Gujarati

Ellipse Questions in Gujarati

Class 11 Mathematics · 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola · Ellipse

754+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 754 questions in Gujarati

201
MediumMCQ
એક ઉપવલય (ellipse) દોરવામાં આવે છે જેમાં વર્તુળ $(x - 1)^2 + y^2 = 1$ નો વ્યાસ તેનો અર્ધ-ગૌણ અક્ષ (semi-minor axis) છે અને વર્તુળ $x^2 + (y - 2)^2 = 4$ નો વ્યાસ તેનો અર્ધ-મુખ્ય અક્ષ (semi-major axis) છે. જો ઉપવલયનું કેન્દ્ર ઉગમબિંદુ પર હોય અને તેના અક્ષો યામ અક્ષો હોય,તો ઉપવલયનું સમીકરણ શું છે?
A
$4x^2 + y^2 = 4$
B
$x^2 + 4y^2 = 8$
C
$4x^2 + y^2 = 8$
D
$x^2 + 4y^2 = 16$

Solution

(D) વર્તુળ $(x - 1)^2 + y^2 = 1$ ની ત્રિજ્યા $r_1 = 1$ છે,તેથી તેનો વ્યાસ $2$ છે. આપેલ છે કે આ અર્ધ-ગૌણ અક્ષ છે,તેથી $b = 2$.
વર્તુળ $x^2 + (y - 2)^2 = 4$ ની ત્રિજ્યા $r_2 = 2$ છે,તેથી તેનો વ્યાસ $4$ છે. આપેલ છે કે આ અર્ધ-મુખ્ય અક્ષ છે,તેથી $a = 4$.
ઉગમબિંદુ પર કેન્દ્રિત અને યામ અક્ષો પર અક્ષો ધરાવતા ઉપવલયનું પ્રમાણિત સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે.
$a = 4$ અને $b = 2$ કિંમતો મૂકતા,આપણને $\frac{x^2}{4^2} + \frac{y^2}{2^2} = 1$ મળે છે.
$\Rightarrow \frac{x^2}{16} + \frac{y^2}{4} = 1$.
$16$ વડે ગુણતા,આપણને $x^2 + 4y^2 = 16$ મળે છે.
202
DifficultMCQ
ઉપવલય $x^2 + 3y^2 = 6$ ના કેન્દ્રમાંથી તેના કોઈપણ સ્પર્શક પર દોરેલા લંબના પાદનો બિંદુપથ શોધો.
A
$(x^2 + y^2)^2 = 6x^2 + 2y^2$
B
$(x^2 + y^2)^2 = 6x^2 - 2y^2$
C
$(x^2 - y^2)^2 = 6x^2 + 2y^2$
D
$(x^2 - y^2)^2 = 6x^2 - 2y^2$

Solution

(A) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ $x^2 + 3y^2 = 6$ છે,જેને $\frac{x^2}{6} + \frac{y^2}{2} = 1$ તરીકે લખી શકાય.
અહીં,$a^2 = 6$ અને $b^2 = 2$ છે.
ઉપવલયના કોઈપણ સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx + \sqrt{a^2m^2 + b^2}$ છે,જે $y = mx + \sqrt{6m^2 + 2}$ બને છે $(1)$.
ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ માંથી પસાર થતી અને આ સ્પર્શકને લંબ રેખાનું સમીકરણ $y = -\frac{1}{m}x$ છે,જેનો અર્થ છે કે $m = -\frac{x}{y}$ $(2)$.
$(2)$ માંથી $m$ ની કિંમત $(1)$ માં મૂકતા:
$y = (-\frac{x}{y})x + \sqrt{6(-\frac{x}{y})^2 + 2}$
$y + \frac{x^2}{y} = \sqrt{\frac{6x^2 + 2y^2}{y^2}}$
$\frac{y^2 + x^2}{y} = \frac{\sqrt{6x^2 + 2y^2}}{|y|}$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને $(x^2 + y^2)^2 = 6x^2 + 2y^2$ મળે છે.
203
DifficultMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{9} + \frac{y^2}{5} = 1$ ના નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ આગળ દોરેલા સ્પર્શકો દ્વારા બનતા ચતુષ્કોણનું ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) કેટલું થાય?
A
$27$
B
$\frac{27}{4}$
C
$18$
D
$\frac{27}{2}$

Solution

(A) આપેલ ઉપવલય $\frac{x^2}{9} + \frac{y^2}{5} = 1$ માટે,$a^2 = 9$ અને $b^2 = 5$ છે,તેથી $a = 3$ અને $b = \sqrt{5}$.
ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sqrt{1 - \frac{b^2}{a^2}} = \sqrt{1 - \frac{5}{9}} = \frac{2}{3}$.
નાભિઓ $(\pm ae, 0) = (\pm 2, 0)$ છે.
નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ $(\pm 2, \pm \frac{5}{3})$ છે.
બિંદુ $(2, \frac{5}{3})$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{2x}{9} + \frac{y}{3} = 1$ એટલે કે $2x + 3y = 9$ છે.
આ રેખા x-અક્ષને $R(\frac{9}{2}, 0)$ અને y-અક્ષને $Q(0, 3)$ માં છેદે છે.
ચતુષ્કોણનું ક્ષેત્રફળ એ ચાર સમાન ત્રિકોણના ક્ષેત્રફળનો સરવાળો છે.
પ્રથમ ચરણમાં ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times \frac{9}{2} \times 3 = \frac{27}{4}$.
કુલ ક્ષેત્રફળ $= 4 \times \frac{27}{4} = 27$ ચોરસ એકમ.
Solution diagram
204
DifficultMCQ
એક ઉપવલય જેનું કેન્દ્ર ઉગમબિંદુ પર છે તેની ઉત્કેન્દ્રતા $\frac{1}{2}$ છે. જો તેની એક નિયામિકા $x = -4$ હોય,તો $\left(1, \frac{3}{2}\right)$ બિંદુએ તેના અભિલંબનું સમીકરણ શું થાય?
A
$x + 2y = 4$
B
$2y - x = 2$
C
$4x - 2y = 1$
D
$4x + 2y = 7$

Solution

(C) આપેલ ઉત્કેન્દ્રતા $e = \frac{1}{2}$ છે.
નિયામિકાનું સમીકરણ $x = -\frac{a}{e} = -4$ છે,તેથી $\frac{a}{1/2} = 4$,જે $a = 2$ આપે છે.
આપણે જાણીએ છીએ કે $b^2 = a^2(1 - e^2) = 4(1 - \frac{1}{4}) = 4(\frac{3}{4}) = 3$.
ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{4} + \frac{y^2}{3} = 1$ છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,આપણને $\frac{2x}{4} + \frac{2y}{3} \frac{dy}{dx} = 0$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $\frac{dy}{dx} = -\frac{3x}{4y}$ થાય છે.
બિંદુ $\left(1, \frac{3}{2}\right)$ પર,સ્પર્શકનો ઢાળ $m_t = -\frac{3(1)}{4(3/2)} = -\frac{3}{6} = -\frac{1}{2}$ છે.
અભિલંબનો ઢાળ $m_n = -\frac{1}{m_t} = 2$ છે.
$\left(1, \frac{3}{2}\right)$ બિંદુએ અભિલંબનું સમીકરણ $y - \frac{3}{2} = 2(x - 1)$ છે.
$2$ વડે ગુણતા,આપણને $2y - 3 = 4x - 4$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $4x - 2y = 1$ થાય છે.
205
DifficultMCQ
બે ગણ $A$ અને $B$ નીચે મુજબ વ્યાખ્યાયિત છે:
$A = \{ (a,b) \in R \times R : |a - 5| < 1 \text{ અને } |b - 5| < 1 \}$
$B = \{ (a,b) \in R \times R : 4(a - 6)^2 + 9(b - 5)^2 \le 36 \}$
તો:
A
$A \subset B$
B
$A \cap B = \emptyset$
C
ન તો $A \subset B$ કે ન તો $B \subset A$
D
$B \subset A$

Solution

(A) ગણ $A$ એ $|a - 5| < 1$ અને $|b - 5| < 1$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે. ધારો કે $x = a - 5$ અને $y = b - 5$. તો $A$ એ $(5, 5)$ પર કેન્દ્રિત અને $2$ લંબાઈની બાજુવાળા ચોરસનો અંદરનો ભાગ દર્શાવે છે,એટલે કે $|x| < 1$ અને $|y| < 1$.
ગણ $B$ એ $4(a - 6)^2 + 9(b - 5)^2 \le 36$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે. $x = a - 5$ અને $y = b - 5$ મૂકતા,આપણને $4(x - 1)^2 + 9y^2 \le 36$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $\frac{(x - 1)^2}{9} + \frac{y^2}{4} \le 1$ થાય છે. આ $(x, y)$ સમતલમાં $(1, 0)$ પર કેન્દ્રિત ઉપવલયનો અંદરનો ભાગ અને સીમા દર્શાવે છે.
$(x, y)$ સમતલમાં ચોરસ $A$ ના શિરોબિંદુઓ $(1, 1), (-1, 1), (-1, -1), (1, -1)$ છે.
શું આ બિંદુઓ ઉપવલયની અસમતા $\frac{(x - 1)^2}{9} + \frac{y^2}{4} \le 1$ નું પાલન કરે છે તે ચકાસતા:
$(1, 1)$ માટે: $\frac{0}{9} + \frac{1}{4} = 0.25 \le 1$ (સાચું)
$(-1, 1)$ માટે: $\frac{4}{9} + \frac{1}{4} = \frac{25}{36} \le 1$ (સાચું)
$(-1, -1)$ માટે: $\frac{4}{9} + \frac{1}{4} = \frac{25}{36} \le 1$ (સાચું)
$(1, -1)$ માટે: $\frac{0}{9} + \frac{1}{4} = 0.25 \le 1$ (સાચું)
ચોરસના તમામ શિરોબિંદુઓ ઉપવલયની અંદર હોવાથી,$A \subset B$ થાય છે.
Solution diagram
206
DifficultMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ના સ્પર્શકોના અક્ષો વચ્ચેના ભાગના મધ્યબિંદુઓનો બિંદુપથ શું હશે?
A
$\frac{a^2}{x^2} + \frac{b^2}{y^2} = 1$
B
$\frac{a^2}{x^2} + \frac{b^2}{y^2} = 2$
C
$\frac{a^2}{x^2} + \frac{b^2}{y^2} = 3$
D
$\frac{a^2}{x^2} + \frac{b^2}{y^2} = 4$

Solution

(D) ધારો કે અક્ષો વચ્ચેના ભાગ $PQ$ નું મધ્યબિંદુ $R(x_1, y_1)$ છે.
તો $P$ અને $Q$ ના યામ અનુક્રમે $(2x_1, 0)$ અને $(0, 2y_1)$ થશે.
રેખા $PQ$ નું સમીકરણ $\frac{x}{2x_1} + \frac{y}{2y_1} = 1$ છે,જેને $y = -\left(\frac{y_1}{x_1}\right)x + 2y_1$ તરીકે લખી શકાય.
જો આ રેખા ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ને સ્પર્શતી હોય,તો તે $c^2 = a^2m^2 + b^2$ શરતનું પાલન કરે,જ્યાં $m = -\frac{y_1}{x_1}$ અને $c = 2y_1$ છે.
આ કિંમતો મૂકતા,$(2y_1)^2 = a^2(-\frac{y_1}{x_1})^2 + b^2$ મળે.
$4y_1^2 = \frac{a^2y_1^2}{x_1^2} + b^2$.
બંને બાજુ $y_1^2$ વડે ભાગતા,$4 = \frac{a^2}{x_1^2} + \frac{b^2}{y_1^2}$ મળે.
$(x_1, y_1)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,બિંદુપથ $\frac{a^2}{x^2} + \frac{b^2}{y^2} = 4$ મળે છે.
207
DifficultMCQ
જો ઉપવલય $\frac{x^2}{18} + \frac{y^2}{32} = 1$ ને $- \frac{4}{3}$ ઢાળ ધરાવતો સ્પર્શક મુખ્ય અને ગૌણ અક્ષોને અનુક્રમે $A$ અને $B$ બિંદુઓમાં છેદે,તો $\Delta OAB$ નું ક્ષેત્રફળ .................. $sq. \text{ units}$ થાય ($O$ એ ઉપવલયનું કેન્દ્ર છે).
A
$12$
B
$48$
C
$64$
D
$24$

Solution

(D) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{18} + \frac{y^2}{32} = 1$ છે. અહીં $a^2 = 18$ અને $b^2 = 32$ છે.
$m$ ઢાળ ધરાવતા સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx \pm \sqrt{a^2m^2 + b^2}$ છે.
આપેલ ઢાળ $m = -\frac{4}{3}$ માટે,સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = -\frac{4}{3}x \pm \sqrt{18\left(-\frac{4}{3}\right)^2 + 32}$ થાય.
$y = -\frac{4}{3}x \pm \sqrt{18 \times \frac{16}{9} + 32} = -\frac{4}{3}x \pm \sqrt{32 + 32} = -\frac{4}{3}x \pm 8$.
ધન કિસ્સો લેતા,$y = -\frac{4}{3}x + 8$,જેને $\frac{4}{3}x + y = 8$ અથવા $\frac{x}{6} + \frac{y}{8} = 1$ તરીકે લખી શકાય.
સ્પર્શક અક્ષોને $A(6, 0)$ અને $B(0, 8)$ માં છેદે છે.
$\Delta OAB$ નું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times |OA| \times |OB| = \frac{1}{2} \times 6 \times 8 = 24 \text{ sq. units}$.
208
DifficultMCQ
એક ઉપવલયનું સમીકરણ શોધો,જેના શિરોબિંદુઓ $(2, -2)$ અને $(2, 4)$ છે અને ઉત્કેન્દ્રિયતા $\frac{1}{3}$ છે.
A
$\frac{(x - 2)^2}{9} + \frac{(y - 1)^2}{8} = 1$
B
$\frac{(x - 2)^2}{8} + \frac{(y - 1)^2}{9} = 1$
C
$\frac{(x + 2)^2}{8} + \frac{(y + 1)^2}{9} = 1$
D
$\frac{(x - 2)^2}{9} + \frac{(y + 1)^2}{8} = 1$

Solution

(B) શિરોબિંદુઓ $(2, -2)$ અને $(2, 4)$ છે. કેન્દ્ર $(h, k)$ એ શિરોબિંદુઓનું મધ્યબિંદુ છે: $h = \frac{2+2}{2} = 2$ અને $k = \frac{-2+4}{2} = 1$. કેન્દ્ર $(2, 1)$ છે.
પ્રધાન અક્ષની લંબાઈ $2b = \sqrt{(2-2)^2 + (4 - (-2))^2} = 6$,તેથી $b = 3$ અને $b^2 = 9$.
શિરોબિંદુઓ $y$-અક્ષને સમાંતર રેખા પર હોવાથી,સમીકરણ $\frac{(x-h)^2}{a^2} + \frac{(y-k)^2}{b^2} = 1$ સ્વરૂપનું છે.
ઉત્કેન્દ્રિયતા $e = \frac{1}{3}$ આપેલ છે,તેથી $a^2 = b^2(1 - e^2) = 9(1 - \frac{1}{9}) = 9(\frac{8}{9}) = 8$.
કિંમતો મૂકતા,સમીકરણ $\frac{(x-2)^2}{8} + \frac{(y-1)^2}{9} = 1$ મળે છે.
209
DifficultMCQ
બિંદુ $(1, 2)$ માંથી ઉપવલય $3x^2 + 2y^2 = 5$ પર દોરેલા સ્પર્શકોની જોડી વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$\tan^{-1}(12/5)$
B
$\tan^{-1}(6/\sqrt{5})$
C
$\tan^{-1}(12/\sqrt{5})$
D
$\tan^{-1}(6/5)$

Solution

(C) ઉપવલયનું સમીકરણ $S: 3x^2 + 2y^2 - 5 = 0$ છે.
બિંદુ $(x_1, y_1) = (1, 2)$ માટે,સ્પર્શકોની જોડીનું સમીકરણ $SS_1 = T^2$ દ્વારા મળે છે.
અહીં,$S_1 = 3(1)^2 + 2(2)^2 - 5 = 6$.
$(1, 2)$ આગળ સ્પર્શક $T = 3x + 4y - 5$ છે.
તેથી,$(3x^2 + 2y^2 - 5)(6) = (3x + 4y - 5)^2$.
સાદુરૂપ આપતા: $9x^2 - 24xy - 4y^2 + 30x + 40y - 55 = 0$.
અહીં,$a = 9$,$h = -12$,અને $b = -4$.
રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ માટે $\tan \theta = \left| \frac{2\sqrt{h^2 - ab}}{a + b} \right|$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\tan \theta = \frac{2\sqrt{144 + 36}}{5} = \frac{12\sqrt{5}}{5} = \frac{12}{\sqrt{5}}$.
તેથી,$\theta = \tan^{-1}(12/\sqrt{5})$.
210
MediumMCQ
$c$ ના કેટલા મૂલ્યો માટે સીધી રેખા $y = 4x + c$ એ વક્ર $\frac{x^2}{4} + y^2 = 1$ ને સ્પર્શે છે?
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
અનંત

Solution

(C) રેખા $y = 4x + c$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{4} + y^2 = 1$ ને સ્પર્શે છે.
ઉપવલયના સમીકરણમાં $y = 4x + c$ મૂકતા:
$\frac{x^2}{4} + (4x + c)^2 = 1$
$x^2 + 4(16x^2 + 8cx + c^2) = 4$
$x^2 + 64x^2 + 32cx + 4c^2 - 4 = 0$
$65x^2 + 32cx + (4c^2 - 4) = 0$
રેખા વક્રને સ્પર્શે તે માટે વિવેચક $\Delta = 0$ હોવો જોઈએ:
$\Delta = (32c)^2 - 4(65)(4c^2 - 4) = 0$
$1024c^2 - 16(65)(c^2 - 1) = 0$
$16$ વડે ભાગતા:
$64c^2 - 65(c^2 - 1) = 0$
$64c^2 - 65c^2 + 65 = 0$
$-c^2 + 65 = 0$
$c^2 = 65$
$c = \pm \sqrt{65}$
આમ,$c$ માટે $2$ શક્ય મૂલ્યો છે.
211
DifficultMCQ
જો ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ પરના કોઈ બિંદુ $P$ આગળનો અભિલંબ યામ અક્ષોને અનુક્રમે $G$ અને $g$ માં મળે,તો $PG:Pg = $
A
$a:b$
B
$a^2:b^2$
C
$b^2:a^2$
D
$b:a$

Solution

(C) ધારો કે $P(a \cos \theta, b \sin \theta)$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ પરનું બિંદુ છે.
$P$ આગળના અભિલંબનું સમીકરણ $ax \sec \theta - by \csc \theta = a^2 - b^2$ છે.
આ અભિલંબ $x$-અક્ષને $G\left(\frac{a^2 - b^2}{a} \cos \theta, 0\right)$ માં અને $y$-અક્ષને $g\left(0, -\frac{a^2 - b^2}{b} \sin \theta\right)$ માં મળે છે.
અંતર $PG = \frac{b}{a} \sqrt{b^2 \cos^2 \theta + a^2 \sin^2 \theta}$ મળે છે.
અંતર $Pg = \frac{a}{b} \sqrt{b^2 \cos^2 \theta + a^2 \sin^2 \theta}$ મળે છે.
તેથી,ગુણોત્તર $PG:Pg = \frac{b^2}{a^2}$ થાય છે.
212
DifficultMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{36} + \frac{y^2}{9} = 1$ ની જીવાનું સમીકરણ શું હશે જે બિંદુ $(2, 1)$ આગળ દુભાગે છે?
A
$x + y = 2$
B
$x + y = 3$
C
$x + 2y = 4$
D
$x + 2y = 1$

Solution

(C) ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ની જીવાનું સમીકરણ જે બિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળ દુભાગે છે તે $T = S_1$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
અહીં,$S_1 = \frac{x_1^2}{a^2} + \frac{y_1^2}{b^2} - 1$ અને $T = \frac{xx_1}{a^2} + \frac{yy_1}{b^2} - 1$.
આપેલ ઉપવલય: $\frac{x^2}{36} + \frac{y^2}{9} = 1$,તેથી $a^2 = 36$ અને $b^2 = 9$.
બિંદુ $(x_1, y_1) = (2, 1)$.
$S_1 = \frac{2^2}{36} + \frac{1^2}{9} - 1 = \frac{4}{36} + \frac{1}{9} - 1 = \frac{1}{9} + \frac{1}{9} - 1 = \frac{2}{9} - 1 = -\frac{7}{9}$.
$T = \frac{x(2)}{36} + \frac{y(1)}{9} - 1 = \frac{x}{18} + \frac{y}{9} - 1$.
$T = S_1$ સરખાવતા:
$\frac{x}{18} + \frac{y}{9} - 1 = -\frac{7}{9}$.
$18$ વડે ગુણતા:
$x + 2y - 18 = -14$.
$x + 2y = 4$.
213
DifficultMCQ
જો $A = \{(x, y) : x^2 + y^2 = 25\}$ અને $B = \{(x, y) : x^2 + 9y^2 = 144\}$ હોય,તો $A \cap B$ માં બિંદુઓની સંખ્યા કેટલી છે?
A
એક બિંદુ
B
ત્રણ બિંદુઓ
C
બે બિંદુઓ
D
ચાર બિંદુઓ

Solution

(D) ગણ $A$ એ $(0, 0)$ કેન્દ્ર અને $r = 5$ ત્રિજ્યા ધરાવતું વર્તુળ દર્શાવે છે,જે $x^2 + y^2 = 5^2$ દ્વારા આપવામાં આવ્યું છે.
ગણ $B$ એ ઉપવલય (ellipse) દર્શાવે છે જે $x^2 + 9y^2 = 144$ દ્વારા આપવામાં આવ્યું છે,જેને $\frac{x^2}{144} + \frac{y^2}{16} = 1$ અથવા $\frac{x^2}{12^2} + \frac{y^2}{4^2} = 1$ તરીકે લખી શકાય છે.
બંનેની સરખામણી કરતા,વર્તુળની ત્રિજ્યા $5$ છે. ઉપવલયનો અર્ધ-મુખ્ય અક્ષ $a = 12$ ($x$-અક્ષ પર) અને અર્ધ-ગૌણ અક્ષ $b = 4$ ($y$-અક્ષ પર) છે.
વર્તુળની ત્રિજ્યા $(5)$ એ ઉપવલયના અર્ધ-ગૌણ અક્ષ $(4)$ કરતા મોટી છે પરંતુ અર્ધ-મુખ્ય અક્ષ $(12)$ કરતા નાની છે,તેથી વર્તુળ ઉપવલયને ચાર અલગ-અલગ બિંદુઓમાં છેદે છે.
Solution diagram
214
AdvancedMCQ
ઉપવલય $(x - 3)^2 + (y - 4)^2 = \frac{y^2}{9}$ ની ઉત્કેન્દ્રતા (eccentricity) શોધો.
A
$\frac{\sqrt{3}}{2}$
B
$\frac{1}{3}$
C
$\frac{1}{3\sqrt{2}}$
D
$\frac{1}{\sqrt{3}}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $(x - 3)^2 + (y - 4)^2 = \frac{y^2}{9}$
$9$ વડે ગુણતા: $9(x - 3)^2 + 9(y^2 - 8y + 16) = y^2$
$9(x - 3)^2 + 8y^2 - 72y + 144 = 0$
$9(x - 3)^2 + 8(y - \frac{9}{2})^2 = 18$
$\frac{(x - 3)^2}{2} + \frac{(y - 9/2)^2}{9/4} = 1$
અહીં $a^2 = 9/4$ અને $b^2 = 2$ છે.
$e^2 = 1 - \frac{b^2}{a^2} = 1 - \frac{2}{9/4} = 1 - \frac{8}{9} = \frac{1}{9}$
તેથી,$e = \frac{1}{3}$
215
AdvancedMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{9} + \frac{y^2}{4} = 1$ માટે,જેના શિરોબિંદુઓ $A$ અને $A'$ છે,પ્રથમ ચરણમાં આવેલા બિંદુ $P$ પર દોરેલો સ્પર્શક $y$-અક્ષને $Q$ માં મળે છે અને જીવા $A'P$ એ $y$-અક્ષને $M$ માં મળે છે. જો $O$ ઉગમબિંદુ હોય,તો $OQ^2 - MQ^2$ ની કિંમત શોધો.
A
$9$
B
$13$
C
$4$
D
$5$

Solution

(C) આપેલ ઉપવલય $\frac{x^2}{3^2} + \frac{y^2}{2^2} = 1$ માટે,$a = 3$ અને $b = 2$ છે.
બિંદુ $P = (3 \cos \theta, 2 \sin \theta)$ પરના સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{x \cos \theta}{3} + \frac{y \sin \theta}{2} = 1$ છે.
$Q$ માટે,$x = 0$ લેતા,$y = 2 \csc \theta$ મળે. તેથી $OQ = 2 \csc \theta$.
$A'$ ના યામ $(-3, 0)$ છે. જીવા $A'P$ નું સમીકરણ $y = \frac{2 \sin \theta}{3(1 + \cos \theta)} (x + 3)$ છે.
$M$ માટે,$x = 0$ લેતા,$OM = \frac{2 \sin \theta}{1 + \cos \theta}$ મળે.
$OQ^2 - MQ^2 = OQ^2 - (OQ - OM)^2 = 2(OQ)(OM) - OM^2$ થાય.
કિંમતો મૂકતા,$2 \left( \frac{2}{\sin \theta} \right) \left( \frac{2 \sin \theta}{1 + \cos \theta} \right) - \left( \frac{2 \sin \theta}{1 + \cos \theta} \right)^2 = \frac{8}{1 + \cos \theta} - \frac{4 \sin^2 \theta}{(1 + \cos \theta)^2} = 4$.
Solution diagram
216
AdvancedMCQ
રેખા $lx + my + n = 0$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ને એવા બિંદુઓમાં છેદે છે કે જેના ઉત્કેન્દ્રિય ખૂણાઓનો તફાવત $\pi/2$ હોય,તો:
A
$a^2l^2 + b^2m^2 = 2n^2$
B
$a^2m^2 + b^2l^2 = 2n^2$
C
$a^2l^2 + b^2n^2 = 2m^2$
D
$a^2n^2 + b^2m^2 = 2l^2$

Solution

(A) ધારો કે બે બિંદુઓના ઉત્કેન્દ્રિય ખૂણાઓ $\alpha$ અને $\beta$ છે. આપેલ છે કે $|\alpha - \beta| = \pi/2$,તેથી $\beta = \alpha + \pi/2$ લેતા.
ઉપવલય પરના બે બિંદુઓને જોડતી જીવાની સમીકરણ:
$\frac{x}{a} \cos \left( \frac{\alpha + \beta}{2} \right) + \frac{y}{b} \sin \left( \frac{\alpha + \beta}{2} \right) = \cos \left( \frac{\alpha - \beta}{2} \right)$.
$\beta = \alpha + \pi/2$ મૂકતા,આપણને મળે છે $a^2l^2 + b^2m^2 = 2n^2$.
217
AdvancedMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{16} + \frac{y^2}{9} = 1$ ના સ્પર્શકના યામ અક્ષો વચ્ચેના ભાગના મધ્યબિંદુનો બિંદુપથ દર્શાવતું સમીકરણ કયું છે?
A
$9x^2 + 16y^2 = 4x^2y^2$
B
$16x^2 + 9y^2 = 4x^2y^2$
C
$3x^2 + 4y^2 = 4x^2y^2$
D
$9x^2 + 16y^2 = x^2y^2$

Solution

(A) ઉપવલય $\frac{x^2}{16} + \frac{y^2}{9} = 1$ ના કોઈપણ સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{x \cos \theta}{4} + \frac{y \sin \theta}{3} = 1$ છે.
આ સ્પર્શક યામ અક્ષોને $A\left(\frac{4}{\cos \theta}, 0\right)$ અને $B\left(0, \frac{3}{\sin \theta}\right)$ બિંદુઓમાં મળે છે.
ધારો કે $AB$ નું મધ્યબિંદુ $(h, k)$ છે. તેથી,
$h = \frac{2}{\cos \theta} \implies \cos \theta = \frac{2}{h}$
$k = \frac{3}{2 \sin \theta} \implies \sin \theta = \frac{3}{2k}$.
નિત્યસમ $\cos^2 \theta + \sin^2 \theta = 1$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\left(\frac{2}{h}\right)^2 + \left(\frac{3}{2k}\right)^2 = 1$
$\frac{4}{h^2} + \frac{9}{4k^2} = 1$
$4h^2k^2$ વડે ગુણતા:
$16k^2 + 9h^2 = 4h^2k^2$.
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,બિંદુપથ $9x^2 + 16y^2 = 4x^2y^2$ મળે છે.
218
AdvancedMCQ
બિંદુ $O$ એ ઉપવલયનું કેન્દ્ર છે,જેની મુખ્ય અક્ષ $AB$ અને ગૌણ અક્ષ $CD$ છે. બિંદુ $F$ એ ઉપવલયનું એક નાભિ છે. જો $OF = 6$ હોય અને ત્રિકોણ $OCF$ ના અંતઃવૃત્તનો વ્યાસ $2$ હોય,તો ગુણાકાર $(AB)(CD)$ ની કિંમત શોધો.
A
$65$
B
$52$
C
$78$
D
એક પણ નહીં

Solution

(A) ધારો કે અર્ધ-મુખ્ય અક્ષ $a$ અને અર્ધ-ગૌણ અક્ષ $b$ છે. યામ $O(0,0)$,$F(ae, 0)$,અને $C(0, b)$ છે. આપેલ છે કે $OF = ae = 6$,તેથી $a^2e^2 = 36$. $b^2 = a^2(1-e^2)$ હોવાથી,$a^2 - b^2 = a^2e^2 = 36$ ... $(1)$.
$\Delta OCF$ માં,બાજુઓ $OC = b$,$OF = 6$,અને $CF = \sqrt{b^2 + 36} = a$ છે. કાટકોણ ત્રિકોણની અંતઃત્રિજ્યા $r = \frac{OC + OF - CF}{2}$ દ્વારા મળે છે.
વ્યાસ $2$ આપેલ છે,તેથી $r = 1$. આમ,$1 = \frac{b + 6 - a}{2}$ $\Rightarrow b + 6 - a = 2$ $\Rightarrow a - b = 4$ ... $(2)$.
$(1)$ પરથી,$(a-b)(a+b) = 36$. $(2)$ મૂકતા,$4(a+b) = 36 \Rightarrow a+b = 9$ ... $(3)$.
$(2)$ અને $(3)$ નો સરવાળો કરતા,$2a = 13 \Rightarrow a = 6.5$. બાદબાકી કરતા,$2b = 5 \Rightarrow b = 2.5$.
મુખ્ય અક્ષ $AB = 2a = 13$ અને ગૌણ અક્ષ $CD = 2b = 5$.
ગુણાકાર $(AB)(CD) = 13 \times 5 = 65$.
Solution diagram
219
AdvancedMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{18} + \frac{y^2}{32} = 1$ ને $-\frac{4}{3}$ ઢાળ ધરાવતો સ્પર્શક મુખ્ય અને ગૌણ અક્ષને અનુક્રમે $A$ અને $B$ બિંદુઓમાં છેદે છે. જો $C$ એ ઉપવલયનું કેન્દ્ર હોય,તો ત્રિકોણ $ABC$ નું ક્ષેત્રફળ કેટલું થાય? .............. $sq. \,units$
A
$12$
B
$24$
C
$36$
D
$48$

Solution

(B) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{18} + \frac{y^2}{32} = 1$ છે. અહીં $a^2 = 18$ અને $b^2 = 32$ છે. $b^2 > a^2$ હોવાથી,મુખ્ય અક્ષ $y$-અક્ષ પર છે.
ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ માટે $m$ ઢાળવાળા સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = mx \pm \sqrt{a^2m^2 + b^2}$ છે.
આપેલ ઢાળ $m = -\frac{4}{3}$ માટે,સ્પર્શકનું સમીકરણ $y = -\frac{4}{3}x \pm \sqrt{18(-\frac{4}{3})^2 + 32} = -\frac{4}{3}x \pm 8$ થાય.
ધારો કે $4x + 3y = 24$,જે $\frac{x}{6} + \frac{y}{8} = 1$ તરીકે લખી શકાય.
સ્પર્શક $x$-અક્ષને $A(6, 0)$ અને $y$-અક્ષને $B(0, 8)$ માં છેદે છે. કેન્દ્ર $C(0, 0)$ છે.
ત્રિકોણ $ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} \times 6 \times 8 = 24$ $sq. \,units$ થાય.
220
AdvancedMCQ
જો ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ પરના જે બિંદુઓના ઉત્કેન્દ્રિય ખૂણા $\theta$ અને $\phi$ છે,તેમાંથી પસાર થતી જીવા નાભિમાંથી પસાર થાય,તો $(1 + e) \tan(\frac{\theta}{2}) \tan(\frac{\phi}{2})$ ની કિંમત શું થાય?
A
$e + 1$
B
$e - 1$
C
$1 - e$
D
$0$
221
AdvancedMCQ
ત્રિકોણનો પાયો અને તેની બાકીની બે બાજુઓનો સરવાળો આપેલ હોય,તો તેના અંતઃકેન્દ્રનો બિંદુપથ શું છે?
A
સીધી રેખા
B
વર્તુળ
C
ઉપવલય
D
અતિવલય

Solution

(C) ધારો કે ત્રિકોણનો પાયો $BC$ ની લંબાઈ $2c$ છે જે $x$-અક્ષ પર છે અને તેનું મધ્યબિંદુ ઉગમબિંદુ $(0,0)$ છે.
બાકીની બે બાજુઓનો સરવાળો $AB + AC = 2a$ છે,જ્યાં $a > c$.
શિરોબિંદુઓ $B(-c, 0)$ અને $C(c, 0)$ છે.
ત્રીજા શિરોબિંદુ $A(x, y)$ નો બિંદુપથ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{a^2-c^2} = 1$ ઉપવલય છે.
અંતઃકેન્દ્ર $I(h, k)$ ના યામ $\frac{ax_A + bx_B + cx_C}{a+b+c}$ દ્વારા મળે છે.
નિશ્ચિત પાયો અને બાજુઓના અચળ સરવાળાવાળા ત્રિકોણ માટે,અંતઃકેન્દ્ર $I$ એ ઉપવલયના સમીકરણનું પાલન કરે છે.
આમ,અંતઃકેન્દ્રનો બિંદુપથ ઉપવલય છે.
222
AdvancedMCQ
ઉત્કેન્દ્રિયતા $e$ ધરાવતા ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ પરના ચલ બિંદુ $P$ આગળનો અભિલંબ ઉપવલયના અક્ષોને $Q$ અને $R$ માં મળે છે. તો $QR$ ના મધ્યબિંદુનો બિંદુપથ એક શંકુ છે જેની ઉત્કેન્દ્રિયતા $e'$ છે,તો:
A
$e'$ એ $e$ થી સ્વતંત્ર છે
B
$e' = 1$
C
$e' = e$
D
$e' = 1/e$

Solution

(C) બિંદુ $P(a \cos \theta, b \sin \theta)$ આગળનો અભિલંબ $\frac{ax}{\cos \theta} - \frac{by}{\sin \theta} = a^2 - b^2$ છે.
તે અક્ષોને $Q\left(\frac{(a^2 - b^2) \cos \theta}{a}, 0\right)$ અને $R\left(0, -\frac{(a^2 - b^2) \sin \theta}{b}\right)$ માં મળે છે.
ધારો કે $T(h, k)$ એ $QR$ નું મધ્યબિંદુ છે. તો $2h = \frac{(a^2 - b^2) \cos \theta}{a}$ અને $2k = -\frac{(a^2 - b^2) \sin \theta}{b}$.
$\cos^2 \theta + \sin^2 \theta = 1$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $\frac{4h^2 a^2}{(a^2 - b^2)^2} + \frac{4k^2 b^2}{(a^2 - b^2)^2} = 1$ મળે છે.
બિંદુપથ $\frac{x^2}{\frac{(a^2 - b^2)^2}{4a^2}} + \frac{y^2}{\frac{(a^2 - b^2)^2}{4b^2}} = 1$ છે.
આ એક ઉપવલય છે જેની ઉત્કેન્દ્રિયતા $e'$ એ $e'^2 = 1 - \frac{b^2}{a^2} = e^2$ દ્વારા મળે છે.
આમ,$e' = e$.
223
AdvancedMCQ
એક ઉપવલય (ellipse) દોરવામાં આવ્યું છે જેના મુખ્ય અને ગૌણ અક્ષની લંબાઈ અનુક્રમે $10$ અને $8$ છે. એક નાભિ (focus) ને કેન્દ્ર તરીકે લઈને,એક વર્તુળ દોરવામાં આવે છે જે ઉપવલયને સ્પર્શે છે,અને વર્તુળનો કોઈ પણ ભાગ ઉપવલયની બહાર નથી. વર્તુળની ત્રિજ્યા કેટલી છે?
A
$\sqrt{3}$
B
$2$
C
$2\sqrt{2}$
D
$\sqrt{5}$

Solution

(B) આપેલ છે કે $2a = 10 \Rightarrow a = 5$ અને $2b = 8 \Rightarrow b = 4$.
ઉત્કેન્દ્રતા $e$ માટે,$e^2 = 1 - \frac{b^2}{a^2} = 1 - \frac{16}{25} = \frac{9}{25}$,તેથી $e = \frac{3}{5}$.
નાભિનું કેન્દ્રથી અંતર $ae = 5 \times \frac{3}{5} = 3$ છે.
ધારો કે નાભિ $F(3, 0)$ છે. વર્તુળ જેનું કેન્દ્ર $F$ છે તે ઉપવલયને સ્પર્શે અને સંપૂર્ણપણે તેની અંદર રહે તે માટે,ત્રિજ્યા $r$ એ નાભિથી ઉપવલય સુધીનું લઘુત્તમ અંતર હોવું જોઈએ.
નાભિથી ઉપવલય પરના બિંદુ સુધીનું અંતર $r = a \pm ex$ છે.
લઘુત્તમ અંતર નાભિની સૌથી નજીકના શિરોબિંદુ પર મળે છે,જે $x = a$ છે.
તેથી,$r = a - ae = 5 - 3 = 2$.
Solution diagram
224
AdvancedMCQ
પ્રમાણિત ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ના કેન્દ્રમાંથી તેના બિંદુ,જેનો ઉત્કેન્દ્રિય કોણ $\pi /4$ છે,ત્યાં દોરેલા સ્પર્શક અને અભિલંબ પરના લંબ દ્વારા બનતા લંબચોરસનું ક્ષેત્રફળ શોધો:
A
$\frac{(a^2 - b^2)ab}{a^2 + b^2}$
B
$\frac{a^2 - b^2}{(a^2 + b^2)ab}$
C
$\frac{a^2 - b^2}{ab(a^2 + b^2)}$
D
$\frac{a^2 + b^2}{(a^2 - b^2)ab}$

Solution

(A) ધારો કે ઉપવલય પરનું બિંદુ $P(a \cos \theta, b \sin \theta)$ છે. $\theta = \pi /4$ માટે,$P = (a/\sqrt{2}, b/\sqrt{2})$.
સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{x \cos \theta}{a} + \frac{y \sin \theta}{b} = 1$ છે.
કેન્દ્ર $(0,0)$ થી સ્પર્શકનું લંબ અંતર $p_1 = \frac{ab}{\sqrt{b^2 \cos^2 \theta + a^2 \sin^2 \theta}}$ છે.
$\theta = \pi /4$ માટે,$p_1 = \frac{\sqrt{2} ab}{\sqrt{a^2 + b^2}}$.
અભિલંબનું સમીકરણ $\frac{ax}{\cos \theta} - \frac{by}{\sin \theta} = a^2 - b^2$ છે.
કેન્દ્ર $(0,0)$ થી અભિલંબનું લંબ અંતર $p_2 = \frac{|a^2 - b^2| \sin \theta \cos \theta}{\sqrt{a^2 \sin^2 \theta + b^2 \cos^2 \theta}}$ છે.
$\theta = \pi /4$ માટે,$p_2 = \frac{|a^2 - b^2|}{\sqrt{2} \sqrt{a^2 + b^2}}$.
લંબચોરસનું ક્ષેત્રફળ $p_1 \times p_2 = \frac{ab(a^2 - b^2)}{a^2 + b^2}$ થાય.
Solution diagram
225
AdvancedMCQ
જો $\tan \theta_1 \cdot \tan \theta_2 = -\frac{a^2}{b^2}$ હોય,તો ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ પરના બે બિંદુઓ $\theta_1$ અને $\theta_2$ ને જોડતી જીવા કયા બિંદુએ કાટખૂણો આંતરે છે?
A
નાભિ
B
કેન્દ્ર
C
પ્રધાન અક્ષનું અંત્યબિંદુ
D
ગૌણ અક્ષનું અંત્યબિંદુ

Solution

(B) ધારો કે ઉપવલય પરના બિંદુઓ $P(a \cos \theta_1, b \sin \theta_1)$ અને $Q(a \cos \theta_2, b \sin \theta_2)$ છે.
ઉગમબિંદુ $O(0,0)$ ને $P$ અને $Q$ સાથે જોડતી રેખાઓના ઢાળ $m_1 = \frac{b}{a} \tan \theta_1$ અને $m_2 = \frac{b}{a} \tan \theta_2$ છે.
ઢાળનો ગુણાકાર $m_1 m_2 = \frac{b^2}{a^2} \tan \theta_1 \tan \theta_2$ થાય.
આપેલ છે કે $\tan \theta_1 \tan \theta_2 = -\frac{a^2}{b^2}$,તેથી $m_1 m_2 = \frac{b^2}{a^2} \left(-\frac{a^2}{b^2}\right) = -1$.
ઢાળનો ગુણાકાર $-1$ હોવાથી,રેખાઓ $OP$ અને $OQ$ પરસ્પર લંબ છે,જેનો અર્થ છે કે જીવા $PQ$ કેન્દ્ર $O(0,0)$ પર કાટખૂણો આંતરે છે.
Solution diagram
226
AdvancedMCQ
એક ઉપવલય જેના નાભિઓ $(3, 3)$ અને $(-4, 4)$ પર છે અને જે ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થાય છે,તેની ઉત્કેન્દ્રતા કેટલી હશે?
A
$\frac{3}{7}$
B
$\frac{2}{7}$
C
$\frac{5}{7}$
D
$\frac{3}{5}$

Solution

(C) ધારો કે નાભિઓ $S_1(3, 3)$ અને $S_2(-4, 4)$ છે અને ઉપવલય પરનું બિંદુ $P(0, 0)$ છે.
ઉપવલયની વ્યાખ્યા મુજબ,ઉપવલય પરના કોઈપણ બિંદુથી બે નાભિઓ સુધીના અંતરનો સરવાળો અચળ હોય છે અને તે મુખ્ય અક્ષની લંબાઈ $2a$ જેટલો હોય છે.
$PS_1 = \sqrt{(3-0)^2 + (3-0)^2} = \sqrt{9+9} = \sqrt{18} = 3\sqrt{2}$.
$PS_2 = \sqrt{(-4-0)^2 + (4-0)^2} = \sqrt{16+16} = \sqrt{32} = 4\sqrt{2}$.
આમ,$2a = PS_1 + PS_2 = 3\sqrt{2} + 4\sqrt{2} = 7\sqrt{2}$.
નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2ae = S_1S_2$ છે.
$S_1S_2 = \sqrt{(-4-3)^2 + (4-3)^2} = \sqrt{(-7)^2 + (1)^2} = \sqrt{49+1} = \sqrt{50} = 5\sqrt{2}$.
તેથી,$2ae = 5\sqrt{2}$.
બંને સમીકરણોનો ભાગાકાર કરતા: $e = \frac{2ae}{2a} = \frac{5\sqrt{2}}{7\sqrt{2}} = \frac{5}{7}$.
Solution diagram
227
AdvancedMCQ
આપેલ મુખ્ય અક્ષ $2a$ ધરાવતા ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ $(a > b)$ ના નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ કયા વક્ર પર આવેલા છે?
A
$x^2 = a(a - y)$
B
$x^2 = a(a + y)$
C
$y^2 = a(a + x)$
D
$(A)$ અને $(B)$ બંને

Solution

(D) નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓના યામ $(h, k) = (\pm ae, \pm \frac{b^2}{a})$ છે.
$b^2 = a^2(1 - e^2)$ હોવાથી,$k = \pm \frac{a^2(1 - e^2)}{a} = \pm a(1 - e^2)$ મળે.
$h = \pm ae$ પરથી,$e^2 = \frac{h^2}{a^2}$ મળે.
આ કિંમત $k$ ના સમીકરણમાં મૂકતા:
$k = \pm a(1 - \frac{h^2}{a^2}) = \pm (a - \frac{h^2}{a})$.
ધન ચિહ્ન માટે: $k = a - \frac{h^2}{a} \implies h^2 = a(a - k)$.
ઋણ ચિહ્ન માટે: $k = -(a - \frac{h^2}{a}) = -a + \frac{h^2}{a} \implies h^2 = a(a + k)$.
$(h, k)$ ને $(x, y)$ વડે બદલતા,બિંદુપથ $x^2 = a(a - y)$ અને $x^2 = a(a + y)$ મળે છે.
228
AdvancedMCQ
જો સમાન મુખ્ય અક્ષ $2a$ ધરાવતા પરંતુ ચલિત ગૌણ અક્ષ ધરાવતા ઘણા ઉપવલયો દોરવામાં આવે,તો તેમના નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ આગળના સ્પર્શકો જે નિશ્ચિત બિંદુઓમાંથી પસાર થાય છે તે કયા છે?
A
$(0, a)$
B
$(0, -a)$
C
$(0, 0)$
D
$(A)$ અને $(B)$ બંને

Solution

(D) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે.
નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓના યામ $(\pm ae, \pm \frac{b^2}{a})$ છે.
બિંદુ $(ae, \frac{b^2}{a})$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{x(ae)}{a^2} + \frac{y(b^2/a)}{b^2} = 1$ થાય.
આને સાદું રૂપ આપતા,$\frac{ex}{a} + \frac{y}{a} = 1$,એટલે કે $ex + y = a$ મળે.
$e^2 = 1 - \frac{b^2}{a^2}$ હોવાથી,$e = \sqrt{1 - \frac{b^2}{a^2}}$ થાય.
આમ,સ્પર્શકો $(0, a)$ અને $(0, -a)$ બિંદુઓમાંથી પસાર થાય છે.
229
AdvancedMCQ
ધારો કે $A, B,$ અને $C$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{25} + \frac{y^2}{16} = 1$ પરના ત્રણ બિંદુઓ છે. $A$ અને $C$ ને જોડતી રેખા $x$-અક્ષને સમાંતર છે,અને $B$ એ ગૌણ અક્ષનું અંત્યબિંદુ છે જેનો $y$-યામ ધન છે. $\Delta ABC$ નું મહત્તમ ક્ષેત્રફળ શોધો.
A
$12\sqrt{3}$
B
$20$
C
$15\sqrt{3}$
D
$20\sqrt{3}$

Solution

(C) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{5^2} + \frac{y^2}{4^2} = 1$ છે.
ધારો કે $A$ અને $C$ ના યામ $(-5\cos \theta, -4\sin \theta)$ અને $(5\cos \theta, -4\sin \theta)$ છે,જ્યાં $\theta \in (0, \pi/2)$.
બિંદુ $B$ એ ગૌણ અક્ષનું ધન $y$-યામ ધરાવતું અંત્યબિંદુ છે,તેથી $B = (0, 4)$.
$\Delta ABC$ નો પાયો $AC$ ની લંબાઈ છે,જે $5\cos \theta - (-5\cos \theta) = 10\cos \theta$ છે.
$\Delta ABC$ ની ઊંચાઈ $B(0, 4)$ થી રેખા $y = -4\sin \theta$ સુધીનું લંબ અંતર છે,જે $4 - (-4\sin \theta) = 4(1 + \sin \theta)$ છે.
$\Delta ABC$ નું ક્ષેત્રફળ $S = \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{ઊંચાઈ} = \frac{1}{2} \times (10\cos \theta) \times (4(1 + \sin \theta)) = 20\cos \theta(1 + \sin \theta)$.
$S$ ને મહત્તમ કરવા માટે,$\theta$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા: $\frac{dS}{d\theta} = 20[1 - \sin \theta - 2\sin^2 \theta]$.
$\frac{dS}{d\theta} = 0$ લેતા,$2\sin^2 \theta + \sin \theta - 1 = 0$ મળે,જેના અવયવ $(2\sin \theta - 1)(\sin \theta + 1) = 0$ થાય.
$\theta \in (0, \pi/2)$ હોવાથી,$\sin \theta = 1/2$,એટલે કે $\theta = \pi/6$.
$\sin \theta = 1/2$ અને $\cos \theta = \sqrt{3}/2$ કિંમતો મૂકતા: $S_{\max} = 15\sqrt{3}$.
Solution diagram
230
AdvancedMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{25}+\frac{y^2}{16}=1$ ને સ્પર્શક યામ અક્ષોને $A$ અને $B$ માં છેદે છે,તો ત્રિકોણ $AOB$ (જ્યાં $O$ ઉગમબિંદુ છે) ના પરિકેન્દ્રનો બિંદુપથ શોધો.
A
$\frac{16}{x^2}+\frac{25}{y^2}=1$
B
$16x^2 + 25y^2 = 4$
C
$\frac{25}{x^2}+\frac{16}{y^2}=4$
D
$\frac{25}{x^2}+\frac{16}{y^2}=1$

Solution

(C) ઉપવલય $\frac{x^2}{25}+\frac{y^2}{16}=1$ ના કોઈપણ સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{x \cos \theta}{5} + \frac{y \sin \theta}{4} = 1$ છે.
યામ અક્ષો સાથેના છેદબિંદુઓ $A = (\frac{5}{\cos \theta}, 0)$ અને $B = (0, \frac{4}{\sin \theta})$ છે.
$\triangle AOB$ એ ઉગમબિંદુ $O(0,0)$ પર કાટખૂણો ધરાવતો કાટકોણ ત્રિકોણ હોવાથી,તેનું પરિકેન્દ્ર $(h, k)$ એ કર્ણ $AB$ નું મધ્યબિંદુ છે.
તેથી,$h = \frac{5}{2 \cos \theta}$ અને $k = \frac{4}{2 \sin \theta}$.
આથી $\cos \theta = \frac{5}{2h}$ અને $\sin \theta = \frac{2}{k}$ મળે.
નિત્યસમ $\cos^2 \theta + \sin^2 \theta = 1$ નો ઉપયોગ કરતા,$(\frac{5}{2h})^2 + (\frac{2}{k})^2 = 1$ મળે,જેનું સાદું રૂપ $\frac{25}{4h^2} + \frac{4}{k^2} = 1$ થાય.
બંને બાજુ $4$ વડે ગુણતા,$\frac{25}{h^2} + \frac{16}{k^2} = 4$ મળે.
તેથી,બિંદુપથ $\frac{25}{x^2} + \frac{16}{y^2} = 4$ છે.
231
AdvancedMCQ
જો $C$ એ ઉપવલય $9x^2 + 16y^2 = 144$ નું કેન્દ્ર હોય અને $S$ એ એક નાભિ હોય,તો $CS$ અને પ્રધાન અક્ષનો ગુણોત્તર કેટલો થાય?
A
$\sqrt{7} : 16$
B
$\sqrt{7} : 4$
C
$\sqrt{5} : \sqrt{7}$
D
$\sqrt{7} : 8$

Solution

(D) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ $9x^2 + 16y^2 = 144$ છે.
$144$ વડે ભાગતા,આપણને $\frac{x^2}{16} + \frac{y^2}{9} = 1$ મળે છે.
અહીં,$a^2 = 16$ અને $b^2 = 9$,તેથી $a = 4$ અને $b = 3$.
ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sqrt{1 - \frac{b^2}{a^2}} = \sqrt{1 - \frac{9}{16}} = \sqrt{\frac{7}{16}} = \frac{\sqrt{7}}{4}$.
કેન્દ્ર $C$ એ $(0, 0)$ છે અને નાભિ $S$ એ $(ae, 0) = (4 \times \frac{\sqrt{7}}{4}, 0) = (\sqrt{7}, 0)$ છે.
અંતર $CS = ae = \sqrt{7}$.
પ્રધાન અક્ષની લંબાઈ $2a = 2 \times 4 = 8$ છે.
તેથી,ગુણોત્તર $CS : 2a = \sqrt{7} : 8$ થાય.
232
AdvancedMCQ
જો બિંદુ $P(3 \sin \theta + 4 \cos \theta, 3 \cos \theta - 4 \sin \theta)$ જ્યાં $\theta = \frac{\pi}{8}$ થી ઉપવલય $\frac{x^2}{16} + \frac{y^2}{9} = 1$ પર સ્પર્શકો દોરવામાં આવે,તો સ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો થાય?
A
$\frac{\pi}{8}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\frac{3\pi}{8}$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(D) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{16} + \frac{y^2}{9} = 1$ છે. અહીં $a^2 = 16$ અને $b^2 = 9$ છે.
ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ નું નિયામક વર્તુળ $x^2 + y^2 = a^2 + b^2$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
કિંમતો મૂકતા,નિયામક વર્તુળ $x^2 + y^2 = 16 + 9 = 25$ મળે છે.
હવે,ચકાસો કે બિંદુ $P(x, y)$ નિયામક વર્તુળ પર છે કે નહીં:
$x^2 + y^2 = (3 \sin \theta + 4 \cos \theta)^2 + (3 \cos \theta - 4 \sin \theta)^2 = 9 + 16 = 25$.
બિંદુ $P$ નિયામક વર્તુળ પર હોવાથી,સ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો $\frac{\pi}{2}$ થાય.
233
DifficultMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{16} + \frac{y^2}{81} = 1$ ના કોઈપણ સ્પર્શક અને યામ અક્ષો દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ન્યૂનતમ ક્ષેત્રફળ કેટલું થાય?
A
$26$
B
$12$
C
$18$
D
$36$

Solution

(D) ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ માટે,બિંદુ $(a \cos \theta, b \sin \theta)$ પરના સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{x}{a} \cos \theta + \frac{y}{b} \sin \theta = 1$ છે.
યામ અક્ષો પરના અંતઃખંડો $x = \frac{a}{\cos \theta}$ અને $y = \frac{b}{\sin \theta}$ છે.
સ્પર્શક અને અક્ષો દ્વારા બનતા ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $\Delta = \frac{1}{2} |x \cdot y| = \frac{1}{2} \left| \frac{ab}{\sin \theta \cos \theta} \right| = \left| \frac{ab}{\sin 2\theta} \right|$ છે.
$\sin 2\theta$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય $1$ હોવાથી,ન્યૂનતમ ક્ષેત્રફળ $ab$ થાય.
અહીં,$a^2 = 16 \implies a = 4$ અને $b^2 = 81 \implies b = 9$.
તેથી,ન્યૂનતમ ક્ષેત્રફળ $4 \times 9 = 36$ છે.
234
AdvancedMCQ
ઉપવલય $(3x - 9)^2 + 9y^2 = (\sqrt{2}x + y + 1)^2$ ના નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર કેટલું છે?
A
$(3\sqrt{2} - 1)$
B
$\frac{3\sqrt{2} + 1}{\sqrt{3}}$
C
$(3\sqrt{2} + 1)$
D
$\frac{3\sqrt{2} + 1}{4\sqrt{3}}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ $(3(x-3))^2 + 9y^2 = (\sqrt{2}x + y + 1)^2$ છે.
$9$ વડે ભાગતા,$(x-3)^2 + y^2 = \frac{1}{9}(\sqrt{2}x + y + 1)^2$ મળે.
આ $SP^2 = e^2 PM^2$ સ્વરૂપમાં છે,જ્યાં $S(3, 0)$ નાભિ છે અને નિયામિકા $\sqrt{2}x + y + 1 = 0$ છે.
અહીં,$e^2 = \frac{1}{3}$ અને $e = \frac{1}{\sqrt{3}}$ મળે છે.
નાભિ અને નિયામિકા વચ્ચેનું અંતર $\frac{a}{e} - ae = \frac{3\sqrt{2} + 1}{\sqrt{3}}$ છે.
તેથી,$a = \frac{3\sqrt{2} + 1}{2}$ મળે.
નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2ae = \frac{3\sqrt{2} + 1}{\sqrt{3}}$ થાય.
235
AdvancedMCQ
બિંદુ $(2, 3)$ માંથી ઉપવલય $5x^2 + 9y^2 = 32$ પર કેટલા વાસ્તવિક સ્પર્શકો દોરી શકાય?
A
$2$
B
$1$
C
$0$
D
$3$

Solution

(A) ઉપવલયનું સમીકરણ $5x^2 + 9y^2 = 32$ છે,જેને $5x^2 + 9y^2 - 32 = 0$ તરીકે લખી શકાય.
ધારો કે $S(x, y) = 5x^2 + 9y^2 - 32$.
બિંદુ $(2, 3)$ ને $S(x, y)$ માં મૂકતા:
$S(2, 3) = 5(2)^2 + 9(3)^2 - 32 = 5(4) + 9(9) - 32 = 20 + 81 - 32 = 69$.
અહીં $S(2, 3) = 69 > 0$ હોવાથી,બિંદુ $(2, 3)$ ઉપવલયની બહાર આવેલું છે.
કોઈપણ બિંદુ જે ઉપવલયની બહાર હોય,ત્યાંથી ઉપવલય પર બરાબર બે વાસ્તવિક સ્પર્શકો દોરી શકાય છે.
236
DifficultMCQ
ગ્રહ $M$ તેના સૂર્ય $S$ ની આસપાસ લંબગોળ કક્ષામાં ફરે છે,જેમાં સૂર્ય એક નાભિ પર છે. જ્યારે $M$ એ $S$ ની સૌથી નજીક હોય છે,ત્યારે તે $2$ એકમ દૂર હોય છે. જ્યારે $M$ એ $S$ થી સૌથી દૂર હોય છે,ત્યારે તે $18$ એકમ દૂર હોય છે. જો $S$ એ ઉગમબિંદુ $(0, 0)$ પર હોય અને બીજી નાભિ ઋણ $y$-અક્ષ પર હોય,તો ગ્રહ $M$ ની લંબગોળ કક્ષાનું સમીકરણ શોધો.
A
$\frac{x^2}{36} + \frac{(y - 8)^2}{100} = 1$
B
$\frac{x^2}{36} + \frac{(y + 8)^2}{100} = 1$
C
$\frac{x^2}{64} + \frac{(y - 8)^2}{100} = 1$
D
$\frac{x^2}{64} + \frac{(y + 8)^2}{100} = 1$

Solution

(B) ધારો કે મુખ્ય અક્ષ $y$-અક્ષ પર છે. સૌથી નજીકના બિંદુ અને સૌથી દૂરના બિંદુ વચ્ચેનું અંતર એ મુખ્ય અક્ષની લંબાઈ છે,$2b = 2 + 18 = 20$,તેથી $b = 10$.
લંબગોળનું કેન્દ્ર $(0, -8)$ પર છે કારણ કે નાભિ $(0, 0)$ થી સૌથી નજીકના બિંદુ $(0, 2)$ સુધીનું અંતર $2$ છે,અને સૌથી દૂરના બિંદુ $(0, -18)$ સુધીનું અંતર $18$ છે. કેન્દ્ર એ મુખ્ય અક્ષનું મધ્યબિંદુ છે,જે $(0, \frac{2 + (-18)}{2}) = (0, -8)$ છે.
કેન્દ્ર $(0, -8)$ થી નાભિ $(0, 0)$ સુધીનું અંતર $c = 8$ છે.
$c^2 = b^2 - a^2$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $8^2 = 10^2 - a^2$ મળે છે,તેથી $64 = 100 - a^2$,જે $a^2 = 36$ આપે છે,તેથી $a = 6$.
કેન્દ્ર $(h, k) = (0, -8)$ અને $y$-અક્ષ પર મુખ્ય અક્ષ ધરાવતા લંબગોળનું સમીકરણ $\frac{(x - h)^2}{a^2} + \frac{(y - k)^2}{b^2} = 1$ છે.
કિંમતો મૂકતા,આપણને $\frac{x^2}{36} + \frac{(y + 8)^2}{100} = 1$ મળે છે.
Solution diagram
237
MediumMCQ
એક ઉપવલયમાં,તેના નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $6$ છે અને ગૌણ અક્ષ $8$ છે. તો તેની ઉત્કેન્દ્રતા કેટલી થાય?
A
$\frac{3}{5}$
B
$\frac{1}{2}$
C
$\frac{4}{5}$
D
$\frac{1}{\sqrt{5}}$

Solution

(A) ઉપવલયના નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2ae = 6$ છે,જેનો અર્થ છે કે $ae = 3$.
ગૌણ અક્ષની લંબાઈ $2b = 8$ છે,જેનો અર્થ છે કે $b = 4$.
સંબંધ $b^2 = a^2(1 - e^2)$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને મળે છે $b^2 = a^2 - a^2e^2$.
$b = 4$ અને $ae = 3$ ની કિંમતો મૂકતા:
$4^2 = a^2 - 3^2$
$16 = a^2 - 9$
$a^2 = 25$,તેથી $a = 5$.
$ae = 3$ અને $a = 5$ હોવાથી,ઉત્કેન્દ્રતા $e = \frac{ae}{a} = \frac{3}{5}$ થાય.
238
AdvancedMCQ
જો $\frac{\sqrt{3}}{a}x + \frac{1}{b}y = 2$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ને સ્પર્શતું હોય,તો તેનો ઉત્કેન્દ્રિય કોણ $\theta$ કેટલો થાય? ................ $^o$
A
$30$
B
$45$
C
$60$
D
$90$

Solution

(A) ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ના ઉત્કેન્દ્રિય કોણ $\theta$ વાળા બિંદુએ સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{x \cos \theta}{a} + \frac{y \sin \theta}{b} = 1$ છે.
આપેલ રેખાનું સમીકરણ $\frac{\sqrt{3}}{a}x + \frac{1}{b}y = 2$ છે.
આ સમીકરણને $2$ વડે ભાગતા,$\frac{\sqrt{3}}{2a}x + \frac{1}{2b}y = 1$ મળે.
આને પ્રમાણિત સ્પર્શકના સમીકરણ $\frac{x \cos \theta}{a} + \frac{y \sin \theta}{b} = 1$ સાથે સરખાવતા:
$\cos \theta = \frac{\sqrt{3}}{2}$ અને $\sin \theta = \frac{1}{2}$.
તેથી,$\theta = 30^{\circ}$.
239
AdvancedMCQ
જો ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ ના નાભિલંબના એક અંત્યબિંદુ આગળનો અભિલંબ ગૌણ અક્ષના એક અંત્યબિંદુમાંથી પસાર થતો હોય,તો:
A
$e^4 - e^2 + 1 = 0$
B
$e^2 - e - 1 = 0$
C
$e^2 + e + 1 = 0$
D
$e^4 + e^2 - 1 = 0$

Solution

(D) નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ $(\pm ae, \pm b^2/a)$ છે.
ઉપવલય પરના બિંદુ $(x_1, y_1)$ આગળ અભિલંબનું સમીકરણ $\frac{a^2 x}{x_1} - \frac{b^2 y}{y_1} = a^2 - b^2$ છે.
બિંદુ $(ae, b^2/a)$ માટે અભિલંબનું સમીકરણ $x - ey = ae^3$ મળે છે.
જો અભિલંબ $(0, -b)$ માંથી પસાર થાય,તો $0 + eb = ae^3 \implies b = ae^2$ મળે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા $b^2 = a^2 e^4 \implies a^2(1 - e^2) = a^2 e^4 \implies 1 - e^2 = e^4 \implies e^4 + e^2 - 1 = 0$.
240
MediumMCQ
ઉપવલય $\frac{x^2}{9} + \frac{y^2}{4} = 1$ ના બે પરસ્પર લંબ સ્પર્શકોના છેદબિંદુનો બિંદુપથ શું છે?
A
$x^2 + y^2 = 4$
B
$x^2 + y^2 = 9$
C
$x^2 + y^2 = 13$
D
$x^2 + y^2 = 5$

Solution

(C) ઉપવલયના બે પરસ્પર લંબ સ્પર્શકોના છેદબિંદુનો બિંદુપથ એ તેનું નિયામક વર્તુળ (director circle) છે.
ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ માટે નિયામક વર્તુળનું સમીકરણ $x^2 + y^2 = a^2 + b^2$ છે.
આપેલ ઉપવલય $\frac{x^2}{9} + \frac{y^2}{4} = 1$ માટે,$a^2 = 9$ અને $b^2 = 4$ છે.
આ કિંમતો સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $x^2 + y^2 = 9 + 4$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $x^2 + y^2 = 13$ થાય છે.
241
MediumMCQ
જેના અક્ષો યામ અક્ષો હોય તેવા ઉપવલયનું સમીકરણ શોધો,જેની નાભિલંબની લંબાઈ $4$ અને નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $4 \sqrt{2}$ છે.
A
$x^2 + 2y^2 = 24$
B
$2x^2 + y^2 = 24$
C
$x^2 + 2y^2 = 16$
D
$2x^2 + y^2 = 16$

Solution

(C) આપેલ છે,નાભિલંબની લંબાઈ = $\frac{2b^2}{a} = 4$,તેથી $b^2 = 2a$.
નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર = $2ae = 4\sqrt{2}$,તેથી $ae = 2\sqrt{2}$.
આપણે જાણીએ છીએ કે $b^2 = a^2(1 - e^2) = a^2 - a^2e^2$.
$b^2 = 2a$ અને $ae = 2\sqrt{2}$ (તેથી $a^2e^2 = 8$) મૂકતા:
$2a = a^2 - 8$
$a^2 - 2a - 8 = 0$
$(a - 4)(a + 2) = 0$.
$a > 0$ હોવાથી,$a = 4$ મળે.
તેથી $b^2 = 2(4) = 8$.
ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે,જે $\frac{x^2}{16} + \frac{y^2}{8} = 1$ થાય.
$16$ વડે ગુણતા,આપણને $x^2 + 2y^2 = 16$ મળે છે.
242
AdvancedMCQ
$(3, 1)$ અને $(1, 1)$ પર નાભિ ધરાવતું ઉપવલય $(1, 3)$ બિંદુમાંથી પસાર થાય છે,તો તેની ઉત્કેન્દ્રતા કેટલી થાય?
A
$\sqrt{2} - 1$
B
$\sqrt{3} - 1$
C
$\frac{1}{2}(\sqrt{2} - 1)$
D
$\frac{1}{2}(\sqrt{3} - 1)$

Solution

(A) ધારો કે નાભિઓ $S(3, 1)$ અને $S'(1, 1)$ છે,અને ઉપવલય પરનું બિંદુ $P(1, 3)$ છે.
અંતર $PS = \sqrt{(3-1)^2 + (1-3)^2} = 2\sqrt{2}$.
અંતર $PS' = \sqrt{(1-1)^2 + (1-3)^2} = 2$.
ઉપવલયની વ્યાખ્યા મુજબ,$PS + PS' = 2a$.
$2a = 2\sqrt{2} + 2 \Rightarrow a = \sqrt{2} + 1$.
નાભિઓ વચ્ચેનું અંતર $2ae = SS' = 2$.
તેથી,$ae = 1$.
$a = \sqrt{2} + 1$ મૂકતા,$e = \frac{1}{\sqrt{2} + 1} = \sqrt{2} - 1$ મળે છે.
243
AdvancedMCQ
બિંદુ $A(8, 0)$ માંથી ઉપવલય $\frac{x^2}{32} + \frac{y^2}{8} = 1$ પર એક સ્પર્શક દોરવામાં આવે છે જે ઉપવલયને બિંદુ $P$ પર સ્પર્શે છે. જો $P$ આગળનો અભિલંબ ઉપવલયની મુખ્ય અક્ષને બિંદુ $B$ માં મળે,તો લંબાઈ $BC$ કેટલી થાય? (જ્યાં $C$ એ ઉપવલયનું કેન્દ્ર છે) - ............ $units$
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(C) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{32} + \frac{y^2}{8} = 1$ છે.
$\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ સાથે સરખાવતા,$a^2 = 32$ અને $b^2 = 8$ મળે.
કેન્દ્ર $C$ એ $(0, 0)$ છે.
બિંદુ $A$ એ $(8, 0)$ છે,જે મુખ્ય અક્ષ પર આવેલું છે.
ઉપવલય માટે,બિંદુ $P$ આગળના અભિલંબ અને મુખ્ય અક્ષના છેદબિંદુ $B$ માટેનો ગુણધર્મ $CB \cdot CA = a^2 - b^2$ છે.
અહીં,$CA = 8$,$a^2 = 32$,અને $b^2 = 8$.
કિંમતો મુકતા: $CB \cdot 8 = 32 - 8$.
$CB \cdot 8 = 24$.
$CB = \frac{24}{8} = 3 \text{ units}$.
244
AdvancedMCQ
ઉપવલય $(x-3)^2 + (y-4)^2 = \frac{y^2}{9} + 16$ ની ઉત્કેન્દ્રતા - છે.
A
$\frac{\sqrt{3}}{2}$
B
$\frac{1}{3}$
C
$\frac{1}{3\sqrt{2}}$
D
$\frac{1}{\sqrt{3}}$

Solution

(B) આપેલ સમીકરણ: $(x-3)^2 + (y-4)^2 = \frac{y^2}{9} + 16$
પદોનું વિસ્તરણ કરતા: $(x-3)^2 + y^2 - 8y + 16 = \frac{y^2}{9} + 16$
$(x-3)^2 + y^2 - \frac{y^2}{9} - 8y = 0$
$(x-3)^2 + \frac{8y^2}{9} - 8y = 0$
$9$ વડે ગુણતા: $9(x-3)^2 + 8y^2 - 72y = 0$
$y$ માટે પૂર્ણવર્ગ બનાવતા: $9(x-3)^2 + 8(y - \frac{9}{2})^2 = 162$
$162$ વડે ભાગતા: $\frac{(x-3)^2}{18} + \frac{(y - \frac{9}{2})^2}{\frac{81}{4}} = 1$
અહીં,$a^2 = \frac{81}{4}$ અને $b^2 = 18$
ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sqrt{1 - \frac{b^2}{a^2}} = \sqrt{1 - \frac{72}{81}} = \sqrt{\frac{9}{81}} = \frac{1}{3}$
245
AdvancedMCQ
$x = 5(\cos t + \sin t)$ અને $y = 3(\cos t - \sin t)$ દ્વારા દર્શાવેલ વક્ર (જ્યાં $t$ એક પ્રાચલ છે) કયો છે?
A
બે સીધી રેખાઓની જોડી
B
પરવલય
C
ઉપવલય
D
અતિવલય

Solution

(C) આપેલ સમીકરણો $x = 5(\cos t + \sin t)$ અને $y = 3(\cos t - \sin t)$ છે.
સહગુણકો વડે ભાગતા,$\frac{x}{5} = \cos t + \sin t$ અને $\frac{y}{3} = \cos t - \sin t$ મળે.
બંને સમીકરણોનો વર્ગ કરતા:
$(\frac{x}{5})^2 = (\cos t + \sin t)^2 = 1 + \sin(2t)$.
$(\frac{y}{3})^2 = (\cos t - \sin t)^2 = 1 - \sin(2t)$.
આ બંનેનો સરવાળો કરતા:
$(\frac{x}{5})^2 + (\frac{y}{3})^2 = 2$.
આમ,$\frac{x^2}{25} + \frac{y^2}{9} = 2$,જે એક ઉપવલય દર્શાવે છે.
246
AdvancedMCQ
ઉપવલય $3x^2 + 4y^2 = 12$ ના નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓ આગળના સ્પર્શકો દ્વારા બનતા સમબાજુ ચતુષ્કોણનું ક્ષેત્રફળ ($sq. \ units$ માં) શોધો:
A
$8$
B
$12$
C
$14$
D
$16$

Solution

(D) આપેલ ઉપવલયનું સમીકરણ $3x^2 + 4y^2 = 12$ છે,જેને $\frac{x^2}{4} + \frac{y^2}{3} = 1$ તરીકે લખી શકાય.
અહીં,$a^2 = 4$ અને $b^2 = 3$. ઉત્કેન્દ્રતા $e = \sqrt{1 - \frac{3}{4}} = \frac{1}{2}$ મળે.
નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓના યામ $(\pm ae, \pm \frac{b^2}{a}) = (\pm 1, \pm \frac{3}{2})$ છે.
$(x_1, y_1)$ આગળ સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{xx_1}{a^2} + \frac{yy_1}{b^2} = 1$ છે. $(1, \frac{3}{2})$ માટે,સ્પર્શક $\frac{x}{4} + \frac{y}{2} = 1$ એટલે કે $x + 2y = 4$ મળે.
સંમિતિને કારણે,ચાર સ્પર્શકો $x \pm 2y = \pm 4$ છે.
આ રેખાઓ $(4, 0), (0, 2), (-4, 0)$ અને $(0, -2)$ શિરોબિંદુઓ ધરાવતો સમબાજુ ચતુષ્કોણ બનાવે છે.
સમબાજુ ચતુષ્કોણનું ક્ષેત્રફળ $= \frac{1}{2} \times 8 \times 4 = 16 \ sq. \ units$ થાય.
Solution diagram
247
DifficultMCQ
જો ઉપવલય (ellipse) ના નાભિલંબ (latus rectum) ના અંત્યબિંદુઓ એક ચોરસના શિરોબિંદુઓ હોય,તો ઉપવલયની ઉત્કેન્દ્રતા (eccentricity) કેટલી થશે?
A
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
B
$\frac{\sqrt{5} + 1}{4}$
C
$\frac{\sqrt{5} - 1}{4}$
D
$\frac{\sqrt{5} - 1}{2}$

Solution

(D) ધારો કે ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ છે,જ્યાં $a > b$.
નાભિલંબના અંત્યબિંદુઓના યામ $(ae, \frac{b^2}{a})$ અને $(ae, -\frac{b^2}{a})$ છે.
આ બિંદુઓ ચોરસના શિરોબિંદુઓ હોવાથી,તેમની વચ્ચેનું અંતર $2 \times \frac{b^2}{a} = 2ae$ થાય.
$\frac{b^2}{a} = ae$.
$b^2 = a^2(1 - e^2)$ મૂકતા,$a(1 - e^2) = ae \Rightarrow 1 - e^2 = e$.
$e^2 + e - 1 = 0$.
દ્વિઘાત સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા,$e = \frac{\sqrt{5} - 1}{2}$ મળે છે.
248
DifficultMCQ
જો બિંદુ $(2 + 13 \cos \theta, 3 + 13 \sin \theta)$ માંથી ઉપવલય $\frac{(x-2)^2}{25} + \frac{(y-3)^2}{144} = 1$ પર સ્પર્શકો દોરવામાં આવે,તો તેમની વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો થાય?
A
$\frac{\pi}{6}$
B
$\frac{\pi}{3}$
C
$\frac{\pi}{2}$
D
$\frac{2\pi}{3}$

Solution

(C) આપેલ ઉપવલય $\frac{(x-2)^2}{25} + \frac{(y-3)^2}{144} = 1$ છે.
અહીં $a^2 = 25$ અને $b^2 = 144$ છે.
ઉપવલયના નિયામક વર્તુળનું સમીકરણ $(x-h)^2 + (y-k)^2 = a^2 + b^2$ છે.
કિંમતો મૂકતા,નિયામક વર્તુળનું સમીકરણ $(x-2)^2 + (y-3)^2 = 169 = 13^2$ મળે છે.
આપેલ બિંદુ $(2 + 13 \cos \theta, 3 + 13 \sin \theta)$ આ નિયામક વર્તુળ પર આવેલું છે.
તેથી,આ બિંદુમાંથી દોરેલા સ્પર્શકો પરસ્પર લંબ હોય છે.
આમ,સ્પર્શકો વચ્ચેનો ખૂણો $\frac{\pi}{2}$ છે.
249
AdvancedMCQ
બિંદુ $C(0, \lambda)$ માંથી ઉપવલય $x^2 + 2y^2 = 4$ પર બે સ્પર્શકો દોરવામાં આવે છે,જે મુખ્ય અક્ષને $A$ અને $B$ માં છેદે છે. જો $\Delta ABC$ નું ક્ષેત્રફળ ન્યૂનતમ હોય,તો $\lambda$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$\sqrt{2}$
B
$2$
C
$2\sqrt{2}$
D
$8$

Solution

(B) ઉપવલયનું સમીકરણ $\frac{x^2}{4} + \frac{y^2}{2} = 1$ છે. અહીં $a^2 = 4$ અને $b^2 = 2$ છે.
સ્પર્શબિંદુ $P(2\cos\theta, \sqrt{2}\sin\theta)$ લો.
સ્પર્શકનું સમીકરણ $\frac{x\cos\theta}{2} + \frac{y\sin\theta}{\sqrt{2}} = 1$ થાય.
આ સ્પર્શક $C(0, \lambda)$ માંથી પસાર થતો હોવાથી,$\sin\theta = \frac{\sqrt{2}}{\lambda}$ મળે.
સ્પર્શક મુખ્ય અક્ષ $(y=0)$ ને $A$ માં છેદે છે,તેથી $x_A = \frac{2}{\cos\theta}$ મળે.
$\Delta ABC$ નો પાયો $AB = \frac{4}{\cos\theta}$ અને ઊંચાઈ $\lambda$ છે.
ક્ષેત્રફળ $S = \frac{2\lambda}{\cos\theta} = \frac{2\lambda^2}{\sqrt{\lambda^2 - 2}}$ મળે.
ન્યૂનતમ ક્ષેત્રફળ માટે $\lambda^2 = 4$ લેતા,$\lambda = 2$ મળે છે.
Solution diagram
250
AdvancedMCQ
જો $P$ એ ઉપવલય $\frac{x^2}{a^2} + \frac{y^2}{b^2} = 1$ (જ્યાં $a > b$) પર પ્રથમ ચરણમાં આવેલું હોય,અને $P$ આગળ દોરેલ સ્પર્શક અને અભિલંબ મુખ્ય અક્ષને અનુક્રમે $T$ અને $N$ બિંદુઓમાં મળે,તો $\frac{(\left| F_2N \right| + \left| F_1N \right|)(\left| F_2T \right| - \left| F_1T \right|)}{(\left| F_2N \right| - \left| F_1N \right|)(\left| F_2T \right| + \left| F_1T \right|)}$ ની કિંમત કેટલી થાય? (જ્યાં $F_1$ અને $F_2$ એ નાભિઓ $(ae, 0)$ અને $(-ae, 0)$ છે).
A
$1$
B
$2a$
C
$2b$
D
$\frac{a}{e}$

Solution

(A) ધારો કે $PF_1 = r_1$ અને $PF_2 = r_2$. $P$ આગળનો સ્પર્શક એ $\angle F_1PF_2$ નો બહિષ્કોણ દ્વિભાજક છે,અને $P$ આગળનો અભિલંબ એ $\angle F_1PF_2$ નો અંતઃકોણ દ્વિભાજક છે.
કોણ દ્વિભાજક પ્રમેય મુજબ,$P$ આગળનો સ્પર્શક રેખાખંડ $F_1F_2$ ને $r_2 : r_1$ ના ગુણોત્તરમાં બાહ્ય રીતે વિભાજિત કરે છે,તેથી $\frac{\left| F_2T \right|}{\left| F_1T \right|} = \frac{r_2}{r_1}$.
$P$ આગળનો અભિલંબ રેખાખંડ $F_1F_2$ ને $r_2 : r_1$ ના ગુણોત્તરમાં આંતરિક રીતે વિભાજિત કરે છે,તેથી $\frac{\left| F_2N \right|}{\left| F_1N \right|} = \frac{r_2}{r_1}$.
આમ,$\frac{\left| F_2N \right|}{\left| F_1N \right|} = \frac{\left| F_2T \right|}{\left| F_1T \right|} = \frac{r_2}{r_1}$.
બંને ગુણોત્તરો પર યોગ-વિયોગ (componendo and dividendo) લેતા:
$\frac{\left| F_2N \right| + \left| F_1N \right|}{\left| F_2N \right| - \left| F_1N \right|} = \frac{r_2 + r_1}{r_2 - r_1}$ અને $\frac{\left| F_2T \right| - \left| F_1T \right|}{\left| F_2T \right| + \left| F_1T \right|} = \frac{r_2 - r_1}{r_2 + r_1}$.
આ બંને પદોનો ગુણાકાર કરતા:
$\left( \frac{\left| F_2N \right| + \left| F_1N \right|}{\left| F_2N \right| - \left| F_1N \right|} \right) \left( \frac{\left| F_2T \right| - \left| F_1T \right|}{\left| F_2T \right| + \left| F_1T \right|} \right) = \left( \frac{r_2 + r_1}{r_2 - r_1} \right) \left( \frac{r_2 - r_1}{r_2 + r_1} \right) = 1$.
Solution diagram

10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola — Ellipse · Frequently Asked Questions

1Are these 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a 10-2. Parabola, Ellipse, Hyperbola Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.