Gujarati

Inverse Function Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Relation and Function · Inverse Function

144+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 49 of 144 questions in Gujarati

1
MediumMCQ
ધારો કે $A = \{1, 2, 3\}$ અને $B = \{1, 3, 5\}$. એક સંબંધ $R: A \to B$ એ $R = \{(1, 3), (1, 5), (2, 1)\}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે. તો ${R^{-1}}$ નીચેનામાંથી કયું છે?
A
$\{(1, 2), (3, 1), (1, 3), (1, 5)\}$
B
$\{(1, 2), (3, 1), (2, 1)\}$
C
$\{(3, 1), (5, 1), (1, 2)\}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) વ્યસ્ત સંબંધ ${R^{-1}}$ એ તમામ ક્રમયુક્ત જોડીઓ $(y, x)$ નો સમૂહ છે જે માટે $(x, y) \in R$ થાય.
આપેલ છે કે $R = \{(1, 3), (1, 5), (2, 1)\}$.
$R$ માંની દરેક ક્રમયુક્ત જોડીના ઘટકોની અદલાબદલી કરતા આપણને મળે છે:
$(1, 3) \to (3, 1)$
$(1, 5) \to (5, 1)$
$(2, 1) \to (1, 2)$
તેથી,${R^{-1}} = \{(3, 1), (5, 1), (1, 2)\}$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
2
EasyMCQ
જો $y = f(x) = \frac{ax + b}{cx - a}$ હોય,તો $x$ કોના બરાબર છે?
A
$1/f(x)$
B
$1/f(y)$
C
$yf(x)$
D
$f(y)$

Solution

(D) આપેલ વિધેય $y = f(x) = \frac{ax + b}{cx - a}$ છે.
$x$ ને $y$ ના સ્વરૂપમાં મેળવવા માટે,આપણે નીચેના પગલાં અનુસરીએ છીએ:
$y(cx - a) = ax + b$
$cxy - ay = ax + b$
$cxy - ax = ay + b$
$x(cy - a) = ay + b$
$x = \frac{ay + b}{cy - a}$
કારણ કે $f(x) = \frac{ax + b}{cx - a}$,તેથી $x$ ને $y$ દ્વારા બદલતા આપણને $f(y) = \frac{ay + b}{cy - a}$ મળે છે.
તેથી,$x = f(y)$.
3
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધેય વ્યસ્ત સંપન્ન (invertible) છે?
A
$f(x) = 2^x$
B
$f(x) = x^3 - x$
C
$f(x) = x^2$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) વિધેય $f: A \to B$ વ્યસ્ત સંપન્ન ત્યારે જ કહેવાય જો તે એક-એક (one-one) અને વ્યાપ્ત (onto) હોય,એટલે કે તે બાયજેક્શન (bijection) હોય.
$1$. $f(x) = 2^x$ માટે,જો આપણે પ્રદેશ $\mathbb{R}$ અને સહપ્રદેશ $(0, \infty)$ લઈએ,તો વિધેય સતત વધતું વિધેય છે (એક-એક) અને તમામ ધન વાસ્તવિક કિંમતોને આવરી લે છે (વ્યાપ્ત). તેથી,તે વ્યસ્ત સંપન્ન છે.
$2$. $f(x) = x^3 - x$ માટે,વિકલન $f'(x) = 3x^2 - 1$ એ $x = \pm \frac{1}{\sqrt{3}}$ આગળ ચિહ્ન બદલે છે,તેથી તે $\mathbb{R}$ પર એક-એક નથી.
$3$. $f(x) = x^2$ માટે,$f(1) = f(-1) = 1$ થાય છે,તેથી તે એક-એક નથી.
તેથી,$f(x) = 2^x$ એ સાચો જવાબ છે.
4
EasyMCQ
જો $y = f(x) = \frac{x + 2}{x - 1}$ હોય,તો $x = $
A
$f(y)$
B
$2f(y)$
C
$\frac{1}{f(y)}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) આપેલ વિધેય $y = \frac{x + 2}{x - 1}$ છે.
$y$ ના પદમાં $x$ શોધવા માટે,આપણે નીચેના પગલાં અનુસરીએ છીએ:
$y(x - 1) = x + 2$
$yx - y = x + 2$
$yx - x = y + 2$
$x(y - 1) = y + 2$
$x = \frac{y + 2}{y - 1}$
કારણ કે $f(y) = \frac{y + 2}{y - 1}$ છે,તેથી આપણે કહી શકીએ કે $x = f(y)$.
5
EasyMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધેય પોતાનું પ્રતિવિધેય (inverse) છે?
A
$f(x) = \frac{1 - x}{1 + x}$
B
$f(x) = 5^{\log x}$
C
$f(x) = 2^{x(x - 1)}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) વિધેય $f$ એ પોતાનું પ્રતિવિધેય છે જો તેના પ્રદેશના તમામ $x$ માટે $f(f(x)) = x$ થાય.
વિકલ્પ $A$ માટે,ધારો કે $f(x) = \frac{1 - x}{1 + x}$.
તેથી $f(f(x)) = f\left(\frac{1 - x}{1 + x}\right) = \frac{1 - \left(\frac{1 - x}{1 + x}\right)}{1 + \left(\frac{1 - x}{1 + x}\right)}$.
અંશ અને છેદને $(1 + x)$ વડે ગુણતા,આપણને મળે છે:
$f(f(x)) = \frac{(1 + x) - (1 - x)}{(1 + x) + (1 - x)} = \frac{1 + x - 1 + x}{1 + x + 1 - x} = \frac{2x}{2} = x$.
કારણ કે $f(f(x)) = x$,તેથી વિધેય $f(x) = \frac{1 - x}{1 + x}$ એ પોતાનું પ્રતિવિધેય છે.
6
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = \frac{e^x - e^{-x}}{e^x + e^{-x}} + 2$ નું પ્રતિવિધેય શું થાય?
A
$\log_e \left( \frac{x - 2}{x - 1} \right)^{1/2}$
B
$\log_e \left( \frac{x - 1}{3 - x} \right)^{1/2}$
C
$\log_e \left( \frac{x}{2 - x} \right)^{1/2}$
D
$\log_e \left( \frac{x - 1}{x + 1} \right)^{-2}$

Solution

(B) ધારો કે $y = f(x) = \frac{e^x - e^{-x}}{e^x + e^{-x}} + 2$.
અંશ અને છેદને $e^x$ વડે ગુણતા:
$y = \frac{e^{2x} - 1}{e^{2x} + 1} + 2$.
બંને બાજુથી $2$ બાદ કરતા:
$y - 2 = \frac{e^{2x} - 1}{e^{2x} + 1}$.
ધારો કે $u = e^{2x}$. તો $y - 2 = \frac{u - 1}{u + 1}$.
$(y - 2)(u + 1) = u - 1$
$yu + y - 2u - 2 = u - 1$
$u(y - 2 - 1) = -1 - y + 2$
$u(y - 3) = 1 - y$
$u = \frac{1 - y}{y - 3} = \frac{y - 1}{3 - y}$.
કારણ કે $u = e^{2x}$,તેથી $e^{2x} = \frac{y - 1}{3 - y}$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા:
$2x = \log_e \left( \frac{y - 1}{3 - y} \right)$
$x = \frac{1}{2} \log_e \left( \frac{y - 1}{3 - y} \right) = \log_e \left( \frac{y - 1}{3 - y} \right)^{1/2}$.
આમ,પ્રતિવિધેય $f^{-1}(x) = \log_e \left( \frac{x - 1}{3 - x} \right)^{1/2}$ છે.
7
DifficultMCQ
જો વિધેય $f:[1, \infty) \to [1, \infty)$ એ $f(x) = 2^{x(x - 1)}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત હોય,તો $f^{-1}(x)$ શું થાય?
A
$(\frac{1}{2})^{x(x - 1)}$
B
$\frac{1}{2}(1 + \sqrt{1 + 4\log_2 x})$
C
$\frac{1}{2}(1 - \sqrt{1 + 4\log_2 x})$
D
વ્યાખ્યાયિત નથી

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = 2^{x(x - 1)}$.
પ્રતિવિધેય શોધવા માટે,ધારો કે $y = f(x) = 2^{x(x - 1)}$.
બંને બાજુ $\log_2$ લેતા,આપણને $\log_2 y = x(x - 1)$ મળે છે.
આ દ્વિઘાત સમીકરણ $x^2 - x - \log_2 y = 0$ માં ફેરવાય છે.
દ્વિઘાત સૂત્ર $x = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા,$x = \frac{1 \pm \sqrt{1 + 4\log_2 y}}{2}$ મળે છે.
વિધેય $f$ નો પ્રદેશ $[1, \infty)$ હોવાથી,$x \ge 1$ હોવું જોઈએ.
જો આપણે ઋણ ચિહ્ન લઈએ,તો $y \ge 1$ માટે $x = \frac{1 - \sqrt{1 + 4\log_2 y}}{2} < 1$ થાય.
તેથી,આપણે ધન ચિહ્ન પસંદ કરવું પડશે: $x = \frac{1 + \sqrt{1 + 4\log_2 y}}{2}$.
$y$ ને $x$ વડે બદલતા,આપણને $f^{-1}(x) = \frac{1}{2}(1 + \sqrt{1 + 4\log_2 x})$ મળે છે.
8
EasyMCQ
જો $f(x) = 3x - 5$ હોય,તો ${f^{ - 1}}(x)$ શું થાય?
A
$\frac{1}{{3x - 5}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે
B
$\frac{{x + 5}}{3}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે
C
$f$ એ એક-એક (one-one) વિધેય ન હોવાથી અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી
D
$f$ એ વ્યાપ્ત (onto) વિધેય ન હોવાથી અસ્તિત્વ ધરાવતું નથી

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = y$.
$f(x) = 3x - 5$ હોવાથી,આપણને $y = 3x - 5$ મળે છે.
વ્યસ્ત વિધેય શોધવા માટે,આપણે $x$ ને $y$ ના સ્વરૂપમાં મેળવીએ:
$y + 5 = 3x$
$x = \frac{y + 5}{3}$.
વ્યાખ્યા મુજબ,$x = f^{-1}(y)$,તેથી $f^{-1}(y) = \frac{y + 5}{3}$.
$y$ ને $x$ વડે બદલતા,આપણને $f^{-1}(x) = \frac{x + 5}{3}$ મળે છે.
$f(x) = 3x - 5$ એ સુરેખ વિધેય હોવાથી,તે એક-એક અને વ્યાપ્ત બંને છે,તેથી $f$ નું વ્યસ્ત વિધેય અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
9
EasyMCQ
જો $f: \mathbb{R} \to \mathbb{R}$ એ $f(x) = 3x - 4$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત હોય,તો ${f^{ - 1}}: \mathbb{R} \to \mathbb{R}$ શું થશે?
A
$4 - 3x$
B
$\frac{x + 4}{3}$
C
$\frac{1}{3x - 4}$
D
$\frac{3}{x + 4}$

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = 3x - 4$.
વ્યસ્ત વિધેય ${f^{ - 1}}(x)$ શોધવા માટે,ધારો કે $y = f(x)$.
તેથી $y = 3x - 4$.
$x$ ને $y$ ના સ્વરૂપમાં મેળવતા:
$y + 4 = 3x$
$x = \frac{y + 4}{3}$.
વ્યાખ્યા મુજબ,જો $y = f(x)$ હોય,તો $x = {f^{ - 1}}(y)$ થાય.
તેથી,${f^{ - 1}}(y) = \frac{y + 4}{3}$.
$y$ ને $x$ વડે બદલતા,આપણને ${f^{ - 1}}(x) = \frac{x + 4}{3}$ મળે છે.
10
EasyMCQ
જો $f(x) = \frac{x}{1 + x}$ હોય,તો ${f^{-1}}(x)$ બરાબર શું થાય?
A
$\frac{1 + x}{x}$
B
$\frac{1}{1 + x}$
C
$\frac{1 + x}{1 - x}$
D
$\frac{x}{1 - x}$

Solution

(D) આપેલ છે કે $f(x) = \frac{x}{1 + x}$.
ધારો કે $y = f(x)$,તેથી $x = {f^{-1}}(y)$.
$f(x)$ ની જગ્યાએ $y$ મૂકતા,આપણને મળે $y = \frac{x}{1 + x}$.
ચોકડી ગુણાકાર કરતા $y(1 + x) = x$ મળે,જેનું સાદું રૂપ $y + yx = x$ થાય છે.
$x$ માટે પદોને ગોઠવતા,$y = x - yx = x(1 - y)$ મળે છે.
આમ,$x = \frac{y}{1 - y}$.
કારણ કે $x = {f^{-1}}(y)$,તેથી ${f^{-1}}(y) = \frac{y}{1 - y}$.
$y$ ને $x$ વડે બદલતા,આપણને ${f^{-1}}(x) = \frac{x}{1 - x}$ મળે છે.
11
MediumMCQ
નીચેનામાંથી કયું વિધેય વ્યસ્ત વિધેય (invertible function) છે?
A
$f(x) = \frac{1}{x - 1}$
B
$f(x) = x^2$ બધા $x$ માટે
C
$f(x) = x^2, x \ge 0$
D
$f(x) = x^2, x \le 0$

Solution

(A) કોઈપણ વિધેય વ્યસ્ત ત્યારે જ હોય જો તે એક-એક અને વ્યાપ્ત (bijective) હોય.
$1$. $f(x) = \frac{1}{x - 1}$ માટે,પ્રદેશ $x \in \mathbb{R} \setminus \{1\}$ છે અને વિસ્તાર $y \in \mathbb{R} \setminus \{0\}$ છે. આ વિધેય એક-એક અને વ્યાપ્ત છે,તેથી તે વ્યસ્ત છે.
$2$. $f(x) = x^2$ માટે,જો તે બધા $x \in \mathbb{R}$ માટે વ્યાખ્યાયિત હોય,તો તે એક-એક નથી કારણ કે $f(1) = f(-1) = 1$. તેથી,તે વ્યસ્ત નથી.
$3$. $f(x) = x^2$ માટે,જો $x \ge 0$ અથવા $x \le 0$ શરત હોય,તો તે તેના મર્યાદિત પ્રદેશ પર એક-એક અને વ્યાપ્ત બને છે,પરંતુ સામાન્ય રીતે $f(x) = \frac{1}{x - 1}$ એ વ્યસ્ત વિધેયનું પ્રમાણિત ઉદાહરણ છે.
12
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = \frac{10^x - 10^{-x}}{10^x + 10^{-x}}$ નું પ્રતિવિધેય શોધો.
A
$\frac{1}{2} \log_{10} \left( \frac{1+x}{1-x} \right)$
B
$\frac{1}{2} \log_{10} \left( \frac{1-x}{1+x} \right)$
C
$\frac{1}{4} \log_{10} \left( \frac{2x}{2-x} \right)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) ધારો કે $y = \frac{10^x - 10^{-x}}{10^x + 10^{-x}}$.
પ્રતિવિધેય મેળવવા માટે,આપણે $y$ ના પદમાં $x$ ની કિંમત શોધીશું.
અંશ અને છેદને $10^x$ વડે ગુણતા:
$y = \frac{10^{2x} - 1}{10^{2x} + 1}$.
$y(10^{2x} + 1) = 10^{2x} - 1$.
$y \cdot 10^{2x} + y = 10^{2x} - 1$.
$1 + y = 10^{2x}(1 - y)$.
$10^{2x} = \frac{1+y}{1-y}$.
બંને બાજુ $\log_{10}$ લેતા:
$2x = \log_{10} \left( \frac{1+y}{1-y} \right)$.
$x = \frac{1}{2} \log_{10} \left( \frac{1+y}{1-y} \right)$.
પ્રતિવિધેય મેળવવા માટે $y$ ને $x$ વડે બદલતા:
$f^{-1}(x) = \frac{1}{2} \log_{10} \left( \frac{1+x}{1-x} \right)$.
13
EasyMCQ
વિધેય $y = 2x - 3$ નો વ્યસ્ત વિધેય શોધો.
A
$\frac{x + 3}{2}$
B
$\frac{x - 3}{2}$
C
$\frac{1}{2x - 3}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) આપેલ વિધેય $y = 2x - 3$ છે.
વ્યસ્ત વિધેય શોધવા માટે,આપણે $x$ ને $y$ ના સ્વરૂપમાં મેળવીશું:
$y + 3 = 2x$
$x = \frac{y + 3}{2}$
હવે,$f^{-1}(x)$ વ્યસ્ત વિધેય દર્શાવવા માટે $y$ ને $x$ વડે બદલો:
$f^{-1}(x) = \frac{x + 3}{2}$
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
14
EasyMCQ
ધારો કે વિધેય $f$ એ $f(x) = \frac{2x + 1}{1 - 3x}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે,તો $f^{-1}(x)$ શું થશે?
A
$\frac{x - 1}{3x + 2}$
B
$\frac{3x + 2}{x - 1}$
C
$\frac{x + 1}{3x - 2}$
D
$\frac{2x + 1}{1 - 3x}$

Solution

(A) વિધેય $f(x) = \frac{2x + 1}{1 - 3x}$ નો વ્યસ્ત શોધવા માટે,આપણે $y = f(x)$ લઈએ.
$y = \frac{2x + 1}{1 - 3x}$
બંને બાજુ $(1 - 3x)$ વડે ગુણતા:
$y(1 - 3x) = 2x + 1$
$y - 3xy = 2x + 1$
$x$ ને અલગ કરવા માટે પદોની ગોઠવણી કરતા:
$y - 1 = 2x + 3xy$
$y - 1 = x(2 + 3y)$
$x = \frac{y - 1}{3y + 2}$
આમ,$f^{-1}(y) = x$ હોવાથી,$f^{-1}(y) = \frac{y - 1}{3y + 2}$ મળે.
$y$ ને $x$ વડે બદલતા,આપણને $f^{-1}(x) = \frac{x - 1}{3x + 2}$ મળે છે.
15
EasyMCQ
જો $f(x) = x^2 + 1$ હોય,તો $f^{-1}(17)$ અને $f^{-1}(-3)$ શું થશે?
A
$4, 1$
B
$4, 0$
C
$3, 2$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(D) આપેલ છે કે $f(x) = x^2 + 1$.
વ્યસ્ત વિધેય શોધવા માટે,ધારો કે $y = f(x) = x^2 + 1$.
$x$ માટે ઉકેલતા,આપણને $x^2 = y - 1$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $x = \pm \sqrt{y - 1}$.
આમ,$f^{-1}(y) = \pm \sqrt{y - 1}$.
$f^{-1}(17)$ માટે,આપણે $y = 17$ મૂકીએ: $f^{-1}(17) = \pm \sqrt{17 - 1} = \pm \sqrt{16} = \pm 4$.
$f^{-1}(-3)$ માટે,આપણે $y = -3$ મૂકીએ: $f^{-1}(-3) = \pm \sqrt{-3 - 1} = \pm \sqrt{-4}$.
કારણ કે $\sqrt{-4}$ એ વાસ્તવિક સંખ્યા નથી,તેથી $f^{-1}(-3)$ વાસ્તવિક સંખ્યાઓના ગણમાં વ્યાખ્યાયિત નથી.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $D$ (આમાંથી કોઈ નહીં) છે.
16
EasyMCQ
ધારો કે $f(x) = \sin x + \cos x$ અને $g(x) = x^2 - 1$. તો $g(f(x))$ એ $x \in $ માટે વ્યસ્ત છે.
A
$[ - \frac{\pi }{2}, 0 ]$
B
$[ - \frac{\pi }{2}, \pi ]$
C
$[ - \frac{\pi }{4}, \frac{\pi }{4} ]$
D
$[ 0, \frac{\pi }{2} ]$

Solution

(C) આપેલ છે કે $f(x) = \sin x + \cos x$ અને $g(x) = x^2 - 1$.
સૌ પ્રથમ,આપણે સંયોજન $g(f(x))$ શોધીએ:
$g(f(x)) = (\sin x + \cos x)^2 - 1$
$= (\sin^2 x + \cos^2 x + 2 \sin x \cos x) - 1$
$= (1 + \sin 2x) - 1 = \sin 2x$.
વિધેય વ્યસ્ત હોવા માટે,તે એક-એક અને વ્યાપ્ત (bijective) હોવું જોઈએ.
વિધેય $h(x) = \sin 2x$ એ અંતરાલમાં વ્યસ્ત છે જ્યાં દલીલ $2x$ એ પ્રતિવિધેય સાઈન વિધેયની મુખ્ય શાખામાં હોય,એટલે કે $[ -\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2} ]$.
આમ,આપણે જરૂર છે:
$-\frac{\pi}{2} \le 2x \le \frac{\pi}{2}$
$2$ વડે ભાગતા,આપણને મળે છે:
$-\frac{\pi}{4} \le x \le \frac{\pi}{4}$.
તેથી,$g(f(x))$ એ $x \in [ -\frac{\pi}{4}, \frac{\pi}{4} ]$ માટે વ્યસ્ત છે.
17
EasyMCQ
જો $f(x) = \frac{2x - 1}{x + 5}$ $(x \ne -5)$ હોય,તો $f^{-1}(x)$ બરાબર શું થાય?
A
$\frac{x + 5}{2x - 1}, \; x \ne \frac{1}{2}$
B
$\frac{5x + 1}{2 - x}, \; x \ne 2$
C
$\frac{5x - 1}{2 - x}, \; x \ne 2$
D
$\frac{x - 5}{2x + 1}, \; x \ne \frac{1}{2}$

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = y$,જેનો અર્થ છે કે $x = f^{-1}(y)$.
આપેલ છે $y = \frac{2x - 1}{x + 5}$,જ્યાં $x \ne -5$.
બંને બાજુ $(x + 5)$ વડે ગુણતા:
$y(x + 5) = 2x - 1$
$xy + 5y = 2x - 1$
$x$ ને અલગ કરવા માટે પદોની ગોઠવણી કરતા:
$5y + 1 = 2x - xy$
$5y + 1 = x(2 - y)$
$x$ માટે ઉકેલતા:
$x = \frac{5y + 1}{2 - y}$
તેથી $x = f^{-1}(y)$ હોવાથી:
$f^{-1}(y) = \frac{5y + 1}{2 - y}$
$y$ ને $x$ વડે બદલતા,આપણને મળે છે:
$f^{-1}(x) = \frac{5x + 1}{2 - x}$,જ્યાં $x \ne 2$.
18
MediumMCQ
વિધેય $y = f(x)$ માટે પ્રતિવિધેય (inverse) હોવાની શરત એ છે કે તે
A
બધા $x$ માટે વ્યાખ્યાયિત હોવું જોઈએ
B
દરેક જગ્યાએ સતત હોવું જોઈએ
C
પ્રદેશમાં ચુસ્તપણે એકવિધ (strictly monotonic) અને સતત હોવું જોઈએ
D
યુગ્મ વિધેય (even function) હોવું જોઈએ

Solution

(C) વિધેય $f: A \to B$ માટે પ્રતિવિધેય અસ્તિત્વ ધરાવે તે માટે,તે એક-એક (injective) અને વ્યાપ્ત (surjective) હોવું જરૂરી છે,એટલે કે તે બાયજેક્શન હોવું જોઈએ.
જે વિધેય ચુસ્તપણે એકવિધ (કાં તો ચુસ્ત વધતું અથવા ચુસ્ત ઘટતું) હોય તે હંમેશા એક-એક હોય છે.
જો કોઈ વિધેય તેના પ્રદેશ પર સતત અને ચુસ્તપણે એકવિધ હોય,તો તે તેના પ્રદેશને તેના વિસ્તાર પર એક-એક રીતે મેપ કરે છે,જે પ્રતિવિધેય $f^{-1}$ ના અસ્તિત્વની ખાતરી આપે છે.
19
MediumMCQ
જો ${e^x} = y + \sqrt {1 + {y^2}} $ હોય,તો $y =$
A
$\frac{{{e^x} + {e^{ - x}}}}{2}$
B
$\frac{{{e^x} - {e^{ - x}}}}{2}$
C
${e^x} + {e^{ - x}}$
D
${e^x} - {e^{ - x}}$

Solution

(B) આપેલ છે કે ${e^x} = y + \sqrt{1 + y^2}$.
પદોને ફરીથી ગોઠવતા,આપણને ${e^x} - y = \sqrt{1 + y^2}$ મળે છે.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને $({e^x} - y)^2 = 1 + y^2$ મળે છે.
ડાબી બાજુનું વિસ્તરણ કરતા,${e^{2x}} + y^2 - 2y{e^x} = 1 + y^2$.
બંને બાજુથી $y^2$ બાદ કરતા,${e^{2x}} - 2y{e^x} = 1$.
$y$ માટે ઉકેલવા માટે ફરીથી ગોઠવતા,$2y{e^x} = {e^{2x}} - 1$.
$2{e^x}$ વડે ભાગતા,$y = \frac{{e^{2x}} - 1}{2{e^x}}$.
પદનું સાદું રૂપ આપતા,$y = \frac{1}{2} \left( \frac{e^{2x}}{e^x} - \frac{1}{e^x} \right) = \frac{e^x - e^{-x}}{2}$.
20
EasyMCQ
ધારો કે $f:(2, 3) \to (0, 1)$ એ $f(x) = x - [x]$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે,તો ${f^{ - 1}}(x)$ બરાબર શું થાય?
A
$x - 2$
B
$x + 1$
C
$x - 1$
D
$x + 2$

Solution

(D) આપેલ વિધેય $f:(2, 3) \to (0, 1)$ છે જે $f(x) = x - [x]$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે.
$x \in (2, 3)$ માટે,મહત્તમ પૂર્ણાંક વિધેય $[x] = 2$ થાય.
તેથી,$f(x) = x - 2$.
ધારો કે $y = f(x)$,તેથી $y = x - 2$.
વ્યસ્ત વિધેય શોધવા માટે,$x$ ને $y$ ના સ્વરૂપમાં મેળવો:
$x = y + 2$.
$y$ ને $x$ વડે બદલતા,આપણને ${f^{ - 1}}(x) = x + 2$ મળે છે.
21
DifficultMCQ
ધારો કે $f(x) = (x + 1)^2 - 1$ જ્યાં $x \ge -1$. તો ગણ $S = \{ x : f(x) = f^{-1}(x) \}$ શું છે?
A
ખાલી ગણ
B
$\{0, -1\}$
C
$\{0, 1, -1\}$
D
$\{0, -1, \frac{-3 + i\sqrt{3}}{2}, \frac{-3 - i\sqrt{3}}{2}\}$

Solution

(D) આપેલ છે $f(x) = (x + 1)^2 - 1$ જ્યાં $x \ge -1$.
ગણ $S = \{ x : f(x) = f^{-1}(x) \}$ શોધવા માટે,આપણે જાણીએ છીએ કે $f(x) = f^{-1}(x)$ ના ઉકેલો એ $f(f(x)) = x$ ના ઉકેલો સમાન છે.
તેથી,$( (x + 1)^2 - 1 + 1 )^2 - 1 = x \Rightarrow ((x + 1)^2)^2 - 1 = x$.
$(x + 1)^4 - 1 = x \Rightarrow (x + 1)^4 - (x + 1) = 0$.
$(x + 1) [ (x + 1)^3 - 1 ] = 0$.
આનાથી આપણને $x + 1 = 0 \Rightarrow x = -1$ અથવા $(x + 1)^3 = 1$ મળે છે.
$(x + 1)^3 = 1$ ના બીજ $x + 1 = 1, \omega, \omega^2$ છે,જ્યાં $\omega = \frac{-1 + i\sqrt{3}}{2}$.
$x + 1 = 1 \Rightarrow x = 0$.
$x + 1 = \frac{-1 + i\sqrt{3}}{2} \Rightarrow x = \frac{-3 + i\sqrt{3}}{2}$.
$x + 1 = \frac{-1 - i\sqrt{3}}{2} \Rightarrow x = \frac{-3 - i\sqrt{3}}{2}$.
આમ,ગણ $S = \{ 0, -1, \frac{-3 + i\sqrt{3}}{2}, \frac{-3 - i\sqrt{3}}{2} \}$ છે.
22
DifficultMCQ
ધારો કે $g(x)$ એ એક વ્યસ્ત કરી શકાય તેવા વિધેય $f(x)$ નો વ્યસ્ત છે જે $x = c$ આગળ વિકલનીય છે,તો $g'(f(c))$ બરાબર શું થાય?
A
$f'(c)$
B
$\frac{1}{f'(c)}$
C
$f(c)$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) કારણ કે $g(x)$ એ વિધેય $f(x)$ નો વ્યસ્ત છે,તેથી આપણી પાસે તમામ $x$ માટે $g(f(x)) = x$ છે.
સાંકળના નિયમનો ઉપયોગ કરીને બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$\frac{d}{dx}[g(f(x))] = \frac{d}{dx}(x)$
$g'(f(x)) \cdot f'(x) = 1$
જો $f'(x) \neq 0$ હોય,તો આપણે લખી શકીએ:
$g'(f(x)) = \frac{1}{f'(x)}$
સમીકરણમાં $x = c$ મૂકતા:
$g'(f(c)) = \frac{1}{f'(c)}$
આમ,સાચો વિકલ્પ $B$ છે.
23
DifficultMCQ
ધારો કે $g(x)$ એ વિધેય $f(x)$ નું પ્રતિવિધેય છે અને $f'(x) = \frac{1}{1 + x^3}$ છે. તો $g'(x)$ બરાબર શું થાય?
A
$\frac{1}{1 + (g(x))^3}$
B
$\frac{1}{1 + (f(x))^3}$
C
$1 + (g(x))^3$
D
$1 + (f(x))^3$

Solution

(C) આપેલ છે કે $g(x)$ એ $f(x)$ નું પ્રતિવિધેય છે,તેથી $f(g(x)) = x$ થાય.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા (સાંકળના નિયમનો ઉપયોગ કરીને):
$f'(g(x)) \cdot g'(x) = 1$
તેથી,$g'(x) = \frac{1}{f'(g(x))}$ મળે.
આપેલ છે કે $f'(x) = \frac{1}{1 + x^3}$,તેથી $x$ ની જગ્યાએ $g(x)$ મૂકતા:
$f'(g(x)) = \frac{1}{1 + (g(x))^3}$.
આ કિંમત $g'(x)$ ના સૂત્રમાં મૂકતા:
$g'(x) = \frac{1}{\frac{1}{1 + (g(x))^3}} = 1 + (g(x))^3$.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
24
MediumMCQ
વિધેય $y = f(x)$ વ્યસ્ત હોવા માટેની શરત એ છે કે તે:
A
બધા $x$ માટે વ્યાખ્યાયિત હોય
B
દરેક જગ્યાએ સતત હોય
C
તેના પ્રદેશમાં ચુસ્ત એકસૂત્રી અને સતત હોવું જોઈએ
D
યુગ્મ વિધેય હોવું જોઈએ

Solution

(C) વિધેય $f: A \to B$ વ્યસ્ત હોઈ શકે જો અને માત્ર જો તે એક-એક અને વ્યાપ્ત (બાયજેક્શન) હોય.
વાસ્તવિક વિધેય $f(x)$ માટે તેના પ્રદેશ પર બાયજેક્શન હોવા માટે,તે ચુસ્ત એકસૂત્રી (ચુસ્ત વધતું અથવા ચુસ્ત ઘટતું) અને સતત હોવું જરૂરી છે.
જો વિધેય ચુસ્ત એકસૂત્રી હોય,તો તે એક-એક હોવાની ખાતરી આપે છે.
જો તે તેના પ્રદેશ પર સતત પણ હોય,તો તે પ્રદેશને તેના વિસ્તાર પર વ્યાપ્ત કરે છે,જે વ્યાપ્ત હોવાની શરત સંતોષે છે.
તેથી,સાચી શરત એ છે કે વિધેય તેના પ્રદેશમાં ચુસ્ત એકસૂત્રી અને સતત હોવું જોઈએ.
25
MediumMCQ
જો $g$ એ વિધેય $f$ નું પ્રતિવિધેય હોય અને $f'(x) = \frac{1}{1 + x^5}$ હોય,તો $g'(x)$ ની કિંમત શું થાય?
A
$1 + (g(x))^5$
B
$\frac{1}{1 + (g(x))^5}$
C
$1 + x^5$
D
$5x^4$

Solution

(A) આપેલ છે કે $g$ એ $f$ નું પ્રતિવિધેય છે,તેથી $f(g(x)) = x$ થાય.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,સાંકળના નિયમ મુજબ $f'(g(x)) \cdot g'(x) = 1$ મળે.
તેથી,$g'(x) = \frac{1}{f'(g(x))}$ થાય.
આપેલ છે કે $f'(x) = \frac{1}{1 + x^5}$,તેથી $x$ ની જગ્યાએ $g(x)$ મૂકતા $f'(g(x)) = \frac{1}{1 + (g(x))^5}$ મળે.
આમ,$g'(x) = \frac{1}{\frac{1}{1 + (g(x))^5}} = 1 + (g(x))^5$ થાય.
26
EasyMCQ
ધારો કે $f: N \to Y$ એ $f(x) = 4x + 3$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત વિધેય છે,જ્યાં $Y = \{y \in N : y = 4x + 3, x \in N\}$. સાબિત કરો કે $f$ વ્યસ્ત સંપન્ન છે અને તેનો વ્યસ્ત શોધો.
A
$g(y) = \frac{3y + 4}{3}$
B
$g(y) = 4 + \frac{y + 3}{4}$
C
$g(y) = \frac{y + 3}{4}$
D
$g(y) = \frac{y - 3}{4}$

Solution

(D) $f$ વ્યસ્ત સંપન્ન છે તે દર્શાવવા માટે,આપણે એવું વિધેય $g: Y \to N$ શોધવું પડશે કે જેથી $g \circ f = I_N$ અને $f \circ g = I_Y$ થાય.
આપેલ છે કે $f(x) = 4x + 3$,ધારો કે $y = f(x) = 4x + 3$.
$y$ ના પદમાં $x$ શોધતા,આપણને $y - 3 = 4x$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $x = \frac{y - 3}{4}$.
વિધેય $g: Y \to N$ ને $g(y) = \frac{y - 3}{4}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરો.
હવે,સંયોજન $g \circ f(x) = g(f(x)) = g(4x + 3) = \frac{(4x + 3) - 3}{4} = \frac{4x}{4} = x = I_N(x)$ તપાસો.
આગળ,સંયોજન $f \circ g(y) = f(g(y)) = f\left(\frac{y - 3}{4}\right) = 4\left(\frac{y - 3}{4}\right) + 3 = (y - 3) + 3 = y = I_Y(y)$ તપાસો.
કારણ કે $g \circ f = I_N$ અને $f \circ g = I_Y$ છે,તેથી વિધેય $f$ વ્યસ્ત સંપન્ન છે અને તેનો વ્યસ્ત $g(y) = \frac{y - 3}{4}$ છે.
27
MediumMCQ
ધારો કે $f(x)=(x+1)^2-1$,જ્યાં $x \geq -1$ છે.
વિધાન-$1$: $S=\{x:f(x)=f^{-1}(x)\}=\{0, -1\}$
વિધાન-$2$: $f$ એ બાયજેક્શન (એક-એક અને વ્યાપ્ત) છે.
A
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે; વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી છે.
B
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે; વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
C
વિધાન-$1$ ખોટું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે.
D
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ ખોટું છે.

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = (x+1)^2 - 1$ છે,જ્યાં $x \geq -1$.
$f^{-1}(x)$ શોધવા માટે,$y = (x+1)^2 - 1$ લો. $x \geq -1$ હોવાથી,$y \geq -1$ મળે.
$x$ માટે ઉકેલતા: $(x+1)^2 = y+1 \Rightarrow x+1 = \sqrt{y+1} \Rightarrow x = \sqrt{y+1} - 1$.
આમ,$f^{-1}(x) = \sqrt{x+1} - 1$. $f$ એ $[-1, \infty)$ પર વધતું વિધેય હોવાથી,તે બાયજેક્શન (એક-એક અને વ્યાપ્ત) છે. તેથી,વિધાન-$2$ સાચું છે.
$S = \{x : f(x) = f^{-1}(x)\}$ શોધવા માટે,આપણે $f(x) = x$ ઉકેલીએ છીએ કારણ કે $f$ વધતું વિધેય છે.
$(x+1)^2 - 1 = x \Rightarrow x^2 + 2x + 1 - 1 = x \Rightarrow x^2 + x = 0 \Rightarrow x(x+1) = 0$.
તેથી,$x = 0$ અથવા $x = -1$. આમ,$S = \{0, -1\}$. વિધાન-$1$ સાચું છે.
વધતા વિધેયો માટે $f(x) = f^{-1}(x)$ એ $f(x) = x$ ને સમાન હોવાથી,વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી છે.
28
DifficultMCQ
ધારો કે $f(x) = (x - 1)^2 + 1$,જ્યાં $x \ge 1$.
વિધાન-$1$: $S = \{x : f(x) = f^{-1}(x)\} = \{1, 2\}$.
વિધાન-$2$: $f$ એ બાયજેક્શન (એક-એક અને વ્યાપ્ત) છે અને $f^{-1}(x) = 1 + \sqrt{x - 1}$,જ્યાં $x \ge 1$.
A
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ ખોટું છે.
B
વિધાન-$1$ ખોટું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે.
C
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે; વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી નથી.
D
વિધાન-$1$ સાચું છે,વિધાન-$2$ સાચું છે; વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી છે.

Solution

(D) આપેલ છે $f(x) = (x - 1)^2 + 1$,જ્યાં $x \ge 1$.
$f^{-1}(x)$ શોધવા માટે,$y = (x - 1)^2 + 1$ લો.
તેથી $y - 1 = (x - 1)^2$. $x \ge 1$ હોવાથી,$x - 1 = \sqrt{y - 1}$,એટલે કે $x = 1 + \sqrt{y - 1}$.
આમ,$f^{-1}(x) = 1 + \sqrt{x - 1}$,જ્યાં $x \ge 1$. તેથી,વિધાન-$2$ સાચું છે.
$S = \{x : f(x) = f^{-1}(x)\}$ શોધવા માટે,આપણે $f(x) = x$ ઉકેલીએ.
$(x - 1)^2 + 1 = x \implies x^2 - 2x + 1 + 1 = x \implies x^2 - 3x + 2 = 0$.
$(x - 1)(x - 2) = 0$,તેથી $x = 1$ અથવા $x = 2$.
બંને કિંમતો $x \ge 1$ નું પાલન કરે છે,તેથી $S = \{1, 2\}$. તેથી,વિધાન-$1$ સાચું છે.
વધતા વિધેયો માટે $f(x) = f^{-1}(x)$ એ $f(x) = x$ ને સમાન હોવાથી,વિધાન-$2$ એ વિધાન-$1$ ની સાચી સમજૂતી છે.
29
DifficultMCQ
ધારો કે $x \ge -1$ માટે $f(x) = (x + 1)^2$ છે. જો $g(x)$ એવું વિધેય હોય કે જેનો આલેખ $f(x)$ ના આલેખનું રેખા $y = x$ ની સાપેક્ષમાં પ્રતિબિંબ હોય,તો $g(x)$ બરાબર શું થાય?
A
$-\sqrt{x} - 1, x \ge 0$
B
$\frac{1}{(x + 1)^2}, x > -1$
C
$\sqrt{x + 1}, x \ge -1$
D
$\sqrt{x} - 1, x \ge 0$

Solution

(D) $f(x)$ નો આલેખ $x \ge -1$ માટે $y = (x + 1)^2$ સમીકરણ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$f(x)$ ના આલેખનું રેખા $y = x$ ની સાપેક્ષમાં પ્રતિબિંબ મેળવવા માટે,આપણે $x$ અને $y$ ની અદલાબદલી કરીએ છીએ.
આમ,$g(x)$ ના આલેખ માટેનું સમીકરણ $x = (y + 1)^2$ થાય,જ્યાં $y \ge -1$.
$y$ માટે ઉકેલતા:
$y + 1 = \pm\sqrt{x}$
કારણ કે $y \ge -1$,તેથી $y + 1 \ge 0$,એટલે આપણે ધન વર્ગમૂળ લઈશું:
$y + 1 = \sqrt{x}$
$y = \sqrt{x} - 1$
$f(x)$ નો પ્રદેશ $x \ge -1$ અને વિસ્તાર $y \ge 0$ હોવાથી,$g(x)$ નો પ્રદેશ $x \ge 0$ અને વિસ્તાર $y \ge -1$ થશે.
તેથી,$g(x) = \sqrt{x} - 1, x \ge 0$.
Solution diagram
30
MediumMCQ
જો $f:[1, +\infty) \to [2, +\infty)$ એ $f(x) = x + \frac{1}{x}$ દ્વારા આપવામાં આવેલ હોય,તો ${f^{-1}}(x)$ બરાબર શું થાય?
A
$\frac{x + \sqrt{x^2 - 4}}{2}$
B
$\frac{x}{1 + x^2}$
C
$\frac{x - \sqrt{x^2 - 4}}{2}$
D
$1 + \sqrt{x^2 - 4}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $y = f(x) = x + \frac{1}{x}$ જ્યાં $x \ge 1$ અને $y \ge 2$.
$x$ વડે ગુણતા,આપણને $yx = x^2 + 1$ મળે છે,જે દ્વિઘાત સમીકરણ $x^2 - yx + 1 = 0$ માં ફેરવાય છે.
દ્વિઘાત સૂત્ર $x = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા,આપણને $x = \frac{y \pm \sqrt{y^2 - 4}}{2}$ મળે છે.
$f$ નો પ્રદેશ $[1, +\infty)$ હોવાથી,આપણી પાસે $x \ge 1$ હોવું જોઈએ.
જો આપણે ઋણ ચિહ્ન લઈએ,તો $x = \frac{y - \sqrt{y^2 - 4}}{2}$ મળે. $y \ge 2$ માટે,આ કિંમત $\le 1$ થાય છે.
તેથી,$x \ge 1$ ની શરત સંતોષવા માટે,આપણે ધન ચિહ્ન લેવું પડશે: $x = \frac{y + \sqrt{y^2 - 4}}{2}$.
$y$ ને $x$ વડે બદલતા,આપણને ${f^{-1}}(x) = \frac{x + \sqrt{x^2 - 4}}{2}$ મળે છે.
31
EasyMCQ
ધારો કે $A = \{1, 2, 3\}, B = \{1, 3, 5\}$. સંબંધ $R: A \to B$ એ $R = \{(1, 3), (1, 5), (2, 1)\}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે. તો ${R^{-1}}$ શું થાય?
A
$\{(1, 2), (3, 1), (1, 3), (1, 5)\}$
B
$\{(1, 2), (3, 1), (2, 1)\}$
C
$\{(3, 1), (5, 1), (1, 2)\}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) વ્યસ્ત સંબંધ ${R^{-1}}$ એ તમામ ક્રમયુક્ત જોડીઓ $(y, x)$ નો ગણ છે જેથી $(x, y) \in R$ થાય.
આપેલ છે કે $R = \{(1, 3), (1, 5), (2, 1)\}$.
$R$ માંની દરેક ક્રમયુક્ત જોડીના ઘટકોની અદલાબદલી કરતા આપણને મળે છે:
$(1, 3) \to (3, 1)$
$(1, 5) \to (5, 1)$
$(2, 1) \to (1, 2)$
તેથી,${R^{-1}} = \{(3, 1), (5, 1), (1, 2)\}$.
32
EasyMCQ
પ્રાકૃતિક સંખ્યાઓના ગણ પર સંબંધ $R, \{(a, b) : a = 2b\}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે,તો ${R^{-1}}$ =
A
$\{(2, 1), (4, 2), (6, 3), \dots\}$
B
$\{(1, 2), (2, 4), (3, 6), \dots\}$
C
${R^{-1}}$ વ્યાખ્યાયિત નથી
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ સંબંધ $R = \{(a, b) : a = 2b\}$ છે,જ્યાં $a, b \in \mathbb{N}$.
$b$ ની કિંમતો મૂકતા,આપણને $R = \{(2, 1), (4, 2), (6, 3), \dots\}$ મળે છે.
વ્યસ્ત સંબંધ ${R^{-1}}$ એ $R$ માંના ક્રમયુક્ત જોડીઓના ઘટકોની અદલાબદલી કરીને મેળવવામાં આવે છે.
આમ,${R^{-1}} = \{(b, a) : (a, b) \in R\} = \{(1, 2), (2, 4), (3, 6), \dots\}$.
33
EasyMCQ
ધારો કે $A = \{1, 2, 3\}$ અને $B = \{1, 3, 5\}$ છે. જો સંબંધ $R$ એ $A$ થી $B$ પર $R = \{(1, 3), (2, 5), (3, 3)\}$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત હોય,તો $R^{-1}$ શોધો.
A
$\{(3, 3), (3, 1), (5, 2)\}$
B
$\{(1, 3), (2, 5), (3, 3)\}$
C
$\{(1, 3), (5, 2)\}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(A) સંબંધ $R$ એ $R = \{(1, 3), (2, 5), (3, 3)\}$ દ્વારા આપવામાં આવેલ છે.
વ્યાખ્યા મુજબ,વ્યસ્ત સંબંધ $R^{-1}$ એ $R$ માં રહેલી ક્રમયુક્ત જોડીઓના ઘટકોને અદલાબદલી કરીને મેળવવામાં આવે છે.
એટલે કે,જો $(a, b) \in R$ હોય,તો $(b, a) \in R^{-1}$ થાય.
$R$ ના દરેક ઘટક માટે આ લાગુ પાડતા:
$(1, 3) \in R \implies (3, 1) \in R^{-1}$
$(2, 5) \in R \implies (5, 2) \in R^{-1}$
$(3, 3) \in R \implies (3, 3) \in R^{-1}$
તેથી,$R^{-1} = \{(3, 1), (5, 2), (3, 3)\}$ મળે છે.
ગણને ગોઠવતા,આપણને $R^{-1} = \{(3, 3), (3, 1), (5, 2)\}$ મળે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
34
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x) = \int\limits_2^x \frac{dt}{\sqrt{1 + t^4}}$ અને $g$ એ $f$ નું પ્રતિવિધેય છે. તો $g'(0)$ નું મૂલ્ય શોધો.
A
$1$
B
$17$
C
$\sqrt{17}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(C) આપેલ છે કે $f(x) = \int\limits_2^x \frac{dt}{\sqrt{1 + t^4}}$.
કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,$f'(x) = \frac{1}{\sqrt{1 + x^4}}$.
જેহেতু $g$ એ $f$ નું પ્રતિવિધેય છે,તેથી $g(f(x)) = x$ થાય.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$g'(f(x)) \cdot f'(x) = 1$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $g'(f(x)) = \frac{1}{f'(x)} = \sqrt{1 + x^4}$.
$g'(0)$ શોધવા માટે,આપણે એવું $x$ શોધવું પડશે જેના માટે $f(x) = 0$ થાય.
$f(x) = \int\limits_2^x \frac{dt}{\sqrt{1 + t^4}} = 0$ નો અર્થ છે કે $x = 2$.
તેથી,$g'(0) = g'(f(2)) = \sqrt{1 + 2^4} = \sqrt{1 + 16} = \sqrt{17}$.
35
DifficultMCQ
જો $g$ એ $f$ નું પ્રતિવિધેય હોય અને $f'(x) = \frac{1}{1 + x^5}$ હોય,તો $g'(x) =$
A
$1 + [g(x)]^5$
B
$\frac{1}{1 + [g(x)]^5}$
C
$-\frac{1}{1 + [g(x)]^5}$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહીં

Solution

(A) આપેલ છે કે $g$ એ $f$ નું પ્રતિવિધેય છે,તેથી $f(g(x)) = x$ થાય.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા (સાંકળના નિયમનો ઉપયોગ કરીને):
$f'(g(x)) \cdot g'(x) = 1$
આપણને $f'(x) = \frac{1}{1 + x^5}$ આપેલ છે. તેથી,$f'(g(x)) = \frac{1}{1 + [g(x)]^5}$ થાય.
આ કિંમતને વિકલિત સમીકરણમાં મૂકતા:
$\frac{1}{1 + [g(x)]^5} \cdot g'(x) = 1$
$g'(x)$ માટે ઉકેલતા:
$g'(x) = 1 + [g(x)]^5$.
36
AdvancedMCQ
ધારો કે $g$ એ $f$ નું વ્યસ્ત વિધેય છે અને $f'(x) = \frac{x^{10}}{1 + x^2}$ છે. જો $g(2) = a$ હોય,તો $g'(2)$ ની કિંમત શોધો:
A
$\frac{5}{a^{10}}$
B
$\frac{1 + a^2}{a^{10}}$
C
$\frac{a^{10}}{1 + a^2}$
D
$\frac{1 + a^{10}}{a^2}$

Solution

(B) કારણ કે $g$ એ $f$ નું વ્યસ્ત વિધેય છે,તેથી $f(g(x)) = x$ થાય.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,સાંકળના નિયમ મુજબ $f'(g(x)) \cdot g'(x) = 1$ મળે.
$x = 2$ મૂકતા,આપણને $f'(g(2)) \cdot g'(2) = 1$ મળે.
આપેલ છે કે $g(2) = a$,તેથી આ સમીકરણ $f'(a) \cdot g'(2) = 1$ બને છે,જેનો અર્થ છે કે $g'(2) = \frac{1}{f'(a)}$.
આપણને $f'(x) = \frac{x^{10}}{1 + x^2}$ આપેલ છે,તેથી $f'(a) = \frac{a^{10}}{1 + a^2}$ થાય.
તેથી,$g'(2) = \frac{1}{\frac{a^{10}}{1 + a^2}} = \frac{1 + a^2}{a^{10}}$.
37
AdvancedMCQ
ધારો કે $e^{f(x)} = \ln x$. જો $g(x)$ એ $f(x)$ નું પ્રતિવિધેય હોય,તો $g'(x)$ ની કિંમત શું થાય?
A
$e^x$
B
$e^x + x$
C
$e^{(x + e^x)}$
D
$e^{(x + \ln x)}$

Solution

(C) આપેલ છે કે $e^{f(x)} = \ln x$. બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,આપણને $f(x) = \ln(\ln x)$ મળે છે.
કારણ કે $g(x)$ એ $f(x)$ નું પ્રતિવિધેય છે,તેથી $f(g(x)) = x$ થાય.
$f$ ના પદમાં $g(x)$ મૂકતા,આપણને $\ln(\ln(g(x))) = x$ મળે છે.
બંને બાજુ ઘાતાંક લેતા,$\ln(g(x)) = e^x$ મળે છે.
ફરીથી ઘાતાંક લેતા,$g(x) = e^{e^x}$ મળે છે.
હવે,સાંકળના નિયમનો ઉપયોગ કરીને $x$ ની સાપેક્ષમાં $g(x)$ નું વિકલન કરતા:
$g'(x) = \frac{d}{dx}(e^{e^x}) = e^{e^x} \cdot \frac{d}{dx}(e^x) = e^{e^x} \cdot e^x$.
ઘાતાંકના ગુણધર્મ $a^m \cdot a^n = a^{m+n}$ નો ઉપયોગ કરતા,$g'(x) = e^{e^x + x}$ મળે છે.
આમ,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.
38
AdvancedMCQ
વિધેય $f(x) = e^x + x$,જે વિકલનીય અને એક-એક છે,તેનો વિકલનીય પ્રતિવિધેય $f^{-1}(x)$ છે. બિંદુ $f(\ln 2)$ આગળ $(f^{-1})'(f(\ln 2))$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{\ln 2}$
B
$\frac{1}{3}$
C
$\frac{1}{4}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = e^x + x$.
આપણે $(f^{-1})'(f(\ln 2))$ ની કિંમત શોધવાની છે.
પ્રતિવિધેયના વિકલનના સૂત્ર મુજબ,$(f^{-1})'(y) = \frac{1}{f'(x)}$,જ્યાં $y = f(x)$ છે.
અહીં,$y = f(\ln 2)$ છે,તેથી $x = \ln 2$ થાય.
સૌ પ્રથમ,$f'(x)$ શોધો:
$f'(x) = \frac{d}{dx}(e^x + x) = e^x + 1$.
હવે,$x = \ln 2$ આગળ $f'(x)$ ની કિંમત મેળવો:
$f'(\ln 2) = e^{\ln 2} + 1 = 2 + 1 = 3$.
તેથી,$(f^{-1})'(f(\ln 2)) = \frac{1}{f'(\ln 2)} = \frac{1}{3}$.
39
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x) = x^3 + 8x + 3$. વિકલિતના કયા ગુણધર્મને કારણે તમે એ નિષ્કર્ષ પર આવી શકો છો કે $f(x)$ નું પ્રતિવિધેય (inverse) અસ્તિત્વ ધરાવે છે?
A
$f'(x)$ એ બેકી ઘાતવાળી બહુપદી છે.
B
$f'(x)$ એ સ્વ-પ્રતિવિધેય છે.
C
$f'(x)$ નો પ્રદેશ એ $f'(x)$ નો વિસ્તાર છે.
D
$f'(x)$ હંમેશા ધન છે.

Solution

(D) વિધેય $f(x)$ નું પ્રતિવિધેય અસ્તિત્વ ધરાવે છે કે નહીં તે નક્કી કરવા માટે,આપણે તપાસીએ છીએ કે તે ચુસ્તપણે વધતું કે ઘટતું વિધેય છે કે નહીં.
આપેલ છે કે $f(x) = x^3 + 8x + 3$.
તેનું વિકલિત $f'(x) = \frac{d}{dx}(x^3 + 8x + 3) = 3x^2 + 8$ થાય.
બધા વાસ્તવિક $x$ માટે $x^2 \ge 0$ હોવાથી,$3x^2 \ge 0$ થાય.
તેથી,$f'(x) = 3x^2 + 8 \ge 8$ મળે.
બધા $x \in \mathbb{R}$ માટે $f'(x) > 0$ હોવાથી,વિધેય $f(x)$ તેના સમગ્ર પ્રદેશ પર ચુસ્તપણે વધતું વિધેય છે.
ચુસ્તપણે એકવિધ વિધેય હંમેશા એક-એક (injective) હોય છે અને તેથી તેનું પ્રતિવિધેય અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
આમ,$f'(x)$ હંમેશા ધન છે તે ગુણધર્મ આપણને એ નિષ્કર્ષ પર લાવે છે કે $f(x)$ નું પ્રતિવિધેય અસ્તિત્વ ધરાવે છે.
40
AdvancedMCQ
ધારો કે $f : R \rightarrow R$ એ $f(x) = x^3 - 3x^2 + 3x - 2$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે. તો $f^{-1}(x)$ શું થશે?
A
$1 + \sqrt[3]{x + 1}$
B
$1 + \sqrt[3]{x - 1}$
C
$\sqrt[3]{x + 1} - 1$
D
$\sqrt[3]{x - 1} - 1$

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = x^3 - 3x^2 + 3x - 2$ છે.
આ વિધેયને આપણે $f(x) = (x^3 - 3x^2 + 3x - 1) - 1$ તરીકે લખી શકીએ.
આથી $f(x) = (x - 1)^3 - 1$ મળે છે.
પ્રતિવિધેય $f^{-1}(x)$ શોધવા માટે,ધારો કે $y = f(x)$.
તેથી,$y = (x - 1)^3 - 1$.
બંને બાજુ $1$ ઉમેરતા: $y + 1 = (x - 1)^3$.
બંને બાજુ ઘનમૂળ લેતા: $\sqrt[3]{y + 1} = x - 1$.
બંને બાજુ $1$ ઉમેરતા: $x = 1 + \sqrt[3]{y + 1}$.
$y$ ને $x$ વડે બદલતા,આપણને $f^{-1}(x) = 1 + \sqrt[3]{x + 1}$ મળે છે.
41
AdvancedMCQ
જો $f(x) = x^{11} + \sin^3(35x) + 111x$ હોય,તો $f^{-1}(\sin \frac{\pi}{5}) + f^{-1}(\sin \frac{6\pi}{5}) + f^{-1}(\sin \frac{\pi}{7}) + f^{-1}(\sin \frac{8\pi}{7})$ ની કિંમત કેટલી થાય?
A
$f(\pi^{11})$
B
$f(\frac{\pi}{7})^{11}$
C
$f(\frac{\pi}{5})^{11}$
D
$f(0)$

Solution

(D) આપેલ છે કે $f(x) = x^{11} + \sin^3(35x) + 111x$.
અહીં $x^{11}$,$\sin^3(35x)$,અને $111x$ એ બધા અયુગ્મ (odd) વિધેયો છે,તેથી તેમનો સરવાળો $f(x)$ પણ એક અયુગ્મ વિધેય છે,એટલે કે $f(-x) = -f(x)$.
જો $f(x)$ અયુગ્મ વિધેય હોય,તો તેનું પ્રતિવિધેય $f^{-1}(x)$ પણ અયુગ્મ વિધેય થાય,એટલે કે $f^{-1}(-y) = -f^{-1}(y)$.
આપણે $S = f^{-1}(\sin \frac{\pi}{5}) + f^{-1}(\sin \frac{6\pi}{5}) + f^{-1}(\sin \frac{\pi}{7}) + f^{-1}(\sin \frac{8\pi}{7})$ ની કિંમત શોધવાની છે.
નોંધો કે $\sin \frac{6\pi}{5} = \sin(\pi + \frac{\pi}{5}) = -\sin \frac{\pi}{5}$.
તે જ રીતે,$\sin \frac{8\pi}{7} = \sin(\pi + \frac{\pi}{7}) = -\sin \frac{\pi}{7}$.
આ કિંમતો પદાવલિમાં મૂકતા:
$S = f^{-1}(\sin \frac{\pi}{5}) + f^{-1}(-\sin \frac{\pi}{5}) + f^{-1}(\sin \frac{\pi}{7}) + f^{-1}(-\sin \frac{\pi}{7})$.
$f^{-1}(-y) = -f^{-1}(y)$ ગુણધર્મનો ઉપયોગ કરતા:
$S = f^{-1}(\sin \frac{\pi}{5}) - f^{-1}(\sin \frac{\pi}{5}) + f^{-1}(\sin \frac{\pi}{7}) - f^{-1}(\sin \frac{\pi}{7}) = 0$.
કારણ કે $f(0) = 0^{11} + \sin^3(0) + 111(0) = 0$,તેથી જવાબ $0$ એ $f(0)$ બરાબર છે.
42
AdvancedMCQ
જો વિધેય $f(x) = -4e^{\left(\frac{1-x}{2}\right)} + 1 + x + \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3}$ અને $g(x) = f^{-1}(x)$ હોય,તો $g'(-\frac{7}{6})$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{1}{5}$
B
$-\frac{1}{5}$
C
$\frac{6}{7}$
D
$-\frac{6}{7}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) = -4e^{\left(\frac{1-x}{2}\right)} + 1 + x + \frac{x^2}{2} + \frac{x^3}{3}$.
કારણ કે $g(x) = f^{-1}(x)$,તેથી $g(f(x)) = x$.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$g'(f(x)) \cdot f'(x) = 1$,જેનો અર્થ છે કે $g'(f(x)) = \frac{1}{f'(x)}$.
પ્રથમ,આપણે $x$ શોધીએ જેથી $f(x) = -\frac{7}{6}$ થાય. નિરીક્ષણ દ્વારા,જો $x = 1$ લઈએ,તો $f(1) = -4e^0 + 1 + 1 + \frac{1}{2} + \frac{1}{3} = -4 + 2 + \frac{5}{6} = -\frac{7}{6}$.
હવે,$f'(x) = -4e^{\left(\frac{1-x}{2}\right)} \cdot \left(-\frac{1}{2}\right) + 1 + x + x^2 = 2e^{\left(\frac{1-x}{2}\right)} + 1 + x + x^2$.
$x = 1$ આગળ,$f'(1) = 2e^0 + 1 + 1 + 1 = 2 + 3 = 5$.
તેથી,$g'(-\frac{7}{6}) = g'(f(1)) = \frac{1}{f'(1)} = \frac{1}{5}$.
43
AdvancedMCQ
$a$ ની કેટલી પૂર્ણાંક કિંમતો માટે વિધેય $f: R \to R, f(x) = 2x^3 - 3(a + 2)x^2 + 12ax - 7$ જ્યાં $a \in [-4, 6]$ વ્યસ્ત સંપન્ન છે?
A
$0$
B
$1$
C
$2$
D
$3$

Solution

(B) વિધેય $f(x)$ વ્યસ્ત સંપન્ન ત્યારે જ હોય જો તે તેના પ્રદેશ પર ચુસ્ત વધતું અથવા ચુસ્ત ઘટતું વિધેય હોય.
ત્રિઘાત બહુપદી $f(x)$ માટે,આ ત્યારે થાય જ્યારે $f'(x) \ge 0$ અથવા $f'(x) \le 0$ હોય.
પ્રથમ,વિકલન મેળવો: $f'(x) = 6x^2 - 6(a + 2)x + 12a$.
વિકલનના અવયવ પાડતા: $f'(x) = 6(x^2 - (a + 2)x + 2a) = 6(x - a)(x - 2)$.
$f(x)$ એકવિધ રહે તે માટે,$f'(x)$ ની નિશાની બદલાવી ન જોઈએ. $f'(x)$ એ દ્વિઘાત સમીકરણ છે જેના બીજ $a$ અને $2$ છે,તેથી તે નિશાની બદલશે સિવાય કે બંને બીજ સમાન હોય.
આમ,$a = 2$ હોવું જોઈએ.
જો $a = 2$ હોય,તો $f'(x) = 6(x - 2)^2 \ge 0$ થાય,તેથી વિધેય ચુસ્ત વધતું છે અને વ્યસ્ત સંપન્ન છે.
અંતરાલ $[-4, 6]$ માં $a = 2$ એ એકમાત્ર પૂર્ણાંક કિંમત છે,તેથી આવી કિંમતોની સંખ્યા $1$ છે.
44
AdvancedMCQ
જો $f(x) = (2x - 3\pi)^5 + \frac{4}{3}x + \cos x$ અને $g$ એ $f$ નું પ્રતિવિધેય હોય,તો $g'(2\pi) = ?$
A
$\frac{7}{3}$
B
$\frac{3}{7}$
C
$\frac{30\pi^4 + 4}{3}$
D
$\frac{3}{30\pi^4 + 4}$

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = (2x - 3\pi)^5 + \frac{4}{3}x + \cos x$.
$g$ એ $f$ નું પ્રતિવિધેય હોવાથી,$g(f(x)) = x$ થાય.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા,$g'(f(x)) \cdot f'(x) = 1$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $g'(f(x)) = \frac{1}{f'(x)}$.
આપણે $g'(2\pi)$ શોધવાનું છે. ધારો કે $f(x) = 2\pi$.
$(2x - 3\pi)^5 + \frac{4}{3}x + \cos x = 2\pi$.
અવલોકન કરતા,જો $x = \frac{3\pi}{2}$ લઈએ,તો $f(\frac{3\pi}{2}) = (2(\frac{3\pi}{2}) - 3\pi)^5 + \frac{4}{3}(\frac{3\pi}{2}) + \cos(\frac{3\pi}{2}) = (0)^5 + 2\pi + 0 = 2\pi$ મળે છે.
હવે,$f'(x)$ શોધીએ: $f'(x) = 5(2x - 3\pi)^4 \cdot 2 + \frac{4}{3} - \sin x = 10(2x - 3\pi)^4 + \frac{4}{3} - \sin x$.
$x = \frac{3\pi}{2}$ આગળ,$f'(\frac{3\pi}{2}) = 10(0)^4 + \frac{4}{3} - \sin(\frac{3\pi}{2}) = 0 + \frac{4}{3} - (-1) = \frac{4}{3} + 1 = \frac{7}{3}$.
તેથી,$g'(2\pi) = \frac{1}{f'(\frac{3\pi}{2})} = \frac{1}{7/3} = \frac{3}{7}$.
45
AdvancedMCQ
જો $f(x) = \exp(2x^3 + 3x^2 + 6x)$ અને $g(x)$ એ $f(x)$ નું પ્રતિવિધેય હોય,તો $g'(e^{11})$ ની કિંમત શોધો -
A
$\frac{1}{e^{11}}$
B
$\frac{1}{11e^{11}}$
C
$\frac{1}{15e^{11}}$
D
$\frac{1}{18e^{11}}$

Solution

(D) આપેલ છે કે $f(x) = e^{2x^3 + 3x^2 + 6x}$.
$g(x)$ એ $f(x)$ નું પ્રતિવિધેય હોવાથી,$g(f(x)) = x$ થાય.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$g'(f(x)) \cdot f'(x) = 1$,જેનો અર્થ છે કે $g'(f(x)) = \frac{1}{f'(x)}$.
પ્રથમ,$f'(x)$ શોધો:
$f'(x) = e^{2x^3 + 3x^2 + 6x} \cdot \frac{d}{dx}(2x^3 + 3x^2 + 6x) = e^{2x^3 + 3x^2 + 6x} \cdot (6x^2 + 6x + 6)$.
આપણે $g'(e^{11})$ શોધવાનું છે. $f(x) = e^{11}$ લેતા,$e^{2x^3 + 3x^2 + 6x} = e^{11}$.
આનો અર્થ છે કે $2x^3 + 3x^2 + 6x = 11$,અથવા $2x^3 + 3x^2 + 6x - 11 = 0$.
નિરીક્ષણ દ્વારા,$x = 1$ એ ઉકેલ છે કારણ કે $2(1)^3 + 3(1)^2 + 6(1) - 11 = 2 + 3 + 6 - 11 = 0$.
આમ,$f(1) = e^{11}$.
સૂત્ર $g'(f(1)) = \frac{1}{f'(1)}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$f'(1) = e^{11} \cdot (6(1)^2 + 6(1) + 6) = e^{11} \cdot (6 + 6 + 6) = 18e^{11}$.
તેથી,$g'(e^{11}) = \frac{1}{18e^{11}}$.
46
AdvancedMCQ
ધારો કે $f : R \to R$ એ $f(x) = \ln(x + \sqrt{x^2 + 1})$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે. તો $|f^{-1}(x)| = e^{-|x|}$ ના ઉકેલોની સંખ્યા કેટલી છે?
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
અનંત

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = \ln(x + \sqrt{x^2 + 1})$.
ધારો કે $y = \ln(x + \sqrt{x^2 + 1})$.
તેથી $e^y = x + \sqrt{x^2 + 1}$.
વળી,$e^{-y} = \frac{1}{x + \sqrt{x^2 + 1}} = \sqrt{x^2 + 1} - x$.
બંને સમીકરણોની બાદબાકી કરતા: $e^y - e^{-y} = 2x$,જે સૂચવે છે કે $x = \frac{e^y - e^{-y}}{2} = \sinh(y)$.
આમ,$f^{-1}(x) = \sinh(x) = \frac{e^x - e^{-x}}{2}$.
આપણે $|f^{-1}(x)| = e^{-|x|}$ ના ઉકેલોની સંખ્યા શોધવાની છે,જે $|sinh(x)| = e^{-|x|}$ છે.
બંને બાજુઓ યુગ્મ વિધેયો હોવાથી,આપણે $x \ge 0$ માટે ચકાસી શકીએ: $\sinh(x) = e^{-x}$.
$x = 0$ આગળ,$\sinh(0) = 0$ અને $e^0 = 1$,તેથી $0 \neq 1$.
જેમ $x$ વધે છે,$\sinh(x)$ એ $0$ થી $\infty$ સુધી ચુસ્ત રીતે વધે છે,અને $e^{-x}$ એ $1$ થી $0$ સુધી ચુસ્ત રીતે ઘટે છે.
તેથી,$x > 0$ માટે બરાબર એક છેદનબિંદુ મળે છે.
સંમિતિ દ્વારા,$x < 0$ માટે પણ બરાબર એક છેદનબિંદુ મળે છે.
આમ,કુલ $2$ ઉકેલો છે.
Solution diagram
47
AdvancedMCQ
ધારો કે $f: [4, \infty) \to [1, \infty)$ એ $f(x) = 5^{x(x - 4)}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત વિધેય છે,તો $f^{-1}(x)$ શું થાય?
A
$2 - \sqrt{4 + \log_5 x}$
B
$2 + \sqrt{4 + \log_5 x}$
C
$(\frac{1}{5})^{x(x - 4)}$
D
$2 + \sqrt{4 - \log_5 x}$

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = 5^{x(x - 4)} = y$.
બંને બાજુ $\log_5$ લેતા,આપણને મળે $\log_5 y = x(x - 4)$.
$\log_5 y = x^2 - 4x$.
$x$ માટે ઉકેલવા માટે,આપણે પૂર્ણવર્ગ બનાવીએ: $x^2 - 4x + 4 = \log_5 y + 4$.
$(x - 2)^2 = \log_5 y + 4$.
$x - 2 = \pm \sqrt{\log_5 y + 4}$.
પ્રદેશ $x \in [4, \infty)$ હોવાથી,$x - 2 \ge 2$ હોવું જોઈએ,તેથી આપણે ધન વર્ગમૂળ લઈએ છીએ: $x = 2 + \sqrt{\log_5 y + 4}$.
$y$ ને $x$ વડે બદલતા,આપણને $f^{-1}(x) = 2 + \sqrt{4 + \log_5 x}$ મળે છે.
48
AdvancedMCQ
જો વિધેય $f(x) = x^5 + e^{x/5}$ અને $g(x) = f^{-1}(x)$ હોય,તો $\frac{1}{g'(1 + e^{1/5})}$ ની કિંમત શોધો.
A
$5 + \frac{e^{1/5}}{5}$
B
$5 + e^{1/5}$
C
$1$
D
$5 + \frac{5}{e}$

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) = x^5 + e^{x/5}$ અને $g(x) = f^{-1}(x)$.
આપણે $\frac{1}{g'(1 + e^{1/5})}$ ની કિંમત શોધવાની છે.
વ્યસ્ત વિધેયના ગુણધર્મ મુજબ,$g'(y) = \frac{1}{f'(x)}$ જ્યાં $y = f(x)$.
અહીં,$y = 1 + e^{1/5}$.
$f(x) = x^5 + e^{x/5} = 1 + e^{1/5}$ લેતા,આપણે જોઈ શકીએ છીએ કે $x = 1$ સમીકરણનું સમાધાન કરે છે કારણ કે $1^5 + e^{1/5} = 1 + e^{1/5}$.
હવે,વિકલન મેળવો: $f'(x) = \frac{d}{dx}(x^5 + e^{x/5}) = 5x^4 + \frac{1}{5}e^{x/5}$.
$x = 1$ આગળ,$f'(1) = 5(1)^4 + \frac{1}{5}e^{1/5} = 5 + \frac{e^{1/5}}{5}$.
કારણ કે $g'(y) = \frac{1}{f'(x)}$,તેથી $g'(1 + e^{1/5}) = \frac{1}{f'(1)} = \frac{1}{5 + \frac{e^{1/5}}{5}}$.
તેથી,$\frac{1}{g'(1 + e^{1/5})} = f'(1) = 5 + \frac{e^{1/5}}{5}$.
49
AdvancedMCQ
જો $f(x) = \int\limits_0^x {\frac{1}{{\sqrt {1 + {t^3}} }}\,} dt$ અને $h(x)$ એ $f(x)$ નું પ્રતિવિધેય હોય,તો $\frac{{h''(x)}}{{{h^2}(x)}}$ ની કિંમત શોધો.
A
$\frac{2}{3}$
B
$\frac{3}{2}$
C
$\frac{3}{4}$
D
$3$

Solution

(B) આપેલ છે કે $f(x) = \int\limits_0^x \frac{1}{\sqrt{1+t^3}} dt$. કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,$f'(x) = \frac{1}{\sqrt{1+x^3}}$.
$h(x)$ એ $f(x)$ નું પ્રતિવિધેય હોવાથી,$f(h(x)) = x$ થાય.
બંને બાજુ $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$f'(h(x)) \cdot h'(x) = 1$,જેનો અર્થ છે કે $h'(x) = \frac{1}{f'(h(x))} = \sqrt{1 + h^3(x)}$.
હવે,$h'(x) = (1 + h^3(x))^{1/2}$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$h''(x) = \frac{1}{2}(1 + h^3(x))^{-1/2} \cdot (3h^2(x) \cdot h'(x))$.
$h'(x) = \sqrt{1 + h^3(x)}$ ની કિંમત મૂકતા:
$h''(x) = \frac{3h^2(x) \cdot \sqrt{1 + h^3(x)}}{2 \sqrt{1 + h^3(x)}} = \frac{3}{2} h^2(x)$.
તેથી,$\frac{h''(x)}{h^2(x)} = \frac{3}{2}$.

Relation and Function — Inverse Function · Frequently Asked Questions

1Are these Relation and Function questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Relation and Function Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.