Gujarati

Mix Examples-Complex numbers Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · 4-1.Complex numbers · Mix Examples-Complex numbers

263+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 44 of 263 questions in Gujarati

151
DifficultMCQ
સંમેય સહગુણકો ધરાવતા બહુપદી સમીકરણના બે બીજ $\sqrt{3}+\sqrt{27}$ અને $\sqrt{2}+5i$ હોય,તો તે સમીકરણની ન્યૂનતમ ઘાત કેટલી થાય?
A
$8$
B
$6$
C
$4$
D
$2$

Solution

(B) આપેલ બીજ $z_1 = \sqrt{3} + \sqrt{27} = 4\sqrt{3}$ અને $z_2 = \sqrt{2} + 5i$ છે.
સંમેય સહગુણકો માટે,અસંમેય બીજો અનુબદ્ધ જોડીમાં હોય છે.
$z_1 = 4\sqrt{3}$ માટે,ન્યૂનતમ બહુપદી $x^2 - 48 = 0$ છે,જેના બીજ $4\sqrt{3}$ અને $-4\sqrt{3}$ છે.
$z_2 = \sqrt{2} + 5i$ માટે,ન્યૂનતમ બહુપદી $x^4 + 46x^2 + 729 = 0$ છે,જેના બીજ $\pm\sqrt{2} \pm 5i$ છે.
આમ,કુલ ઘાત $2 + 4 = 6$ થાય.
152
EasyMCQ
$k>0$ માટે,જો $k \sqrt{-1}$ એ સમીકરણ $x^4+6 x^3-16 x^2+24 x-80=0$ નું બીજ હોય,તો $k^2=$
A
$2$
B
$3$
C
$4$
D
$6$

Solution

(C) આપેલ છે કે $k \sqrt{-1} = ki$ એ સમીકરણ $x^4+6 x^3-16 x^2+24 x-80=0$ નું બીજ છે.
સહગુણકો વાસ્તવિક હોવાથી,તેની અનુબદ્ધ સંખ્યા $-ki$ પણ બીજ હોવી જોઈએ.
આમ,$(x-ki)(x+ki) = x^2+k^2$ એ બહુપદીનો અવયવ છે.
$x^4+6 x^3-16 x^2+24 x-80$ ને $x^2+k^2$ વડે ભાગતા:
$x^4+6 x^3-16 x^2+24 x-80 = (x^2+k^2)(x^2+6x-(16+k^2)) + (24-6k^2)x + (k^2(16+k^2)-80)$.
$x^2+k^2$ અવયવ હોવા માટે,શેષ શૂન્ય હોવી જોઈએ.
$x$ નો સહગુણક શૂન્ય લેતા: $24-6k^2 = 0 \implies 6k^2 = 24 \implies k^2 = 4$.
અચળ પદ તપાસતા: $k^2(16+k^2)-80 = 4(16+4)-80 = 4(20)-80 = 0$.
આમ,$k^2 = 4$ એ સાચી કિંમત છે.
153
MediumMCQ
જો $f(x)$ એ સંમેય સહગુણકો ધરાવતી $n$ ઘાતની બહુપદી હોય અને $1+2i, 2-\sqrt{3}$ તથા $5$ એ $f(x)=0$ ના ત્રણ બીજ હોય,તો $n$ ની ન્યૂનતમ કિંમત કેટલી થાય?
A
$5$
B
$4$
C
$3$
D
$6$

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x)$ એ સંમેય સહગુણકો ધરાવતી બહુપદી છે.
જો સંકર સંખ્યા $a+bi$ બીજ હોય,તો તેની અનુબદ્ધ સંકર સંખ્યા $a-bi$ પણ બીજ હોય. તેથી,$1+2i$ અને $1-2i$ બીજ છે.
જો અસંમેય સંખ્યા $a+\sqrt{b}$ સ્વરૂપનું બીજ હોય,તો તેની અનુબદ્ધ સંખ્યા $a-\sqrt{b}$ પણ બીજ હોય. તેથી,$2-\sqrt{3}$ અને $2+\sqrt{3}$ બીજ છે.
વધુમાં,$5$ એ પણ બીજ આપેલ છે.
તેથી,કુલ બીજ $1+2i, 1-2i, 2-\sqrt{3}, 2+\sqrt{3}$ અને $5$ છે.
આમ,બહુપદીની ન્યૂનતમ ઘાત $n$ એ $5$ છે.
154
MediumMCQ
જો $(x-iy)^{1/3} = a-ib$ હોય,તો $\frac{x}{a} + \frac{y}{b}$ ની કિંમત શોધો.
A
$4(a^2-b^2)$
B
$2(a^2-b^2)$
C
$a^2-b^2$
D
$\frac{1}{2}(a^2-b^2)$

Solution

(A) આપેલ છે $(x-iy)^{1/3} = a-ib$.
બંને બાજુ ઘન કરતા:
$x-iy = (a-ib)^3$
$x-iy = a^3 - (ib)^3 - 3a^2(ib) + 3a(ib)^2$
$x-iy = a^3 + ib^3 - 3a^2bi - 3ab^2$
$x-iy = (a^3 - 3ab^2) - i(3a^2b - b^3)$
વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગોની સરખામણી કરતા:
$x = a^3 - 3ab^2 \implies \frac{x}{a} = a^2 - 3b^2$
$y = 3a^2b - b^3 \implies \frac{y}{b} = 3a^2 - b^2$
આ બંનેનો સરવાળો કરતા:
$\frac{x}{a} + \frac{y}{b} = (a^2 - 3b^2) + (3a^2 - b^2)$
$= 4a^2 - 4b^2 = 4(a^2 - b^2)$
155
MediumMCQ
જો $x = -5 + 2 \sqrt{-4}$ હોય,તો $x^4 + 9x^3 + 35x^2 - x + 4$ ની કિંમત શોધો.
A
$80$
B
$160$
C
$-160$
D
$-80$

Solution

(C) આપેલ છે $x = -5 + 2 \sqrt{-4} = -5 + 4i$.
$x + 5 = 4i$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$(x + 5)^2 = (4i)^2$
$x^2 + 10x + 25 = -16$
$x^2 + 10x + 41 = 0$
હવે,બહુપદી $P(x) = x^4 + 9x^3 + 35x^2 - x + 4$ ને $x^2 + 10x + 41$ વડે ભાગતા:
$x^4 + 9x^3 + 35x^2 - x + 4 = (x^2 + 10x + 41)(x^2 - x + 4) - 160$
કારણ કે $x^2 + 10x + 41 = 0$,તેથી:
$P(x) = 0 \cdot (x^2 - x + 4) - 160 = -160$.
156
EasyMCQ
$\frac{(1+i)^{2016}}{(1-i)^{2014}}$ ની કિંમત શોધો.
A
$-2i$
B
$2i$
C
$2$
D
$-2$

Solution

(A) આપણી પાસે છે,
$\frac{(1+i)^{2016}}{(1-i)^{2014}} = \frac{(1+i)^{2014} \times (1+i)^2}{(1-i)^{2014}}$
$= \left(\frac{1+i}{1-i}\right)^{2014} \times (1+i)^2$
કારણ કે $\frac{1+i}{1-i} = \frac{(1+i)(1+i)}{(1-i)(1+i)} = \frac{1+2i+i^2}{1-i^2} = \frac{2i}{2} = i$
તેથી,પદાવલિ $i^{2014} \times (1+2i+i^2)$ બને છે
$= i^{2014} \times (2i)$
કારણ કે $i^4 = 1$,$i^{2014} = (i^4)^{503} \times i^2 = 1^{503} \times (-1) = -1$
તેથી,$-1 \times 2i = -2i$
157
MediumMCQ
જો $x = 3 - 2\sqrt{3}i$ હોય,તો $x^4 - 12x^3 + 54x^2 - 108x - 54 = $
A
$0$
B
$6$
C
$-6$
D
$9$

Solution

(D) આપેલ છે $x = 3 - 2\sqrt{3}i$.
ગોઠવતા,$x - 3 = -2\sqrt{3}i$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$(x - 3)^2 = (-2\sqrt{3}i)^2$.
$x^2 - 6x + 9 = -12$.
$x^2 - 6x + 21 = 0$.
બહુપદી $P(x) = x^4 - 12x^3 + 54x^2 - 108x - 54$ ને $(x^2 - 6x + 21)$ વડે ભાગતા,
$P(x) = (x^2 - 6x + 21)(x^2 - 6x - 3) + 9$.
તેથી,કિંમત $9$ મળે છે.
158
EasyMCQ
$\omega$ એ એકમનું સંકર ઘનમૂળ છે અને જો $Z$ એ એવી સંકર સંખ્યા હોય જે $|Z-1| \leq 2$ અને $|\omega^2 Z-1-\omega|=a$ નું સમાધાન કરે છે,તો $a$ ની શક્ય કિંમતોનો ગણ શું છે?
A
$0 \leq a \leq 2$
B
$|\omega| \leq a \leq \frac{\sqrt{3}}{2}+2$
C
$\frac{1}{2} \leq a \leq \frac{\sqrt{3}}{2}$
D
$0 \leq a \leq 4$

Solution

(D) આપેલ છે કે,$|Z-1| \leq 2$ અને $|\omega^2 Z-1-\omega|=a$.
$1+\omega+\omega^2=0$ હોવાથી,$-1-\omega = \omega^2$ થાય.
આ કિંમત બીજા સમીકરણમાં મૂકતા: $|\omega^2 Z + \omega^2| = a$.
$|\omega^2| = 1$ હોવાથી,આ $|Z+1| = a$ માં પરિણમે છે.
આને $|(Z-1)+2| = a$ તરીકે લખી શકાય.
ત્રિકોણ અસમતા મુજબ,$|Z-1+2| \leq |Z-1| + |2|$.
$|Z-1| \leq 2$ આપેલ હોવાથી,$a = |Z+1| \leq |Z-1| + 2 \leq 2 + 2 = 4$.
વળી,માનાંક $a$ હંમેશા અઋણ હોય,તેથી $a \geq 0$.
આમ,$a$ ની શક્ય કિંમતોનો ગણ $0 \leq a \leq 4$ છે.
159
MediumMCQ
જો $z_1 = 2 - 3i$ અને સમીકરણ $z^3 + bz^2 + cz + d = 0$ ના બીજ $i$,$z_1$ અને $\bar{z}_1$ હોય,તો $b + c + d =$
A
$13$
B
$7$
C
$9 - 10i$
D
$10 - 10i$

Solution

(C) આપેલ બીજ $z_1 = 2 - 3i$,$z_2 = i$ અને $z_3 = \bar{z}_1 = 2 + 3i$ છે.
ઘાત સમીકરણ $(z - z_1)(z - z_2)(z - z_3) = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા: $(z - i)(z - (2 - 3i))(z - (2 + 3i)) = 0$.
છેલ્લા બે અવયવોનો ગુણાકાર કરતા: $(z - (2 - 3i))(z - (2 + 3i)) = z^2 - 4z + 13$.
હવે,$(z - i)$ સાથે ગુણાકાર કરતા: $(z - i)(z^2 - 4z + 13) = z^3 + (-4 - i)z^2 + (13 + 4i)z - 13i = 0$.
$z^3 + bz^2 + cz + d = 0$ સાથે સરખાવતા,$b = -4 - i$,$c = 13 + 4i$,અને $d = -13i$ મળે છે.
તેથી,$b + c + d = 9 - 10i$.
160
MediumMCQ
જો $(x-iy)^{1/3} = 2-i\sqrt{3}$ અને બિંદુ $z = (x, y)$ એ રેખા $\frac{x}{2} + \frac{y}{\sqrt{3}} = k$ પર આવેલું હોય,તો $k =$
A
$16$
B
$2$
C
$8$
D
$4$

Solution

(D) આપેલ છે,$(x-iy)^{1/3} = 2-i\sqrt{3}$
$\Rightarrow x-iy = (2-i\sqrt{3})^3$
નિત્યસમ $(a-b)^3 = a^3 - 3a^2b + 3ab^2 - b^3$ નો ઉપયોગ કરતા:
$x-iy = 2^3 - 3(2^2)(i\sqrt{3}) + 3(2)(i\sqrt{3})^2 - (i\sqrt{3})^3$
$x-iy = 8 - 12i\sqrt{3} - 18 + 3i\sqrt{3}$
$x-iy = -10 - 9i\sqrt{3}$
વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગોની સરખામણી કરતા,આપણને $x = -10$ અને $y = 9\sqrt{3}$ મળે છે.
બિંદુ $z = (x, y)$ એ રેખા $\frac{x}{2} + \frac{y}{\sqrt{3}} = k$ પર આવેલું હોવાથી:
$\frac{-10}{2} + \frac{9\sqrt{3}}{\sqrt{3}} = k$
$-5 + 9 = k$
$k = 4$
161
MediumMCQ
જો $a, b \in \mathbb{R}$ અને $i=\sqrt{-1}$ હોય,તો $(a+bi)^3 = a-bi$ શરતનું પાલન કરતી વાસ્તવિક સંખ્યાઓની ક્રમયુક્ત જોડી $(a, b)$ ની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$3$
B
$2$
C
$4$
D
$5$

Solution

(D) આપેલ શરત $(a+bi)^3 = a-bi$ છે.
ડાબી બાજુનું વિસ્તરણ કરતા: $a^3 + 3a^2bi - 3ab^2 - ib^3 = a-bi$.
વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગોને સરખાવતા:
$1) a^3 - 3ab^2 = a \Rightarrow a(a^2 - 3b^2 - 1) = 0$.
$2) 3a^2b - b^3 = -b \Rightarrow b(3a^2 - b^2 + 1) = 0$.
કિસ્સો $1$: જો $a=0$ હોય,તો $b(1-b^2) = 0$,તેથી $b=0, 1, -1$. જોડીઓ: $(0,0), (0,1), (0,-1)$.
કિસ્સો $2$: જો $b=0$ હોય,તો $a(a^2 - 1) = 0$,તેથી $a=0, 1, -1$. જોડીઓ: $(0,0), (1,0), (-1,0)$.
કિસ્સો $3$: જો $a \neq 0$ અને $b \neq 0$ હોય,તો કોઈ વાસ્તવિક ઉકેલ મળતો નથી.
કુલ અલગ જોડીઓ $(0,0), (0,1), (0,-1), (1,0), (-1,0)$ છે.
આમ,કુલ $5$ ક્રમયુક્ત જોડીઓ મળે છે.
162
MediumMCQ
જો $x+iy = \frac{3}{2+\cos \theta + i \sin \theta}$ હોય,તો $x^2+y^2 =$
A
$4x-3$
B
$4x+3$
C
$0$
D
$1$

Solution

(A) આપેલ છે કે $x+iy = \frac{3}{2+\cos \theta + i \sin \theta}$.
બંને બાજુ માનાંક લેતા,$|x+iy| = \left| \frac{3}{2+\cos \theta + i \sin \theta} \right|$.
$|x+iy| = \sqrt{x^2+y^2}$ હોવાથી,$\sqrt{x^2+y^2} = \frac{3}{|2+\cos \theta + i \sin \theta|}$.
છેદનો માનાંક ગણતા: $|2+\cos \theta + i \sin \theta| = \sqrt{(2+\cos \theta)^2 + \sin^2 \theta} = \sqrt{5+4\cos \theta}$.
તેથી,$\sqrt{x^2+y^2} = \frac{3}{\sqrt{5+4\cos \theta}}$,જેનો અર્થ છે કે $x^2+y^2 = \frac{9}{5+4\cos \theta}$.
હવે,$4x-3$ ધ્યાનમાં લો. $x+iy = \frac{3(2+\cos \theta) - 3i \sin \theta}{5+4\cos \theta}$ પરથી,$x = \frac{3(2+\cos \theta)}{5+4\cos \theta}$.
તેથી $4x-3 = \frac{12(2+\cos \theta)}{5+4\cos \theta} - 3 = \frac{9}{5+4\cos \theta}$.
આમ,$x^2+y^2 = 4x-3$.
163
DifficultMCQ
જો $z=x-iy$ અને $z^{1/3}=a+ib$ હોય,તો $\frac{(x/a+y/b)}{a^2+b^2}=$
A
-$2$
B
-$1$
C
$1$
D
$2$

Solution

(A) આપેલ છે,$z=x-iy$ અને $z^{1/3}=a+ib$.
બંને બાજુ ઘન લેતા,આપણને મળે છે:
$(z^{1/3})^3 = (a+ib)^3$
$z = a^3 + (ib)^3 + 3a^2(ib) + 3a(ib)^2$
$z = a^3 - ib^3 + 3a^2bi - 3ab^2$
$z = (a^3 - 3ab^2) - i(b^3 - 3a^2b)$
$z = x - iy$ હોવાથી,વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગોની સરખામણી કરતા:
$x = a^3 - 3ab^2$ અને $y = b^3 - 3a^2b$.
હવે,આ કિંમતોને પદાવલિમાં મૂકતા:
$\frac{(x/a + y/b)}{a^2+b^2} = \frac{((a^3 - 3ab^2)/a + (b^3 - 3a^2b)/b)}{a^2+b^2}$
$= \frac{(a^2 - 3b^2 + b^2 - 3a^2)}{a^2+b^2}$
$= \frac{-2a^2 - 2b^2}{a^2+b^2} = \frac{-2(a^2+b^2)}{a^2+b^2} = -2$.
164
EasyMCQ
જો સંકર સંખ્યા $z$ એવી હોય કે $(7+i)(z+\bar{z})-(4+i)(z-\bar{z})+116i=0$,તો $z\bar{z}=$
A
$400$
B
$300$
C
$200$
D
$100$

Solution

(C) ધારો કે $z = x + iy$. તો $\bar{z} = x - iy$.
$z + \bar{z} = 2x$ અને $z - \bar{z} = 2iy$.
આ કિંમતો આપેલ સમીકરણમાં મૂકતા:
$(7 + i)(2x) - (4 + i)(2iy) + 116i = 0$
$(14x + 2ix) - (8iy - 2y) + 116i = 0$
$(14x + 2y) + i(2x - 8y + 116) = 0$
વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગોને શૂન્ય સાથે સરખાવતા:
$14x + 2y = 0 \Rightarrow y = -7x$
$2x - 8y + 116 = 0$
બીજા સમીકરણમાં $y = -7x$ મૂકતા:
$2x - 8(-7x) + 116 = 0$
$2x + 56x + 116 = 0$
$58x = -116 \Rightarrow x = -2$
તેથી $y = -7(-2) = 14$.
આમ,$z\bar{z} = |z|^2 = x^2 + y^2 = (-2)^2 + 14^2 = 4 + 196 = 200$.
165
EasyMCQ
જો $z_1=1-2 i$,$z_2=1+i$,અને $z_3=3+4 i$ હોય,તો $\left(\frac{1}{z_1}+\frac{3}{z_2}\right) \frac{z_3}{z_2}=$
A
$13-6 i$
B
$13-3 i$
C
$6-\frac{13}{2} i$
D
$\frac{13}{2}-3 i$

Solution

(D) આપેલ છે: $z_1=1-2 i, z_2=1+i, z_3=3+4 i$.
આપણે $\left(\frac{1}{z_1}+\frac{3}{z_2}\right) \frac{z_3}{z_2}$ ની કિંમત શોધવાની છે.
પ્રથમ,કૌંસની અંદરના પદની ગણતરી કરો:
$\frac{1}{1-2 i}+\frac{3}{1+i} = \frac{(1+i)+3(1-2 i)}{(1-2 i)(1+i)} = \frac{4-5 i}{3-i}$.
હવે,$\frac{z_3}{z_2}$ સાથે ગુણાકાર કરો:
$\left(\frac{4-5 i}{3-i}\right) \left(\frac{3+4 i}{1+i}\right) = \frac{32+i}{4+2 i}$.
છેદનું સંમેયીકરણ કરતા:
$\frac{32+i}{4+2 i} \times \frac{4-2 i}{4-2 i} = \frac{130-60 i}{20} = \frac{13}{2}-3 i$.
166
EasyMCQ
જો $\frac{2+3i \sin \theta}{1-2i \sin \theta}$ શુદ્ધ કાલ્પનિક હોય,તો $\cos^2 \theta=$
A
$\frac{1}{2}$
B
$\frac{3}{2}$
C
$\frac{1}{3}$
D
$\frac{2}{3}$

Solution

(D) ધારો કે $z = \frac{2+3i \sin \theta}{1-2i \sin \theta}$.
$z$ ને શુદ્ધ કાલ્પનિક બનાવવા માટે,$z$ નો વાસ્તવિક ભાગ શૂન્ય હોવો જોઈએ.
અંશ અને છેદને છેદના અનુબદ્ધ $1+2i \sin \theta$ વડે ગુણતા:
$z = \frac{(2+3i \sin \theta)(1+2i \sin \theta)}{(1-2i \sin \theta)(1+2i \sin \theta)} = \frac{2 + 4i \sin \theta + 3i \sin \theta + 6i^2 \sin^2 \theta}{1 + 4 \sin^2 \theta}$.
$i^2 = -1$ હોવાથી,$z = \frac{2 - 6 \sin^2 \theta + 7i \sin \theta}{1 + 4 \sin^2 \theta}$.
વાસ્તવિક ભાગ $\frac{2 - 6 \sin^2 \theta}{1 + 4 \sin^2 \theta}$ છે.
વાસ્તવિક ભાગને $0$ લેતા: $2 - 6 \sin^2 \theta = 0 \implies 6 \sin^2 \theta = 2 \implies \sin^2 \theta = \frac{1}{3}$.
નિત્યસમ $\cos^2 \theta = 1 - \sin^2 \theta$ નો ઉપયોગ કરતા,$\cos^2 \theta = 1 - \frac{1}{3} = \frac{2}{3}$ મળે.
167
DifficultMCQ
$z^8-20z^4+64=0$ સમીકરણના કાલ્પનિક બીજોના વર્ગોનો સરવાળો કેટલો થાય?
A
$0$
B
$-12$
C
$-4$
D
$-16$

Solution

(B) ધારો કે $t = z^4$. સમીકરણ $t^2 - 20t + 64 = 0$ બને છે.
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડતા,$(t-16)(t-4) = 0$ મળે છે.
તેથી,$z^4 = 16$ અથવા $z^4 = 4$.
$z^4 = 16$ માટે,બીજો $z = 2, -2, 2i, -2i$ છે.
કાલ્પનિક બીજો $2i$ અને $-2i$ છે.
$z^4 = 4$ માટે,બીજો $z = \sqrt{2}, -\sqrt{2}, \sqrt{2}i, -\sqrt{2}i$ છે.
કાલ્પનિક બીજો $\sqrt{2}i$ અને $-\sqrt{2}i$ છે.
કાલ્પનિક બીજોના વર્ગો $(2i)^2 = -4$,$(-2i)^2 = -4$,$(\sqrt{2}i)^2 = -2$,અને $(-\sqrt{2}i)^2 = -2$ છે.
કાલ્પનિક બીજોના વર્ગોનો સરવાળો $(-4) + (-4) + (-2) + (-2) = -12$ થાય છે.
168
EasyMCQ
જો $Z=x+iy$ એક સંકર સંખ્યા હોય,તો સમીકરણ $z^3+\bar{z}=0$ ના ભિન્ન ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$1$
B
$3$
C
અનંત
D
$5$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ $z^3+\bar{z}=0$ છે,જ્યાં $z=x+iy$ એક સંકર સંખ્યા છે.
બંને બાજુ માનાંક લેતા: $|z^3| = |-\bar{z}|$.
$|z^3| = |z|^3$ અને $|-\bar{z}| = |z|$ હોવાથી,$|z|^3 = |z|$ મળે.
આથી $|z|(|z|^2-1) = 0$.
કિસ્સો $1$: $|z|=0$,જે ઉકેલ $z=0$ આપે છે.
કિસ્સો $2$: $|z|^2=1$,જેનો અર્થ છે $z\bar{z}=1$,તેથી $\bar{z}=\frac{1}{z}$.
$\bar{z}=\frac{1}{z}$ ને મૂળ સમીકરણમાં મૂકતા: $z^3 + \frac{1}{z} = 0$,જે $z^4+1=0$ માં પરિણમે છે.
સમીકરણ $z^4 = -1$ ના $4$ ભિન્ન બીજ મળે છે.
કિસ્સો $1$ માંથી મળેલ ઉકેલ $z=0$ ને ઉમેરતા,કુલ ભિન્ન ઉકેલોની સંખ્યા $1 + 4 = 5$ થાય છે.
169
EasyMCQ
જો $\frac{3-2 i \sin \theta}{1+2 i \sin \theta}$ એ શુદ્ધ કાલ્પનિક સંખ્યા હોય,તો $\theta=$
A
$2 n \pi \pm \frac{\pi}{4}$
B
$2 n \pi \pm \frac{\pi}{2}$
C
$n \pi \pm \frac{\pi}{3}$
D
$n \pi \pm \frac{\pi}{6}$

Solution

(C) ધારો કે $z = \frac{3-2 i \sin \theta}{1+2 i \sin \theta}$.
છેદના અનુબદ્ધ $(1-2 i \sin \theta)$ વડે ગુણતા:
$z = \frac{(3-2 i \sin \theta)(1-2 i \sin \theta)}{1 + 4 \sin^2 \theta} = \frac{3 - 4 \sin^2 \theta - 8 i \sin \theta}{1 + 4 \sin^2 \theta}$
શુદ્ધ કાલ્પનિક સંખ્યા માટે વાસ્તવિક ભાગ $0$ થવો જોઈએ:
$3 - 4 \sin^2 \theta = 0 \Rightarrow \sin^2 \theta = \frac{3}{4} = \sin^2 \left(\frac{\pi}{3}\right)$
તેથી,$\theta = n \pi \pm \frac{\pi}{3}$.
170
DifficultMCQ
સમીકરણ $z^3+\overline{z}=0$ ના તમામ શક્ય ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$4$
B
$5$
C
$3$
D
$6$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $z^3+\bar{z}=0$ છે.
બંને બાજુ માનાંક લેતા,$|z^3| = |-\bar{z}|$,જેનો અર્થ છે $|z|^3 = |z|$.
આથી $|z|(|z|^2 - 1) = 0$ મળે.
કિસ્સો $1$: $|z| = 0$,જેનો અર્થ છે $z = 0$. આ $1$ ઉકેલ છે.
કિસ્સો $2$: $|z|^2 = 1$,જેનો અર્થ છે $z\bar{z} = 1$,તેથી $\bar{z} = \frac{1}{z}$.
આ કિંમત મૂળ સમીકરણમાં મૂકતા: $z^3 + \frac{1}{z} = 0$,જે $z^4 + 1 = 0$ આપે છે.
સમીકરણ $z^4 = -1$ ના $4$ ભિન્ન ઉકેલો મળે છે.
આમ,કુલ ઉકેલોની સંખ્યા $1 + 4 = 5$ છે.
171
DifficultMCQ
જો $\left|z-\frac{2}{z}\right|=2$ હોય,તો $|z|$ ની મહત્તમ કિંમત કેટલી થાય?
A
$\sqrt{3}-1$
B
$\sqrt{3}$
C
$\sqrt{3}+1$
D
$\sqrt{3}+2$

Solution

(C) આપેલ છે કે $\left|z-\frac{2}{z}\right|=2$.
ત્રિકોણ અસમતાના ગુણધર્મ $||z_1|-|z_2|| \leq |z_1-z_2|$ નો ઉપયોગ કરતા:
$||z|-\left|\frac{2}{z}\right|| \leq \left|z-\frac{2}{z}\right| = 2$.
ધારો કે $|z| = r$. તેથી $|r - \frac{2}{r}| \leq 2$.
આનો અર્થ એ છે કે $-2 \leq r - \frac{2}{r} \leq 2$.
જમણી બાજુની અસમતા લેતા: $r - \frac{2}{r} \leq 2
\Rightarrow r^2 - 2r - 2 \leq 0$.
દ્વિઘાત સૂત્ર $r = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરીને $r^2 - 2r - 2 = 0$ ઉકેલતા:
$r = \frac{2 \pm \sqrt{4 - 4(1)(-2)}}{2} = \frac{2 \pm \sqrt{12}}{2} = 1 \pm \sqrt{3}$.
કારણ કે $r = |z| > 0$,તેથી $r \leq 1 + \sqrt{3}$.
આમ,$|z|$ ની મહત્તમ કિંમત $\sqrt{3} + 1$ છે.
172
DifficultMCQ
જો $\sqrt{-3-4 i}=re^{i \theta}$ હોય,તો $r^2 \tan \theta=$
A
$-5$
B
$5$
C
$10$
D
$-10$

Solution

(D) ધારો કે $z = -3-4i$. આપણને $\sqrt{z} = re^{i\theta}$ આપેલ છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,$z = r^2 e^{i2\theta} = r^2(\cos 2\theta + i \sin 2\theta)$ મળે.
વાસ્તવિક અને કાલ્પનિક ભાગોની સરખામણી $z = -3-4i$ સાથે કરતા:
$r^2 \cos 2\theta = -3$ અને $r^2 \sin 2\theta = -4$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $r^2 = |z| = \sqrt{(-3)^2 + (-4)^2} = \sqrt{9+16} = 5$.
ટેન્જન્ટ માટે ડબલ એંગલ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા: $\tan 2\theta = \frac{r^2 \sin 2\theta}{r^2 \cos 2\theta} = \frac{-4}{-3} = \frac{4}{3}$.
$\tan 2\theta = \frac{2 \tan \theta}{1 - \tan^2 \theta} = \frac{4}{3}$ નો ઉપયોગ કરતા,$6 \tan \theta = 4 - 4 \tan^2 \theta$,અથવા $4 \tan^2 \theta + 6 \tan \theta - 4 = 0$ મળે.
$2$ વડે ભાગતા,$2 \tan^2 \theta + 3 \tan \theta - 2 = 0$.
અવયવ પાડતા $(2 \tan \theta - 1)(\tan \theta + 2) = 0$ મળે,તેથી $\tan \theta = \frac{1}{2}$ અથવા $\tan \theta = -2$.
$\tan \theta = -2$ લેતા,$r^2 \tan \theta = 5 \times (-2) = -10$ મળે.
173
MediumMCQ
જો $i z^3+z^2-z+i=0$ (જ્યાં $z$ એ સંકર સંખ્યા છે),તો $|z|$ નું મૂલ્ય શું થાય?
A
$0$
B
$\frac{1}{2}$
C
$1$
D
$2$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $i z^3+z^2-z+i=0$
સમીકરણના અવયવ પાડતા:
$i z^2(z-i) - 1(z-i) = 0$
$(z-i)(i z^2-1) = 0$
આનાથી બે કિસ્સા મળે છે:
કિસ્સો $1$: $z-i=0 \Rightarrow z=i$. તેથી $|z| = |i| = 1$.
કિસ્સો $2$: $i z^2-1=0 \Rightarrow i z^2=1$.
બંને બાજુ માનાંક લેતા:
$|i z^2| = |1|$
$|i| \cdot |z|^2 = 1$
$1 \cdot |z|^2 = 1$ $\Rightarrow |z|^2 = 1$ $\Rightarrow |z| = 1$.
બંને કિસ્સામાં,$|z| = 1$ મળે છે.
174
EasyMCQ
$x$ ની કઈ કિંમતો માટે $\sin x + i \cos 2x$ અને $\cos x - i \sin 2x$ એકબીજાના અનુબદ્ધ સંકર સંખ્યાઓ છે?
A
$x = n\pi \pm \frac{\pi}{6}$
B
એક પણ નહીં
C
$x = n\pi \pm \frac{\pi}{3}$
D
$x = (n + \frac{1}{2})\pi$

Solution

(B) બે સંકર સંખ્યાઓ $z_1 = a + ib$ અને $z_2 = c + id$ અનુબદ્ધ હોય જો $a = c$ અને $b = -d$ હોય.
અહીં $z_1 = \sin x + i \cos 2x$ અને $z_2 = \cos x - i \sin 2x$ આપેલ છે.
તેથી,$\sin x = \cos x$ અને $\cos 2x = \sin 2x$ થવું જોઈએ.
$\sin x = \cos x$ પરથી $\tan x = 1$ મળે,એટલે કે $x = n\pi + \frac{\pi}{4}$.
$\cos 2x = \sin 2x$ પરથી $\tan 2x = 1$ મળે,એટલે કે $x = \frac{m\pi}{2} + \frac{\pi}{8}$.
કોઈપણ $x$ માટે આ બંને શરતો એકસાથે સંતોષાતી નથી,તેથી કોઈ ઉકેલ શક્ય નથી.
175
EasyMCQ
$\overline{z} = i z^2$ નું સમાધાન કરતી સંકર સંખ્યાઓ $z$ ની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$3$
B
$4$
C
$2$
D
$5$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $\overline{z} = i z^2 \dots (i)$ છે.
બંને બાજુ માનાંક લેતા,$|\overline{z}| = |i z^2|$ $\Rightarrow |z| = |i| |z|^2$ $\Rightarrow |z| = |z|^2$.
આનો અર્થ એ છે કે $|z|(|z| - 1) = 0$,તેથી $|z| = 0$ અથવા $|z| = 1$.
કિસ્સો $1$: જો $|z| = 0$,તો $z = 0$. આ એક ઉકેલ છે.
કિસ્સો $2$: જો $|z| = 1$,તો $\overline{z} = 1/z$. સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા,$1/z = i z^2 \Rightarrow z^3 = 1/i = -i$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $-i = e^{i(3\pi/2 + 2k\pi)}$ જ્યાં $k = 0, 1, 2$.
તેથી,$z = e^{i(\pi/2 + 2k\pi/3)}$.
$k = 0$ માટે,$z = e^{i\pi/2} = i$.
$k = 1$ માટે,$z = e^{i(7\pi/6)} = -\frac{\sqrt{3}}{2} - \frac{i}{2}$.
$k = 2$ માટે,$z = e^{i(11\pi/6)} = \frac{\sqrt{3}}{2} - \frac{i}{2}$.
$z = 0$ ને ગણતા,કુલ $1 + 3 = 4$ ઉકેલો મળે છે.
176
EasyMCQ
ધારો કે $z$ અને $w$ બે ભિન્ન શૂન્યતર સંકર સંખ્યાઓ છે. જો $|z|^2 w - |w|^2 z = z - w$ હોય,તો:
A
$w = \bar{z}^2$
B
$z \bar{w} = 2$
C
$z \bar{w} = 1$
D
$w = \bar{z}$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $|z|^2 w - |w|^2 z = z - w$
પદોને ગોઠવતા: $|z|^2 w + w = |w|^2 z + z$
$(|z|^2 + 1) w = (|w|^2 + 1) z$
$z$ અને $w$ શૂન્યતર હોવાથી: $\frac{z}{|z|^2 + 1} = \frac{w}{|w|^2 + 1}$
ધારો કે $\frac{z}{|z|^2 + 1} = \frac{w}{|w|^2 + 1} = k$
તેથી $z = k(|z|^2 + 1)$ અને $w = k(|w|^2 + 1)$
$z$ અને $w$ સંકર સંખ્યાઓ હોવાથી,$k$ વાસ્તવિક સંખ્યા હોવી જોઈએ.
જો $k$ વાસ્તવિક હોય,તો $\frac{z}{w} = \frac{|z|^2 + 1}{|w|^2 + 1}$,જે એક વાસ્તવિક સંખ્યા છે.
તેથી,$z = cw$ જ્યાં $c \neq 1$ એક વાસ્તવિક અચળાંક છે.
મૂળ સમીકરણમાં $z = cw$ મૂકતા:
$c^2 |w|^2 w - c |w|^2 w = (c - 1) w$
$w \neq 0$ હોવાથી,$w$ વડે ભાગતા:
$c |w|^2 (c - 1) = c - 1$
$z \neq w$ હોવાથી,$c \neq 1$,તેથી $(c - 1)$ વડે ભાગતા:
$c |w|^2 = 1 \Rightarrow c = \frac{1}{|w|^2}$
તેથી,$z = \frac{w}{|w|^2} = \frac{w}{w \bar{w}} = \frac{1}{\bar{w}}$
આમ,$z \bar{w} = 1$ મળે છે.
177
MediumMCQ
જો $z \in \mathbb{C}$ હોય,તો $|z| + |2z - 3| + |z - 1|$ ની ન્યૂનતમ કિંમત કેટલી થાય?
A
$2$
B
$1$
C
$3$
D
$0$

Solution

(A) આપણે $f(z) = |z| + |2z - 3| + |z - 1|$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધવી છે.
માનાંકના ગુણધર્મ $|a| + |b| \geq |a + b|$ નો ઉપયોગ કરીને,આપણે પદાવલિને નીચે મુજબ લખી શકીએ:
$|z| + |z - 1| + |3 - 2z| \geq |z + z - 1 + 3 - 2z|$
$|z| + |z - 1| + |3 - 2z| \geq |2|$
$|z| + |z - 1| + |3 - 2z| \geq 2$
આમ,ન્યૂનતમ કિંમત $2$ છે.
178
MediumMCQ
જો $(2+i)$ એ સમીકરણ $x^3-5x^2+9x-5=0$ નું એક બીજ હોય,તો અન્ય બીજ કયા છે?
A
$1$ અને $(2-i)$
B
$-1$ અને $(3+i)$
C
$0$ અને $1$
D
$-1$ અને $(-2+i)$

Solution

(A) આપેલ છે કે $(2+i)$ એ સમીકરણ $x^3-5x^2+9x-5=0$ નું બીજ છે,તેથી બીજું અવાસ્તવિક સંકર બીજ $(2-i)$ થશે.
ધારો કે ત્રીજું બીજ $\alpha$ છે,તેથી બીજના ગુણાકારના નિયમ મુજબ,
$(2+i)(2-i) \alpha = 5 \Rightarrow \alpha = 1$
આમ,વિકલ્પ $(A)$ સાચો છે.
179
EasyMCQ
ઉકેલો: $i x^2 - 3 x - 2 i = 0$
A
માત્ર $-i$
B
માત્ર $-2 i$
C
$-i$ અને $-2 i$
D
માત્ર $i$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ: $i x^2 - 3 x - 2 i = 0$
દ્વિઘાત સૂત્ર $x = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા:
અહીં $a = i$,$b = -3$,$c = -2i$.
$x = \frac{-(-3) \pm \sqrt{(-3)^2 - 4(i)(-2i)}}{2(i)}$
$x = \frac{3 \pm \sqrt{9 + 8i^2}}{2i}$
$x = \frac{3 \pm \sqrt{9 - 8}}{2i}$
$x = \frac{3 \pm 1}{2i}$
કિસ્સો $1$: $x = \frac{4}{2i} = -2i$
કિસ્સો $2$: $x = \frac{2}{2i} = -i$
આમ,ઉકેલ $x = -i$ અને $x = -2i$ છે.
180
EasyMCQ
જે સમીકરણના ઉકેલો એ $\bar{z}=i z^2$ સમીકરણના શૂન્યતર ઉકેલો હોય તે સમીકરણ કયું છે?
A
$z^3+i=0$
B
$z^3+z+1=0$
C
$z^3-i=0$
D
$z^3+i z+1=0$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $\bar{z} = i z^2$ છે.
બંને બાજુ અનુબદ્ધ લેતા,આપણને મળે $z = \bar{i} \bar{z}^2 = -i \bar{z}^2$.
સમીકરણમાં $\bar{z} = i z^2$ મૂકતા:
$z = -i (i z^2)^2$
$z = -i (i^2 z^4)$
$z = -i (-1) z^4$
$z = i z^4$
$z^4 - i z = 0$
$z (z^3 - i) = 0$
આપણે શૂન્યતર ઉકેલો શોધી રહ્યા છીએ,તેથી $z \neq 0$,માટે $z^3 - i = 0$.
181
EasyMCQ
સંકર સંખ્યા $Z = a + ib$ માટે,ધારો કે $\hat{Z} = b + ia$. જો $Z_1$ અને $Z_2$ આવી સંકર સંખ્યાઓ હોય,તો $\widehat{Z_1 Z_2} = $
A
$\hat{Z}_1 \hat{Z}_2$
B
$\hat{Z}_1 \hat{\bar{Z}}_2$
C
$\frac{\hat{Z}_1 \hat{Z}_2}{i}$
D
$\hat{Z}_1 Z_2$

Solution

(C) આપેલ $Z = a + ib$ માટે,$\hat{Z} = b + ia = i(a - ib) = i\bar{Z}$ છે.
ધારો કે $Z_1 = a + ib$ અને $Z_2 = c + id$.
તો $Z_1 Z_2 = (ac - bd) + i(ad + bc)$.
$\hat{Z}$ ની વ્યાખ્યા મુજબ,$\widehat{Z_1 Z_2} = (ad + bc) + i(ac - bd)$.
હવે,$\hat{Z}_1 \hat{Z}_2 = (b + ia)(d + ic) = (bd - ac) + i(bc + ad)$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
182
EasyMCQ
જો $a, b, c$ એ $c \neq 1$ સાથેની શૂન્યતર વાસ્તવિક સંખ્યાઓ હોય,જેથી $a^2+b^2+c^2=c$ અને જો $\alpha=\frac{a+i b}{1-c}$ હોય,તો $a^2+b^2=$
A
$\frac{|\alpha|^2}{(1+|\alpha|^2)^2}$
B
$\frac{|\alpha|^4}{(1+|\alpha|^2)^2}$
C
$\frac{|\alpha|}{1+|\alpha|^2}$
D
$\frac{|\alpha|}{1+|\alpha|}$

Solution

(A) આપેલ છે કે,$\alpha = \frac{a+ib}{1-c}$.
બંને બાજુ માનાંકનો વર્ગ લેતા,$|\alpha|^2 = \frac{a^2+b^2}{(1-c)^2} \quad \dots(i)$.
આપેલ છે કે $a^2+b^2+c^2=c$,તેથી $a^2+b^2 = c-c^2 = c(1-c) \quad \dots(ii)$.
$(ii)$ ને $(i)$ માં મૂકતા,$|\alpha|^2 = \frac{c(1-c)}{(1-c)^2} = \frac{c}{1-c}$.
આથી $1+|\alpha|^2 = 1 + \frac{c}{1-c} = \frac{1-c+c}{1-c} = \frac{1}{1-c}$.
તેથી,$1-c = \frac{1}{1+|\alpha|^2}$.
$(ii)$ પરથી,$a^2+b^2 = c(1-c) = (1-(1-c))(1-c) = (1-c) - (1-c)^2$.
$1-c = \frac{1}{1+|\alpha|^2}$ મૂકતા,$a^2+b^2 = \frac{1}{1+|\alpha|^2} - \left(\frac{1}{1+|\alpha|^2}\right)^2 = \frac{1+|\alpha|^2-1}{(1+|\alpha|^2)^2} = \frac{|\alpha|^2}{(1+|\alpha|^2)^2}$.
183
MediumMCQ
સમીકરણ $z^4+z^2+1=0$ ના વાસ્તવિક ન હોય તેવા બીજ $z$ માટે,$\left(z+\frac{1}{z}\right)^3+\left(z^2+\frac{1}{z^2}\right)^2+\left(z^3+\frac{1}{z^3}\right)^3$ ની કિંમત શોધો.
A
-$6$
B
$3$
C
-$8$
D
$8$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ $z^4+z^2+1=0$ છે.
$z^2$ વડે ભાગતા ($z \neq 0$ હોવાથી),આપણને $z^2+1+\frac{1}{z^2}=0$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $z^2+\frac{1}{z^2}=-1$.
વળી,$(z+\frac{1}{z})^2 = z^2+\frac{1}{z^2}+2 = -1+2 = 1$,તેથી $z+\frac{1}{z} = \pm 1$.
$z^3+\frac{1}{z^3}$ માટે,આપણે નિત્યસમ $z^3+\frac{1}{z^3} = (z+\frac{1}{z})(z^2-1+\frac{1}{z^2}) = (z+\frac{1}{z})(-1-1) = -2(z+\frac{1}{z})$ નો ઉપયોગ કરીએ છીએ.
જો $z+\frac{1}{z} = 1$ હોય,તો $z^3+\frac{1}{z^3} = -2(1) = -2$.
પદાવલિ $(1)^3+(-1)^2+(-2)^3 = 1+1-8 = -6$ બને છે.
જો $z+\frac{1}{z} = -1$ હોય,તો $z^3+\frac{1}{z^3} = -2(-1) = 2$.
પદાવલિ $(-1)^3+(-1)^2+(2)^3 = -1+1+8 = 8$ બને છે.
સમીકરણ $z^4+z^2+1=0$ ના બીજ $e^{i2\pi/3}, e^{i4\pi/3}, e^{i8\pi/3}, e^{i10\pi/3}$ છે. આ માટે,$z+\frac{1}{z} = 2\cos(2\pi/3) = -1$. તેથી,કિંમત $8$ છે.
184
DifficultMCQ
જો $a, b, c$ અને $d \in \mathbb{R}$ એવા હોય કે જેથી $a^2+b^2=4$ અને $c^2+d^2=2$ અને જો $(a+ib)^2=(c+id)^2(x+iy)$ હોય,તો $x^2+y^2$ ની કિંમત શોધો.
A
$4$
B
$3$
C
$2$
D
$1$

Solution

(A) આપેલ છે,$(a+ib)^2=(c+id)^2(x+iy)$
બંને બાજુ માનાંક લેતા:
$|a+ib|^2 = |c+id|^2 |x+iy|$
$|z|^2 = a^2+b^2$ હોવાથી,
$a^2+b^2 = (c^2+d^2) \sqrt{x^2+y^2}$
આપેલ કિંમતો $a^2+b^2=4$ અને $c^2+d^2=2$ મૂકતા:
$4 = 2 \sqrt{x^2+y^2}$
$\sqrt{x^2+y^2} = 2$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$x^2+y^2 = 4$
185
DifficultMCQ
જો $z$ એક એવી સંકર સંખ્યા હોય કે જેથી $\left|z-\frac{4}{z}\right|=2$ થાય,તો $|z|$ ની મહત્તમ કિંમત કેટલી થાય?
A
$1+\sqrt{2}$
B
$\sqrt{2}$
C
$\sqrt{3}+1$
D
$\sqrt{5}+1$

Solution

(D) આપેલ છે,$\left|z-\frac{4}{z}\right|=2$.
ત્રિકોણ અસમતા $|a+b| \leq |a|+|b|$ નો ઉપયોગ કરતા:
$|z| = \left|z-\frac{4}{z} + \frac{4}{z}\right| \leq \left|z-\frac{4}{z}\right| + \left|\frac{4}{z}\right|$.
આપેલ કિંમત મૂકતા: $|z| \leq 2 + \frac{4}{|z|}$.
$|z|$ વડે ગુણતા: $|z|^2 \leq 2|z| + 4$.
$|z|^2 - 2|z| - 4 \leq 0$.
પૂર્ણવર્ગ બનાવતા: $(|z|-1)^2 - 1 - 4 \leq 0 \Rightarrow (|z|-1)^2 \leq 5$.
વર્ગમૂળ લેતા: $|z|-1 \leq \sqrt{5}$.
તેથી,$|z| \leq \sqrt{5}+1$.
$|z|$ ની મહત્તમ કિંમત $\sqrt{5}+1$ છે.
186
DifficultMCQ
જો $x_n = \cos \left(\frac{\pi}{4^n}\right) + i \sin \left(\frac{\pi}{4^n}\right)$ હોય,તો $x_1 x_2 x_3 \ldots \infty$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1 + i \sqrt{3}}{2}$
B
$\frac{-1 + i \sqrt{3}}{2}$
C
$\frac{1 - i \sqrt{3}}{2}$
D
$\frac{-1 - i \sqrt{3}}{2}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $x_n = \cos \left(\frac{\pi}{4^n}\right) + i \sin \left(\frac{\pi}{4^n}\right) = e^{i \frac{\pi}{4^n}}$.
ગુણાકાર $P = x_1 x_2 x_3 \ldots \infty$ નીચે મુજબ છે:
$P = e^{i \frac{\pi}{4^1}} \cdot e^{i \frac{\pi}{4^2}} \cdot e^{i \frac{\pi}{4^3}} \ldots = e^{i \pi \left(\frac{1}{4} + \frac{1}{4^2} + \frac{1}{4^3} + \ldots \right)}$.
ઘાતાંક એ એક અનંત સમગુણોત્તર શ્રેણી છે જેમાં પ્રથમ પદ $a = \frac{1}{4}$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = \frac{1}{4}$ છે.
અનંત સમગુણોત્તર શ્રેણીનો સરવાળો $S = \frac{a}{1 - r} = \frac{1/4}{1 - 1/4} = \frac{1}{3}$ થાય.
તેથી,$P = e^{i \pi \left(\frac{1}{3}\right)} = e^{i \frac{\pi}{3}}$.
$P = \cos \left(\frac{\pi}{3}\right) + i \sin \left(\frac{\pi}{3}\right) = \frac{1}{2} + i \frac{\sqrt{3}}{2} = \frac{1 + i \sqrt{3}}{2}$.
187
DifficultMCQ
જો $z=3+5i$ હોય,તો $z^3+\bar{z}+198$ ની કિંમત શોધો.
A
$-3-5i$
B
$-3+5i$
C
$3-5i$
D
$3+5i$

Solution

(D) આપેલ છે કે $z = 3+5i$,તેથી તેનો અનુબદ્ધ સંકર સંખ્યા $\bar{z} = 3-5i$ થાય.
પ્રથમ,$z^3$ ની ગણતરી કરીએ:
$z^2 = (3+5i)^2 = 9 + 25i^2 + 30i = 9 - 25 + 30i = -16 + 30i$.
$z^3 = z^2 \cdot z = (-16 + 30i)(3 + 5i) = -48 - 80i + 90i + 150i^2$.
$i^2 = -1$ હોવાથી,$z^3 = -48 + 10i - 150 = -198 + 10i$.
હવે,આ કિંમતોને પદાવલિમાં મૂકતા:
$z^3 + \bar{z} + 198 = (-198 + 10i) + (3 - 5i) + 198$.
$= (-198 + 198) + (10i - 5i) + 3 = 0 + 5i + 3 = 3 + 5i$.
188
MediumMCQ
$(r, \theta)$ એ $r(\cos \theta + i \sin \theta)$ દર્શાવે છે. જો $x = (1, \alpha)$,$y = (1, \beta)$,$z = (1, \gamma)$ અને $x + y + z = 0$ હોય,તો $\sum \cos (2\alpha - \beta - \gamma) = $
A
$3$
B
$0$
C
$1$
D
$-1$

Solution

(A) આપેલ છે કે $(r, \theta) = r(\cos \theta + i \sin \theta) = re^{i\theta}$.
તેથી,$x = e^{i\alpha}$,$y = e^{i\beta}$,અને $z = e^{i\gamma}$.
આપેલ છે કે $x + y + z = 0$,આપણે જાણીએ છીએ કે સંકર સંખ્યાઓ માટે,જો $x + y + z = 0$ હોય,તો $x^3 + y^3 + z^3 = 3xyz$.
$xyz$ વડે ભાગતા,આપણને મળે $\frac{x^2}{yz} + \frac{y^2}{xz} + \frac{z^2}{xy} = 3$.
ઘાતાંકીય સ્વરૂપો મૂકતા:
$\frac{e^{2i\alpha}}{e^{i\beta}e^{i\gamma}} + \frac{e^{2i\beta}}{e^{i\alpha}e^{i\gamma}} + \frac{e^{2i\gamma}}{e^{i\alpha}e^{i\beta}} = 3$.
$e^{i(2\alpha - \beta - \gamma)} + e^{i(2\beta - \alpha - \gamma)} + e^{i(2\gamma - \alpha - \beta)} = 3$.
બંને બાજુ વાસ્તવિક ભાગ લેતા:
$\cos(2\alpha - \beta - \gamma) + \cos(2\beta - \alpha - \gamma) + \cos(2\gamma - \alpha - \beta) = 3$.
189
EasyMCQ
જો $z$ એ વર્તુળ $|z|=1$ પરનું બિંદુ હોય અને $\operatorname{Arg}(z)=\frac{\pi}{6}$ હોય,તો $\frac{z^{12}+1-z^6}{z^{12}+i z^6-1}=$
A
$2+3i$
B
$1/2$
C
$3i$
D
$4+3i$

Solution

(C) આપેલ છે કે $|z|=1$ અને $\operatorname{Arg}(z)=\frac{\pi}{6}$.
$z = |z|e^{i \operatorname{Arg}(z)} = 1 \cdot e^{i \frac{\pi}{6}} = e^{i \frac{\pi}{6}}$.
તેથી $z^6 = (e^{i \frac{\pi}{6}})^6 = e^{i \pi} = -1$.
અને $z^{12} = (e^{i \frac{\pi}{6}})^{12} = e^{2 \pi i} = 1$.
આ કિંમતો પદાવલિમાં મૂકતા:
$\frac{z^{12}+1-z^6}{z^{12}+i z^6-1} = \frac{1+1-(-1)}{1+i(-1)-1} = \frac{3}{-i} = \frac{3}{-i} \cdot \frac{i}{i} = \frac{3i}{-i^2} = 3i$.
190
DifficultMCQ
જો $e^{i \theta} = \operatorname{cis} \theta$ હોય, તો $\sum_{n=0}^{\infty} \frac{\cos (n \theta)}{2^n}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{4+2 \cos \theta}{5-4 \cos \theta}$
B
$\frac{4-2 \cos \theta}{5+4 \cos \theta}$
C
$\frac{4-2 \cos \theta}{5-4 \cos \theta}$
D
$\frac{4+2 \cos \theta}{5+4 \cos \theta}$

Solution

(C) ધારો કે $C = \sum_{n=0}^{\infty} \frac{\cos (n \theta)}{2^n}$ અને $S = \sum_{n=0}^{\infty} \frac{\sin (n \theta)}{2^n}$.
$C + iS = \sum_{n=0}^{\infty} \left(\frac{e^{i \theta}}{2}\right)^n = \frac{1}{1 - \frac{e^{i \theta}}{2}} = \frac{2}{2 - \cos \theta - i \sin \theta}$.
અંશ અને છેદને $(2 - \cos \theta + i \sin \theta)$ વડે ગુણતા:
$C + iS = \frac{2(2 - \cos \theta + i \sin \theta)}{(2 - \cos \theta)^2 + \sin^2 \theta} = \frac{4 - 2 \cos \theta + 2i \sin \theta}{5 - 4 \cos \theta}$.
વાસ્તવિક ભાગની સરખામણી કરતા, $C = \frac{4 - 2 \cos \theta}{5 - 4 \cos \theta}$.
191
MediumMCQ
જો $z=\cos 6^{\circ}+i \sin 6^{\circ}$ હોય,તો $\sum_{n=1}^{20} \operatorname{Im}\left(z^{2 n-1}\right)=$
A
$0$
B
$-1$
C
$\frac{-3}{4 \sin 6^{\circ}}$
D
$\frac{3}{4 \sin 6^{\circ}}$

Solution

(D) આપેલ છે $z = \cos 6^{\circ} + i \sin 6^{\circ} = e^{i 6^{\circ}}$.
આપણે $\sum_{n=1}^{20} \operatorname{Im}(z^{2n-1}) = \operatorname{Im} \left( \sum_{n=1}^{20} z^{2n-1} \right)$ શોધવાનું છે.
આ સરવાળો એક સમગુણોત્તર શ્રેણી છે: $S = z + z^3 + z^5 + \dots + z^{39}$.
અહીં,પ્રથમ પદ $a = z$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = z^2 = e^{i 12^{\circ}}$ છે.
$20$ પદોનો સરવાળો $S = z \frac{(z^2)^{20} - 1}{z^2 - 1} = z \frac{z^{40} - 1}{z^2 - 1}$ થાય.
$z = e^{i 6^{\circ}}$ મૂકતા,$S = e^{i 6^{\circ}} \frac{e^{i 240^{\circ}} - 1}{e^{i 12^{\circ}} - 1}$ મળે.
$e^{i \theta} - 1 = e^{i \theta/2} (2i \sin(\theta/2))$ નિત્યસમનો ઉપયોગ કરતા:
$S = e^{i 6^{\circ}} \frac{e^{i 120^{\circ}} (2i \sin 120^{\circ})}{e^{i 6^{\circ}} (2i \sin 6^{\circ})} = e^{i 120^{\circ}} \frac{\sin 120^{\circ}}{\sin 6^{\circ}}$.
$S = (\cos 120^{\circ} + i \sin 120^{\circ}) \frac{\sin 120^{\circ}}{\sin 6^{\circ}} = \left( -\frac{1}{2} + i \frac{\sqrt{3}}{2} \right) \frac{\sqrt{3}/2}{\sin 6^{\circ}}$.
$S = -\frac{\sqrt{3}}{4 \sin 6^{\circ}} + i \frac{3}{4 \sin 6^{\circ}}$.
કાલ્પનિક ભાગ લેતા,$\operatorname{Im}(S) = \frac{3}{4 \sin 6^{\circ}}$.
192
MediumMCQ
જો $\left(\frac{\cos \theta+i \sin \theta}{\sin \theta+i \cos \theta}\right)^{2024}+\left(\frac{1+\cos \theta+i \sin \theta}{1-\cos \theta+i \sin \theta}\right)^{2025}=x+i y$ હોય,તો $\theta=\frac{\pi}{2}$ આગળ $x+y$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
-$1$
C
$2$
D
$0$

Solution

(C) $\theta = \frac{\pi}{2}$ આપેલ હોવાથી,$\cos \frac{\pi}{2} = 0$ અને $\sin \frac{\pi}{2} = 1$ થાય.
પ્રથમ પદમાં આ કિંમતો મૂકતા: $\left(\frac{0+i(1)}{1+i(0)}\right)^{2024} = (i)^{2024} = (i^4)^{506} = 1^{506} = 1$.
બીજા પદ માટે: $\frac{1+\cos \theta+i \sin \theta}{1-\cos \theta+i \sin \theta} = \frac{1+0+i(1)}{1-0+i(1)} = \frac{1+i}{1+i} = 1$.
આમ,પદાવલિ $1^{2024} + 1^{2025} = 1 + 1 = 2$ બને છે.
$x+iy = 2$ હોવાથી,$x=2$ અને $y=0$ મળે.
તેથી,$x+y = 2+0 = 2$.
193
MediumMCQ
$\left(\cos \frac{\pi}{2}+i \sin \frac{\pi}{2}\right) \times \left(\cos \frac{\pi}{4}+i \sin \frac{\pi}{4}\right) \times \left(\cos \frac{\pi}{8}+i \sin \frac{\pi}{8}\right) \times \ldots \infty =$
A
$1$
B
$0$
C
$-1$
D
$2$

Solution

(C) સંકર સંખ્યાઓના ધ્રુવીય સ્વરૂપના ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા,$e^{i\theta} = \cos \theta + i \sin \theta$,આપેલ પદાવલિને આ રીતે લખી શકાય:
$e^{i \frac{\pi}{2}} \cdot e^{i \frac{\pi}{4}} \cdot e^{i \frac{\pi}{8}} \ldots \infty$
$= e^{i(\frac{\pi}{2} + \frac{\pi}{4} + \frac{\pi}{8} + \ldots \infty)}$
ઘાતાંક એ અનંત સમગુણોત્તર શ્રેણી છે જેમાં પ્રથમ પદ $a = \frac{\pi}{2}$ અને સામાન્ય ગુણોત્તર $r = \frac{1}{2}$ છે.
અનંત સમગુણોત્તર શ્રેણીનો સરવાળો $S_{\infty} = \frac{a}{1-r}$ છે.
$S_{\infty} = \frac{\frac{\pi}{2}}{1 - \frac{1}{2}} = \frac{\frac{\pi}{2}}{\frac{1}{2}} = \pi$.
આમ,પદાવલિ $e^{i\pi}$ બને છે.
ઓઈલરના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$e^{i\pi} = \cos \pi + i \sin \pi = -1 + i(0) = -1$.
તેથી,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
194
DifficultMCQ
જો $1+x^2=\sqrt{3} x$ હોય,તો $\sum_{n=1}^{24}\left(x^n-\frac{1}{x^n}\right)^2$ ની કિંમત શોધો.
A
$0$
B
$48$
C
$-24$
D
$-48$

Solution

(D) આપેલ છે,$x^2-\sqrt{3} x+1=0$.
$x$ વડે ભાગતા,આપણને $x+\frac{1}{x}=\sqrt{3}$ મળે છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $\left(x^n-\frac{1}{x^n}\right)^2 = \left(x^n+\frac{1}{x^n}\right)^2 - 4$.
ધારો કે $x = e^{i\theta} = \cos \theta + i \sin \theta$. તો $x+\frac{1}{x} = 2 \cos \theta = \sqrt{3}$,તેથી $\cos \theta = \frac{\sqrt{3}}{2}$,જેનો અર્થ છે કે $\theta = \frac{\pi}{6}$.
આમ,$x^n = \cos \frac{n\pi}{6} + i \sin \frac{n\pi}{6}$ અને $\frac{1}{x^n} = \cos \frac{n\pi}{6} - i \sin \frac{n\pi}{6}$.
તેથી $x^n - \frac{1}{x^n} = 2i \sin \frac{n\pi}{6}$.
તેથી,$\left(x^n - \frac{1}{x^n}\right)^2 = (2i \sin \frac{n\pi}{6})^2 = -4 \sin^2 \frac{n\pi}{6}$.
હવે,$\sum_{n=1}^{24} -4 \sin^2 \frac{n\pi}{6} = -4 \sum_{n=1}^{24} \sin^2 \frac{n\pi}{6}$.
કારણ કે $\sin^2 \frac{n\pi}{6}$ નો આવર્તકાળ $6$ છે,તેથી $24$ પદોનો સરવાળો $4 \times \sum_{n=1}^{6} \sin^2 \frac{n\pi}{6}$ થાય.
$\sum_{n=1}^{6} \sin^2 \frac{n\pi}{6} = \sin^2 \frac{\pi}{6} + \sin^2 \frac{2\pi}{6} + \sin^2 \frac{3\pi}{6} + \sin^2 \frac{4\pi}{6} + \sin^2 \frac{5\pi}{6} + \sin^2 \frac{6\pi}{6} = (\frac{1}{2})^2 + (\frac{\sqrt{3}}{2})^2 + (1)^2 + (\frac{\sqrt{3}}{2})^2 + (\frac{1}{2})^2 + 0^2 = \frac{1}{4} + \frac{3}{4} + 1 + \frac{3}{4} + \frac{1}{4} + 0 = 3$.
આમ,કુલ સરવાળો $-4 \times (4 \times 3) = -48$ થાય.

4-1.Complex numbers — Mix Examples-Complex numbers · Frequently Asked Questions

1Are these 4-1.Complex numbers questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 4-1.Complex numbers Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.