DifficultMCQ
જો $z = \frac{\sqrt{3}}{2} + \frac{i}{2}$ જ્યાં $i = \sqrt{-1}$ હોય,તો $(1 + iz + z^5 + iz^8)^9$ ની કિંમત શોધો.
A
$-1$
B
$1$
C
$(-1 + 2i)^9$
D
$0$

Solution

(A) આપેલ છે કે $z = \frac{\sqrt{3}}{2} + \frac{i}{2} = e^{i\pi/6}$.
$(1 + iz + z^5 + iz^8)^9$ પદાવલિનું સાદું રૂપ આપતા:
$1 + iz + z^5 + iz^8 = 1 + e^{i\pi/2}e^{i\pi/6} + e^{i5\pi/6} + e^{i\pi/2}e^{i8\pi/6}$
$= 1 + e^{i2\pi/3} + e^{i5\pi/6} + e^{i11\pi/6}$
$= 1 + (-\frac{1}{2} + i\frac{\sqrt{3}}{2}) + (-\frac{\sqrt{3}}{2} + i\frac{1}{2}) + (\frac{\sqrt{3}}{2} - i\frac{1}{2})$
$= \frac{1}{2} + i\frac{\sqrt{3}}{2} = e^{i\pi/3}$.
હવે,તેની $9$ ઘાત લેતા:
$(e^{i\pi/3})^9 = e^{i3\pi} = -1$.
74
DifficultMCQ
જો $z$ અને $w$ બે એવી સંકર સંખ્યાઓ હોય કે જેથી $|zw| = 1$ અને $\arg(z) - \arg(w) = \frac{\pi}{2}$ થાય,તો
A
$\bar{z}w = i$
B
$z\bar{w} = \frac{-1 + i}{\sqrt{2}}$
C
$z\bar{w} = \frac{1 - i}{\sqrt{2}}$
D
$\bar{z}w = -i$

Solution

(D) ધારો કે $z = r_1 e^{i\theta_1}$ અને $w = r_2 e^{i\theta_2}$ છે.
આપેલ છે કે $|zw| = |z||w| = r_1 r_2 = 1$,તેથી $r_2 = \frac{1}{r_1}$.
આપેલ છે કે $\arg(z) - \arg(w) = \theta_1 - \theta_2 = \frac{\pi}{2}$,તેથી $\theta_1 = \theta_2 + \frac{\pi}{2}$.
હવે,$\bar{z}w = (r_1 e^{-i\theta_1})(r_2 e^{i\theta_2}) = (r_1 r_2) e^{i(\theta_2 - \theta_1)}$ ધ્યાનમાં લો.
કિંમતો મૂકતા,$\bar{z}w = (1) e^{i(-\pi/2)} = \cos(-\pi/2) + i\sin(-\pi/2) = -i$.
આમ,$\bar{z}w = -i$.
75
DifficultMCQ
જો સમીકરણ $x^{2}+bx+45=0$ $(b \in R)$ ના બીજ સંકર સંખ્યાઓ હોય અને તેઓ $|z+1|=2\sqrt{10}$ નું સમાધાન કરે,તો
A
$b^{2}-b=42$
B
$b^{2}+b=12$
C
$b^{2}+b=72$
D
$b^{2}-b=30$

Solution

(D) ધારો કે સમીકરણ $x^{2}+bx+45=0$ ના બીજ $z$ અને $\bar{z}$ છે.
બીજ સંકર હોવાથી,વિવેચક $D < 0$,તેથી $b^{2}-4(45) < 0$,જેનો અર્થ છે કે $b^{2} < 180$.
બીજ $z = \frac{-b \pm i\sqrt{180-b^{2}}}{2}$ છે.
આપેલ છે કે $|z+1| = 2\sqrt{10}$,તેથી $|z+1|^{2} = 40$.
ધારો કે $z = x+iy$,તો $x = -b/2$ અને $y = \pm \frac{\sqrt{180-b^{2}}}{2}$.
તેથી,$(x+1)^{2} + y^{2} = 40$.
કિંમતો મૂકતા,$(1 - b/2)^{2} + \frac{180-b^{2}}{4} = 40$.
$1 - b + \frac{b^{2}}{4} + 45 - \frac{b^{2}}{4} = 40$.
$46 - b = 40$,જે $b = 6$ આપે છે.
હવે,$b=6$ માટે વિકલ્પો તપાસતા:
$b^{2}-b = 36-6 = 30$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $D$ છે.
76
MediumMCQ
વાસ્તવિક $\theta$ શોધો જેથી $\frac{3+2 i \sin \theta}{1-2 i \sin \theta}$ શુદ્ધ વાસ્તવિક હોય.
A
$\theta = n\pi, n \in Z$
B
$\theta = 2n\pi, n \in Z$
C
$\theta = (2n+1)\frac{\pi}{2}, n \in Z$
D
$\theta = n\pi + \frac{\pi}{4}, n \in Z$

Solution

(A) ધારો કે $z = \frac{3+2 i \sin \theta}{1-2 i \sin \theta}$.
છેદના અનુબદ્ધ $(1+2 i \sin \theta)$ વડે અંશ અને છેદને ગુણતા:
$z = \frac{(3+2 i \sin \theta)(1+2 i \sin \theta)}{(1-2 i \sin \theta)(1+2 i \sin \theta)}$
$z = \frac{3 + 6 i \sin \theta + 2 i \sin \theta + 4 i^2 \sin^2 \theta}{1^2 - (2 i \sin \theta)^2}$
$i^2 = -1$ હોવાથી:
$z = \frac{3 + 8 i \sin \theta - 4 \sin^2 \theta}{1 + 4 \sin^2 \theta}$
$z = \frac{3 - 4 \sin^2 \theta}{1 + 4 \sin^2 \theta} + i \frac{8 \sin \theta}{1 + 4 \sin^2 \theta}$
$z$ શુદ્ધ વાસ્તવિક હોવા માટે,કાલ્પનિક ભાગ શૂન્ય હોવો જોઈએ:
$\frac{8 \sin \theta}{1 + 4 \sin^2 \theta} = 0$
આનો અર્થ છે કે $\sin \theta = 0$.
તેથી,$\theta = n\pi$,જ્યાં $n \in Z$.
77
DifficultMCQ
સંકર સંખ્યા $z = \frac{i-1}{\cos \frac{\pi}{3} + i \sin \frac{\pi}{3}}$ ને ધ્રુવીય સ્વરૂપમાં ફેરવો.
A
$\sqrt{2} \left( \cos \frac{7 \pi}{12} + i \sin \frac{7 \pi}{12} \right)$
B
$\sqrt{2} \left( \cos \frac{5 \pi}{12} + i \sin \frac{5 \pi}{12} \right)$
C
$\sqrt{2} \left( \cos \frac{\pi}{12} + i \sin \frac{\pi}{12} \right)$
D
$\sqrt{2} \left( \cos \frac{11 \pi}{12} + i \sin \frac{11 \pi}{12} \right)$

Solution

(B) આપેલ છે $z = \frac{i-1}{\cos \frac{\pi}{3} + i \sin \frac{\pi}{3}}$.
$\cos \frac{\pi}{3} = \frac{1}{2}$ અને $\sin \frac{\pi}{3} = \frac{\sqrt{3}}{2}$ હોવાથી,$z = \frac{i-1}{\frac{1}{2} + i \frac{\sqrt{3}}{2}} = \frac{2(i-1)}{1 + i \sqrt{3}}$.
અંશ અને છેદને અનુબદ્ધ $(1 - i \sqrt{3})$ વડે ગુણતા:
$z = \frac{2(i-1)(1 - i \sqrt{3})}{(1 + i \sqrt{3})(1 - i \sqrt{3})} = \frac{2(i + \sqrt{3} - 1 - i^2 \sqrt{3})}{1 + 3} = \frac{2(\sqrt{3}-1 + i(\sqrt{3}+1))}{4} = \frac{\sqrt{3}-1}{2} + i \frac{\sqrt{3}+1}{2}$.
ધ્રુવીય સ્વરૂપ $z = r(\cos \theta + i \sin \theta)$ માટે,$r = |z| = \sqrt{(\frac{\sqrt{3}-1}{2})^2 + (\frac{\sqrt{3}+1}{2})^2} = \sqrt{\frac{8}{4}} = \sqrt{2}$.
હવે,$\cos \theta = \frac{\sqrt{3}-1}{2\sqrt{2}}$ અને $\sin \theta = \frac{\sqrt{3}+1}{2\sqrt{2}}$,તેથી $\theta = \frac{5\pi}{12}$.
આમ,$z = \sqrt{2} (\cos \frac{5\pi}{12} + i \sin \frac{5\pi}{12})$.
78
Medium
જો $(x+iy)^{3}=u+iv$ હોય,તો સાબિત કરો કે: $\frac{u}{x}+\frac{v}{y}=4(x^{2}-y^{2})$

Solution

(A) આપેલ છે $(x+iy)^{3}=u+iv$.
ડાબી બાજુનું વિસ્તરણ $(a+b)^{3} = a^{3}+b^{3}+3ab(a+b)$ નો ઉપયોગ કરીને:
$(x+iy)^{3} = x^{3}+(iy)^{3}+3(x)(iy)(x+iy) = u+iv$
$x^{3}+i^{3}y^{3}+3x^{2}yi+3xy^{2}i^{2} = u+iv$
કારણ કે $i^{2}=-1$ અને $i^{3}=-i$:
$x^{3}-iy^{3}+3x^{2}yi-3xy^{2} = u+iv$
વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગોને અલગ કરતા:
$(x^{3}-3xy^{2}) + i(3x^{2}y-y^{3}) = u+iv$
વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગોને સરખાવતા:
$u = x^{3}-3xy^{2}$ અને $v = 3x^{2}y-y^{3}$
હવે,$\frac{u}{x}+\frac{v}{y}$ ની કિંમત મેળવતા:
$\frac{u}{x} = \frac{x^{3}-3xy^{2}}{x} = x^{2}-3y^{2}$
$\frac{v}{y} = \frac{3x^{2}y-y^{3}}{y} = 3x^{2}-y^{2}$
આ પરિણામોનો સરવાળો કરતા:
$\frac{u}{x}+\frac{v}{y} = (x^{2}-3y^{2}) + (3x^{2}-y^{2})$
$= 4x^{2}-4y^{2} = 4(x^{2}-y^{2})$
આમ,સાબિત થાય છે.
79
DifficultMCQ
ધારો કે એક સંકર સંખ્યા $z$,$|z| \neq 1$,એ $\log_{\frac{1}{\sqrt{2}}} \left( \frac{|z|+11}{(|z|-1)^2} \right) \leq 2$ નું સમાધાન કરે છે. તો,$|z|$ ની મહત્તમ કિંમત ............ છે.
A
$8$
B
$7$
C
$6$
D
$5$

Solution

(B) આપેલ અસમતા: $\log_{\frac{1}{\sqrt{2}}} \left( \frac{|z|+11}{(|z|-1)^2} \right) \leq 2$.
અહીં આધાર $\frac{1}{\sqrt{2}} < 1$ હોવાથી,લઘુગણક દૂર કરતી વખતે અસમતાની નિશાની બદલાશે:
$\frac{|z|+11}{(|z|-1)^2} \geq \left( \frac{1}{\sqrt{2}} \right)^2 = \frac{1}{2}$.
ચોકડી ગુણાકાર કરતા:
$2(|z|+11) \geq (|z|-1)^2$.
$2|z| + 22 \geq |z|^2 - 2|z| + 1$.
પદોને ગોઠવતા:
$|z|^2 - 4|z| - 21 \leq 0$.
અવયવ પાડતા:
$(|z|-7)(|z|+3) \leq 0$.
$|z| \geq 0$ હોવાથી,$|z|+3 > 0$,તેથી $|z|-7 \leq 0$,જેનો અર્થ છે $|z| \leq 7$.
$|z| \neq 1$ આપેલ હોવાથી,$|z|$ ની મહત્તમ કિંમત $7$ છે.
80
DifficultMCQ
ધારો કે $z$ અને $w$ બે સંકર સંખ્યાઓ એવી છે કે $w = z \bar{z} - 2z + 2$, $\left| \frac{z+i}{z-3i} \right| = 1$ અને $\operatorname{Re}(w)$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય છે. તો, $n \in N$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય જેના માટે $w^n$ વાસ્તવિક હોય, તે .......... ની બરાબર છે.
A
$5$
B
$2$
C
$4$
D
$6$

Solution

(C) આપેલ છે કે $\left| \frac{z+i}{z-3i} \right| = 1$, તેથી $|z+i| = |z-3i|$.
આ સંકર સમતલ પર $-i$ અને $3i$ ને જોડતા રેખાખંડનો લંબદ્વિભાજક દર્શાવે છે, જે રેખા $\operatorname{Im}(z) = 1$ છે.
ધારો કે $z = x + i$, જ્યાં $x \in \mathbb{R}$.
આપેલ છે $w = z \bar{z} - 2z + 2$, $z = x + i$ મૂકતા:
$w = (x+i)(x-i) - 2(x+i) + 2$
$w = (x^2 + 1) - 2x - 2i + 2$
$w = (x^2 - 2x + 3) - 2i$.
આમ, $\operatorname{Re}(w) = x^2 - 2x + 3$.
$\operatorname{Re}(w)$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય શોધવા માટે, $x = 1$ લેતા.
$x = 1$ પર, $\operatorname{Re}(w) = 1 - 2 + 3 = 2$.
તેથી $w = 2 - 2i = 2(1 - i) = 2\sqrt{2} e^{-i\pi/4}$.
$w^n$ વાસ્તવિક હોય તે માટે, $w^n$ નો કોણાંક $\pi$ નો ગુણક હોવો જોઈએ.
$\operatorname{arg}(w^n) = n \times (-\pi/4) = -n\pi/4$.
આ $k\pi$ થાય તે માટે, $n/4$ પૂર્ણાંક હોવો જોઈએ.
તેથી $n \in N$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય $4$ છે.
Solution diagram
81
DifficultMCQ
$\left(\frac{-1+i \sqrt{3}}{1-i}\right)^{30}$ નું મૂલ્ય શું છે?
A
$2^{15} i$
B
$-2^{15}$
C
$-2^{15} i$
D
$6^{5}$

Solution

(C) ધારો કે $z = \frac{-1+i \sqrt{3}}{1-i}$.
અંશને ધ્રુવીય સ્વરૂપમાં લખતા: $-1+i \sqrt{3} = 2 \left( \cos \frac{2\pi}{3} + i \sin \frac{2\pi}{3} \right) = 2e^{i 2\pi/3}$.
છેદને લખતા: $1-i = \sqrt{2} \left( \cos \frac{-\pi}{4} + i \sin \frac{-\pi}{4} \right) = \sqrt{2}e^{-i \pi/4}$.
તેથી,$z = \frac{2e^{i 2\pi/3}}{\sqrt{2}e^{-i \pi/4}} = \sqrt{2} e^{i (2\pi/3 + \pi/4)} = \sqrt{2} e^{i 11\pi/12}$.
હવે,$z^{30} = (\sqrt{2})^{30} e^{i (11\pi/12) \cdot 30} = 2^{15} e^{i 55\pi/2}$.
કારણ કે $e^{i 55\pi/2} = e^{i (26\pi + 3\pi/2)} = e^{i 3\pi/2} = -i$.
તેથી,$z^{30} = 2^{15} \cdot (-i) = -2^{15} i$.
82
DifficultMCQ
$|z|$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય શોધો જ્યાં $z$ એ એક સંકર સંખ્યા છે જે અસમતા $\exp \left(\frac{(|z|+3)(|z|-1)}{|z|+1} \log _{ e } 2\right) \geq \log _{\sqrt{2}}|5 \sqrt{7}+9 i |$ નું સમાધાન કરે છે,જ્યાં $i=\sqrt{-1}$ છે.
A
$3$
B
$\sqrt{5}$
C
$2$
D
$8$

Solution

(A) આપેલ અસમતા: $\exp \left(\frac{(|z|+3)(|z|-1)}{|z|+1} \ln 2\right) \geq \log _{\sqrt{2}}|5 \sqrt{7}+9 i |$
પ્રથમ,જમણી બાજુનું સાદું રૂપ આપતા: $|5 \sqrt{7}+9 i| = \sqrt{(5 \sqrt{7})^2 + 9^2} = \sqrt{175 + 81} = \sqrt{256} = 16$.
તેથી,$\log _{\sqrt{2}}(16) = \log _{2^{1/2}}(2^4) = 8 \log _{2}(2) = 8$.
હવે,અસમતા આ મુજબ બને છે: $2^{\frac{(|z|+3)(|z|-1)}{|z|+1}} \geq 8$.
કારણ કે $8 = 2^3$,તેથી: $\frac{(|z|+3)(|z|-1)}{|z|+1} \geq 3$.
ધારો કે $x = |z|$,જ્યાં $x \geq 0$. તો $\frac{(x+3)(x-1)}{x+1} \geq 3$.
$(x^2 + 2x - 3) \geq 3(x+1)$.
$x^2 + 2x - 3 \geq 3x + 3$.
$x^2 - x - 6 \geq 0$.
$(x-3)(x+2) \geq 0$.
કારણ કે $x = |z| \geq 0$,$x+2$ હંમેશા ધન છે,તેથી $x-3 \geq 0$,જેનો અર્થ છે કે $|z| \geq 3$.
આમ,$|z|$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય $3$ છે.
83
DifficultMCQ
જો $z$ અને $\omega$ બે એવી સંકર સંખ્યાઓ હોય કે જેથી $|z \omega|=1$ અને $\arg(z) - \arg(\omega) = \frac{3 \pi}{2}$ થાય,તો $\arg \left(\frac{1-2 \bar{z} \omega}{1+3 \bar{z} \omega}\right)$ ની કિંમત શોધો:
(અહીં $\arg(z)$ એ સંકર સંખ્યા $z$ નો મુખ્ય કોણાંક દર્શાવે છે)
A
$\frac{3 \pi}{4}$
B
$-\frac{\pi}{4}$
C
$-\frac{3 \pi}{4}$
D
$\frac{\pi}{4}$

Solution

(C) આપેલ છે કે $|z \omega| = 1$ અને $\arg(z) - \arg(\omega) = \frac{3 \pi}{2}$.
ધારો કે $z = r e^{i \theta_1}$ અને $\omega = \frac{1}{r} e^{i \theta_2}$.
તેથી $\bar{z} = r e^{-i \theta_1}$.
આમ,$\bar{z} \omega = r e^{-i \theta_1} \cdot \frac{1}{r} e^{i \theta_2} = e^{i(\theta_2 - \theta_1)}$.
કારણ કે $\theta_1 - \theta_2 = \frac{3 \pi}{2}$,તેથી $\theta_2 - \theta_1 = -\frac{3 \pi}{2} \equiv \frac{\pi}{2} \pmod{2\pi}$.
તેથી,$\bar{z} \omega = e^{i \pi/2} = i$.
હવે,આ કિંમત પદાવલિમાં મૂકતા:
$\frac{1 - 2 \bar{z} \omega}{1 + 3 \bar{z} \omega} = \frac{1 - 2i}{1 + 3i}$.
કોણાંક શોધવા માટે,છેદની અનુબદ્ધ સંકર સંખ્યા વડે ગુણતા:
$\frac{1 - 2i}{1 + 3i} \times \frac{1 - 3i}{1 - 3i} = \frac{1 - 3i - 2i + 6i^2}{1^2 + 3^2} = \frac{1 - 5i - 6}{10} = \frac{-5 - 5i}{10} = -\frac{1}{2} - \frac{1}{2}i$.
આ સંકર સંખ્યા ત્રીજા ચરણમાં આવેલી છે.
તેનો કોણાંક $\tan^{-1}\left(\frac{-1/2}{-1/2}\right) - \pi = \tan^{-1}(1) - \pi = \frac{\pi}{4} - \pi = -\frac{3 \pi}{4}$ થાય.
84
DifficultMCQ
ધારો કે $n$ એ સમીકરણ $z^{2}+3 \bar{z}=0$ ના ઉકેલોની સંખ્યા દર્શાવે છે,જ્યાં $z$ એ સંકર સંખ્યા છે. તો $\sum_{k=0}^{\infty} \frac{1}{n^{k}}$ નું મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$1$
B
$2$
C
$\frac{4}{3}$
D
$\frac{3}{2}$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $z^{2}+3 \bar{z}=0$.
ધારો કે $z=x+iy$,જ્યાં $x, y \in \mathbb{R}$.
સમીકરણમાં કિંમત મૂકતા: $(x+iy)^{2}+3(x-iy)=0$.
$x^{2}-y^{2}+2ixy+3x-3iy=0$.
$(x^{2}-y^{2}+3x) + i(2xy-3y) = 0$.
વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગોને શૂન્ય સાથે સરખાવતા:
$1) \ 2xy-3y=0 \Rightarrow y(2x-3)=0$.
આથી $y=0$ અથવા $x=\frac{3}{2}$ મળે.
કિસ્સો $1$: જો $y=0$,તો $x^{2}+3x=0 \Rightarrow x(x+3)=0$,તેથી $x=0$ અથવા $x=-3$. ઉકેલો: $(0,0)$ અને $(-3,0)$.
કિસ્સો $2$: જો $x=\frac{3}{2}$,તો $(\frac{3}{2})^{2}-y^{2}+3(\frac{3}{2})=0$ $\Rightarrow \frac{9}{4}-y^{2}+\frac{9}{2}=0$ $\Rightarrow y^{2}=\frac{27}{4}$ $\Rightarrow y=\pm \frac{3\sqrt{3}}{2}$. ઉકેલો: $(\frac{3}{2}, \frac{3\sqrt{3}}{2})$ અને $(\frac{3}{2}, -\frac{3\sqrt{3}}{2})$.
કુલ ઉકેલોની સંખ્યા $n=4$.
આપણે $\sum_{k=0}^{\infty} \frac{1}{n^{k}} = \sum_{k=0}^{\infty} (\frac{1}{4})^{k}$ ની ગણતરી કરવાની છે.
આ એક અનંત ગુણોત્તર શ્રેણી છે જેમાં પ્રથમ પદ $a=1$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r=\frac{1}{4}$ છે.
સરવાળો $= \frac{a}{1-r} = \frac{1}{1-\frac{1}{4}} = \frac{1}{\frac{3}{4}} = \frac{4}{3}$.
85
MediumMCQ
જો સંકર સંખ્યા $z = \frac{3 + 2i \cos \theta}{1 - 3i \cos \theta}$, જ્યાં $\theta \in (0, \frac{\pi}{2})$, નો વાસ્તવિક ભાગ શૂન્ય હોય, તો $\sin^2 3\theta + \cos^2 \theta$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$1$
B
$3$
C
$2$
D
$4$

Solution

(A) આપેલ છે $z = \frac{3 + 2i \cos \theta}{1 - 3i \cos \theta}$.
વાસ્તવિક ભાગ શોધવા માટે, છેદની અનુબદ્ધ સંકર સંખ્યા $(1 + 3i \cos \theta)$ વડે અંશ અને છેદને ગુણતા:
$z = \frac{(3 + 2i \cos \theta)(1 + 3i \cos \theta)}{(1 - 3i \cos \theta)(1 + 3i \cos \theta)}$
$z = \frac{3 + 9i \cos \theta + 2i \cos \theta + 6i^2 \cos^2 \theta}{1 + 9 \cos^2 \theta}$
$i^2 = -1$ હોવાથી:
$z = \frac{3 - 6 \cos^2 \theta + 11i \cos \theta}{1 + 9 \cos^2 \theta}$
વાસ્તવિક ભાગ $\operatorname{Re}(z) = \frac{3 - 6 \cos^2 \theta}{1 + 9 \cos^2 \theta}$ છે.
$\operatorname{Re}(z) = 0$ આપેલ હોવાથી, $3 - 6 \cos^2 \theta = 0$, જેનો અર્થ છે $\cos^2 \theta = \frac{1}{2}$.
$\theta \in (0, \frac{\pi}{2})$ હોવાથી, $\cos \theta = \frac{1}{\sqrt{2}}$, તેથી $\theta = \frac{\pi}{4}$.
હવે, $\sin^2 3\theta + \cos^2 \theta$ ની ગણતરી કરતા:
$\sin^2 3(\frac{\pi}{4}) + \cos^2(\frac{\pi}{4}) = \sin^2(\frac{3\pi}{4}) + (\frac{1}{\sqrt{2}})^2$
$= (\frac{1}{\sqrt{2}})^2 + \frac{1}{2} = \frac{1}{2} + \frac{1}{2} = 1$.
86
DifficultMCQ
$\bar{z} = i z^{2} + z^{2} - z$ નું સમાધાન કરતી તમામ સંકર સંખ્યાઓ $z$ ના માનાંકના વર્ગોનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$50$
B
$2$
C
$29$
D
$9$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $\bar{z} = i z^{2} + z^{2} - z$
પદોને ગોઠવતા: $z + \bar{z} = (1 + i) z^{2}$
ધારો કે $z = x + iy$. તો $z + \bar{z} = 2x$.
તેથી,$2x = (1 + i)(x + iy)^{2} = (1 + i)(x^{2} - y^{2} + 2xyi)$.
$2x = (x^{2} - y^{2} - 2xy) + i(x^{2} - y^{2} + 2xy)$.
વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગોને સરખાવતા:
$1) \ 2x = x^{2} - y^{2} - 2xy$
$2) \ 0 = x^{2} - y^{2} + 2xy \Rightarrow x^{2} - y^{2} = -2xy$.
$(2)$ ને $(1)$ માં મૂકતા: $2x = -2xy - 2xy = -4xy$.
$2x(1 + 2y) = 0$,તેથી $x = 0$ અથવા $y = -1/2$.
જો $x = 0$,તો $(2)$ પરથી,$y^{2} = 0 \Rightarrow y = 0$. આમ $z = 0$,$|z|^{2} = 0$.
જો $y = -1/2$,તો $(2)$ પરથી,$x^{2} - (-1/2)^{2} = -2x(-1/2)$ $\Rightarrow x^{2} - 1/4 = x$ $\Rightarrow 4x^{2} - 4x - 1 = 0$.
ઉકેલ $x = \frac{4 \pm \sqrt{16 + 16}}{8} = \frac{4 \pm 4\sqrt{2}}{8} = \frac{1 \pm \sqrt{2}}{2}$ છે.
આ કિંમતો માટે,$|z|^{2} = x^{2} + y^{2} = x^{2} + 1/4$.
$4x^{2} - 4x - 1 = 0$ પરથી,$x^{2} = x + 1/4$.
તેથી $|z|^{2} = x + 1/4 + 1/4 = x + 1/2$.
$x_{1} = \frac{1 + \sqrt{2}}{2}$ માટે,$|z_{1}|^{2} = \frac{1 + \sqrt{2}}{2} + \frac{1}{2} = 1 + \frac{\sqrt{2}}{2}$.
$x_{2} = \frac{1 - \sqrt{2}}{2}$ માટે,$|z_{2}|^{2} = \frac{1 - \sqrt{2}}{2} + \frac{1}{2} = 1 - \frac{\sqrt{2}}{2}$.
માનાંકના વર્ગોનો સરવાળો: $0 + (1 + \frac{\sqrt{2}}{2}) + (1 - \frac{\sqrt{2}}{2}) = 2$.
87
MediumMCQ
ધારો કે $\alpha$ અને $\beta$ એ સમીકરણ $x^{2} + (2i - 1) = 0$ ના બીજ છે. તો,$|\alpha^{8} + \beta^{8}|$ નું મૂલ્ય કેટલું થાય?
A
$50$
B
$250$
C
$1250$
D
$1500$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $x^{2} + (2i - 1) = 0$ પરથી,$x^{2} = 1 - 2i$ મળે.
$\alpha$ અને $\beta$ બીજ હોવાથી,$\alpha^{2} = 1 - 2i$ અને $\beta^{2} = 1 - 2i$ થાય.
તેથી,$\alpha^{8} = (\alpha^{2})^{4} = (1 - 2i)^{4}$ અને $\beta^{8} = (\beta^{2})^{4} = (1 - 2i)^{4}$ થાય.
આમ,$\alpha^{8} = \beta^{8}$ છે.
આપણે $|\alpha^{8} + \beta^{8}| = |2\alpha^{8}| = 2|\alpha^{8}| = 2|\alpha^{2}|^{4}$ શોધવાનું છે.
માનાંક $|\alpha^{2}| = |1 - 2i| = \sqrt{1^{2} + (-2)^{2}} = \sqrt{1 + 4} = \sqrt{5}$ મળે.
તેથી,$|\alpha^{8} + \beta^{8}| = 2(\sqrt{5})^{4} = 2(5^{2}) = 2(25) = 50$.
88
DifficultMCQ
જો $z = x + iy$ એ $|z|-2=0$ અને $|z-i|-|z+5i|=0$ નું સમાધાન કરે,તો
A
$x + 2y - 4 = 0$
B
$x^2 + y + 4 = 0$
C
$x - 2y - 4 = 0$
D
$x^2 - y + 3 = 0$

Solution

(C) આપેલ છે $|z| - 2 = 0$,તેથી $|z| = 2$. આ સૂચવે છે કે $x^2 + y^2 = 4$.
આપેલ છે $|z - i| - |z + 5i| = 0$,તેથી $|z - i| = |z + 5i|$.
$z = x + iy$ મૂકતા:
$|x + (y - 1)i| = |x + (y + 5)i|$
$x^2 + (y - 1)^2 = x^2 + (y + 5)^2$
$(y - 1)^2 = (y + 5)^2$
$y^2 - 2y + 1 = y^2 + 10y + 25$
$-12y = 24$
$y = -2$.
$y = -2$ ને $x^2 + y^2 = 4$ માં મૂકતા:
$x^2 + (-2)^2 = 4$
$x^2 + 4 = 4$
$x^2 = 0$,તેથી $x = 0$.
આમ,બિંદુ $(0, -2)$ છે.
$(0, -2)$ માટે વિકલ્પો તપાસતા:
$C: 0 - 2(-2) - 4 = 4 - 4 = 0$.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
89
AdvancedMCQ
ધારો કે $S$ એ તમામ $(\alpha, \beta)$ નો ગણ છે જ્યાં $\pi < \alpha, \beta < 2\pi$,જેના માટે સંકર સંખ્યા $\frac{1-i \sin \alpha}{1+2i \sin \alpha}$ શુદ્ધ કાલ્પનિક છે અને $\frac{1+i \cos \beta}{1-2i \cos \beta}$ શુદ્ધ વાસ્તવિક છે. ધારો કે $Z_{\alpha \beta} = \sin 2\alpha + i \cos 2\beta$ જ્યાં $(\alpha, \beta) \in S$. તો $\sum_{(\alpha, \beta) \in S} \left(i Z_{\alpha \beta} + \frac{1}{i \bar{Z}_{\alpha \beta}}\right)$ ની કિંમત શોધો.
A
$3$
B
$3i$
C
$1$
D
$2-i$

Solution

(C) આપેલ છે $\pi < \alpha, \beta < 2\pi$.
$\frac{1-i \sin \alpha}{1+2i \sin \alpha}$ શુદ્ધ કાલ્પનિક હોવા માટે,તેનો વાસ્તવિક ભાગ શૂન્ય હોવો જોઈએ.
$\frac{(1-i \sin \alpha)(1-2i \sin \alpha)}{1+4 \sin^2 \alpha} = \frac{1 - 2\sin^2 \alpha - 3i \sin \alpha}{1+4 \sin^2 \alpha}$.
વાસ્તવિક ભાગ શૂન્ય લેતા: $1 - 2\sin^2 \alpha = 0 \Rightarrow \sin^2 \alpha = \frac{1}{2}$.
$\pi < \alpha < 2\pi$ હોવાથી,$\sin \alpha = -\frac{1}{\sqrt{2}}$,તેથી $\alpha = \frac{5\pi}{4}, \frac{7\pi}{4}$.
$\frac{1+i \cos \beta}{1-2i \cos \beta}$ શુદ્ધ વાસ્તવિક હોવા માટે,તેનો કાલ્પનિક ભાગ શૂન્ય હોવો જોઈએ.
$\frac{(1+i \cos \beta)(1+2i \cos \beta)}{1+4 \cos^2 \beta} = \frac{1 - 2\cos^2 \beta + 3i \cos \beta}{1+4 \cos^2 \beta}$.
કાલ્પનિક ભાગ શૂન્ય લેતા: $3 \cos \beta = 0 \Rightarrow \cos \beta = 0$.
$\pi < \beta < 2\pi$ હોવાથી,$\beta = \frac{3\pi}{2}$.
$\alpha = \frac{5\pi}{4}$ માટે,$\sin 2\alpha = \sin \frac{5\pi}{2} = 1$. $\alpha = \frac{7\pi}{4}$ માટે,$\sin 2\alpha = \sin \frac{7\pi}{2} = -1$.
$\beta = \frac{3\pi}{2}$ માટે,$\cos 2\beta = \cos 3\pi = -1$.
આમ,$Z_1 = 1-i$ અને $Z_2 = -1-i$.
$Z = 1-i$ માટે,$iZ + \frac{1}{i\bar{Z}} = \frac{1+i}{2}$.
$Z = -1-i$ માટે,$iZ + \frac{1}{i\bar{Z}} = \frac{1-i}{2}$.
સરવાળો $= \frac{1+i}{2} + \frac{1-i}{2} = 1$.
90
DifficultMCQ
ધારો કે $z = a + ib, b \neq 0$ એ એક સંકર સંખ્યા છે જે $z^{2} = \overline{z} \cdot 2^{1-|z|}$ નું સમાધાન કરે છે. તો $n \in N$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો જેથી $z^{n} = (z + 1)^{n}$ થાય.
A
$0$
B
$6$
C
$5$
D
$4$

Solution

(B) આપેલ છે $z^{2} = \overline{z} \cdot 2^{1-|z|}$. બંને બાજુ માનાંક લેતા,$|z|^{2} = |\overline{z}| \cdot 2^{1-|z|}$.
$|\overline{z}| = |z|$ હોવાથી,$|z|^{2} = |z| \cdot 2^{1-|z|}$.
$b \neq 0$ હોવાથી,$z \neq 0$,તેથી $|z| = 2^{1-|z|}$.
નિરીક્ષણ દ્વારા,$|z| = 1$ સમીકરણનું સમાધાન કરે છે $(1 = 2^{1-1} = 2^{0} = 1)$.
મૂળ સમીકરણમાં $|z| = 1$ મૂકતા,$z^{2} = \overline{z}$.
$z$ વડે ગુણતા,$z^{3} = z\overline{z} = |z|^{2} = 1$.
આમ,$z$ એ એકમનું ઘનમૂળ છે,એટલે કે $z = \omega$ અથવા $z = \omega^{2}$,જ્યાં $\omega = e^{i2\pi/3}$.
આપણે $n \in N$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધવી છે જેથી $z^{n} = (z + 1)^{n}$ થાય.
$1 + \omega = -\omega^{2}$ હોવાથી,સમીકરણ $\omega^{n} = (-\omega^{2})^{n} = (-1)^{n} \omega^{2n}$ બને છે.
આનો અર્થ એ છે કે $1 = (-1)^{n} \omega^{n}$,અથવા $\omega^{n} = (-1)^{n}$.
જો $n = 3$ હોય,તો $\omega^{3} = 1$ અને $(-1)^{3} = -1$ (સમાન નથી).
જો $n = 6$ હોય,તો $\omega^{6} = 1$ અને $(-1)^{6} = 1$. આમ,$n = 6$ એ ન્યૂનતમ પ્રાકૃતિક સંખ્યા છે.
91
MediumMCQ
જો $z = 2 + 3i$ હોય,તો $z^{5} + (\bar{z})^{5}$ ની કિંમત શોધો.
A
$244$
B
$224$
C
$245$
D
$265$

Solution

(A) આપેલ છે કે $z = 2 + 3i$,તેથી $\bar{z} = 2 - 3i$.
આપણે $z^{5} + (\bar{z})^{5} = (2 + 3i)^{5} + (2 - 3i)^{5}$ ની ગણતરી કરવાની છે.
દ્વિપદી વિસ્તરણ $(a+b)^{n} + (a-b)^{n} = 2 \sum_{k=0, 2, 4, ...} \binom{n}{k} a^{n-k} b^{k}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$z^{5} + (\bar{z})^{5} = 2 [\binom{5}{0} 2^{5} + \binom{5}{2} 2^{3} (3i)^{2} + \binom{5}{4} 2^{1} (3i)^{4}]$
$= 2 [1 \times 32 + 10 \times 8 \times (-9) + 5 \times 2 \times 81]$
$= 2 [32 - 720 + 810]$
$= 2 [122]$
$= 244$.
92
AdvancedMCQ
ધારો કે $z=x+iy$ અને $w=u+iv$ એ એકમ વર્તુળ પરના સંકર સંખ્યાઓ છે જેથી $z^2+w^2=1$ થાય. તો ક્રમિત જોડ $(z, w)$ ની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$0$
B
$4$
C
$8$
D
અનંત

Solution

(C) આપેલ છે કે $z$ અને $w$ એકમ વર્તુળ પરની સંકર સંખ્યાઓ છે,તેથી $|z|=1$ અને $|w|=1$ થાય.
આનો અર્થ છે કે $z\bar{z}=1 \Rightarrow \bar{z}=\frac{1}{z}$ અને $w\bar{w}=1 \Rightarrow \bar{w}=\frac{1}{w}$.
આપેલ છે $z^2+w^2=1$.
બંને બાજુ અનુબદ્ધ લેતા,આપણને $\bar{z}^2+\bar{w}^2=1$ મળે છે.
$\bar{z}=\frac{1}{z}$ અને $\bar{w}=\frac{1}{w}$ મૂકતા,આપણને $\frac{1}{z^2}+\frac{1}{w^2}=1$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $\frac{z^2+w^2}{z^2w^2}=1$ થાય છે.
$z^2+w^2=1$ હોવાથી,$\frac{1}{z^2w^2}=1$ મળે,તેથી $z^2w^2=1$,જેનો અર્થ છે કે $(zw)^2=1$,એટલે કે $zw=1$ અથવા $zw=-1$.
કિસ્સો $1$: $zw=1$. તો $w=\frac{1}{z}$. $z^2+w^2=1$ માં મૂકતા,$z^2+\frac{1}{z^2}=1 \Rightarrow z^4-z^2+1=0$ મળે. આ $z^2$ માં દ્વિઘાત સમીકરણ છે,જે $z^2 = \frac{1 \pm i\sqrt{3}}{2} = e^{\pm i\pi/3}$ આપે છે. આમ $z$ ની $4$ કિંમતો મળે.
કિસ્સો $2$: $zw=-1$. તો $w=-\frac{1}{z}$. $z^2+w^2=1$ માં મૂકતા,$z^2+\frac{1}{z^2}=1$ મળે,જે કિસ્સા $1$ જેવું જ છે. આ પણ $z$ ની $4$ કિંમતો આપે છે.
કુલ ક્રમિત જોડ $(z, w)$ ની સંખ્યા $4+4=8$ છે.
Solution diagram
93
AdvancedMCQ
ધારો કે $z$ એ $11 z^8 + 21 i z^7 + 10 i z - 22 = 0$ નું કોઈપણ બીજ છે,જ્યાં $i = \sqrt{-1}$. તો,$S = |z|^2 + |z| + 1$ નીચેનામાંથી કઈ શરતનું પાલન કરે છે?
A
$S \leq 3$
B
$3 < S < 7$
C
$7 \leq S < 13$
D
$S \geq 13$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $11 z^8 + 21 i z^7 + 10 i z - 22 = 0$ છે.
આને $11 z^8 - 22 = -21 i z^7 - 10 i z$ તરીકે લખી શકાય.
બંને બાજુ માનાંક લેતા,$|11 z^8 - 22| = |-21 i z^7 - 10 i z|$ મળે.
ત્રિકોણ અસમતાનો ઉપયોગ કરતા,$|11 z^8 - 22| \leq 11|z|^8 + 22$ મળે.
તે જ રીતે,$|-21 i z^7 - 10 i z| = |z| |21 i z^6 + 10 i| \leq |z| (21|z|^6 + 10)$ મળે.
આ બહુપદીના બીજ માટે $1 < |z| < 2$ સાબિત કરી શકાય છે.
ધારો કે $r = |z|$,તો $1 < r < 2$ થાય.
$S = r^2 + r + 1$ લેતા,$1^2 + 1 + 1 < S < 2^2 + 2 + 1$ મળે.
આમ,$3 < S < 7$ થાય.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
94
DifficultMCQ
જો $z$ એ એક સંકર સંખ્યા છે જે $|z^3+z^{-3}| \leq 2$ નું સમાધાન કરે છે,તો $|z+z^{-1}|$ ની મહત્તમ શક્ય કિંમત શું છે?
A
$2$
B
$\sqrt[3]{2}$
C
$2\sqrt{2}$
D
$1$

Solution

(A) આપેલ છે $|z^3+z^{-3}| \leq 2$.
ધારો કે $z = re^{i\theta}$. તો $|z^3+z^{-3}| = |r^3e^{i3\theta} + r^{-3}e^{-i3\theta}| \leq 2$.
ત્રિકોણ અસમતાનો ઉપયોગ કરતા,$|z^3+z^{-3}| \geq | |z^3| - |z^{-3}| | = |r^3 - r^{-3}|$.
જો કે,આપણે જાણીએ છીએ કે $|z^3+z^{-3}| \leq |z^3| + |z^{-3}| = r^3 + r^{-3}$.
$AM$-$GM$ અસમતા દ્વારા,$r^3 + r^{-3} \geq 2$.
કારણ કે $|z^3+z^{-3}| \leq 2$ અને $r^3+r^{-3} \geq 2$,તેથી શરત સંતોષવા માટે $|z|=1$ હોવું જરૂરી છે.
જો $|z|=1$,તો $z = e^{i\theta}$,તેથી $|z+z^{-1}| = |e^{i\theta} + e^{-i\theta}| = |2\cos\theta|$.
$|2\cos\theta|$ ની મહત્તમ કિંમત $2$ છે જ્યારે $\cos\theta = \pm 1$ હોય.
95
AdvancedMCQ
ધારો કે $n$ એક પ્રાકૃતિક સંખ્યા છે જેથી $|i + 2i^2 + 3i^3 + \ldots + ni^n| = 18\sqrt{2}$,જ્યાં $i = \sqrt{-1}$ છે. તો,$n$ ની કિંમત શોધો.
A
$9$
B
$18$
C
$36$
D
$72$

Solution

(C) ધારો કે $S_n = i + 2i^2 + 3i^3 + \ldots + ni^n$ $(i)$
$i$ વડે ગુણતા,$iS_n = i^2 + 2i^3 + \ldots + (n-1)i^n + ni^{n+1}$ (ii)
$(i)$ માંથી (ii) બાદ કરતા:
$S_n(1 - i) = i + i^2 + i^3 + \ldots + i^n - ni^{n+1}$
$S_n(1 - i) = \frac{i(1 - i^n)}{1 - i} - ni^{n+1}$
$(1 - i)^2 = -2i$ હોવાથી:
$S_n = \frac{i(1 - i^n)}{-2i} - \frac{ni^{n+1}(1 + i)}{2} = \frac{i^n - 1}{2} - \frac{ni^{n+1}(1 + i)}{2}$
મોટા $n$ માટે,$n$ વાળું પદ પ્રભાવી છે. $|S_n| = 18\sqrt{2}$ આપેલ હોવાથી:
$|S_n| \approx |\frac{ni^{n+1}(1 + i)}{2}| = \frac{n}{\sqrt{2}}$
તેથી $\frac{n}{\sqrt{2}} = 18\sqrt{2}$,જેનો અર્થ છે $n = 36$.
96
AdvancedMCQ
ધારો કે $p(x) = a_0 + a_1 x + \ldots + a_n x^n$ એ પૂર્ણાંક સહગુણકો ધરાવતી શૂન્યતર બહુપદી છે. જો $p(\sqrt{2} + \sqrt{3} + \sqrt{6}) = 0$ હોય,તો $n$ ની લઘુત્તમ શક્ય કિંમત કેટલી થાય?
A
$8$
B
$6$
C
$4$
D
$2$

Solution

(C) ધારો કે $x = \sqrt{2} + \sqrt{3} + \sqrt{6}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$x - \sqrt{6} = \sqrt{2} + \sqrt{3}$
$(x - \sqrt{6})^2 = (\sqrt{2} + \sqrt{3})^2$
$x^2 - 2\sqrt{6}x + 6 = 2 + 3 + 2\sqrt{6}$
$x^2 + 1 = 2\sqrt{6}(x + 1)$.
ફરીથી વર્ગ કરતા:
$(x^2 + 1)^2 = 24(x + 1)^2$
$x^4 + 2x^2 + 1 = 24(x^2 + 2x + 1)$
$x^4 - 22x^2 - 48x - 23 = 0$.
આમ,લઘુત્તમ બહુપદીની ઘાત $4$ છે,તેથી $n$ ની લઘુત્તમ શક્ય કિંમત $4$ છે.
97
DifficultMCQ
$\left(\frac{1+\sin \frac{2 \pi}{9}+i \cos \frac{2 \pi}{9}}{1+\sin \frac{2 \pi}{9}-i \cos \frac{2 \pi}{9}}\right)^3$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{-1}{2}(1-i \sqrt{3})$
B
$\frac{1}{2}(1-i \sqrt{3})$
C
$\frac{-1}{2}(\sqrt{3}-i)$
D
$\frac{1}{2}(\sqrt{3}+i)$

Solution

(C) ધારો કે $z = \sin \frac{2 \pi}{9} + i \cos \frac{2 \pi}{9}$.
અહીં $|z|^2 = 1$ હોવાથી,$\bar{z} = \frac{1}{z}$ થાય.
આથી પદાવલિ $\left(\frac{1+z}{1+\bar{z}}\right)^3 = \left(\frac{1+z}{1+\frac{1}{z}}\right)^3 = z^3$ બને.
હવે,$z = i(\cos \frac{2 \pi}{9} - i \sin \frac{2 \pi}{9}) = i e^{-i \frac{2 \pi}{9}}$.
તેથી $z^3 = (i e^{-i \frac{2 \pi}{9}})^3 = i^3 e^{-i \frac{6 \pi}{9}} = -i e^{-i \frac{2 \pi}{3}}$.
$z^3 = -i (\cos \frac{2 \pi}{3} - i \sin \frac{2 \pi}{3}) = -i (-\frac{1}{2} - i \frac{\sqrt{3}}{2}) = -\frac{1}{2}(\sqrt{3}-i)$.
98
DifficultMCQ
બે શૂન્યતર સંકર સંખ્યાઓ $z_1$ અને $z_2$ માટે, જો $\operatorname{Re}(z_1 z_2) = 0$ અને $\operatorname{Re}(z_1 + z_2) = 0$ હોય, તો નીચેનામાંથી કઈ શક્યતાઓ છે?
$(A) \operatorname{Im}(z_1) > 0$ અને $\operatorname{Im}(z_2) > 0$
$(B) \operatorname{Im}(z_1) < 0$ અને $\operatorname{Im}(z_2) > 0$
$(C) \operatorname{Im}(z_1) > 0$ અને $\operatorname{Im}(z_2) < 0$
$(D) \operatorname{Im}(z_1) < 0$ અને $\operatorname{Im}(z_2) < 0$
નીચે આપેલા વિકલ્પોમાંથી સાચો જવાબ પસંદ કરો:
A
$B$ અને $D$
B
$B$ અને $C$
C
$A$ અને $B$
D
$A$ અને $C$

Solution

(B) ધારો કે $z_1 = x_1 + i y_1$ અને $z_2 = x_2 + i y_2$, જ્યાં $x_1, x_2, y_1, y_2 \in \mathbb{R}$.
આપેલ છે કે $\operatorname{Re}(z_1 + z_2) = x_1 + x_2 = 0$, જેનો અર્થ છે કે $x_2 = -x_1$.
આપેલ છે કે $\operatorname{Re}(z_1 z_2) = x_1 x_2 - y_1 y_2 = 0$.
બીજા સમીકરણમાં $x_2 = -x_1$ મૂકતા, આપણને $x_1(-x_1) - y_1 y_2 = 0$ મળે છે, જેનું સાદુંરૂપ $-x_1^2 - y_1 y_2 = 0$ અથવા $y_1 y_2 = -x_1^2$ થાય છે.
કારણ કે $z_1, z_2$ શૂન્યતર છે, જો $x_1 = 0$ હોય, તો $x_2 = 0$ થાય. પરિણામે, $y_1 y_2 = 0$ થાય. પરંતુ $z_1, z_2 \neq 0$ હોવાથી, આનો અર્થ એ થાય કે $y_1 \neq 0$ અને $y_2 \neq 0$, જે $y_1 y_2 = 0$ સાથે વિરોધાભાસ ધરાવે છે. તેથી, $x_1 \neq 0$, એટલે કે $x_1^2 > 0$.
તેથી, $y_1 y_2 = -x_1^2 < 0$.
આ દર્શાવે છે કે $y_1$ અને $y_2$ ના ચિહ્નો વિરુદ્ધ હોવા જોઈએ.
આમ, $\operatorname{Im}(z_1)$ અને $\operatorname{Im}(z_2)$ ના ચિહ્નો વિરુદ્ધ છે, જે કિસ્સાઓ $(B)$ અને $(C)$ ને અનુરૂપ છે.
99
DifficultMCQ
સંકર સંખ્યા $z = \frac{i-1}{\cos \frac{\pi}{3} + i \sin \frac{\pi}{3}}$ એ $.....$ ની બરાબર છે.
A
$\sqrt{2} \left( \cos \frac{5 \pi}{12} + i \sin \frac{5 \pi}{12} \right)$
B
$\cos \frac{\pi}{12} - i \sin \frac{\pi}{12}$
C
$\sqrt{2} \left( \cos \frac{\pi}{12} + i \sin \frac{\pi}{12} \right)$
D
$\sqrt{2} i \left( \cos \frac{5 \pi}{12} - i \sin \frac{5 \pi}{12} \right)$

Solution

(A) આપેલ છે $z = \frac{i-1}{\cos \frac{\pi}{3} + i \sin \frac{\pi}{3}}$.
ઓઈલરના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,છેદ $e^{i\pi/3}$ છે.
તેથી,$z = (i-1) e^{-i\pi/3}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $i-1 = \sqrt{2} \left( -\frac{1}{\sqrt{2}} + i \frac{1}{\sqrt{2}} \right) = \sqrt{2} \left( \cos \frac{3\pi}{4} + i \sin \frac{3\pi}{4} \right) = \sqrt{2} e^{i 3\pi/4}$.
તેથી,$z = \sqrt{2} e^{i 3\pi/4} \cdot e^{-i\pi/3} = \sqrt{2} e^{i(3\pi/4 - \pi/3)} = \sqrt{2} e^{i(9\pi/12 - 4\pi/12)} = \sqrt{2} e^{i 5\pi/12}$.
ધ્રુવીય સ્વરૂપમાં,આ $\sqrt{2} \left( \cos \frac{5\pi}{12} + i \sin \frac{5\pi}{12} \right)$ છે.

4-1.Complex numbers — Mix Examples-Complex numbers · Frequently Asked Questions

1Are these 4-1.Complex numbers questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 4-1.Complex numbers Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.