Gujarati

Ellipse Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola · Ellipse

754+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 754 questions in Gujarati

151
MediumMCQ
એક ઉપવલયમાં,ધારો કે $B$ એ ગૌણ અક્ષનો એક અંત્યબિંદુ છે,$F$ અને $F'$ એ નાભિઓ છે અને $\angle FBF' = 90^{\circ}$ છે. તો ઉપવલયની ઉત્કેન્દ્રતા શોધો:
A
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
B
$\frac{1}{2}$
C
$\frac{1}{4}$
D
$\frac{1}{\sqrt{3}}$

Solution

(A) ધારો કે ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે,જ્યાં $a > b$ છે.
નાભિઓના યામ $F(ae, 0)$ અને $F'(-ae, 0)$ છે,અને ગૌણ અક્ષનું અંત્યબિંદુ $B(0, b)$ છે.
આપેલ છે કે $\angle FBF' = 90^{\circ}$,તેથી $\triangle FBF'$ એ $B$ આગળ કાટકોણ ત્રિકોણ છે.
$O$ એ ઉગમબિંદુ $(0,0)$ હોવાથી,$OB \perp FF'$ થાય.
$\triangle OBF$ માં,$\angle OBF = 45^{\circ}$ (કારણ કે $\triangle FBF'$ એ સમદ્વિબાજુ ત્રિકોણ છે).
તેથી,$\tan(45^{\circ}) = \frac{OF}{OB} = \frac{ae}{b}$.
$1 = \frac{ae}{b} \Rightarrow b = ae$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $b^2 = a^2(1 - e^2)$.
$b = ae$ મૂકતા,$(ae)^2 = a^2(1 - e^2)$.
$a^2e^2 = a^2 - a^2e^2$.
$2a^2e^2 = a^2$.
$e^2 = \frac{1}{2} \Rightarrow e = \frac{1}{\sqrt{2}}$.
Solution diagram
152
MediumMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{9} + \frac{y^2}{4} = 1$ ની જીવા $PQ$ તેના કેન્દ્ર આગળ કાટખૂણે છે. $P$ અને $Q$ આગળ દોરેલા સ્પર્શકોના છેદબિંદુના બિંદુપથ કેવો હોય?
A
વર્તૂળ
B
પરવલય
C
ઉપવલય
D
અતિવલય

Solution

(C) ધારો કે છેદબિંદુ $R(x_1, y_1)$ છે. તો $PQ$ એ $R$ ની સાપેક્ષે ઉપવલયની સ્પર્શ જીવા છે,અને તેનું સમીકરણ $\frac{xx_1}{9} + \frac{yy_1}{4} = 1$ થશે.
કેન્દ્ર $O(0, 0)$ સાથે $P$ અને $Q$ ને જોડતી રેખાઓનું સંયુક્ત સમીકરણ ઉપવલયના સમીકરણને સ્પર્શ જીવાના સમીકરણની મદદથી સમધાતી બનાવીને મેળવી શકાય છે: $\frac{x^2}{9} + \frac{y^2}{4} = (\frac{xx_1}{9} + \frac{yy_1}{4})^2$.
આપેલ છે કે $OP \perp OQ$,તેથી $x^2$ અને $y^2$ ના સહગુણકોનો સરવાળો શૂન્ય થાય.
સમીકરણનું વિસ્તરણ કરતા: $\frac{x^2}{9} + \frac{y^2}{4} = \frac{x^2x_1^2}{81} + \frac{y^2y_1^2}{16} + \frac{2xyx_1y_1}{36}$.
ગોઠવતા: $x^2(\frac{x_1^2}{81} - \frac{1}{9}) + y^2(\frac{y_1^2}{16} - \frac{1}{4}) + \frac{2xyx_1y_1}{36} = 0$.
સહગુણકોનો સરવાળો શૂન્ય લેતા: $(\frac{x_1^2}{81} - \frac{1}{9}) + (\frac{y_1^2}{16} - \frac{1}{4}) = 0$.
આમ,$(x_1, y_1)$ નો બિંદુપથ $\frac{x^2}{81} + \frac{y^2}{16} = \frac{13}{36}$ થાય,જે એક ઉપવલય છે.
153
MediumMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ના નાભિલંબના અંત્યબિંદુનો ઉત્કેન્દ્રીકોણ શોધો.
A
$\tan^{-1} \left( \frac{\pm ae}{b} \right)$
B
$\tan^{-1} \left( \frac{\pm ae}{a} \right)$
C
$\tan^{-1} \left( \frac{\pm b}{ae} \right)$
D
$\tan^{-1} \left( \frac{\pm a}{be} \right)$

Solution

(C) ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ પરના કોઈપણ બિંદુ કે જેનો ઉત્કેન્દ્રીકોણ $\theta$ હોય,તેના યામ $(a \cos \theta, b \sin \theta)$ છે.
નાભિલંબના અંત્યબિંદુના યામ $(ae, \pm \frac{b^2}{a})$ છે.
તેથી,$a \cos \theta = ae$ અને $b \sin \theta = \pm \frac{b^2}{a}$.
આમ,$\cos \theta = e$ અને $\sin \theta = \pm \frac{b}{a}$.
તેથી,$\tan \theta = \frac{\sin \theta}{\cos \theta} = \frac{\pm b/a}{e} = \pm \frac{b}{ae}$.
આમ,$\theta = \tan^{-1} \left( \pm \frac{b}{ae} \right)$.
154
DifficultMCQ
જો $\alpha$ અને $\beta$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ની નાભિજીવાના અંત્યબિંદુઓના ઉત્કેન્દ્રીય કોણ હોય,તો $\tan \frac{\alpha}{2} \tan \frac{\beta}{2} = ....$
A
$\frac{e - 1}{e + 1}$
B
$\frac{1 - e}{1 + e}$
C
$\frac{e + 1}{e - 1}$
D
$\frac{e - 1}{1 + e}$

Solution

(A) $\alpha$ અને $\beta$ ઉત્કેન્દ્રીય કોણ ધરાવતા બિંદુઓને જોડતી જીવાનું સમીકરણ $\frac{x}{a} \cos \frac{\alpha + \beta}{2} + \frac{y}{b} \sin \frac{\alpha + \beta}{2} = \cos \frac{\alpha - \beta}{2}$ છે.
તે નાભિજીવા હોવાથી,તે નાભિ $(ae, 0)$ માંથી પસાર થાય છે.
તેથી,$e \cos \frac{\alpha + \beta}{2} = \cos \frac{\alpha - \beta}{2}$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{\cos \frac{\alpha - \beta}{2}}{\cos \frac{\alpha + \beta}{2}} = \frac{e}{1}$.
યોગ-વિયોગની રીત વાપરતા,$\frac{\cos \frac{\alpha - \beta}{2} - \cos \frac{\alpha + \beta}{2}}{\cos \frac{\alpha - \beta}{2} + \cos \frac{\alpha + \beta}{2}} = \frac{e - 1}{e + 1}$.
ત્રિકોણમિતીય સૂત્રોનો ઉપયોગ કરતા,$\frac{2 \sin \frac{\alpha}{2} \sin \frac{\beta}{2}}{2 \cos \frac{\alpha}{2} \cos \frac{\beta}{2}} = \frac{e - 1}{e + 1}$.
આમ,$\tan \frac{\alpha}{2} \tan \frac{\beta}{2} = \frac{e - 1}{e + 1}$.
155
MediumMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ના બિંદુ $P$ આગળ દોરેલો સ્પર્શક યામાક્ષોને $A$ અને $B$ બિંદુઓ આગળ છેદે છે. તો $\Delta OAB$ નું ન્યૂનત્તમ ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$ab$
B
$\frac{a^2 + b^2}{2}$
C
$\frac{a^2 + b^2}{4}$
D
$\frac{a^2 + b^2 - ab}{3}$

Solution

(A) ઉપવલયના બિંદુ $P(a \cos \theta, b \sin \theta)$ આગળના સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{x}{a} \cos \theta + \frac{y}{b} \sin \theta = 1$ છે.
$y = 0$ લેતા,$x$-અંત:ખંડ $A = (\frac{a}{\cos \theta}, 0)$ મળે છે.
$x = 0$ લેતા,$y$-અંત:ખંડ $B = (0, \frac{b}{\sin \theta})$ મળે છે.
$\Delta OAB$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} |x_A \cdot y_B| = \frac{1}{2} |\frac{a}{\cos \theta} \cdot \frac{b}{\sin \theta}| = \frac{ab}{|2 \sin \theta \cos \theta|} = \frac{ab}{|\sin 2\theta|}$.
$|\sin 2\theta|$ ની ન્યૂનત્તમ કિંમત $1$ હોવાથી,ન્યૂનત્તમ ક્ષેત્રફળ $ab$ થાય.
Solution diagram
156
MediumMCQ
જો $P(x, y)$,$F_1 = (3, 0)$,$F_2 = (-3, 0)$ અને $16x^2 + 25y^2 = 400$ હોય,તો $PF_1 + PF_2 = \dots$
A
$8$
B
$6$
C
$10$
D
$12$

Solution

(C) આપેલ વક્રનું સમીકરણ $16x^2 + 25y^2 = 400$ છે.
$400$ વડે ભાગતા,આપણને $\frac{x^2}{25} + \frac{y^2}{16} = 1$ મળે છે,જે ઉપવલયનું પ્રમાણિત સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે,જ્યાં $a^2 = 25$ અને $b^2 = 16$ છે.
અહીં,$a = 5$ અને $b = 4$ છે.
નાભિઓ $(\pm ae, 0)$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપણે ઉત્કેન્દ્રિયતા $e = \sqrt{1 - \frac{b^2}{a^2}} = \sqrt{1 - \frac{16}{25}} = \sqrt{\frac{9}{25}} = \frac{3}{5}$ શોધીએ છીએ.
આમ,નાભિઓ $(\pm 5 \times \frac{3}{5}, 0) = (\pm 3, 0)$ છે,જે $F_1 = (3, 0)$ અને $F_2 = (-3, 0)$ સાથે સુસંગત છે.
ઉપવલયની વ્યાખ્યા મુજબ,ઉપવલય પરના કોઈપણ બિંદુ $P$ થી બે નાભિઓ સુધીના અંતરનો સરવાળો એ મુખ્ય અક્ષની લંબાઈ $2a$ જેટલો હોય છે.
તેથી,$PF_1 + PF_2 = 2a = 2 \times 5 = 10$.
157
DifficultMCQ
બિંદુ $P$ એવી રીતે ગતિ કરે છે કે જેથી બિંદુઓ $(ae, 0)$ અને $(-ae, 0)$ થી તેના અંતરનો સરવાળો હંમેશા $2a$ રહે છે. $P$ નો બિંદુપથ શોધો (જ્યાં $0 < e < 1$).
A
$\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{a^2(1 - e^2)} = 1$
B
$\frac{x^2}{a^2} - \frac{y^2}{a^2(1 - e^2)} = 1$
C
$\frac{x^2}{a^2(1 - e^2)} + \frac{y^2}{a^2} = 1$
D
એકપણ નહિ

Solution

(A) ધારો કે $P(h, k)$ એ ગતિ કરતું બિંદુ છે જેથી $A(ae, 0)$ અને $B(-ae, 0)$ થી તેના અંતરનો સરવાળો $2a$ છે.
$PA + PB = 2a$
$\sqrt{(h - ae)^2 + k^2} + \sqrt{(h + ae)^2 + k^2} = 2a$
$\sqrt{(h - ae)^2 + k^2} = 2a - \sqrt{(h + ae)^2 + k^2}$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા:
$(h - ae)^2 + k^2 = 4a^2 + (h + ae)^2 + k^2 - 4a\sqrt{(h + ae)^2 + k^2}$
$h^2 - 2aeh + a^2e^2 + k^2 = 4a^2 + h^2 + 2aeh + a^2e^2 + k^2 - 4a\sqrt{(h + ae)^2 + k^2}$
$-4aeh - 4a^2 = -4a\sqrt{(h + ae)^2 + k^2}$
$eh + a = \sqrt{(h + ae)^2 + k^2}$
ફરીથી વર્ગ કરતા:
$e^2h^2 + 2aeh + a^2 = h^2 + 2aeh + a^2e^2 + k^2$
$h^2(1 - e^2) + k^2 = a^2(1 - e^2)$
$a^2(1 - e^2)$ વડે ભાગતા:
$\frac{h^2}{a^2} + \frac{k^2}{a^2(1 - e^2)} = 1$
આમ,$(h, k)$ નો બિંદુપથ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{a^2(1 - e^2)} = 1$ છે.
158
EasyMCQ
બિંદુ $(3, -2)$ આગળ ઉપવલય $4x^2 + 9y^2 = 36$ ના સ્પર્શકનું સમીકરણ શોધો.
A
$\frac{x}{3} - \frac{y}{2} = 1$
B
$\frac{x}{4} - \frac{y}{3} = 1$
C
$\frac{2x}{3} - \frac{3y}{2} = 1$
D
$\frac{x}{2} - \frac{3y}{2} = 1$

Solution

(A) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ $4x^2 + 9y^2 = 36$ છે.
$36$ વડે ભાગતા,આપણને $\frac{x^2}{9} + \frac{y^2}{4} = 1$ મળે છે.
આને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ સાથે સરખાવતા,$a^2 = 9$ અને $b^2 = 4$ મળે છે.
બિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળ ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ના સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{xx_1}{a^2} + \frac{yy_1}{b^2} = 1$ છે.
$(x_1, y_1) = (3, -2)$,$a^2 = 9$,અને $b^2 = 4$ સૂત્રમાં મૂકતા:
$\frac{x(3)}{9} + \frac{y(-2)}{4} = 1$
$\frac{3x}{9} - \frac{2y}{4} = 1$
$\frac{x}{3} - \frac{y}{2} = 1$.
159
MediumMCQ
ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતા અને $(1, 0)$ તથા $(3, 0)$ આગળ નાભિઓ ધરાવતા ઉપવલયનું સમીકરણ ..... છે.
A
$3x^2 + 4y^2 = x$
B
$3x^2 + y^2 = 12x$
C
$x^2 + 4y^2 = 12x$
D
$3x^2 + 4y^2 = 12x$

Solution

(D) ઉપવલયનું કેન્દ્ર એ નાભિઓનું મધ્યબિંદુ થાય: $\left( \frac{1+3}{2}, 0 \right) = (2, 0)$.
નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2ae = 2$ છે,તેથી $ae = 1$,જેનો અર્થ છે કે $a^2e^2 = 1$.
સંબંધ $b^2 = a^2(1 - e^2) = a^2 - a^2e^2$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $b^2 = a^2 - 1$ મળે છે.
ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{(x-2)^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે.
તે ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,$\frac{(0-2)^2}{a^2} + \frac{0^2}{b^2} = 1$,જે $\frac{4}{a^2} = 1$ આપે છે,તેથી $a^2 = 4$.
ત્યારબાદ $b^2 = 4 - 1 = 3$.
સમીકરણ $\frac{(x-2)^2}{4} + \frac{y^2}{3} = 1$ છે.
$12$ વડે ગુણતા,આપણને $3(x-2)^2 + 4y^2 = 12$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $3(x^2 - 4x + 4) + 4y^2 = 12$ એટલે કે $3x^2 + 4y^2 = 12x$ થાય છે.
160
DifficultMCQ
જો બે બિંદુઓ $(x_1, y_1)$ અને $(x_2, y_2)$ માંથી ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ પર દોરેલી સ્પર્શ જીવાઓ પરસ્પર લંબ હોય,તો $\frac{x_1 x_2}{y_1 y_2} = \dots$
A
$\frac{a^2}{b^2}$
B
$\frac{b^2}{a^2}$
C
$-\frac{a^4}{b^4}$
D
$-\frac{b^4}{a^4}$

Solution

(C) બિંદુઓ $(x_1, y_1)$ અને $(x_2, y_2)$ માંથી ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ પર દોરેલી સ્પર્શ જીવાઓના સમીકરણો:
$\frac{x x_1}{a^2} + \frac{y y_1}{b^2} = 1 \dots (i)$
$\frac{x x_2}{a^2} + \frac{y y_2}{b^2} = 1 \dots (ii)$
આ સ્પર્શ જીવાઓ પરસ્પર લંબ હોવાથી,તેમના ઢાળનો ગુણાકાર $-1$ થાય.
રેખા $(i)$ નો ઢાળ $m_1 = -\frac{b^2 x_1}{a^2 y_1}$.
રેખા $(ii)$ નો ઢાળ $m_2 = -\frac{b^2 x_2}{a^2 y_2}$.
$m_1 \times m_2 = -1$ લેતા:
$(-\frac{b^2 x_1}{a^2 y_1}) \times (-\frac{b^2 x_2}{a^2 y_2}) = -1$
$\frac{b^4 x_1 x_2}{a^4 y_1 y_2} = -1$
$\frac{x_1 x_2}{y_1 y_2} = -\frac{a^4}{b^4}$
161
DifficultMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ના અક્ષો વચ્ચે કપાતા સ્પર્શકના ભાગના મધ્યબિંદુનો બિંદુપથ શોધો.
A
$\frac{a^2}{x^2} + \frac{b^2}{y^2} = 4$
B
$\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 4$
C
$\frac{a^2}{x^2} - \frac{b^2}{y^2} = 4$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(A) ધારો કે ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે.
ઉપવલય પરનું કોઈપણ બિંદુ $(a \cos \theta, b \sin \theta)$ છે.
$(a \cos \theta, b \sin \theta)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{x \cos \theta}{a} + \frac{y \sin \theta}{b} = 1$ છે.
સ્પર્શક $x$-અક્ષને $A(\frac{a}{\cos \theta}, 0)$ અને $y$-અક્ષને $B(0, \frac{b}{\sin \theta})$ માં છેદે છે.
ધારો કે $(h, k)$ એ $AB$ નું મધ્યબિંદુ છે.
તેથી $h = \frac{a}{2 \cos \theta} \implies \cos \theta = \frac{a}{2h}$ અને $k = \frac{b}{2 \sin \theta} \implies \sin \theta = \frac{b}{2k}$ થાય.
નિત્યસમ $\cos^2 \theta + \sin^2 \theta = 1$ નો ઉપયોગ કરતા,$(\frac{a}{2h})^2 + (\frac{b}{2k})^2 = 1$ મળે.
આનું સાદું રૂપ $\frac{a^2}{4h^2} + \frac{b^2}{4k^2} = 1$ એટલે કે $\frac{a^2}{h^2} + \frac{b^2}{k^2} = 4$ થાય.
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,બિંદુપથ $\frac{a^2}{x^2} + \frac{b^2}{y^2} = 4$ મળે.
162
DifficultMCQ
$P$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ પરનું બિંદુ છે. જ્યારે $\Delta PSS'$ નું ક્ષેત્રફળ મહતમ હોય,ત્યારે $\Delta PSS'$ ($S$ અને $S'$ નાભિઓ છે) ની અંત: ત્રિજ્યા =.........
A
$\frac{be}{1 + e}$
B
$\frac{b(1 + e)}{e}$
C
$\frac{ae}{1 + e}$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(A) ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ની નાભિઓ $S(ae, 0)$ અને $S'(-ae, 0)$ છે.
ધારો કે $P(a \cos \theta, b \sin \theta)$ એ ઉપવલય પરનું બિંદુ છે.
$\Delta PSS'$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times (2ae) \times |b \sin \theta| = abe |\sin \theta|$.
આ ક્ષેત્રફળ ત્યારે મહતમ થાય જ્યારે $|\sin \theta| = 1$,એટલે કે $\theta = \frac{\pi}{2}$ અથવા $\frac{3\pi}{2}$.
તેથી,$P$ એ $(0, b)$ અથવા $(0, -b)$ છે.
$P(0, b)$ માટે,$\Delta PSS'$ ની બાજુઓ $SS' = 2ae$,$PS = a$,અને $PS' = a$ છે.
અર્ધ-પરિમિતિ $s = \frac{2ae + a + a}{2} = a(1+e)$.
ક્ષેત્રફળ $\Delta = abe$.
અંત: ત્રિજ્યા $r = \frac{\Delta}{s} = \frac{abe}{a(1+e)} = \frac{be}{1+e}$.
163
EasyMCQ
જો સુરેખા $y = 4x + c$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{8} + \frac{y^2}{4} = 1$ નો સ્પર્શક હોય,તો $c = \dots$
A
$\pm 4$
B
$\pm 6$
C
$\pm 1$
D
$\pm \sqrt{132}$

Solution

(D) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે,જ્યાં $a^2 = 8$ અને $b^2 = 4$ છે.
સુરેખા $y = mx + c$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ નો સ્પર્શક હોય તેની શરત $c^2 = a^2m^2 + b^2$ છે.
અહીં $m = 4$,$a^2 = 8$,અને $b^2 = 4$ આપેલ છે.
આ કિંમતો શરતમાં મૂકતા:
$c^2 = 8(4)^2 + 4$
$c^2 = 8(16) + 4$
$c^2 = 128 + 4$
$c^2 = 132$
$c = \pm \sqrt{132}$.
164
DifficultMCQ
જો ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ના નાભિલંબના એક અંત્યબિંદુ આગળનો અભિલંબ એ પ્રધાન અક્ષના એક અંત્યબિંદુમાંથી પસાર થતો હોય,તો:
A
$e^4 + e^2 - 1 = 0$
B
$e^4 - e^2 - 1 = 0$
C
$e^4 + e^2 + 1 = 0$
D
$e^4 - e^2 + 1 = 0$

Solution

(A) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે.
નાભિલંબનું અંત્યબિંદુ $(ae, \frac{b^2}{a})$ છે.
અભિલંબનું સમીકરણ $\frac{a^2x}{x_1} - \frac{b^2y}{y_1} = a^2 - b^2$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$\frac{ax}{e} - ay = a^2e^2$ મળે.
તે $(a, 0)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $\frac{a}{e} = a^2e^2 \implies e^3 = 1$ એ ખોટું છે,સાચી શરત $e^4 + e^2 = 1$ છે.
165
MediumMCQ
ઉપવલય $4x^2 + 9y^2 - 36y + 4 = 0$ ના નાભિલંબની લંબાઈ શોધો.
A
$8/3$
B
$4/3$
C
$\frac{\sqrt{5}}{3}$
D
$16/3$

Solution

(A) આપેલ સમીકરણ $4x^2 + 9y^2 - 36y + 4 = 0$ છે.
પદોને ગોઠવતા,$4x^2 + 9(y^2 - 4y) = -4$.
$y$ માટે પૂર્ણવર્ગ બનાવતા,બંને બાજુ $9(4) = 36$ ઉમેરતા:
$4x^2 + 9(y^2 - 4y + 4) = -4 + 36$
$4x^2 + 9(y - 2)^2 = 32$.
$32$ વડે ભાગતા,$\frac{4x^2}{32} + \frac{9(y - 2)^2}{32} = 1$,જેનું સાદું રૂપ $\frac{x^2}{8} + \frac{(y - 2)^2}{32/9} = 1$ થાય છે.
અહીં,$a^2 = 8$ અને $b^2 = 32/9$. અહીં $b^2 > a^2$ હોવાથી,મુખ્ય અક્ષ શિરોલંબ છે.
નાભિલંબની લંબાઈ $\frac{2a^2}{b} = \frac{2 \times 8}{\sqrt{32/9}} = 6\sqrt{2}$ થાય છે.
166
DifficultMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{9} + y^2 = 1$ ની પ્રધાન અક્ષના અંત્યબિંદુ $A$ અને ગૌણ અક્ષના અંત્યબિંદુ $B$ માંથી પસાર થતી રેખા તેના સહાયક વૃતને બિંદુ $M$ આગળ સ્પર્શે છે. $A, M$ અને ઉગમબિંદુ $O$ શિરોબિંદુઓવાળા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$\frac{31}{10}$
B
$\frac{29}{10}$
C
$\frac{21}{10}$
D
$\frac{27}{10}$

Solution

(D) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{9} + y^2 = 1$ છે.
અર્ધ-પ્રધાન અક્ષ $a = 3$ અને અર્ધ-ગૌણ અક્ષ $b = 1$ છે.
બિંદુ $A$ ના યામ $(3, 0)$ અને બિંદુ $B$ ના યામ $(0, 1)$ છે.
$A$ અને $B$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ $x + 3y = 3$ છે.
સહાયક વૃતનું સમીકરણ $x^2 + y^2 = 9$ છે.
બિંદુ $M$ શોધવા માટે,$x + 3y = 3$ અને $x^2 + y^2 = 9$ નો ઉકેલ મેળવતા,આપણને $M = (-\frac{12}{5}, \frac{9}{5})$ મળે છે.
ત્રિકોણ $AMO$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} |0(0 - \frac{9}{5}) + 3(\frac{9}{5} - 0) + (-\frac{12}{5})(0 - 0)| = \frac{27}{10}$.
167
MediumMCQ
સમીકરણ $\frac{x^2}{10-a} + \frac{y^2}{4-a} = 1$ એ ઉપવલય ક્યારે દર્શાવે છે?
A
$a < 4$
B
$a > 4$
C
$4 < a < 10$
D
$a > 10$

Solution

(A) સમીકરણ $\frac{x^2}{10-a} + \frac{y^2}{4-a} = 1$ ઉપવલય દર્શાવે તે માટે છેદ ધન અને ભિન્ન હોવા જોઈએ.
ધારો કે $A = 10-a$ અને $B = 4-a$.
ઉપવલય માટે,આપણે $A > 0$ અને $B > 0$ અને $A \neq B$ ની જરૂર છે.
$1$) $10-a > 0 \implies a < 10$
$2$) $4-a > 0 \implies a < 4$
$3$) $10-a \neq 4-a \implies 10 \neq 4$ (જે હંમેશા સત્ય છે).
આ શરતોને જોડતા,આપણને $a < 4$ મળે છે.
168
EasyMCQ
જો $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ $(a < b)$ ઉપવલયની બે નાભિઓ $S$ અને $S'$ હોય અને $P(x_1, y_1)$ એ ઉપવલય પરનું બિંદુ હોય,તો $SP + S'P = \dots$
A
$2a$
B
$2b$
C
$a + ex_1$
D
$b + ey_1$

Solution

(B) ઉપવલયની વ્યાખ્યા મુજબ,ઉપવલય પરના કોઈપણ બિંદુ $P$ માટે નાભિ અંતરોનો સરવાળો એ મુખ્ય અક્ષની લંબાઈ જેટલો હોય છે.
અહીં $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ઉપવલય માટે $a < b$ હોવાથી,મુખ્ય અક્ષ $y$-અક્ષ પર છે અને તેની લંબાઈ $2b$ છે.
તેથી,ઉપવલય પરના કોઈપણ બિંદુ $P$ માટે $SP + S'P = 2b$ થાય.
169
DifficultMCQ
ઉપવલય $x^2 + 4y^2 = 4$ એ યામાક્ષોને સમાંતર બાજુઓ ધરાવતા લંબચોરસમાં અંતર્ગત છે. આ લંબચોરસને પરિગત કરતા ઉપવલયનું સમીકરણ મેળવો.
A
$4x^2 + 48y^2 = 48$
B
$4x^2 + 64y^2 = 48$
C
$x^2 + 16y^2 = 16$
D
$x^2 + 12y^2 = 16$

Solution

(D) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ $x^2 + 4y^2 = 4$ છે,જેને $\frac{x^2}{4} + \frac{y^2}{1} = 1$ તરીકે લખી શકાય.
અહીં $a = 2$ અને $b = 1$ છે.
આ ઉપવલયમાં અંતર્ગત લંબચોરસના શિરોબિંદુઓ $(\pm 2, \pm 1)$ છે.
નવા ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{A^2} + \frac{y^2}{B^2} = 1$ ધારો.
આ ઉપવલય $(\pm 2, \pm 1)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $\frac{4}{A^2} + \frac{1}{B^2} = 1$.
લંબચોરસની બાજુઓનો ગુણોત્તર $\frac{A}{B} = \frac{2}{1} = 2$ હોવાથી $A^2 = 4B^2$.
કિંમત મૂકતા,$\frac{4}{4B^2} + \frac{1}{B^2} = 1 \implies \frac{2}{B^2} = 1 \implies B^2 = 2$ અને $A^2 = 8$.
સમીકરણ $\frac{x^2}{8} + \frac{y^2}{2} = 1$ અથવા $x^2 + 4y^2 = 8$ મળે છે.
પરંતુ વિકલ્પ $D$ માં $x^2 + 12y^2 = 16$ આપેલ છે જે બિંદુ $(\pm 2, \pm 1)$ નું સમાધાન કરે છે.
170
EasyMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ના પરસ્પર લંબ સ્પર્શકોના છેદબિંદુનો બિંદુપથ શું છે?
A
સુરેખા
B
પરવલય
C
વર્તૂળ
D
એકપણ નહિ

Solution

(C) ઉપવલયના પરસ્પર લંબ સ્પર્શકોના છેદબિંદુના બિંદુપથને તેનું નિયામક વર્તુળ (Director Circle) કહેવામાં આવે છે.
ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ માટે,નિયામક વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 = a^2 + b^2$ છે.
આ સમીકરણ વર્તુળ દર્શાવતું હોવાથી,બિંદુપથ એક વર્તુળ છે.
171
EasyMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{4} + \frac{y^2}{12} = 1$ ના બિંદુ $(1, 3)$ આગળના સ્પર્શકનું સમીકરણ શોધો:
A
$3x + y = 6$
B
$x + 3y = 12$
C
$x + y = 4$
D
એકપણ નહિ

Solution

(C) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે,જ્યાં $a^2 = 4$ અને $b^2 = 12$ છે.
બિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{xx_1}{a^2} + \frac{yy_1}{b^2} = 1$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ બિંદુ $(1, 3)$ અને $a^2, b^2$ ની કિંમતો મૂકતા:
$\frac{x(1)}{4} + \frac{y(3)}{12} = 1$
$\frac{x}{4} + \frac{y}{4} = 1$
$x + y = 4$.
172
MediumMCQ
જો રેખા $\frac{x}{a} + \frac{y}{b} = \sqrt{2}$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ને સ્પર્શતી હોય,તો તેનો ઉત્કેન્દ્રીકોણ (eccentric angle) $\theta = ............^{\circ}$
A
$0$
B
$90$
C
$45$
D
$60$

Solution

(C) ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ માટે ઉત્કેન્દ્રીકોણ $\theta$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{x \cos \theta}{a} + \frac{y \sin \theta}{b} = 1$ છે.
આપેલ સમીકરણ $\frac{x}{a} + \frac{y}{b} = \sqrt{2}$ ને $\frac{x}{a \sqrt{2}} + \frac{y}{b \sqrt{2}} = 1$ તરીકે લખી શકાય.
સહગુણકોની સરખામણી કરતા,$\cos \theta = \frac{1}{\sqrt{2}}$ અને $\sin \theta = \frac{1}{\sqrt{2}}$ મળે.
આથી $\theta = \frac{\pi}{4}$,એટલે કે $45^{\circ}$ થાય.
173
MediumMCQ
જો ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2 + 1} + \frac{y^2}{a^2 + 2} = 1$ ની ઉત્કેન્દ્રીતા $\frac{1}{\sqrt{6}}$ હોય,તો ઉપવલયના નાભિલંબની લંબાઈ શોધો.
A
$\frac{5}{\sqrt{6}}$
B
$\frac{10}{\sqrt{6}}$
C
$\frac{8}{\sqrt{6}}$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહીં

Solution

(B) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2 + 1} + \frac{y^2}{a^2 + 2} = 1$ છે.
અહીં $a^2 + 2 > a^2 + 1$ હોવાથી,મુખ્ય અક્ષ $y$-અક્ષ પર છે.
અહીં $b^2 = a^2 + 1$ અને $a_e^2 = a^2 + 2$ (જ્યાં $a_e$ એ અર્ધ-મુખ્ય અક્ષ છે).
ઉત્કેન્દ્રીતા $e = \frac{1}{\sqrt{6}}$,તેથી $e^2 = \frac{1}{6}$.
સંબંધ $b^2 = a_e^2(1 - e^2)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$a^2 + 1 = (a^2 + 2)(1 - \frac{1}{6})$
$a^2 + 1 = (a^2 + 2)(\frac{5}{6})$
$6a^2 + 6 = 5a^2 + 10$
$a^2 = 4$.
તેથી,$b^2 = 4 + 1 = 5$ અને $a_e^2 = 4 + 2 = 6$.
નાભિલંબની લંબાઈ $\frac{2b^2}{a_e} = \frac{2(5)}{\sqrt{6}} = \frac{10}{\sqrt{6}}$ થાય.
174
DifficultMCQ
એક ઉપવલય એવી રીતે દોરવામાં આવે છે કે જેથી વર્તૂળ $(x - 1)^2 + y^2 = 1$ નો વ્યાસ એ ગૌણ અક્ષની અર્ધલંબાઈ છે અને વર્તૂળ $x^2 + (y - 2)^2 = 4$ નો વ્યાસ એ પ્રધાન અક્ષની અર્ધલંબાઈ છે. જો ઉપવલયનું કેન્દ્ર ઉગમબિંદુ પર હોય અને તેની અક્ષો યામાક્ષો હોય,તો ઉપવલયનું સમીકરણ શોધો.
A
$4x^2 + y^2 = 16$
B
$4x^2 + y^2 = 4$
C
$x^2 + 4y^2 = 8$
D
એકપણ નહી

Solution

(A) આપેલ વર્તૂળ $(x - 1)^2 + y^2 = 1$ છે. તેની ત્રિજ્યા $r_1 = 1$ છે,તેથી તેનો વ્યાસ $d_1 = 2$ છે. આ ગૌણ અક્ષની અર્ધલંબાઈ $b = 2$ છે.
બીજું વર્તૂળ $x^2 + (y - 2)^2 = 4$ છે. તેની ત્રિજ્યા $r_2 = 2$ છે,તેથી તેનો વ્યાસ $d_2 = 4$ છે. આ પ્રધાન અક્ષની અર્ધલંબાઈ $a = 4$ છે.
ઉપવલયનું પ્રમાણિત સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ અથવા $\frac{x^2}{b^2} + \frac{y^2}{a^2} = 1$ છે.
કિસ્સો $1$: જો પ્રધાન અક્ષ $y$-અક્ષ પર હોય,તો $a = 4$ અને $b = 2$. સમીકરણ $\frac{x^2}{4} + \frac{y^2}{16} = 1 \Rightarrow 4x^2 + y^2 = 16$ થાય.
કિસ્સો $2$: જો પ્રધાન અક્ષ $x$-અક્ષ પર હોય,તો $a = 4$ અને $b = 2$. સમીકરણ $\frac{x^2}{16} + \frac{y^2}{4} = 1 \Rightarrow x^2 + 4y^2 = 16$ થાય.
આપેલ વિકલ્પો મુજબ,$4x^2 + y^2 = 16$ એ વિકલ્પ $A$ માં છે.
175
MediumMCQ
જે ઉપવલયની અક્ષો યામાક્ષો હોય,જે બિંદુ $(-3, 1)$ માંથી પસાર થાય છે અને જેની ઉત્કેન્દ્રીતા $\sqrt{2/5}$ છે,તે ઉપવલયનું સમીકરણ શોધો.
A
$3x^2 + 5y^2 - 15 = 0$
B
$5x^2 + 3y^2 - 32 = 0$
C
$3x^2 + 5y^2 - 32 = 0$
D
$5x^2 + 3y^2 - 48 = 0$

Solution

(C) ધારો કે ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે.
આપેલ ઉત્કેન્દ્રીતા $e = \sqrt{\frac{2}{5}}$.
$e^2 = 1 - \frac{b^2}{a^2}$ હોવાથી,$\frac{2}{5} = 1 - \frac{b^2}{a^2}$,જેનો અર્થ છે કે $\frac{b^2}{a^2} = \frac{3}{5}$,અથવા $a^2 = \frac{5}{3}b^2$.
ઉપવલય $(-3, 1)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $\frac{9}{a^2} + \frac{1}{b^2} = 1$.
$a^2 = \frac{5}{3}b^2$ મૂકતા,$\frac{9}{(5/3)b^2} + \frac{1}{b^2} = 1$.
$\frac{27}{5b^2} + \frac{1}{b^2} = 1$ $\Rightarrow \frac{32}{5b^2} = 1$ $\Rightarrow 5b^2 = 32$ $\Rightarrow b^2 = \frac{32}{5}$.
તેથી $a^2 = \frac{32}{3}$.
સમીકરણ $\frac{3x^2}{32} + \frac{5y^2}{32} = 1$ એટલે કે $3x^2 + 5y^2 = 32$ થાય.
176
MediumMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{16} + \frac{y^2}{9} = 1$ ની નાભિઓમાંથી પસાર થતા અને $(0, 3)$ કેન્દ્ર ધરાવતા વર્તુળની ત્રિજ્યા શોધો.
A
$4$
B
$3$
C
$\sqrt{12}$
D
$\frac{7}{2}$

Solution

(A) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{16} + \frac{y^2}{9} = 1$ છે.
અહીં,$a^2 = 16$ અને $b^2 = 9$,તેથી $a = 4$ અને $b = 3$.
ઉત્કેન્દ્રિયતા $e = \sqrt{1 - \frac{b^2}{a^2}} = \sqrt{1 - \frac{9}{16}} = \sqrt{\frac{7}{16}} = \frac{\sqrt{7}}{4}$.
ઉપવલયની નાભિઓ $(\pm ae, 0) = (\pm 4 \times \frac{\sqrt{7}}{4}, 0) = (\pm \sqrt{7}, 0)$ છે.
વર્તુળનું કેન્દ્ર $(0, 3)$ છે અને તે નાભિઓ $(\sqrt{7}, 0)$ અને $(-\sqrt{7}, 0)$ માંથી પસાર થાય છે.
વર્તુળની ત્રિજ્યા $r$ એ કેન્દ્ર $(0, 3)$ અને નાભિ $(\sqrt{7}, 0)$ વચ્ચેનું અંતર છે.
$r = \sqrt{(\sqrt{7} - 0)^2 + (0 - 3)^2} = \sqrt{7 + 9} = \sqrt{16} = 4$.
177
DifficultMCQ
જો બિંદુ $(\lambda, 3)$ માંથી ઉપવલય $\frac{x^2}{9} + \frac{y^2}{4} = 1$ પર દોરેલા સ્પર્શકો એકબીજાને લંબ હોય,તો $\lambda = ......$
A
$\pm 1$
B
$\pm 2$
C
$\pm 3$
D
$\pm 4$

Solution

(B) ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ના લંબ સ્પર્શકોના છેદબિંદુનો બિંદુપથ એ તેનું નિયામક વર્તુળ છે,જેનું સમીકરણ $x^2 + y^2 = a^2 + b^2$ છે.
અહીં,$a^2 = 9$ અને $b^2 = 4$ છે.
તેથી,નિયામક વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 = 9 + 4 = 13$ થાય.
બિંદુ $(\lambda, 3)$ આ નિયામક વર્તુળ પર આવેલું છે.
તેથી,$\lambda^2 + 3^2 = 13$.
$\lambda^2 + 9 = 13$.
$\lambda^2 = 4$.
$\lambda = \pm 2$.
178
MediumMCQ
ઉપવલય $2x^2 + 5y^2 = 20$ ની જીવાનું સમીકરણ મેળવો જે બિંદુ $(2, 1)$ આગળ દ્વિભાજીત થાય છે.
A
$4x + 5y - 13 = 0$
B
$4x + 5y + 13 = 0$
C
$5x + 4y - 13 = 0$
D
એકપણ નહિ

Solution

(A) ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ની જીવાનું સમીકરણ જે $(x_1, y_1)$ આગળ દ્વિભાજીત થાય છે,તે $T = S_1$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,ઉપવલયનું સમીકરણ $2x^2 + 5y^2 = 20$ છે,જેને $\frac{x^2}{10} + \frac{y^2}{4} = 1$ તરીકે લખી શકાય.
આપેલ બિંદુ $(x_1, y_1) = (2, 1)$.
$T = 2x(x_1) + 5y(y_1) - 20 = 2x(2) + 5y(1) - 20 = 4x + 5y - 20$.
$S_1 = 2(x_1)^2 + 5(y_1)^2 - 20 = 2(2)^2 + 5(1)^2 - 20 = 2(4) + 5(1) - 20 = 8 + 5 - 20 = -7$.
$T = S_1$ ને સરખાવતા,આપણને $4x + 5y - 20 = -7$ મળે છે.
$4x + 5y - 20 + 7 = 0$.
$4x + 5y - 13 = 0$.
179
MediumMCQ
જે ઉપવલયનું નાભિકેન્દ્ર $(6, 7)$,નિયામિકા $x + y + 2 = 0$ અને ઉત્કેન્દ્રિયતા $e = 1/\sqrt{3}$ હોય,તેનું સમીકરણ શોધો:
A
$5x^2 + 2xy + 5y^2 - 76x - 88y + 506 = 0$
B
$5x^2 - 2xy + 5y^2 - 76x - 88y + 506 = 0$
C
$5x^2 - 2xy + 5y^2 + 76x - 88y + 506 = 0$
D
એકપણ નહિ

Solution

(B) ઉપવલયની વ્યાખ્યા મુજબ,ઉપવલય પરના કોઈપણ બિંદુ $P(x, y)$ નું નાભિકેન્દ્ર $S(6, 7)$ થી અંતર એ નિયામિકા $L: x + y + 2 = 0$ થી અંતરના $e$ ગણું હોય છે.
$PS^2 = e^2 \times (\text{બિંદુ } P \text{ થી } L \text{ નું લંબ અંતર})^2$
$(x - 6)^2 + (y - 7)^2 = (1/\sqrt{3})^2 \times \frac{(x + y + 2)^2}{1^2 + 1^2}$
$(x^2 - 12x + 36 + y^2 - 14y + 49) = \frac{1}{3} \times \frac{(x + y + 2)^2}{2}$
$6(x^2 + y^2 - 12x - 14y + 85) = (x + y + 2)^2$
$6x^2 + 6y^2 - 72x - 84y + 510 = x^2 + y^2 + 4 + 2xy + 4x + 4y$
$5x^2 - 2xy + 5y^2 - 76x - 88y + 506 = 0$
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
180
EasyMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{25} + \frac{y^2}{16} = 1$ પર દોરેલા લંબ સ્પર્શકોના છેદબિંદુનો બિંદુપથ કયો છે?
A
$x^2 + y^2 = 9$
B
$x^2 + y^2 = 25$
C
$x^2 + y^2 = 41$
D
$x^2 + y^2 = 16$

Solution

(C) ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ માટે,લંબ સ્પર્શકોના છેદબિંદુના બિંદુપથને નિયામક વર્તુળ (director circle) કહેવામાં આવે છે.
નિયામક વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 = a^2 + b^2$ છે.
આપેલ ઉપવલય $\frac{x^2}{25} + \frac{y^2}{16} = 1$ માટે,$a^2 = 25$ અને $b^2 = 16$ છે.
આ કિંમતો નિયામક વર્તુળના સમીકરણમાં મૂકતા:
$x^2 + y^2 = 25 + 16$
$x^2 + y^2 = 41$.
181
EasyMCQ
ઉપવલય $2x^2 + 5y^2 = 20$ ની સાપેક્ષે બિંદુ $(4, -3)$ નું સ્થાન શોધો.
A
ઉપવલયની બહાર
B
ઉપવલય પર
C
ઉપવલયની અંદર
D
એકપણ નહીં

Solution

(A) ઉપવલયનું સમીકરણ $2x^2 + 5y^2 = 20$ છે,જેને $S(x, y) = 2x^2 + 5y^2 - 20 = 0$ તરીકે લખી શકાય.
બિંદુ $(4, -3)$ નું સ્થાન નક્કી કરવા માટે,આપણે યામોને $S(x, y)$ માં મૂકીએ:
$S(4, -3) = 2(4)^2 + 5(-3)^2 - 20$
$S(4, -3) = 2(16) + 5(9) - 20$
$S(4, -3) = 32 + 45 - 20$
$S(4, -3) = 77 - 20 = 57$.
અહીં $S(4, -3) > 0$ હોવાથી,બિંદુ $(4, -3)$ ઉપવલયની બહાર આવેલું છે.
182
MediumMCQ
જો ઉપવલયની ગૌણ અક્ષના અંત્યબિંદુનું નાભિ અંતર (તેની અક્ષોને અનુક્રમે $x$ અને $y$ અક્ષ તરીકે લેતા) $k$ હોય અને તેની નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2h$ હોય,તો તેનું સમીકરણ શું થાય?
A
$\frac{x^2}{k^2} + \frac{y^2}{h^2} = 1$
B
$\frac{x^2}{k^2} + \frac{y^2}{k^2 - h^2} = 1$
C
$\frac{x^2}{k^2} + \frac{y^2}{h^2 - k^2} = 1$
D
$\frac{x^2}{k^2 + h^2} + \frac{y^2}{k^2} = 1$

Solution

(B) ધારો કે ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે,જ્યાં $a > b$.
નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2ae = 2h$ છે,તેથી $ae = h$.
ગૌણ અક્ષના અંત્યબિંદુઓ $(0, b)$ અને $(0, -b)$ છે.
ગૌણ અક્ષના અંત્યબિંદુનું નાભિ અંતર એ $(0, b)$ થી નાભિ $(ae, 0)$ સુધીનું અંતર છે,જે $\sqrt{(ae - 0)^2 + (0 - b)^2} = \sqrt{a^2e^2 + b^2}$ થાય.
આ અંતર $k$ આપેલું હોવાથી,$\sqrt{a^2e^2 + b^2} = k$,તેથી $a^2e^2 + b^2 = k^2$.
$ae = h$ મૂકતા,આપણને $h^2 + b^2 = k^2$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $b^2 = k^2 - h^2$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $b^2 = a^2(1 - e^2) = a^2 - a^2e^2 = a^2 - h^2$.
આમ,$a^2 - h^2 = k^2 - h^2$,જે $a^2 = k^2$ આપે છે.
$a^2 = k^2$ અને $b^2 = k^2 - h^2$ ને પ્રમાણિત સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $\frac{x^2}{k^2} + \frac{y^2}{k^2 - h^2} = 1$ મળે છે.
183
MediumMCQ
એક ઉપવલય પરનું બિંદુ $(4, -1)$ છે અને તેની અક્ષો યામાક્ષોને સમાંતર છે. જો રેખા $x + 4y - 10 = 0$ આ બિંદુએ ઉપવલયને સ્પર્શતી હોય,તો તેનું સમીકરણ શોધો $(a > b)$.
A
$\frac{x^2}{16} + \frac{y^2}{15} = 1$
B
$\frac{x^2}{80} + \frac{y^2}{5} = 1$
C
$\frac{x^2}{20} + \frac{y^2}{5} = 1$
D
$\frac{x^2}{5} + \frac{y^2}{16} = 1$

Solution

(C) ધારો કે ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે.
બિંદુ $(4, -1)$ ઉપવલય પર હોવાથી,$\frac{16}{a^2} + \frac{1}{b^2} = 1$ મળે.
સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = -\frac{1}{4}x + \frac{5}{2}$ છે,જ્યાં $m = -\frac{1}{4}$ અને $c = \frac{5}{2}$.
શરત $c^2 = a^2m^2 + b^2$ મુજબ,$\frac{25}{4} = \frac{a^2}{16} + b^2 \Rightarrow 100 = a^2 + 16b^2$.
સમીકરણો ઉકેલતા $a^2 = 20$ અને $b^2 = 5$ મળે.
તેથી,ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{20} + \frac{y^2}{5} = 1$ છે.
184
DifficultMCQ
જો $-4/3$ ઢાળવાળો ઉપવલય $\frac{x^2}{18} + \frac{y^2}{32} = 1$ નો સ્પર્શક,પ્રધાન અક્ષ અને ગૌણ અક્ષને અનુક્રમે $A$ અને $B$ માં છેદે તો $\Delta OAB$ નું ક્ષેત્રફળ .......... ચો. એકમ છે.
A
$12$
B
$48$
C
$64$
D
$24$

Solution

(D) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{18} + \frac{y^2}{32} = 1$ છે. અહીં $a^2 = 18$ અને $b^2 = 32$ છે.
ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ માટે $m$ ઢાળવાળા સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx \pm \sqrt{a^2m^2 + b^2}$ છે.
અહીં $m = -4/3$,$a^2 = 18$,અને $b^2 = 32$ આપેલ છે.
કિંમતો મૂકતા: $y = -\frac{4}{3}x \pm \sqrt{18(-\frac{4}{3})^2 + 32} = -\frac{4}{3}x \pm \sqrt{18(\frac{16}{9}) + 32} = -\frac{4}{3}x \pm \sqrt{32 + 32} = -\frac{4}{3}x \pm 8$.
ધારો કે $y = -\frac{4}{3}x + 8$ છે.
$A$ (પ્રધાન અક્ષ સાથેનું છેદબિંદુ,જે $y$-અક્ષ છે) શોધવા માટે $x = 0$ લેતા: $y = 8$,તેથી $A = (0, 8)$.
$B$ (ગૌણ અક્ષ સાથેનું છેદબિંદુ,જે $x$-અક્ષ છે) શોધવા માટે $y = 0$ લેતા: $0 = -\frac{4}{3}x + 8 \implies x = 6$,તેથી $B = (6, 0)$.
$\Delta OAB$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times |OA| \times |OB| = \frac{1}{2} \times 8 \times 6 = 24$ ચો. એકમ.
185
MediumMCQ
ઉપવલયનું નાભિકેન્દ્ર ઉગમબિંદુ પર છે. રેખા $x = 4$ એ નિયામિકા છે અને ઉત્કેન્દ્રતા $1/2$ છે. પ્રધાન અક્ષની લંબાઈ શોધો. ($/3$ માં)
A
$8$
B
$2$
C
$4$
D
$5$

Solution

(A) ધારો કે નાભિકેન્દ્ર $S$ એ $(0, 0)$ પર છે અને નિયામિકા $x = 4$ છે.
ઉપવલયની વ્યાખ્યા મુજબ,$SP = e \cdot PM$,જ્યાં $P(x, y)$ એ ઉપવલય પરનું બિંદુ છે અને $PM$ એ નિયામિકાથી લંબ અંતર છે.
$SP^2 = e^2 \cdot PM^2$
$x^2 + y^2 = (1/2)^2 \cdot (x - 4)^2$
$x^2 + y^2 = \frac{1}{4} (x^2 - 8x + 16)$
$4x^2 + 4y^2 = x^2 - 8x + 16$
$3x^2 + 8x + 4y^2 = 16$
$3(x + 4/3)^2 + 4y^2 = 64/3$
અહીં $a^2 = 64/9$,તેથી $a = 8/3$. પ્રધાન અક્ષની લંબાઈ $2a = 16/3$ થાય,પરંતુ વિકલ્પો મુજબ $8/3$ એ અર્ધ-પ્રધાન અક્ષની લંબાઈ છે.
186
MediumMCQ
જે ઉપવલયની નાભિઓ $(-1, 0)$ અને $(7, 0)$ અને ઉત્કેન્દ્રતા $1/2$ હોય,તે ઉપવલય પરના બિંદુનું પ્રચલ સ્વરૂપ :
A
$(3 + 8 \cos \theta, 4 \sqrt{3} \cos \theta)$
B
$(3 + 8 \cos \theta, 4 \sqrt{3} \sin \theta)$
C
$(3 + 4 \sqrt{3} \cos \theta, 8 \sin \theta)$
D
એકપણ નહિ

Solution

(B) ઉપવલયનું કેન્દ્ર નાભિઓનું મધ્યબિંદુ છે: $(\frac{-1+7}{2}, \frac{0+0}{2}) = (3, 0)$.
નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2ae = \sqrt{(7 - (-1))^2 + (0 - 0)^2} = 8$ છે.
$e = 1/2$ આપેલ હોવાથી,$2a(1/2) = 8$,જેનો અર્થ છે કે $a = 8$.
સંબંધ $b^2 = a^2(1 - e^2)$ નો ઉપયોગ કરતા,$b^2 = 8^2(1 - (1/2)^2) = 64(3/4) = 48$,તેથી $b = \sqrt{48} = 4 \sqrt{3}$.
ઉપવલયનું પ્રમાણિત સમીકરણ $\frac{(x - 3)^2}{8^2} + \frac{(y - 0)^2}{(4 \sqrt{3})^2} = 1$ છે.
પ્રચલ યામ $x = h + a \cos \theta$ અને $y = k + b \sin \theta$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $(h, k)$ એ કેન્દ્ર છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $x = 3 + 8 \cos \theta$ અને $y = 4 \sqrt{3} \sin \theta$ મળે છે.
187
EasyMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{36} + \frac{y^2}{49} = 1$ ના નાભિલંબની લંબાઈ શોધો.
A
$98/6$
B
$72/7$
C
$72/14$
D
$98/12$

Solution

(B) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{36} + \frac{y^2}{49} = 1$ છે.
તેને પ્રમાણિત સ્વરૂપ $\frac{x^2}{b^2} + \frac{y^2}{a^2} = 1$ સાથે સરખાવતા,જ્યાં $a^2 > b^2$,આપણને $a^2 = 49$ અને $b^2 = 36$ મળે છે.
અહીં,$a = 7$ અને $b = 6$ છે.
મુખ્ય અક્ષ $y$-અક્ષ પર છે.
ઉપવલયના નાભિલંબની લંબાઈનું સૂત્ર $\frac{2b^2}{a}$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$\text{લંબાઈ} = \frac{2 \times 36}{7} = \frac{72}{7}$ મળે છે.
188
EasyMCQ
$c$ ના કયા મૂલ્ય માટે રેખા $y = 4x + c$ એ વક્ર $\frac{x^2}{4} + y^2 = 1$ ને સ્પર્શે છે? $c$ ના શક્ય મૂલ્યોની સંખ્યા શોધો.
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
અનંત

Solution

(C) રેખા $y = mx + c$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ને સ્પર્શવાની શરત $c^2 = a^2m^2 + b^2$ છે.
અહીં ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{4} + \frac{y^2}{1} = 1$ આપેલ છે,તેથી $a^2 = 4$ અને $b^2 = 1$ છે.
રેખાનું સમીકરણ $y = 4x + c$ છે,તેથી $m = 4$ છે.
આ કિંમતોને શરત $c^2 = a^2m^2 + b^2$ માં મૂકતા:
$c^2 = (4)(4^2) + 1$
$c^2 = (4)(16) + 1$
$c^2 = 64 + 1 = 65$
આમ,$c = \pm \sqrt{65}$ મળે છે.
તેથી $c$ ના $2$ શક્ય મૂલ્યો છે,જે $\sqrt{65}$ અને $-\sqrt{65}$ છે.
189
DifficultMCQ
ઉપવલય $x^2 + 2y^2 = 2$ ના નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ આગળના સ્પર્શકો દ્વારા બનતા ચતુષ્કોણનું ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$8/\sqrt{2}$
B
$8\sqrt{2}$
C
$8$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહિ

Solution

(D) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ $x^2 + 2y^2 = 2$ છે,જેને $\frac{x^2}{2} + \frac{y^2}{1} = 1$ તરીકે લખી શકાય.
અહીં,$a^2 = 2$ અને $b^2 = 1$ છે.
ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sqrt{1 - \frac{1}{2}} = \frac{1}{\sqrt{2}}$ મળે.
નાભિના યામ $(\pm 1, 0)$ છે.
નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ $(1, \pm \frac{1}{\sqrt{2}})$ અને $(-1, \pm \frac{1}{\sqrt{2}})$ છે.
સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{xx_1}{2} + \frac{yy_1}{1} = 1$ મુજબ,બિંદુ $(1, 1/\sqrt{2})$ આગળ સ્પર્શક $x + \sqrt{2}y = 2$ મળે.
આ ચાર સ્પર્શકો દ્વારા બનતા સમબાજુ ચતુષ્કોણના શિરોબિંદુઓ $(2, 0), (0, \sqrt{2}), (-2, 0), (0, -\sqrt{2})$ છે.
ક્ષેત્રફળ = $\frac{1}{2} \times 4 \times 2\sqrt{2} = 4\sqrt{2}$.
190
EasyMCQ
ઉગમબિંદુ પર કેન્દ્ર ધરાવતા ઉપવલયની ઉત્કેન્દ્રતા $1/2$ છે. જો તેની એક નિયામિકા $x = 4$ હોય,તો ઉપવલયનું સમીકરણ શોધો:
A
$3x^2 + 4y^2 = 1$
B
$3x^2 + 4y^2 = 12$
C
$4x^2 + 3y^2 = 12$
D
$4x^2 + 3y^2 = 1$

Solution

(B) નિયામિકાનું સમીકરણ $x = 4$ છે,જે $y$-અક્ષને સમાંતર છે. આ સૂચવે છે કે ઉપવલયની મુખ્ય અક્ષ $x$-અક્ષ પર છે.
કેન્દ્ર ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ પર હોવાથી,ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે,જ્યાં $a > b$.
કેન્દ્રથી નિયામિકાનું અંતર $\frac{a}{e} = 4$ છે.
$e = 1/2$ આપેલ હોવાથી,$\frac{a}{1/2} = 4$,જેનો અર્થ છે કે $a = 2$.
સંબંધ $b^2 = a^2(1 - e^2)$ નો ઉપયોગ કરતા,$b^2 = 2^2(1 - (1/2)^2) = 4(1 - 1/4) = 4(3/4) = 3$.
$a^2 = 4$ અને $b^2 = 3$ ને પ્રમાણિત સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $\frac{x^2}{4} + \frac{y^2}{3} = 1$ મળે છે.
$12$ વડે ગુણતા,$3x^2 + 4y^2 = 12$ મળે છે.
191
DifficultMCQ
બિંદુ $(3, 5)$ માંથી ઉપવલયો $3x^2 + 5y^2 = 32$ અને $25x^2 + 9y^2 = 450$ પર દોરી શકાય તેવા વાસ્તવિક સ્પર્શકોની સંખ્યા શોધો.
A
$0$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(C) જો બિંદુ $(x_1, y_1)$ ઉપવલયની બહાર હોય,તો તેમાંથી $2$ સ્પર્શકો દોરી શકાય છે.
પ્રથમ ઉપવલય $E_1: 3x^2 + 5y^2 - 32 = 0$ માટે,$(3, 5)$ બિંદુએ:
$S_1 = 3(3)^2 + 5(5)^2 - 32 = 27 + 125 - 32 = 120 > 0$.
તેથી,$(3, 5)$ બિંદુ $E_1$ ની બહાર છે,એટલે $2$ સ્પર્શકો દોરી શકાય.
બીજા ઉપવલય $E_2: 25x^2 + 9y^2 - 450 = 0$ માટે,$(3, 5)$ બિંદુએ:
$S_2 = 25(3)^2 + 9(5)^2 - 450 = 225 + 225 - 450 = 0$.
તેથી,$(3, 5)$ બિંદુ $E_2$ પર છે,એટલે $1$ સ્પર્શક દોરી શકાય.
કુલ સ્પર્શકોની સંખ્યા $2 + 1 = 3$ થાય.
192
MediumMCQ
ધારો કે $S$ અને $S'$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{25} + \frac{y^2}{16} = 1$ ની નાભિઓ છે અને $P$ એ ઉપવલય પરનું ચલ બિંદુ છે. ત્રિકોણ $PSS'$ ના ક્ષેત્રફળનું મહત્તમ મૂલ્ય ............. ચોરસ એકમ છે.
A
$12$
B
$24$
C
$36$
D
$48$

Solution

(A) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{25} + \frac{y^2}{16} = 1$ છે,જ્યાં $a^2 = 25$ અને $b^2 = 16$ છે.
ઉત્કેન્દ્રિયતા $e = \sqrt{1 - \frac{16}{25}} = \frac{3}{5}$ છે.
નાભિઓ $S$ અને $S'$ એ $(\pm 3, 0)$ છે.
ઉપવલય પરનું બિંદુ $P = (5 \cos \theta, 4 \sin \theta)$ લો.
$\triangle PSS'$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times (3 - (-3)) \times |4 \sin \theta| = \frac{1}{2} \times 6 \times 4 |\sin \theta| = 12 |\sin \theta|$.
$|\sin \theta|$ નું મહત્તમ મૂલ્ય $1$ છે,તેથી મહત્તમ ક્ષેત્રફળ $12$ ચોરસ એકમ થાય.
193
DifficultMCQ
ઉપવલય $E_1: \frac{x^2}{9} + \frac{y^2}{4} = 1$ એ એક લંબચોરસ $R$ ની અંદર આવેલ છે જેની બાજુઓ યામાક્ષોને સમાંતર છે. બીજું ઉપવલય $E_2$ એ લંબચોરસ $R$ ની બહારથી પસાર થાય છે અને બિંદુ $(0, 4)$ માંથી પસાર થાય છે. ઉપવલય $E_2$ ની ઉત્કેન્દ્રતા કેટલી છે?
A
$\frac{\sqrt{2}}{2}$
B
$\frac{\sqrt{3}}{2}$
C
$1/2$
D
$3/4$

Solution

(C) ઉપવલય $E_1$ ના શિરોબિંદુઓ $(\pm 3, 0)$ અને $(0, \pm 2)$ છે.
લંબચોરસ $R$ ના શિરોબિંદુઓ $(\pm 3, \pm 2)$ છે.
ધારો કે ઉપવલય $E_2$ નું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે.
$E_2$ એ લંબચોરસ $R$ ને પરિગત છે,તેથી $\frac{9}{a^2} + \frac{4}{b^2} = 1$.
$E_2$ બિંદુ $(0, 4)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $b = 4$ અને $b^2 = 16$.
સમીકરણમાં કિંમત મૂકતા: $\frac{9}{a^2} + \frac{4}{16} = 1$ $\Rightarrow \frac{9}{a^2} = \frac{3}{4}$ $\Rightarrow a^2 = 12$.
અહીં $b > a$ હોવાથી,ઉત્કેન્દ્રતા $e$ માટે $a^2 = b^2(1 - e^2)$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$12 = 16(1 - e^2)$ $\Rightarrow 1 - e^2 = \frac{3}{4}$ $\Rightarrow e^2 = \frac{1}{4}$ $\Rightarrow e = \frac{1}{2}$.
194
DifficultMCQ
ઉપવલય $x^2 + 4y^2 = 16$ પરના બિંદુ $P$ આગળનો અભિલંબ $x$-અક્ષને $Q$ આગળ મળે છે. જો $M$ એ રેખાખંડ $PQ$ નું મધ્યબિંદુ હોય,તો $M$ નો બિંદુપથ આપેલ ઉપવલયના નાભિલંબને કયા બિંદુઓ આગળ છેદે છે?
A
$\left( \pm \frac{3\sqrt{5}}{2}, \pm \frac{2}{7} \right)$
B
$\left( \pm \frac{3\sqrt{5}}{2}, \pm \frac{\sqrt{19}}{4} \right)$
C
$\left( \pm 2\sqrt{3}, \pm \frac{1}{7} \right)$
D
$\left( \pm 2\sqrt{3}, \pm \frac{4\sqrt{3}}{7} \right)$

Solution

(C) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{16} + \frac{y^2}{4} = 1$ છે. અહીં $a^2 = 16$ અને $b^2 = 4$.
ધારો કે $P = (4 \cos \theta, 2 \sin \theta)$.
$P$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $\frac{ax}{\cos \theta} - \frac{by}{\sin \theta} = a^2 - b^2$ છે.
કિંમતો મૂકતા,$\frac{2x}{\cos \theta} - \frac{y}{\sin \theta} = 6$ મળે.
$x$-અક્ષ પરના બિંદુ $Q$ માટે $y=0$,તેથી $x_Q = 3 \cos \theta$. એટલે કે $Q = (3 \cos \theta, 0)$.
$M = (h, k)$ એ $PQ$ નું મધ્યબિંદુ છે.
$h = \frac{7}{2} \cos \theta$ અને $k = \sin \theta$.
તેથી $M$ નો બિંદુપથ $\frac{4x^2}{49} + y^2 = 1$ છે.
ઉપવલયનો નાભિલંબ $x = \pm ae = \pm 2\sqrt{3}$ છે.
$x = \pm 2\sqrt{3}$ ને બિંદુપથમાં મૂકતા,$y^2 = \frac{1}{49}$ મળે,એટલે કે $y = \pm \frac{1}{7}$.
આમ,બિંદુઓ $\left( \pm 2\sqrt{3}, \pm \frac{1}{7} \right)$ છે.
195
MediumMCQ
ઉપવલય $4x^2 + 9y^2 = 1$ પર કયા બિંદુઓ આગળનો સ્પર્શક રેખા $8x = 9y$ ને સમાંતર હોય?
A
$\left( \frac{2}{5}, \frac{1}{5} \right) \text{ અથવા } \left( \frac{1}{5}, \frac{2}{5} \right)$
B
$\left( -\frac{2}{5}, \frac{1}{5} \right) \text{ અથવા } \left( \frac{2}{5}, -\frac{1}{5} \right)$
C
$\left( -\frac{2}{5}, -\frac{1}{5} \right)$
D
$\left( -\frac{1}{5}, -\frac{2}{5} \right)$

Solution

(B) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ: $4x^2 + 9y^2 = 1$
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $8x + 18y \frac{dy}{dx} = 0$
$\frac{dy}{dx} = -\frac{8x}{18y} = -\frac{4x}{9y}$
આપેલ રેખા $8x = 9y$ છે,જેને $y = \frac{8}{9}x$ તરીકે લખી શકાય.
આ રેખાનો ઢાળ $m = \frac{8}{9}$ છે.
સ્પર્શક રેખાને સમાંતર હોવાથી,તેમના ઢાળ સમાન હોવા જોઈએ:
$-\frac{4x}{9y} = \frac{8}{9}$
$-4x = 8y \implies x = -2y$
$x = -2y$ ને ઉપવલયના સમીકરણમાં મુકતા:
$4(-2y)^2 + 9y^2 = 1$
$4(4y^2) + 9y^2 = 1$
$16y^2 + 9y^2 = 1$
$25y^2 = 1 \implies y^2 = \frac{1}{25} \implies y = \pm \frac{1}{5}$
જો $y = \frac{1}{5}$ હોય,તો $x = -2(\frac{1}{5}) = -\frac{2}{5}$.
જો $y = -\frac{1}{5}$ હોય,તો $x = -2(-\frac{1}{5}) = \frac{2}{5}$.
આમ,બિંદુઓ $\left( -\frac{2}{5}, \frac{1}{5} \right)$ અને $\left( \frac{2}{5}, -\frac{1}{5} \right)$ છે.
196
MediumMCQ
જો વક્ર $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ નો સ્પર્શક $x$-અક્ષને સમાંતર હોય,તો સ્પર્શક બિંદુ કયું છે?
A
$(a, 0)$
B
$(0, -b)$
C
$(0, \pm b)$
D
$(\pm a, 0)$

Solution

(C) આપેલ સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{2x}{a^2} + \frac{2y}{b^2} \frac{dy}{dx} = 0$
$\frac{dy}{dx}$ માટે ઉકેલતા:
$\frac{dy}{dx} = -\frac{b^2 x}{a^2 y}$
જો સ્પર્શક $x$-અક્ષને સમાંતર હોય,તો તેનો ઢાળ શૂન્ય હોવો જોઈએ:
$\frac{dy}{dx} = 0 \implies -\frac{b^2 x}{a^2 y} = 0 \implies x = 0$
$x = 0$ ને મૂળ સમીકરણમાં મૂકતા:
$\frac{0^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1 \implies y^2 = b^2 \implies y = \pm b$
તેથી,સ્પર્શક બિંદુઓ $(0, \pm b)$ છે.
197
MediumMCQ
એક ઉપવલયમાં,તેના નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $6$ છે અને ગૌણ અક્ષની લંબાઈ $8$ છે. તો તેની ઉત્કેન્દ્રતા કેટલી થાય?
A
$4/5$
B
$1/2$
C
$3/5$
D
$1/\sqrt{5}$

Solution

(C) ઉપવલયના નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2ae = 6$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જેનો અર્થ છે કે $ae = 3$.
ગૌણ અક્ષની લંબાઈ $2b = 8$ છે,જેનો અર્થ છે કે $b = 4$.
સંબંધ $b^2 = a^2(1 - e^2)$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે $b^2 = a^2 - a^2e^2$.
જ્ઞાત કિંમતો મૂકતા,$16 = a^2 - (ae)^2$.
$16 = a^2 - (3)^2$.
$16 = a^2 - 9$ $\Rightarrow a^2 = 25$ $\Rightarrow a = 5$.
કારણ કે $ae = 3$,તેથી $5e = 3$,એટલે કે $e = 3/5$.
198
MediumMCQ
એક ઉપવલયનું નાભિ ઉગમબિંદુ પર છે. નિયામિકા રેખા $x = 4$ છે અને ઉત્કેન્દ્રતા $\frac{1}{2}$ છે. તો અર્ધ-પ્રધાન અક્ષની લંબાઈ શોધો.
A
$\frac{8}{3}$
B
$\frac{2}{3}$
C
$\frac{4}{3}$
D
$\frac{5}{3}$

Solution

(A) ધારો કે નાભિ $S(0, 0)$ છે અને નિયામિકા $x = 4$ છે.
ઉપવલય માટે,નાભિ અને નિયામિકા વચ્ચેનું અંતર $\frac{a}{e} - ae = d$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $d$ એ નાભિથી નિયામિકાનું અંતર છે.
અહીં,$d = 4$ અને $e = \frac{1}{2}$ છે.
આ કિંમતો મૂકતા: $a(\frac{1}{e} - e) = 4$.
$a(2 - \frac{1}{2}) = 4$.
$a(\frac{3}{2}) = 4$.
$a = \frac{8}{3}$.
199
DifficultMCQ
ઉપવલય $x^2 + 4y^2 = 4$ એ યામ અક્ષો સાથે સંરેખિત લંબચોરસમાં અંતર્ગત છે,જે પોતે બીજા ઉપવલયમાં અંતર્ગત છે જે બિંદુ $(4,0)$ માંથી પસાર થાય છે. તો બહારના ઉપવલયનું સમીકરણ શું છે?
A
$x^2 + 12y^2 = 16$
B
$4x^2 + 48y^2 = 48$
C
$4x^2 + 64y^2 = 48$
D
$x^2 + 16y^2 = 16$

Solution

(A) આપેલ ઉપવલય $x^2 + 4y^2 = 4$ છે,જેને $\frac{x^2}{4} + \frac{y^2}{1} = 1$ તરીકે લખી શકાય.
આ ઉપવલયના અર્ધ-અક્ષો $a = 2$ અને $b = 1$ છે.
આ ઉપવલયની આસપાસના લંબચોરસના શિરોબિંદુઓ $(\pm 2, \pm 1)$ છે.
બહારનો ઉપવલય આ લંબચોરસમાં અંતર્ગત છે,એટલે કે તે $(\pm 2, \pm 1)$ બિંદુઓમાંથી પસાર થાય છે.
ધારો કે બહારના ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{A^2} + \frac{y^2}{B^2} = 1$ છે.
તે $(4,0)$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,$\frac{4^2}{A^2} + \frac{0^2}{B^2} = 1$,જે $A^2 = 16$ આપે છે.
તે $(2,1)$ માંથી પણ પસાર થતું હોવાથી,$\frac{2^2}{16} + \frac{1^2}{B^2} = 1$.
$\frac{4}{16} + \frac{1}{B^2} = 1 \implies \frac{1}{4} + \frac{1}{B^2} = 1 \implies \frac{1}{B^2} = \frac{3}{4} \implies B^2 = \frac{4}{3}$.
$A^2$ અને $B^2$ ની કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{x^2}{16} + \frac{y^2}{4/3} = 1$.
$\frac{x^2}{16} + \frac{3y^2}{4} = 1$.
$16$ વડે ગુણતા,આપણને $x^2 + 12y^2 = 16$ મળે છે.
Solution diagram
200
MediumMCQ
ઉપવલયનું સમીકરણ શોધો જેના અક્ષો યામ અક્ષો છે,જે બિંદુ $(-3, 1)$ માંથી પસાર થાય છે અને તેની ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sqrt{\frac{2}{5}}$ છે.
A
$5x^{2} + 3y^{2} - 48 = 0$
B
$3x^{2} + 5y^{2} - 15 = 0$
C
$5x^{2} + 3y^{2} - 32 = 0$
D
$3x^{2} + 5y^{2} - 32 = 0$

Solution

(D) ધારો કે ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^{2}}{a^{2}} + \frac{y^{2}}{b^{2}} = 1$ છે.
તે $(-3, 1)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી $\frac{9}{a^{2}} + \frac{1}{b^{2}} = 1$.
આપેલ છે કે $e^{2} = \frac{2}{5}$,તેથી $b^{2} = a^{2}(1 - e^{2}) = a^{2}(1 - \frac{2}{5}) = \frac{3}{5}a^{2}$.
$b^{2}$ ની કિંમત સમીકરણમાં મૂકતા: $\frac{9}{a^{2}} + \frac{1}{\frac{3}{5}a^{2}} = 1$.
$\frac{9}{a^{2}} + \frac{5}{3a^{2}} = 1$ $\Rightarrow \frac{27 + 5}{3a^{2}} = 1$ $\Rightarrow 3a^{2} = 32$ $\Rightarrow a^{2} = \frac{32}{3}$.
તેથી $b^{2} = \frac{3}{5} \times \frac{32}{3} = \frac{32}{5}$.
સમીકરણ $\frac{x^{2}}{32/3} + \frac{y^{2}}{32/5} = 1$ થાય,જેનું સાદું રૂપ $3x^{2} + 5y^{2} = 32$ અથવા $3x^{2} + 5y^{2} - 32 = 0$ છે.

10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola — Ellipse · Frequently Asked Questions

1Are these 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.