Gujarati

Maxima and Minima Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · Applications of Derivatives · Maxima and Minima

760+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 50 of 760 questions in Gujarati

151
DifficultMCQ
વિધાન-$I$: સંખ્યાઓ $1, 2^{1/2}, 3^{1/3}, 4^{1/4}, 5^{1/5}, 6^{1/6}, 7^{1/7}$ માંથી મહત્તમ $3^{1/3}$ છે.
વિધાન-$II$: વિધેય $f(x) = x^{1/x}$ એ $0 < x < e$ માટે વધે છે અને $x > e$ માટે ઘટે છે.
A
વિધાન-$I$ સાચું છે,વિધાન-$II$ સાચું છે. વિધાન-$II$ એ વિધાન-$I$ માટે સાચી સમજૂતી છે.
B
વિધાન-$I$ સાચું છે,વિધાન-$II$ સાચું છે. વિધાન-$II$ એ વિધાન-$I$ માટે સાચી સમજૂતી નથી.
C
વિધાન-$I$ સાચું છે,વિધાન-$II$ ખોટું છે.
D
વિધાન-$I$ ખોટું છે,વિધાન-$II$ સાચું છે.

Solution

(A) વિધેય $f(x) = x^{1/x}$ ને $x > 0$ માટે ધ્યાનમાં લો.
પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,$\ln(f(x)) = \frac{1}{x} \ln(x)$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$\frac{f'(x)}{f(x)} = \frac{x(\frac{1}{x}) - \ln(x)(1)}{x^2} = \frac{1 - \ln(x)}{x^2}$.
આમ,$f'(x) = x^{1/x} \left( \frac{1 - \ln(x)}{x^2} \right)$.
જ્યારે $1 - \ln(x) > 0$ હોય ત્યારે $f'(x) > 0$,એટલે કે $\ln(x) < 1$,જેનો અર્થ છે $0 < x < e$.
જ્યારે $1 - \ln(x) < 0$ હોય ત્યારે $f'(x) < 0$,એટલે કે $\ln(x) > 1$,જેનો અર્થ છે $x > e$.
તેથી,વિધાન-$II$ સાચું છે.
હવે,$e \approx 2.718$. $2 < e < 3$ હોવાથી,વિધેય $f(x)$ એ $(0, e)$ પર વધે છે અને $(e, \infty)$ પર ઘટે છે.
$2^{1/2}$ અને $3^{1/3}$ ની સરખામણી કરતા: $2 < 3 < e$ હોવાથી,$f(2) < f(3)$,તેથી $2^{1/2} < 3^{1/3}$.
$3^{1/3}$ અને $4^{1/4}$ ની સરખામણી કરતા: $3 < e < 4$ હોવાથી,$f(3)$ એ $x$ ની પૂર્ણાંક કિંમતો માટે વિધેય $f(x)$ ની મહત્તમ કિંમત છે.
$x > e$ માટે $f(x)$ ઘટતું હોવાથી,$f(3) > f(4) > f(5) > f(6) > f(7)$.
આમ,આપેલી સંખ્યાઓમાંથી $3^{1/3}$ એ ખરેખર મહત્તમ કિંમત છે.
તેથી,વિધાન-$I$ સાચું છે અને વિધાન-$II$ એ વિધાન-$I$ માટે સાચી સમજૂતી છે.
152
DifficultMCQ
જો $f(x) = \sqrt{x^2 + x} + \frac{\tan^2 \alpha}{\sqrt{x^2 + x}}$,જ્યાં $\alpha \in (0, \pi/2)$ અને $x > 0$ હોય,તો $f(x)$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો.
A
$2$
B
$2 \tan \alpha$
C
$5/2$
D
$\sec \alpha$

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = \sqrt{x^2 + x} + \frac{\tan^2 \alpha}{\sqrt{x^2 + x}}$ છે.
$x > 0$ હોવાથી,પદ $\sqrt{x^2 + x}$ હંમેશા ધન છે.
આપણે સમાંતર મધ્યક-સમગુણોત્તર મધ્યક $(AM \ge GM)$ અસમતાનો ઉપયોગ કરીએ છીએ,જે મુજબ ધન વાસ્તવિક સંખ્યાઓ $a$ અને $b$ માટે,$\frac{a + b}{2} \ge \sqrt{ab}$,અથવા $a + b \ge 2\sqrt{ab}$ થાય.
ધારો કે $a = \sqrt{x^2 + x}$ અને $b = \frac{\tan^2 \alpha}{\sqrt{x^2 + x}}$.
તેથી $f(x) = a + b \ge 2\sqrt{a \cdot b}$.
$f(x) \ge 2\sqrt{\sqrt{x^2 + x} \cdot \frac{\tan^2 \alpha}{\sqrt{x^2 + x}}}$.
$f(x) \ge 2\sqrt{\tan^2 \alpha}$.
$\alpha \in (0, \pi/2)$ હોવાથી,$\tan \alpha > 0$,તેથી $f(x) \ge 2 \tan \alpha$.
આમ,$f(x)$ ની ન્યૂનતમ કિંમત $2 \tan \alpha$ છે.
153
DifficultMCQ
જો $x = p$ અને $x = q$ એ વિધેય $f(x) = x^5 - 5x^4 + 5x^3 - 10$ માટે અનુક્રમે સ્થાનિક મહત્તમ અને સ્થાનિક ન્યૂનત્તમ બિંદુઓ હોય,તો:
A
$p = 0, q = 1$
B
$p = 1, q = 0$
C
$p = 1, q = 3$
D
$p = 3, q = 1$

Solution

(C) ધારો કે $f(x) = x^5 - 5x^4 + 5x^3 - 10$.
પ્રથમ,વિકલિત મેળવો: $f'(x) = 5x^4 - 20x^3 + 15x^2 = 5x^2(x^2 - 4x + 3) = 5x^2(x - 1)(x - 3)$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ માટે,$f'(x) = 0$ લેતા,આપણને $x = 0, 1, 3$ મળે છે.
હવે,દ્વિતીય વિકલિત મેળવો: $f''(x) = 20x^3 - 60x^2 + 30x$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સની પ્રકૃતિ તપાસો:
$x = 1$ માટે: $f''(1) = 20(1)^3 - 60(1)^2 + 30(1) = 20 - 60 + 30 = -10 < 0$. કારણ કે $f''(1) < 0$,તેથી $x = 1$ એ સ્થાનિક મહત્તમ બિંદુ છે. આમ,$p = 1$.
$x = 3$ માટે: $f''(3) = 20(3)^3 - 60(3)^2 + 30(3) = 540 - 540 + 90 = 90 > 0$. કારણ કે $f''(3) > 0$,તેથી $x = 3$ એ સ્થાનિક ન્યૂનત્તમ બિંદુ છે. આમ,$q = 3$.
$x = 0$ માટે: $f''(0) = 0$. પ્રથમ વિકલિત કસોટીનો ઉપયોગ કરતા,$x = 0$ ની આસપાસ $f'(x)$ ની નિશાની બદલાતી નથી (તે બંને બાજુ ધન છે),તેથી $x = 0$ એ નતિપરિવર્તન બિંદુ છે,સ્થાનિક અંતિમ બિંદુ નથી.
તેથી,$p = 1$ અને $q = 3$.
154
DifficultMCQ
$f(x) = (x + 1)^{\frac{1}{3}} - (x - 1)^{\frac{1}{3}}, x \in [0, 1]$ ની મહતમ કિંમત .... છે.
A
$1$
B
$2$
C
$3$
D
$4$

Solution

(B) અહીં $f(x) = (x + 1)^{\frac{1}{3}} - (x - 1)^{\frac{1}{3}}$ આપેલ છે.
પ્રથમ,વિકલન $f'(x)$ શોધો:
$f'(x) = \frac{1}{3}(x + 1)^{-\frac{2}{3}} - \frac{1}{3}(x - 1)^{-\frac{2}{3}} = \frac{1}{3} \left[ \frac{1}{(x + 1)^{\frac{2}{3}}} - \frac{1}{(x - 1)^{\frac{2}{3}}} \right]$.
ક્રાંતિક બિંદુઓ માટે,$f'(x) = 0$ લેતા:
$\frac{1}{(x + 1)^{\frac{2}{3}}} = \frac{1}{(x - 1)^{\frac{2}{3}}} \implies (x + 1)^2 = (x - 1)^2$.
$x^2 + 2x + 1 = x^2 - 2x + 1 \implies 4x = 0 \implies x = 0$.
હવે,અંતરાલ $[0, 1]$ ના ક્રાંતિક બિંદુ અને અંત્યબિંદુઓ પર $f(x)$ ની કિંમત શોધો:
$x = 0$ માટે: $f(0) = (0 + 1)^{\frac{1}{3}} - (0 - 1)^{\frac{1}{3}} = 1 - (-1) = 2$.
$x = 1$ માટે: $f(1) = (1 + 1)^{\frac{1}{3}} - (1 - 1)^{\frac{1}{3}} = 2^{\frac{1}{3}} - 0 = \sqrt[3]{2} \approx 1.26$.
કિંમતો $f(0) = 2$ અને $f(1) = \sqrt[3]{2}$ ની સરખામણી કરતા,મહતમ કિંમત $2$ મળે છે.
155
MediumMCQ
ધારો કે ત્રિઘાત બહુપદી $f(x) = x^3 - px + q$ ને ત્રણ વાસ્તવિક બીજ છે,જ્યાં $p > 0$ અને $q > 0$ છે. નીચેનામાંથી શું સાચું છે?
A
ત્રિઘાત બહુપદીને $x = \sqrt{\frac{p}{3}}$ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ અને $x = -\sqrt{\frac{p}{3}}$ આગળ સ્થાનિક મહતમ મળે છે.
B
ત્રિઘાત બહુપદીને $x = -\sqrt{\frac{p}{3}}$ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ અને $x = \sqrt{\frac{p}{3}}$ આગળ સ્થાનિક મહતમ મળે છે.
C
ત્રિઘાત બહુપદીને $x = -\sqrt{\frac{p}{3}}$ અને $x = \sqrt{\frac{p}{3}}$ બંને આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ મળે છે.
D
ત્રિઘાત બહુપદીને $x = \sqrt{\frac{p}{3}}$ અને $x = -\sqrt{\frac{p}{3}}$ બંને આગળ સ્થાનિક મહતમ મળે છે.

Solution

(A) આપેલ વિધેય $f(x) = x^3 - px + q$ છે.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ શોધવા માટે,આપણે પ્રથમ વિકલન મેળવીએ: $f'(x) = 3x^2 - p$.
$f'(x) = 0$ લેતા,આપણને $3x^2 = p$ મળે છે,જેનો અર્થ છે $x^2 = \frac{p}{3}$,તેથી $x = \pm \sqrt{\frac{p}{3}}$.
હવે,આ બિંદુઓનો પ્રકાર નક્કી કરવા માટે આપણે દ્વિતીય વિકલન મેળવીએ: $f''(x) = 6x$.
$x = \sqrt{\frac{p}{3}}$ આગળ,$f''(\sqrt{\frac{p}{3}}) = 6\sqrt{\frac{p}{3}} > 0$ (કારણ કે $p > 0$). તેથી,$f(x)$ ને $x = \sqrt{\frac{p}{3}}$ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ મળે છે.
$x = -\sqrt{\frac{p}{3}}$ આગળ,$f''(-\sqrt{\frac{p}{3}}) = -6\sqrt{\frac{p}{3}} < 0$. તેથી,$f(x)$ ને $x = -\sqrt{\frac{p}{3}}$ આગળ સ્થાનિક મહતમ મળે છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
156
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = x^x$ $(x > 0)$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય $x$ ની કઈ કિંમત આગળ મળે છે?
A
$x = 1$
B
$x = e$
C
$x = e^{-1}$
D
આપેલ પૈકી એક પણ નહીં

Solution

(C) ધારો કે $y = x^x$. બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,$\ln y = x \ln x$ મળે.
$x$ ની સાપેક્ષે વિકલન કરતા,$\frac{1}{y} \frac{dy}{dx} = 1 \cdot \ln x + x \cdot \frac{1}{x} = \ln x + 1$ મળે.
તેથી,$\frac{dy}{dx} = y(\ln x + 1) = x^x(\ln x + 1)$.
ક્રાંતિક બિંદુઓ માટે,$\frac{dy}{dx} = 0$ લેતા. $x > 0$ માટે $x^x > 0$ હોવાથી,$\ln x + 1 = 0$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $\ln x = -1$,તેથી $x = e^{-1}$.
ન્યૂનતમ મૂલ્ય ચકાસવા માટે,આપણે દ્વિતીય વિકલન અથવા પ્રથમ વિકલન કસોટીનો ઉપયોગ કરીએ. $x < e^{-1}$ માટે,$\ln x < -1$,તેથી $\frac{dy}{dx} < 0$. $x > e^{-1}$ માટે,$\ln x > -1$,તેથી $\frac{dy}{dx} > 0$.
વિકલિતનું ચિહ્ન $x = e^{-1}$ આગળ ઋણથી ધન તરફ બદલાતું હોવાથી,વિધેયનું ન્યૂનતમ મૂલ્ય $x = e^{-1}$ આગળ મળે છે.
157
MediumMCQ
$(1/x)^x$ ની મહત્તમ કિંમત શોધો.
A
$e$
B
$(e)^{1/e}$
C
$(1/e)^e$
D
$e^e$

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = (1/x)^x = x^{-x}$.
બંને બાજુ પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,$\ln(f(x)) = -x \ln(x)$.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$\frac{f'(x)}{f(x)} = -(\ln(x) + x \cdot \frac{1}{x}) = -(\ln(x) + 1)$.
તેથી,$f'(x) = -(1/x)^x (\ln(x) + 1)$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ માટે,$f'(x) = 0$ લેતા,$\ln(x) + 1 = 0$,એટલે કે $\ln(x) = -1$,જે $x = 1/e$ આપે છે.
મહત્તમ કિંમત ચકાસવા માટે,આપણે દ્વિતીય વિકલનનો ઉપયોગ કરીએ અથવા $f'(x)$ ના ચિહ્નમાં થતો ફેરફાર જોઈએ.
$x < 1/e$ માટે,$\ln(x) < -1$,તેથી $f'(x) > 0$.
$x > 1/e$ માટે,$\ln(x) > -1$,તેથી $f'(x) < 0$.
જેમ કે $x = 1/e$ આગળ $f'(x)$ ધનમાંથી ઋણ થાય છે,તેથી $f(x)$ ને $x = 1/e$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ મૂલ્ય મળે છે.
મહત્તમ મૂલ્ય $f(1/e) = (1/(1/e))^{1/e} = e^{1/e}$ છે.
158
DifficultMCQ
વિધેય $f(x) = \int_{0}^{x} \frac{\sin t}{t} dt$ માટે,જ્યાં $x > 0$,નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$x = n\pi$ આગળ મહત્તમ થાય છે,જ્યાં $n$ બેકી છે.
B
$x = n\pi$ આગળ ન્યૂનત્તમ થાય છે,જ્યાં $n$ એકી છે.
C
$x = n\pi$ આગળ મહત્તમ થાય છે,જ્યાં $n$ એકી છે.
D
એકપણ નહીં.

Solution

(C) આપેલ છે કે $f(x) = \int_{0}^{x} \frac{\sin t}{t} dt$.
કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,$x > 0$ માટે $f'(x) = \frac{\sin x}{x}$ થાય.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ શોધવા માટે,$f'(x) = 0$ લેતા,જેનો અર્થ છે કે $\sin x = 0$,તેથી $x = n\pi$ જ્યાં $n = 1, 2, 3, \dots$.
દ્વિતીય વિકલન $f''(x) = \frac{x \cos x - \sin x}{x^2}$ છે.
$x = n\pi$ આગળ,$f''(n\pi) = \frac{n\pi \cos(n\pi) - \sin(n\pi)}{(n\pi)^2} = \frac{n\pi (-1)^n - 0}{(n\pi)^2} = \frac{(-1)^n}{n\pi}$.
જો $n$ એકી હોય,તો $f''(n\pi) = \frac{-1}{n\pi} < 0$,જે સ્થાનિક મહત્તમ મૂલ્ય દર્શાવે છે.
જો $n$ બેકી હોય,તો $f''(n\pi) = \frac{1}{n\pi} > 0$,જે સ્થાનિક ન્યૂનત્તમ મૂલ્ય દર્શાવે છે.
આમ,વિધેય $x = n\pi$ આગળ મહત્તમ થાય છે જ્યાં $n$ એકી છે.
159
MediumMCQ
$x$ ની કઈ કિંમત માટે વિધેય $f(x) = \sin x(1 + \cos x)$ નું મૂલ્ય મહત્તમ થાય છે?
A
$x = \pi / 4$
B
$x = \pi / 2$
C
$x = \pi / 3$
D
$x = \pi / 6$

Solution

(C) ધારો કે $f(x) = \sin x(1 + \cos x) = \sin x + \sin x \cos x = \sin x + \frac{1}{2} \sin 2x$.
ક્રાંતિક બિંદુઓ શોધવા માટે,આપણે $f(x)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$f'(x) = \cos x + \cos 2x$.
મહત્તમ કે ન્યૂનતમ મૂલ્ય માટે $f'(x) = 0$ લેતા:
$\cos x + \cos 2x = 0 \implies \cos 2x = -\cos x$.
નિત્યસમ $-\cos x = \cos(\pi - x)$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\cos 2x = \cos(\pi - x) \implies 2x = \pi - x \implies 3x = \pi \implies x = \pi / 3$.
હવે,મહત્તમ મૂલ્ય ચકાસવા માટે દ્વિતીય વિકલિત $f''(x)$ શોધીએ:
$f''(x) = -\sin x - 2 \sin 2x$.
$x = \pi / 3$ આગળ:
$f''(\pi / 3) = -\sin(\pi / 3) - 2 \sin(2\pi / 3) = -\frac{\sqrt{3}}{2} - 2(\frac{\sqrt{3}}{2}) = -\frac{\sqrt{3}}{2} - \sqrt{3} = -\frac{3\sqrt{3}}{2}$.
અહીં $f''(\pi / 3) < 0$ હોવાથી,વિધેયનું મૂલ્ય $x = \pi / 3$ આગળ મહત્તમ છે.
160
MediumMCQ
$x \in [0, 1]$ માટે વિધેય $f(x) = x^{25}(1 - x)^{75}$ એ $x = \dots$ આગળ મહત્તમ કિંમત ધારણ કરે છે.
A
$0$
B
$1/2$
C
$1/3$
D
$1/4$

Solution

(D) આપેલ છે કે $f(x) = x^{25}(1 - x)^{75}$.
મહત્તમ કિંમત શોધવા માટે,આપણે ગુણાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરીને વિકલન $f'(x)$ મેળવીએ:
$f'(x) = 25x^{24}(1 - x)^{75} + x^{25} \cdot 75(1 - x)^{74} \cdot (-1)$
$f'(x) = 25x^{24}(1 - x)^{74} [(1 - x) - 3x]$
$f'(x) = 25x^{24}(1 - x)^{74} (1 - 4x)$
ક્રાંતિક બિંદુઓ માટે $f'(x) = 0$ લેતા:
$1 - 4x = 0 \implies x = 1/4$.
અહીં $f(0) = 0$ અને $f(1) = 0$ છે,અને $x \in (0, 1)$ માટે $f(x) > 0$ હોવાથી,વિધેય $x = 1/4$ આગળ મહત્તમ કિંમત ધારણ કરશે.
161
DifficultMCQ
જો વિધેય $y = a \log x + bx^2 + x$ ની અંતિમ કિંમતો $x = 1$ અને $x = 2$ આગળ હોય,તો $(a, b) = \dots$
A
$\left( 1, \frac{1}{2} \right)$
B
$\left( \frac{1}{2}, 2 \right)$
C
$\left( 2, -\frac{1}{2} \right)$
D
$\left( -\frac{2}{3}, -\frac{1}{6} \right)$

Solution

(D) આપેલ છે કે $y = a \log x + bx^2 + x$.
વિકલન કરતા: $\frac{dy}{dx} = \frac{a}{x} + 2bx + 1$.
વિધેયની અંતિમ કિંમતો $x = 1$ અને $x = 2$ આગળ હોવાથી,આ બિંદુઓ પર વિકલન શૂન્ય થાય.
$x = 1$ આગળ: $\frac{a}{1} + 2b(1) + 1 = 0 \implies a + 2b = -1$ (સમીકરણ $1$).
$x = 2$ આગળ: $\frac{a}{2} + 2b(2) + 1 = 0 \implies \frac{a}{2} + 4b = -1 \implies a + 8b = -2$ (સમીકરણ $2$).
સમીકરણ $2$ માંથી સમીકરણ $1$ બાદ કરતા: $(a + 8b) - (a + 2b) = -2 - (-1) \implies 6b = -1 \implies b = -\frac{1}{6}$.
$b = -\frac{1}{6}$ ની કિંમત સમીકરણ $1$ માં મૂકતા: $a + 2(-\frac{1}{6}) = -1 \implies a - \frac{1}{3} = -1 \implies a = -1 + \frac{1}{3} = -\frac{2}{3}$.
આમ,$(a, b) = \left( -\frac{2}{3}, -\frac{1}{6} \right)$.
162
MediumMCQ
અંતરાલ $(0, 9)$ માં $f(x) = x^3 - 18x^2 + 96x$ ની મહત્તમ કિંમત કેટલી છે?
A
$128$
B
$60$
C
$160$
D
$120$

Solution

(C) આપેલ વિધેય $f(x) = x^3 - 18x^2 + 96x$ છે.
પ્રથમ વિકલન મેળવો: $f'(x) = 3x^2 - 36x + 96$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ શોધવા માટે $f'(x) = 0$ લો: $3(x^2 - 12x + 32) = 0$.
દ્વિઘાત સમીકરણના અવયવ પાડો: $3(x - 4)(x - 8) = 0$.
આમ,ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ $x = 4$ અને $x = 8$ છે.
દ્વિતીય વિકલન મેળવો: $f''(x) = 6x - 36$.
$x = 4$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ કિંમત તપાસો: $f''(4) = 6(4) - 36 = 24 - 36 = -12 < 0$.
$f''(4) < 0$ હોવાથી,$x = 4$ એ સ્થાનિક મહત્તમ બિંદુ છે.
મહત્તમ કિંમતની ગણતરી કરો: $f(4) = (4)^3 - 18(4)^2 + 96(4) = 64 - 18(16) + 384 = 64 - 288 + 384 = 160$.
તેથી,અંતરાલ $(0, 9)$ માં મહત્તમ કિંમત $160$ છે.
163
DifficultMCQ
વક્ર $y = -x^3 + 3x^2 + 9x - 27$ નો મહત્તમ ઢાળ કેટલો થાય?
A
$0$
B
$12$
C
$16$
D
$32$

Solution

(B) આપેલ વક્ર $y = f(x) = -x^3 + 3x^2 + 9x - 27$ છે.
વક્રનો ઢાળ વિકલન $f'(x) = -3x^2 + 6x + 9$ દ્વારા મળે છે.
ધારો કે $g(x) = f'(x) = -3x^2 + 6x + 9$ એ ઢાળનું વિધેય છે.
મહત્તમ ઢાળ શોધવા માટે,આપણે $g(x)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$g'(x) = -6x + 6$.
$g'(x) = 0$ લેતા,$-6x + 6 = 0$,જેનો અર્થ છે કે $x = 1$.
હવે,આપણે દ્વિતીય વિકલન $g''(x) = -6$ તપાસીએ. કારણ કે $g''(x) < 0$ છે,તેથી વિધેય $g(x)$ એ $x = 1$ આગળ મહત્તમ મૂલ્ય ધરાવે છે.
મહત્તમ ઢાળ $g(1) = -3(1)^2 + 6(1) + 9 = -3 + 6 + 9 = 12$ થાય છે.
164
MediumMCQ
જો $f(x) = \sin x - x \cos x$ એ $x = n\pi$ આગળ મહત્તમ હોય,તો નીચેનામાંથી કયું સાચું છે?
A
$n$ એ એકી ધન પૂર્ણાંક છે.
B
$n$ એ બેકી ઋણ પૂર્ણાંક છે.
C
$n$ એ બેકી ધન પૂર્ણાંક છે.
D
$n$ એ એકી ધન અથવા બેકી ઋણ પૂર્ણાંક છે.

Solution

(D) ધારો કે $f(x) = \sin x - x \cos x$.
પ્રથમ,વિકલન મેળવો: $f'(x) = \cos x - (\cos x - x \sin x) = x \sin x$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ માટે,$f'(x) = 0$ લેતા,જે $x \sin x = 0$ આપે છે. $x = n\pi$ હોવાથી,આ કોઈપણ પૂર્ણાંક $n$ માટે સંતોષાય છે.
આગળ,દ્વિતીય વિકલન મેળવો: $f''(x) = \sin x + x \cos x$.
$x = n\pi$ આગળ $f''(x)$ ની કિંમત: $f''(n\pi) = \sin(n\pi) + n\pi \cos(n\pi) = 0 + n\pi (-1)^n = n\pi (-1)^n$.
$f(x)$ ને $x = n\pi$ આગળ મહત્તમ થવા માટે,$f''(n\pi) < 0$ હોવું જોઈએ.
તેથી,$n\pi (-1)^n < 0$. $\pi > 0$ હોવાથી,આપણે $n(-1)^n < 0$ ની જરૂર છે.
કિસ્સો $1$: જો $n$ એકી ધન પૂર્ણાંક હોય (દા.ત.,$n=1, 3, 5$),તો $n(-1)^n = n(-1) = -n < 0$. આ શરત સંતોષે છે.
કિસ્સો $2$: જો $n$ બેકી ઋણ પૂર્ણાંક હોય (દા.ત.,$n=-2, -4$),તો $n(-1)^n = n(1) = n < 0$. આ પણ શરત સંતોષે છે.
તેથી,$n$ એ એકી ધન પૂર્ણાંક અથવા બેકી ઋણ પૂર્ણાંક છે.
165
MediumMCQ
વિધાન-$I$: $e^{\pi} > \pi^e$.
વિધાન-$II$: વિધેય $f(x) = x^{1/x}$ એ $x = e$ આગળ વૈશ્વિક મહત્તમ મૂલ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.
A
વિધાન-$I$ સાચું છે,વિધાન-$II$ સાચું છે; વિધાન-$II$ એ વિધાન-$I$ માટે સાચું સ્પષ્ટીકરણ છે.
B
વિધાન-$I$ સાચું છે,વિધાન-$II$ સાચું છે; વિધાન-$II$ એ વિધાન-$I$ માટે સાચું સ્પષ્ટીકરણ નથી.
C
વિધાન-$I$ સાચું છે,વિધાન-$II$ ખોટું છે.
D
વિધાન-$I$ ખોટું છે,વિધાન-$II$ સાચું છે.

Solution

(A) વિધેય $f(x) = x^{1/x}$ ને $x > 0$ માટે ધ્યાનમાં લો.
પ્રાકૃતિક લઘુગણક લેતા,આપણને $\ln(f(x)) = \frac{1}{x} \ln(x)$ મળે છે.
$x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા,$\frac{f'(x)}{f(x)} = \frac{x(\frac{1}{x}) - \ln(x)(1)}{x^2} = \frac{1 - \ln(x)}{x^2}$ મળે છે.
$f'(x) = 0$ લેતા,$1 - \ln(x) = 0$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $\ln(x) = 1$,તેથી $x = e$.
$x < e$ માટે,$f'(x) > 0$ અને $x > e$ માટે,$f'(x) < 0$ છે. આમ,$f(x)$ એ $x = e$ આગળ વૈશ્વિક મહત્તમ મૂલ્ય ધરાવે છે. આ સાબિત કરે છે કે વિધાન-$II$ સાચું છે.
કારણ કે $f(x)$ એ $x = e$ આગળ વૈશ્વિક મહત્તમ મૂલ્ય ધરાવે છે,કોઈપણ $x \neq e$ માટે,$f(e) > f(x)$ થાય.
$x = \pi$ મૂકતા,આપણને $e^{1/e} > \pi^{1/\pi}$ મળે છે.
બંને બાજુ $e\pi$ ઘાત લેતા,$(e^{1/e})^{e\pi} > (\pi^{1/\pi})^{e\pi}$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $e^{\pi} > \pi^e$ થાય છે. આ સાબિત કરે છે કે વિધાન-$I$ સાચું છે.
વિધાન-$II$ એ સીધું જ વિધાન-$I$ ની અસમતા તરફ દોરી જાય છે,તેથી વિધાન-$II$ એ વિધાન-$I$ માટે સાચું સ્પષ્ટીકરણ છે.
166
MediumMCQ
જો $x + 2y = 8$ હોય,તો $xy$ ની મહત્તમ કિંમત ....... છે.
A
$20$
B
$16$
C
$24$
D
$8$

Solution

(D) આપેલ સમીકરણ $x + 2y = 8$ પરથી,આપણે $x$ ને $x = 8 - 2y$ તરીકે દર્શાવી શકીએ.
ધારો કે $f(y) = xy = (8 - 2y)y = 8y - 2y^2$.
મહત્તમ કિંમત શોધવા માટે,આપણે $f(y)$ નું $y$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$f'(y) = \frac{d}{dy}(8y - 2y^2) = 8 - 4y$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ માટે પ્રથમ વિકલનને શૂન્ય સાથે સરખાવતા:
$8 - 4y = 0 \implies y = 2$.
હવે,મહત્તમ કિંમત ચકાસવા માટે દ્વિતીય વિકલન મેળવીએ:
$f''(y) = -4$.
અહીં $f''(2) = -4 < 0$ હોવાથી,વિધેય $f(y)$ ને $y = 2$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ કિંમત મળે છે.
$y = 2$ ની કિંમત $f(y)$ માં મૂકતા:
$f(2) = 8(2) - 2(2)^2 = 16 - 8 = 8$.
આમ,$xy$ ની મહત્તમ કિંમત $8$ છે.
167
DifficultMCQ
અંતરાલ $[0, 2\pi]$ માં,વિધેય $f(x) = e^x \sin x$ ના સ્પર્શકનો ઢાળ $x = \dots$ આગળ મહત્તમ છે.
A
$\pi / 4$
B
$\pi / 2$
C
$\pi$
D
$3\pi / 2$

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = e^x \sin x$. સ્પર્શકનો ઢાળ $f'(x) = e^x \sin x + e^x \cos x = e^x(\sin x + \cos x)$ દ્વારા મળે છે.
ધારો કે $g(x) = f'(x) = e^x(\sin x + \cos x)$.
મહત્તમ ઢાળ શોધવા માટે,આપણે $g'(x) = e^x(\sin x + \cos x) + e^x(\cos x - \sin x) = 2e^x \cos x$ મેળવીએ છીએ.
ક્રાંતિક બિંદુઓ માટે $g'(x) = 0$ લેતા,આપણને $2e^x \cos x = 0$ મળે છે. $e^x \neq 0$ હોવાથી,$\cos x = 0$ મળે.
અંતરાલ $[0, 2\pi]$ માં,$\cos x = 0$ એ $x = \pi / 2$ અને $x = 3\pi / 2$ આગળ થાય છે.
દ્વિતીય વિકલિત $g''(x) = 2e^x \cos x - 2e^x \sin x = 2e^x(\cos x - \sin x)$ તપાસતા.
$x = \pi / 2$ આગળ,$g''(\pi / 2) = 2e^{\pi / 2}(0 - 1) = -2e^{\pi / 2} < 0$,જે સ્થાનિક મહત્તમ દર્શાવે છે.
$x = 3\pi / 2$ આગળ,$g''(3\pi / 2) = 2e^{3\pi / 2}(0 - (-1)) = 2e^{3\pi / 2} > 0$,જે સ્થાનિક ન્યૂનતમ દર્શાવે છે.
આમ,$x = \pi / 2$ આગળ ઢાળ મહત્તમ છે.
168
DifficultMCQ
જો તમામ ધન $x$ માટે $ax + \frac{b}{x} \ge c$ હોય,જ્યાં $a, b > 0$,તો:
A
$ab < \frac{c^2}{4}$
B
$ab \ge \frac{c^2}{4}$
C
$ab \ge \frac{c}{4}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = ax + \frac{b}{x} - c$,જ્યાં $x > 0$ અને $a, b > 0$ છે.
ન્યૂનતમ મૂલ્ય શોધવા માટે,આપણે $f(x)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ છીએ:
$f'(x) = a - \frac{b}{x^2} = \frac{ax^2 - b}{x^2}$.
$f'(x) = 0$ લેતા,આપણને $ax^2 = b$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $x = \sqrt{\frac{b}{a}}$ (કારણ કે $x > 0$).
વિધેય $f(x)$ આ બિંદુએ તેનું ન્યૂનતમ મૂલ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.
$x = \sqrt{\frac{b}{a}}$ ને $f(x)$ માં મૂકતા:
$f\left(\sqrt{\frac{b}{a}}\right) = a\sqrt{\frac{b}{a}} + \frac{b}{\sqrt{b/a}} - c = \sqrt{ab} + \sqrt{ab} - c = 2\sqrt{ab} - c$.
પ્રશ્ન મુજબ,તમામ $x > 0$ માટે $f(x) \ge 0$ છે,તેથી ન્યૂનતમ મૂલ્ય $\ge 0$ હોવું જોઈએ.
તેથી,$2\sqrt{ab} - c \ge 0$,જેનો અર્થ છે કે $2\sqrt{ab} \ge c$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને $4ab \ge c^2$ મળે છે,અથવા $ab \ge \frac{c^2}{4}$.
169
DifficultMCQ
જો $x = -1$ અને $x = 2$ એ વિધેય $y = a \log|x| + bx^2 + x$ ના અંતિમબિંદુઓ હોય,તો $a$ અને $b$ ની કિંમતો શોધો.
A
$a = 2, b = 1/2$
B
$a = 2, b = -1/2$
C
$a = -2, b = 1/2$
D
$a = -2, b = -1/2$

Solution

(B) આપેલ વિધેય $y = a \log|x| + bx^2 + x$ છે.
તેનું વિકલન $\frac{dy}{dx} = \frac{a}{x} + 2bx + 1$ થાય.
$x = -1$ અને $x = 2$ એ અંતિમબિંદુઓ હોવાથી,આ બિંદુઓ આગળ વિકલન શૂન્ય થાય.
$x = -1$ માટે: $\frac{a}{-1} + 2b(-1) + 1 = 0 \implies -a - 2b + 1 = 0 \implies a + 2b = 1$.
$x = 2$ માટે: $\frac{a}{2} + 2b(2) + 1 = 0 \implies \frac{a}{2} + 4b + 1 = 0 \implies a + 8b = -2$.
બીજા સમીકરણમાંથી પહેલું સમીકરણ બાદ કરતા: $(a + 8b) - (a + 2b) = -2 - 1 \implies 6b = -3 \implies b = -1/2$.
$b = -1/2$ ને $a + 2b = 1$ માં મૂકતા: $a + 2(-1/2) = 1 \implies a - 1 = 1 \implies a = 2$.
આમ,$a = 2$ અને $b = -1/2$ મળે છે.
170
MediumMCQ
જો $f(x) = x^3 + ax^2 + bx + c$ ને $x = 3$ આગળ ન્યૂનતમ અને $x = -1$ આગળ મહત્તમ કિંમત હોય,તો:
A
$a = -3, b = -9, c = 0$
B
$a = 3, b = 9, c = 0$
C
$a = -3, b = -9, c \in \mathbb{R}$
D
એકપણ નહીં

Solution

(C) આપેલ છે કે $f(x) = x^3 + ax^2 + bx + c$.
વિકલન કરતા: $f'(x) = 3x^2 + 2ax + b$.
વિધેયને $x = 3$ અને $x = -1$ આગળ અંતિમ મૂલ્યો હોવાથી,આ બિંદુઓ આગળ $f'(x) = 0$ થાય.
તેથી,$3x^2 + 2ax + b = 0$ ના બીજ $x = 3$ અને $x = -1$ છે.
આનો અર્થ એ થાય કે $f'(x) = k(x - 3)(x + 1) = k(x^2 - 2x - 3) = kx^2 - 2kx - 3k$.
આને $3x^2 + 2ax + b$ સાથે સરખાવતા,આપણને $k = 3$ મળે છે.
તેથી,$f'(x) = 3(x^2 - 2x - 3) = 3x^2 - 6x - 9$.
સહગુણકોની સરખામણી કરતા: $2a = -6 \implies a = -3$ અને $b = -9$.
અહીં $c$ એ સંકલનનો અચળાંક હોવાથી,તે કોઈપણ વાસ્તવિક સંખ્યા હોઈ શકે,એટલે કે $c \in \mathbb{R}$.
171
MediumMCQ
જો બે સંખ્યાઓનો સરવાળો $3$ હોય,તો પ્રથમ સંખ્યા અને બીજી સંખ્યાના વર્ગના ગુણાકારની મહત્તમ કિંમત શોધો.
A
$4$
B
$3$
C
$2$
D
$1$

Solution

(A) ધારો કે પ્રથમ સંખ્યા $(3 - x)$ છે અને બીજી સંખ્યા $x$ છે.
વિધેયને આ રીતે વ્યાખ્યાયિત કરો: $f(x) = (3 - x)x^2 = 3x^2 - x^3$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ શોધવા માટે,પ્રથમ વિકલન મેળવો:
$f'(x) = 6x - 3x^2$.
$f'(x) = 0$ લેતા:
$3x(2 - x) = 0 \Rightarrow x = 0$ અથવા $x = 2$.
મહત્તમ કિંમત ચકાસવા માટે દ્વિતીય વિકલન મેળવો:
$f''(x) = 6 - 6x$.
$x = 2$ માટે કિંમત તપાસતા:
$f''(2) = 6 - 6(2) = -6 < 0$.
દ્વિતીય વિકલન ઋણ હોવાથી,$x = 2$ આગળ મહત્તમ કિંમત મળે છે.
મહત્તમ કિંમત = $(3 - 2) \times 2^2 = 1 \times 4 = 4$.
172
MediumMCQ
$y = 2x^3 - 21x^2 + 36x - 20$ ની ન્યૂનતમ કિંમત કેટલી થાય?
A
$-128$
B
$-126$
C
$-120$
D
$-100$

Solution

(A) આપેલ વિધેય: $f(x) = 2x^3 - 21x^2 + 36x - 20$.
પ્રથમ વિકલન મેળવો: $f'(x) = 6x^2 - 42x + 36$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ શોધવા માટે $f'(x) = 0$ લો: $6(x^2 - 7x + 6) = 0 \Rightarrow 6(x - 1)(x - 6) = 0$.
આમ,ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ $x = 1$ અને $x = 6$ છે.
દ્વિતીય વિકલન મેળવો: $f''(x) = 12x - 42$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ પર કિંમત તપાસો:
$x = 1$ માટે,$f''(1) = 12(1) - 42 = -30 < 0$ (સ્થાનિક મહત્તમ).
$x = 6$ માટે,$f''(6) = 12(6) - 42 = 72 - 42 = 30 > 0$ (સ્થાનિક ન્યૂનતમ).
$x = 6$ આગળ ન્યૂનતમ કિંમતની ગણતરી કરો:
$f(6) = 2(6)^3 - 21(6)^2 + 36(6) - 20$
$f(6) = 2(216) - 21(36) + 216 - 20$
$f(6) = 432 - 756 + 216 - 20 = -128$.
તેથી,ન્યૂનતમ કિંમત $-128$ છે.
173
DifficultMCQ
વિધાન-$I$: શ્રેઢી $a_n = \frac{n^2}{n^3 + 200}, n \in N$ નું $7^{th}$ પદ સૌથી મોટું પદ છે.
વિધાન-$II$: વિધેય $f(x) = \frac{x^2}{x^3 + 200}$ એ $x = 7$ આગળ સ્થાનીય મહત્તમ મૂલ્ય પ્રાપ્ત કરે છે.
A
વિધાન-$I$ સાચું છે,વિધાન-$II$ સાચું છે; વિધાન-$II$ એ વિધાન-$I$ માટે સાચું સ્પષ્ટીકરણ છે.
B
વિધાન-$I$ સાચું છે,વિધાન-$II$ સાચું છે; વિધાન-$II$ એ વિધાન-$I$ માટે સાચું સ્પષ્ટીકરણ નથી.
C
વિધાન-$I$ સાચું છે,વિધાન-$II$ ખોટું છે.
D
વિધાન-$I$ ખોટું છે,વિધાન-$II$ સાચું છે.

Solution

(C) વિધેય $f(x) = \frac{x^2}{x^3 + 200}$ ના વર્તનને તપાસવા માટે,આપણે તેનું વિકલન $f'(x)$ મેળવીએ.
ભાગાકારના નિયમનો ઉપયોગ કરતા: $f'(x) = \frac{(x^3 + 200)(2x) - (x^2)(3x^2)}{(x^3 + 200)^2} = \frac{400x - x^4}{(x^3 + 200)^2} = \frac{x(400 - x^3)}{(x^3 + 200)^2}$.
સ્થાનીય મહત્તમ કે ન્યૂનતમ માટે,$f'(x) = 0$ લેતા,$x = 0$ અથવા $x^3 = 400$,એટલે કે $x = \sqrt[3]{400} \approx 7.368$ મળે.
$x < \sqrt[3]{400}$ માટે $f'(x) > 0$ અને $x > \sqrt[3]{400}$ માટે $f'(x) < 0$ હોવાથી,વિધેય $x = \sqrt[3]{400}$ આગળ સ્થાનીય મહત્તમ મૂલ્ય ધરાવે છે.
શ્રેઢી $a_n$ માટે,આપણે $a_7$ અને $a_8$ ની સરખામણી કરીએ.
$a_7 = \frac{49}{543} \approx 0.0902$ અને $a_8 = \frac{64}{712} \approx 0.0898$.
$a_7 > a_8$ અને $a_7 > a_6$ હોવાથી,$a_7$ એ સૌથી મોટું પદ છે.
જોકે,વિધાન-$II$ કહે છે કે મહત્તમ મૂલ્ય $x = 7$ આગળ મળે છે,જે ખોટું છે કારણ કે મહત્તમ મૂલ્ય $x = \sqrt[3]{400} \approx 7.368$ આગળ મળે છે.
174
MediumMCQ
વૃતાંશની પરિમિતિ $p$ છે. જ્યારે વૃતાંશનું ક્ષેત્રફળ મહત્તમ હોય ત્યારે તેની ત્રિજ્યા કેટલી હશે?
A
$p/2$
B
$1/\sqrt{p}$
C
$\sqrt{p}$
D
$p/4$

Solution

(D) ધારો કે $r$ એ ત્રિજ્યા છે અને $\theta$ એ કેન્દ્રિય ખૂણો રેડિયનમાં છે.
વૃતાંશની પરિમિતિ $P = 2r + r\theta = p$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આના પરથી,$\theta = \frac{p - 2r}{r} = \frac{p}{r} - 2$ મળે છે.
વૃતાંશનું ક્ષેત્રફળ $A = \frac{1}{2} r^2 \theta$ છે.
$\theta$ ની કિંમત મૂકતા,$A = \frac{1}{2} r^2 \left( \frac{p - 2r}{r} \right) = \frac{1}{2} r(p - 2r) = \frac{1}{2} pr - r^2$ મળે છે.
મહત્તમ ક્ષેત્રફળ શોધવા માટે,આપણે $A$ નું $r$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ છીએ:
$\frac{dA}{dr} = \frac{1}{2} p - 2r$.
$\frac{dA}{dr} = 0$ લેતા,$\frac{1}{2} p = 2r$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $r = \frac{p}{4}$.
મહત્તમ કિંમત ચકાસવા માટે,આપણે દ્વિતીય વિકલન લઈએ છીએ: $\frac{d^2A}{dr^2} = -2 < 0$,જે સાબિત કરે છે કે $r = \frac{p}{4}$ પર ક્ષેત્રફળ મહત્તમ છે.
175
DifficultMCQ
ધારો કે $f: R \to R$ એ $f(x) = \begin{cases} k - 2x, & \text{જો } x \leqslant -1 \\ 2x + 3, & \text{જો } x > -1 \end{cases}$ દ્વારા વ્યાખ્યાયિત છે. જો $x = -1$ આગળ $f$ ને સ્થાનીય ન્યૂનત્તમ કિંમત હોય,તો $k$ ની શક્ય કિંમત કઈ છે?
A
$1$
B
$0$
C
$-\frac{1}{2}$
D
$-1$

Solution

(D) કોઈ વિધેય $f(x)$ માટે $x = a$ આગળ સ્થાનીય ન્યૂનત્તમ કિંમત હોય,તો $f(a)$ ની કિંમત $a$ ની નજીકના વિસ્તારમાં $f(x)$ ની કિંમતો કરતા ઓછી અથવા તેના જેટલી હોવી જોઈએ.
ખાસ કરીને,$x = -1$ માટે,આપણે નાના $h > 0$ માટે $f(-1) \leqslant f(-1 + h)$ અને $f(-1) \leqslant f(-1 - h)$ ની જરૂર છે.
પ્રથમ,વ્યાખ્યાના પ્રથમ ભાગનો ઉપયોગ કરીને $f(-1)$ શોધો: $f(-1) = k - 2(-1) = k + 2$.
$x > -1$ માટે,$f(x) = 2x + 3$. જેમ $x \to -1^+$,તેમ $f(x) \to 2(-1) + 3 = 1$.
$x \leqslant -1$ માટે,$f(x) = k - 2x$. જેમ $x \to -1^-$,તેમ $f(x) \to k + 2$.
$x = -1$ આગળ સ્થાનીય ન્યૂનત્તમ હોવા માટે,$f(-1) \leqslant \lim_{x \to -1^+} f(x)$ અને $f(-1) \leqslant \lim_{x \to -1^-} f(x)$ હોવું જોઈએ.
આમ,$k + 2 \leqslant 1$ અને $k + 2 \leqslant k + 2$.
$k + 2 \leqslant 1$ ઉકેલતા,આપણને $k \leqslant -1$ મળે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,જે કિંમત આ શરતનું પાલન કરે છે તે $k = -1$ છે.
176
MediumMCQ
વિધેય $f(x) = \frac{x}{2} + \frac{2}{x}$ ને $x = $ ........ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ મૂલ્ય છે.
A
$ -2 $
B
$ 0 $
C
$ 1 $
D
$ 2 $

Solution

(D) આપેલ વિધેય $f(x) = \frac{x}{2} + \frac{2}{x}$ છે.
સ્થાનિક અંતિમ મૂલ્યો શોધવા માટે,આપણે પ્રથમ વિકલિત $f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = \frac{1}{2} - \frac{2}{x^2}$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ શોધવા માટે $f'(x) = 0$ લેતા:
$\frac{1}{2} - \frac{2}{x^2} = 0 \Rightarrow \frac{2}{x^2} = \frac{1}{2} \Rightarrow x^2 = 4 \Rightarrow x = 2, -2$.
હવે,સ્થાનિક ન્યૂનતમ મૂલ્ય ચકાસવા માટે દ્વિતીય વિકલિત $f''(x)$ શોધીએ:
$f''(x) = \frac{d}{dx}(\frac{1}{2} - 2x^{-2}) = 0 - 2(-2)x^{-3} = \frac{4}{x^3}$.
$x = 2$ આગળ કિંમત મુકતા:
$f''(2) = \frac{4}{2^3} = \frac{4}{8} = \frac{1}{2} > 0$.
કારણ કે $f''(2) > 0$ છે,તેથી વિધેયને $x = 2$ આગળ સ્થાનિક ન્યૂનતમ મૂલ્ય મળે છે.
177
MediumMCQ
એક ત્રિકોણાકાર બગીચો બે બાજુઓ પર વાડથી અને ત્રીજી બાજુ પર સીધા નદીના કિનારાથી ઘેરાયેલો છે. વાડ ધરાવતી બે બાજુઓની લંબાઈ સમાન $x$ છે. બગીચા દ્વારા ઘેરાયેલું મહત્તમ ક્ષેત્રફળ કેટલું છે?
A
$\pi x^2$
B
$\frac{3}{2} x^2$
C
$\frac{1}{2} x^2$
D
$\frac{1}{4} x^2$

Solution

(C) ધારો કે ત્રિકોણાકાર બગીચો $\Delta ABC$ છે,જ્યાં $AB = AC = x$. ધારો કે $AT$ એ $A$ થી નદીના કિનારા $BC$ પરનો વેધ છે. ધારો કે $\angle ABT = \theta$.
તો $AT = x \sin \theta$ અને $BT = x \cos \theta$ થાય.
ત્રિકોણ સમદ્વિબાજુ હોવાથી $AB=AC$,વેધ $AT$ એ $BC$ ને દુભાગે છે,તેથી $BC = 2BT = 2x \cos \theta$.
ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $A = \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times (2x \cos \theta) \times (x \sin \theta) = x^2 \sin \theta \cos \theta = \frac{1}{2} x^2 \sin(2\theta)$.
ક્ષેત્રફળ મહત્તમ કરવા માટે,આપણે $\sin(2\theta)$ ને મહત્તમ કરવું પડશે. $\sin(2\theta)$ નું મહત્તમ મૂલ્ય $1$ છે,જે $2\theta = 90^\circ$ અથવા $\theta = 45^\circ$ પર મળે છે.
આમ,મહત્તમ ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{2} x^2 (1) = \frac{1}{2} x^2$ છે.
Solution diagram
178
DifficultMCQ
ધારો કે ત્રિઘાત બહુપદી $x^3 - px + q$ ના ત્રણ ભિન્ન વાસ્તવિક બીજ છે જ્યાં $p > 0$ અને $q > 0$ છે. તો નીચેનામાંથી કયું વિધાન સાચું છે?
A
ત્રિઘાત બહુપદીને $-\sqrt{\frac{p}{3}}$ પર ન્યૂનતમ અને $\sqrt{\frac{p}{3}}$ પર મહત્તમ કિંમત છે.
B
ત્રિઘાત બહુપદીને $\sqrt{\frac{p}{3}}$ અને $-\sqrt{\frac{p}{3}}$ બંને પર ન્યૂનતમ કિંમત છે.
C
ત્રિઘાત બહુપદીને $-\sqrt{\frac{p}{3}}$ અને $\sqrt{\frac{p}{3}}$ બંને પર મહત્તમ કિંમત છે.
D
ત્રિઘાત બહુપદીને $\sqrt{\frac{p}{3}}$ પર ન્યૂનતમ અને $-\sqrt{\frac{p}{3}}$ પર મહત્તમ કિંમત છે.

Solution

(D) ધારો કે $f(x) = x^3 - px + q$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ શોધવા માટે,આપણે પ્રથમ વિકલન મેળવીએ: $f'(x) = 3x^2 - p$.
$f'(x) = 0$ લેતા,આપણને $3x^2 = p$ મળે છે,જેનો અર્થ છે કે $x = \pm \sqrt{\frac{p}{3}}$.
હવે,આપણે દ્વિતીય વિકલન મેળવીએ: $f''(x) = 6x$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ પર કિંમત તપાસતા:
$x = -\sqrt{\frac{p}{3}}$ માટે,$f''(-\sqrt{\frac{p}{3}}) = -6\sqrt{\frac{p}{3}} < 0$ (કારણ કે $p > 0$). તેથી,$x = -\sqrt{\frac{p}{3}}$ પર સ્થાનિક મહત્તમ કિંમત છે.
$x = \sqrt{\frac{p}{3}}$ માટે,$f''(\sqrt{\frac{p}{3}}) = 6\sqrt{\frac{p}{3}} > 0$ (કારણ કે $p > 0$). તેથી,$x = \sqrt{\frac{p}{3}}$ પર સ્થાનિક ન્યૂનતમ કિંમત છે.
આમ,ત્રિઘાત બહુપદીને $-\sqrt{\frac{p}{3}}$ પર મહત્તમ અને $\sqrt{\frac{p}{3}}$ પર ન્યૂનતમ કિંમત છે.
179
DifficultMCQ
આપેલ છે કે $P(x) = x^4 + ax^3 + bx^2 + cx + d$ જ્યાં $x=0$ એ $P'(x) = 0$ નું એકમાત્ર વાસ્તવિક બીજ છે. જો $P(-1) < P(1)$ હોય,તો અંતરાલ $[-1, 1]$ માં:
A
$P(-1)$ એ ન્યૂનતમ છે પરંતુ $P(1)$ એ $P$ નું મહત્તમ છે.
B
$P(-1)$ એ ન્યૂનતમ નથી પરંતુ $P(1)$ એ $P$ નું મહત્તમ છે.
C
$P(-1)$ એ ન્યૂનતમ છે પરંતુ $P(1)$ એ $P$ નું મહત્તમ નથી.
D
$P(-1)$ એ ન્યૂનતમ નથી અને $P(1)$ એ $P$ નું મહત્તમ નથી.

Solution

(B) આપેલ છે $P(x) = x^4 + ax^3 + bx^2 + cx + d$.
$P'(x) = 4x^3 + 3ax^2 + 2bx + c$.
$x=0$ એ $P'(x)=0$ નું એકમાત્ર વાસ્તવિક બીજ હોવાથી,$P'(0) = 0$ મળે,જેનો અર્થ છે કે $c=0$.
તેથી,$P'(x) = x(4x^2 + 3ax + 2b)$.
$x=0$ એ એકમાત્ર વાસ્તવિક બીજ હોવાથી,દ્વિઘાત અવયવ $4x^2 + 3ax + 2b$ ને કોઈ વાસ્તવિક બીજ ન હોવા જોઈએ,એટલે કે તેનો વિવેચક $D < 0$ થાય.
$D = (3a)^2 - 4(4)(2b) = 9a^2 - 32b < 0$.
અહીં અગ્ર સહગુણક $4 > 0$ હોવાથી,$4x^2 + 3ax + 2b > 0$ તમામ $x \in \mathbb{R}$ માટે સાચું છે.
તેથી,$P'(x)$ ની નિશાની $x$ ની નિશાની પર આધાર રાખે છે.
$x \in [-1, 0)$ માટે,$P'(x) < 0$,તેથી $P(x)$ ઘટતું વિધેય છે.
$x \in (0, 1]$ માટે,$P'(x) > 0$,તેથી $P(x)$ વધતું વિધેય છે.
$P(x)$ એ $[-1, 0]$ પર ઘટે છે અને $[0, 1]$ પર વધે છે,તેથી $[-1, 1]$ પર વૈશ્વિક ન્યૂનતમ કિંમત $x=0$ આગળ મળે છે.
આમ,$P(-1)$ એ ન્યૂનતમ નથી.
$P(x)$ એ $(0, 1]$ પર વધતું વિધેય છે અને $P(-1) < P(1)$ હોવાથી,$[-1, 1]$ પર મહત્તમ કિંમત $P(1)$ થશે.
તેથી,$P(-1)$ એ ન્યૂનતમ નથી,પરંતુ $P(1)$ એ મહત્તમ છે.
Solution diagram
180
DifficultMCQ
જો $x = -1$ અને $x = 2$ એ $f(x) = \alpha \log |x| + \beta x^2 + x$ ના અંતિમ બિંદુઓ હોય,તો $(\alpha, \beta)$ શોધો.
A
$(2, -\frac{1}{2})$
B
$(2, \frac{1}{2})$
C
$(-6, \frac{1}{2})$
D
$(-6, -\frac{1}{2})$

Solution

(A) આપેલ છે કે $f(x) = \alpha \log |x| + \beta x^2 + x$.
પ્રથમ,વિકલન મેળવો: $f'(x) = \frac{\alpha}{x} + 2\beta x + 1$.
$x = -1$ અને $x = 2$ એ અંતિમ બિંદુઓ હોવાથી,આ બિંદુઓ પર $f'(x) = 0$ થાય.
$x = -1$ માટે: $\frac{\alpha}{-1} + 2\beta(-1) + 1 = 0 \Rightarrow -\alpha - 2\beta + 1 = 0 \Rightarrow \alpha + 2\beta = 1$ (સમીકરણ $1$).
$x = 2$ માટે: $\frac{\alpha}{2} + 2\beta(2) + 1 = 0 \Rightarrow \frac{\alpha}{2} + 4\beta + 1 = 0 \Rightarrow \alpha + 8\beta = -2$ (સમીકરણ $2$).
સમીકરણ $2$ માંથી સમીકરણ $1$ બાદ કરતા: $(\alpha + 8\beta) - (\alpha + 2\beta) = -2 - 1 \Rightarrow 6\beta = -3 \Rightarrow \beta = -\frac{1}{2}$.
$\beta = -\frac{1}{2}$ ની કિંમત સમીકરણ $1$ માં મૂકતા: $\alpha + 2(-\frac{1}{2}) = 1 \Rightarrow \alpha - 1 = 1 \Rightarrow \alpha = 2$.
આમ,$(\alpha, \beta) = (2, -\frac{1}{2})$.
181
DifficultMCQ
ધારો કે $f(x)$ એ ચાર ઘાતવાળી બહુપદી છે જે $x=1$ અને $x=2$ આગળ અંતિમ મૂલ્યો ધરાવે છે. જો $\mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \left[ {1 + \frac{{f(x)}}{{{x^2}}}} \right] = 3$ હોય,તો $f(2)$ નું મૂલ્ય શોધો:
A
$4$
B
$-8$
C
$-4$
D
$0$

Solution

(D) આપેલ છે કે $\mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \left[ {1 + \frac{{f(x)}}{{{x^2}}}} \right] = 3$,જેનો અર્થ છે કે $\mathop {\lim }\limits_{x \to 0} \frac{{f(x)}}{{{x^2}}} = 2$.
$f(x)$ એ $4$ ઘાતની બહુપદી હોવાથી,ધારો કે $f(x) = ax^4 + bx^3 + cx^2 + dx + e$.
લક્ષનું અસ્તિત્વ હોય અને તે $2$ હોય તે માટે,$e=0$,$d=0$ અને $c=2$ હોવું જોઈએ.
તેથી,$f(x) = ax^4 + bx^3 + 2x^2$.
હવે $f'(x) = 4ax^3 + 3bx^2 + 4x$.
$f(x)$ એ $x=1$ અને $x=2$ આગળ અંતિમ મૂલ્યો ધરાવે છે,તેથી $f'(1) = 0$ અને $f'(2) = 0$.
$f'(1) = 4a + 3b + 4 = 0 \Rightarrow 4a + 3b = -4$.
$f'(2) = 4a(8) + 3b(4) + 4(2) = 32a + 12b + 8 = 0 \Rightarrow 8a + 3b = -2$.
બીજા સમીકરણમાંથી પ્રથમ સમીકરણ બાદ કરતા: $(8a + 3b) - (4a + 3b) = -2 - (-4) \Rightarrow 4a = 2 \Rightarrow a = \frac{1}{2}$.
$a = \frac{1}{2}$ ને $4a + 3b = -4$ માં મૂકતા: $4(\frac{1}{2}) + 3b = -4 \Rightarrow 2 + 3b = -4 \Rightarrow 3b = -6 \Rightarrow b = -2$.
તેથી,$f(x) = \frac{1}{2}x^4 - 2x^3 + 2x^2$.
$f(2)$ ની ગણતરી કરતા: $f(2) = \frac{1}{2}(16) - 2(8) + 2(4) = 8 - 16 + 8 = 0$.
182
DifficultMCQ
વર્તુળાકાર સેક્ટરના સ્વરૂપમાં ફૂલના ક્યારાને વાડ કરવા માટે વીસ મીટર તાર ઉપલબ્ધ છે. તો ફૂલના ક્યારાનું મહત્તમ ક્ષેત્રફળ (ચોરસ મીટરમાં) કેટલું હશે?
A
$30$
B
$12.5$
C
$10$
D
$25$

Solution

(D) ધારો કે $r$ એ ત્રિજ્યા છે અને $\theta$ એ રેડિયનમાં વર્તુળાકાર સેક્ટરનો કેન્દ્રીય ખૂણો છે.
વર્તુળાકાર સેક્ટરની પરિમિતિ $P = r + r + r\theta = 2r + r\theta$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
આપેલ છે કે તારની કુલ લંબાઈ $20 \ m$ છે,તેથી:
$2r + r\theta = 20$
$\Rightarrow r\theta = 20 - 2r$
$\Rightarrow \theta = \frac{20 - 2r}{r}$
વર્તુળાકાર સેક્ટરનું ક્ષેત્રફળ $A$ નીચે મુજબ છે:
$A = \frac{1}{2} r^2 \theta$
$\theta$ ની કિંમત મૂકતા:
$A = \frac{1}{2} r^2 \left( \frac{20 - 2r}{r} \right) = \frac{1}{2} r (20 - 2r) = 10r - r^2$
મહત્તમ ક્ષેત્રફળ શોધવા માટે,આપણે $A$ નું $r$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ અને તેને શૂન્ય સાથે સરખાવીએ:
$\frac{dA}{dr} = 10 - 2r = 0$
$\Rightarrow r = 5 \ m$
મહત્તમ કિંમત ચકાસવા માટે,આપણે દ્વિતીય વિકલન તપાસીએ:
$\frac{d^2A}{dr^2} = -2 < 0$
કારણ કે દ્વિતીય વિકલન ઋણ છે,તેથી $r = 5$ પર ક્ષેત્રફળ મહત્તમ છે.
ક્ષેત્રફળના સૂત્રમાં $r = 5$ મૂકતા:
$A_{max} = 10(5) - (5)^2 = 50 - 25 = 25 \ m^2$.
Solution diagram
183
DifficultMCQ
ધારો કે $f(x) = x^2 + \frac{1}{x^2}$ અને $g(x) = x - \frac{1}{x}$,$x \in R - \{-1, 1, 0\}$. જો $h(x) = \frac{f(x)}{g(x)}$ હોય,તો $h(x)$ ની સ્થાનિક ન્યૂનતમ કિંમત શોધો:
A
$-3$
B
$-2\sqrt{2}$
C
$2\sqrt{2}$
D
$3$

Solution

(C) આપેલ છે કે $h(x) = \frac{x^2 + \frac{1}{x^2}}{x - \frac{1}{x}}$.
અંશને $(x - \frac{1}{x})^2 + 2$ તરીકે લખી શકાય છે.
તેથી,$h(x) = \frac{(x - \frac{1}{x})^2 + 2}{x - \frac{1}{x}} = (x - \frac{1}{x}) + \frac{2}{x - \frac{1}{x}}$.
ધારો કે $t = x - \frac{1}{x}$. $x \in R - \{-1, 1, 0\}$ હોવાથી,$t$ ની કિંમત $0$ સિવાયની કોઈપણ વાસ્તવિક સંખ્યા હોઈ શકે છે.
તેથી $h(t) = t + \frac{2}{t}$.
જ્યારે $t > 0$ હોય,ત્યારે $AM$-$GM$ અસમતા મુજબ,$t + \frac{2}{t} \ge 2\sqrt{t \cdot \frac{2}{t}} = 2\sqrt{2}$.
સમાનતા ત્યારે મળે છે જ્યારે $t = \frac{2}{t}$,એટલે કે $t^2 = 2$,તેથી $t = \sqrt{2}$ ($t > 0$ હોવાથી).
જ્યારે $t < 0$ હોય,ત્યારે $u = -t$ ધારો,જ્યાં $u > 0$. તો $h(t) = -u - \frac{2}{u} = -(u + \frac{2}{u}) \le -2\sqrt{2}$.
આમ,$h(x)$ ની સ્થાનિક ન્યૂનતમ કિંમત $2\sqrt{2}$ છે.
184
MediumMCQ
વક્ર $y = x(x - 2)(x - 4)$ ના જે બિંદુઓ આગળ સ્પર્શકો $x$-અક્ષને સમાંતર હોય,તે બિંદુઓના $x$-યામ (abscissae) નીચે મુજબ મેળવી શકાય છે:
A
$x = 2 \pm \frac{2}{\sqrt{3}}$
B
$x = 1 \pm \frac{1}{\sqrt{3}}$
C
$x = 2 \pm \frac{1}{\sqrt{3}}$
D
$x = \pm 1$

Solution

(A) આપેલ વક્રનું સમીકરણ: $y = x(x - 2)(x - 4)$.
પદાવલિનું વિસ્તરણ કરતા: $y = x(x^2 - 6x + 8) = x^3 - 6x^2 + 8x$.
સ્પર્શકનો ઢાળ શોધવા માટે,$y$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા: $\frac{dy}{dx} = 3x^2 - 12x + 8$.
જો સ્પર્શક $x$-અક્ષને સમાંતર હોય,તો તેનો ઢાળ શૂન્ય થાય: $\frac{dy}{dx} = 0$.
વિકલનને શૂન્ય સાથે સરખાવતા: $3x^2 - 12x + 8 = 0$.
દ્વિઘાત સૂત્ર $x = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$x = \frac{12 \pm \sqrt{(-12)^2 - 4(3)(8)}}{2(3)} = \frac{12 \pm \sqrt{144 - 96}}{6} = \frac{12 \pm \sqrt{48}}{6}$.
પદાવલિનું સાદું રૂપ આપતા: $x = \frac{12 \pm 4\sqrt{3}}{6} = 2 \pm \frac{2\sqrt{3}}{3} = 2 \pm \frac{2}{\sqrt{3}}$.
185
MediumMCQ
જો $y = a \log |x| + b x^2 + x$ ના અંતિમ મૂલ્યો $x = -1$ અને $x = 2$ પર હોય,તો
A
$a = 2, b = -1$
B
$a = 2, b = -\frac{1}{2}$
C
$a = -2, b = \frac{1}{2}$
D
આમાંથી કોઈ નહીં

Solution

(B) આપેલ છે $y = a \log |x| + b x^2 + x$.
કારણ કે $\frac{d}{dx} \log |x| = \frac{1}{x}$ તમામ $x \neq 0$ માટે,આપણે $y$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$\frac{dy}{dx} = \frac{a}{x} + 2bx + 1$.
વિધેયના અંતિમ મૂલ્યો $x = -1$ અને $x = 2$ પર હોવાથી,આ બિંદુઓ પર વિકલિત શૂન્ય હોવું જોઈએ.
$x = -1$ માટે: $\frac{a}{-1} + 2b(-1) + 1 = 0 \implies -a - 2b + 1 = 0 \implies a + 2b = 1$ (સમીકરણ $1$).
$x = 2$ માટે: $\frac{a}{2} + 2b(2) + 1 = 0 \implies \frac{a}{2} + 4b + 1 = 0 \implies a + 8b = -2$ (સમીકરણ $2$).
સમીકરણ $2$ માંથી સમીકરણ $1$ બાદ કરતા: $(a + 8b) - (a + 2b) = -2 - 1 \implies 6b = -3 \implies b = -\frac{1}{2}$.
$b = -\frac{1}{2}$ ને સમીકરણ $1$ માં મૂકતા: $a + 2(-\frac{1}{2}) = 1 \implies a - 1 = 1 \implies a = 2$.
આમ,$a = 2$ અને $b = -\frac{1}{2}$.
186
MediumMCQ
ધારો કે $f(x) = \begin{cases} |x|, & 0 < |x| \le 2 \\ 1, & x = 0 \end{cases}$,તો $x = 0$ આગળ $f$ પાસે
A
સ્થાનિક મહત્તમ કિંમત છે
B
કોઈ સ્થાનિક મહત્તમ કિંમત નથી
C
સ્થાનિક ન્યૂનતમ કિંમત છે
D
કોઈ અંતિમબિંદુ નથી

Solution

(A) વિધેય $f(x) = |x|$ તરીકે વ્યાખ્યાયિત છે,જ્યાં $x \in [-2, 0) \cup (0, 2]$ અને $f(0) = 1$ છે.
$x = 0$ ની આસપાસના કોઈપણ નાના અંતરાલ $(0 - h, 0 + h)$ માટે (જ્યાં $h > 0$ ખૂબ નાની સંખ્યા છે),આપણી પાસે છે:
$f(0) = 1$
આ અંતરાલમાં $x \neq 0$ માટે,$f(x) = |x|$ છે. કારણ કે $x$ એ $0$ ની ખૂબ નજીક છે,તેથી $|x| < 1$ થાય.
આમ,$0$ ના પડોશમાં તમામ $x$ માટે $f(x) < f(0)$ છે.
સ્થાનિક મહત્તમ કિંમતની વ્યાખ્યા મુજબ,જો $a$ ના કોઈ પડોશમાં તમામ $x$ માટે $f(x) \le f(a)$ હોય,તો $f$ ને $x = a$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ કિંમત હોય છે.
કારણ કે $x \in (-h, h) \setminus \{0\}$ માટે $f(x) < f(0)$ છે,તેથી વિધેય $f$ ને $x = 0$ આગળ સ્થાનિક મહત્તમ કિંમત છે.
Solution diagram
187
AdvancedMCQ
$f(x) = \int\limits_0^x t(t - 1)(t - 2) dt$ તેની ન્યૂનતમ કિંમત ક્યારે ધારણ કરે છે?
A
$x = 0, 1$
B
$x = 1, 2$
C
$x = 0, 2$
D
$x = \frac{3 + \sqrt{3}}{3}$

Solution

(C) આપેલ છે કે $f(x) = \int\limits_0^x t(t - 1)(t - 2) dt$.
કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,$f'(x) = x(x - 1)(x - 2)$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ શોધવા માટે,$f'(x) = 0$ લેતા,જે $x = 0, 1, 2$ આપે છે.
આ બિંદુઓની આસપાસ $f'(x)$ ના ચિહ્નો તપાસતા:
$x < 0$ માટે,$f'(x) < 0$.
$0 < x < 1$ માટે,$f'(x) > 0$.
$1 < x < 2$ માટે,$f'(x) < 0$.
$x > 2$ માટે,$f'(x) > 0$.
$x = 0$ પર,$f'(x)$ ઋણમાંથી ધન થાય છે,તેથી $x = 0$ એ સ્થાનિક ન્યૂનતમ છે.
$x = 1$ પર,$f'(x)$ ધનમાંથી ઋણ થાય છે,તેથી $x = 1$ એ સ્થાનિક મહત્તમ છે.
$x = 2$ પર,$f'(x)$ ઋણમાંથી ધન થાય છે,તેથી $x = 2$ એ સ્થાનિક ન્યૂનતમ છે.
આમ,વિધેય $x = 0$ અને $x = 2$ પર તેની ન્યૂનતમ કિંમત ધારણ કરે છે.
188
AdvancedMCQ
$f(x) = \int_{\cos x}^{\sin x} (1 - t + 2t^3) dt$ એ $[0, 2\pi]$ માં:
A
$\frac{\pi}{4}$ આગળ મહત્તમ અને $\frac{3\pi}{4}$ આગળ ન્યૂનતમ
B
$\frac{3\pi}{4}$ આગળ મહત્તમ અને $\frac{7\pi}{4}$ આગળ ન્યૂનતમ
C
$\frac{5\pi}{4}$ આગળ મહત્તમ અને $\frac{7\pi}{4}$ આગળ ન્યૂનતમ
D
મહત્તમ કે ન્યૂનતમ કિંમત નથી

Solution

(B) લેબનીઝના નિયમનો ઉપયોગ કરતા:
$f'(x) = (1 - \sin x + 2\sin^3 x)(\cos x) - (1 - \cos x + 2\cos^3 x)(-\sin x)$
$f'(x) = \cos x - \sin x \cos x + 2\sin^3 x \cos x + \sin x - \sin x \cos x + 2\cos^3 x \sin x$
$f'(x) = \cos x + \sin x - 2\sin x \cos x + 2\sin x \cos x (\sin^2 x + \cos^2 x)$
$f'(x) = \cos x + \sin x - 2\sin x \cos x + 2\sin x \cos x = \cos x + \sin x$
ક્રિટીકલ પોઈન્ટ્સ માટે,$f'(x) = 0$ લેતા:
$\cos x + \sin x = 0 \implies \tan x = -1$
$[0, 2\pi]$ માં,$x = \frac{3\pi}{4}$ અને $x = \frac{7\pi}{4}$
$f''(x) = -\sin x + \cos x$
$x = \frac{3\pi}{4}$ આગળ,$f''(\frac{3\pi}{4}) = -\frac{1}{\sqrt{2}} - \frac{1}{\sqrt{2}} = -\sqrt{2} < 0$ (મહત્તમ)
$x = \frac{7\pi}{4}$ આગળ,$f''(\frac{7\pi}{4}) = -(-\frac{1}{\sqrt{2}}) + \frac{1}{\sqrt{2}} = \sqrt{2} > 0$ (ન્યૂનતમ)
આમ,વિધેય $\frac{3\pi}{4}$ આગળ મહત્તમ અને $\frac{7\pi}{4}$ આગળ ન્યૂનતમ છે.
189
AdvancedMCQ
ધારો કે $f(x) = \int\limits_0^x \frac{\sin t}{t} dt$ જ્યાં $x > 0$. તો $f(x)$ માટે:
A
મહત્તમ કિંમત જો $x = n\pi$ જ્યાં $n = 1, 3, 5, \dots$
B
ન્યૂનતમ કિંમત જો $x = n\pi$ જ્યાં $n = 2, 4, 6, \dots$
C
મહત્તમ કિંમત જો $x = n\pi$ જ્યાં $n = 2, 4, 6, \dots$
D
બંને $(A)$ અને $(B)$

Solution

(D) આપેલ છે $f(x) = \int_0^x \frac{\sin t}{t} dt$.
કલનશાસ્ત્રના મૂળભૂત પ્રમેય મુજબ,$f'(x) = \frac{\sin x}{x}$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ માટે,$f'(x) = 0$ લેતા,જેનો અર્થ છે $\sin x = 0$ (કારણ કે $x > 0$),તેથી $x = n\pi$ જ્યાં $n = 1, 2, 3, \dots$.
હવે,$f''(x) = \frac{x \cos x - \sin x}{x^2}$.
$x = n\pi$ આગળ,$f''(n\pi) = \frac{n\pi \cos(n\pi) - \sin(n\pi)}{(n\pi)^2} = \frac{n\pi (-1)^n - 0}{n^2 \pi^2} = \frac{(-1)^n}{n\pi}$.
જો $n$ એકી સંખ્યા હોય $(n = 1, 3, 5, \dots)$,$f''(n\pi) = \frac{-1}{n\pi} < 0$,તેથી $f(x)$ પાસે સ્થાનિક મહત્તમ કિંમત છે.
જો $n$ બેકી સંખ્યા હોય $(n = 2, 4, 6, \dots)$,$f''(n\pi) = \frac{1}{n\pi} > 0$,તેથી $f(x)$ પાસે સ્થાનિક ન્યૂનતમ કિંમત છે.
આમ,$(A)$ અને $(B)$ બંને સાચા છે.
190
AdvancedMCQ
વક્ર $y = x^2 + 1$ અને સીધી રેખાઓ $x=1$ અને $x=2$ દ્વારા ઘેરાયેલ વક્રરેખીય સમલંબક આપેલ છે. વક્ર પરના બિંદુ $(x_1, y_1)$ ના યામ શોધો,જ્યાં $x_1 \in [1, 2]$ હોય અને તે બિંદુએ દોરેલો સ્પર્શક વક્રરેખીય સમલંબકમાંથી સૌથી મોટા ક્ષેત્રફળવાળો સામાન્ય સમલંબક કાપે છે.
A
$(1, 2)$
B
$(2, 5)$
C
$\left( \frac{3}{2}, \frac{13}{4} \right)$
D
કોઈ નહીં

Solution

(C) વક્ર $y = x^2 + 1$ છે. વક્ર પરનું બિંદુ $(x_1, x_1^2 + 1)$ છે.
બિંદુ $(x_1, x_1^2 + 1)$ આગળ સ્પર્શકનો ઢાળ $\frac{dy}{dx} = 2x_1$ છે.
સ્પર્શકનું સમીકરણ $y - (x_1^2 + 1) = 2x_1(x - x_1)$ છે,જેનું સાદું રૂપ $y = 2x_1x - x_1^2 + 1$ થાય છે.
ધારો કે સ્પર્શક રેખાઓ $x=1$ અને $x=2$ ને અનુક્રમે $P$ અને $Q$ બિંદુઓમાં છેદે છે.
$x=1$ માટે,$y_P = 2x_1(1) - x_1^2 + 1 = -x_1^2 + 2x_1 + 1$.
$x=2$ માટે,$y_Q = 2x_1(2) - x_1^2 + 1 = -x_1^2 + 4x_1 + 1$.
રેખાઓ $x=1, x=2$,$x$-અક્ષ અને સ્પર્શક દ્વારા બનતા સમલંબકનું ક્ષેત્રફળ $A = \frac{y_P + y_Q}{2} \times (2 - 1) = \frac{(-x_1^2 + 2x_1 + 1) + (-x_1^2 + 4x_1 + 1)}{2} = \frac{-2x_1^2 + 6x_1 + 2}{2} = -x_1^2 + 3x_1 + 1$ છે.
ક્ષેત્રફળ મહત્તમ કરવા માટે,$\frac{dA}{dx_1} = -2x_1 + 3$ મેળવીએ. $\frac{dA}{dx_1} = 0$ લેતા $x_1 = \frac{3}{2}$ મળે છે.
$x_1 = \frac{3}{2}$ માટે,$y_1 = \left(\frac{3}{2}\right)^2 + 1 = \frac{9}{4} + 1 = \frac{13}{4}$.
આમ,બિંદુ $\left( \frac{3}{2}, \frac{13}{4} \right)$ છે.
Solution diagram
191
AdvancedMCQ
જો $f(x) = -\frac{x^3}{3} + x^2 \sin(1.5a) - x \sin(a) \sin(2a) - 5 \sin^{-1}(a^2 - 8a + 17)$ હોય,તો:
A
$f(x)$ એ $x = \sin(8)$ પર વ્યાખ્યાયિત નથી
B
$f'( \sin(8) ) > 0$
C
$f'(x)$ એ $x = \sin(8)$ પર વ્યાખ્યાયિત નથી
D
$f'( \sin(8) ) < 0$

Solution

(D) $\sin^{-1}(u)$ નો પ્રદેશ $[-1, 1]$ છે. અહીં,$u = a^2 - 8a + 17 = (a-4)^2 + 1$. આ વ્યાખ્યાયિત થવા માટે,$(a-4)^2 + 1 \le 1$,જેનો અર્થ છે કે $(a-4)^2 \le 0$. વર્ગ હંમેશા અ-ઋણ હોવાથી,આ માત્ર $a = 4$ હોય ત્યારે જ શક્ય છે.
$f(x)$ માં $a = 4$ મૂકતા:
$f(x) = -\frac{x^3}{3} + x^2 \sin(6) - x \sin(4) \sin(8) - 5 \sin^{-1}(1)$.
હવે,$f(x)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$f'(x) = -x^2 + 2x \sin(6) - \sin(4) \sin(8)$.
$f'( \sin(8) )$ ની કિંમત શોધતા:
$f'( \sin(8) ) = -\sin^2(8) + 2 \sin(8) \sin(6) - \sin(4) \sin(8)$.
$f'( \sin(8) ) = \sin(8) [ -\sin(8) + 2 \sin(6) - \sin(4) ]$.
નિત્યસમ $\sin(A) + \sin(B) = 2 \sin(\frac{A+B}{2}) \cos(\frac{A-B}{2})$ નો ઉપયોગ કરતા:
$f'( \sin(8) ) = -\sin(8) [ \sin(8) + \sin(4) - 2 \sin(6) ]$.
$f'( \sin(8) ) = -\sin(8) [ 2 \sin(6) \cos(2) - 2 \sin(6) ]$.
$f'( \sin(8) ) = -2 \sin(8) \sin(6) [ \cos(2) - 1 ] = 2 \sin(8) \sin(6) [ 1 - \cos(2) ]$.
અહીં $\sin(8) > 0$,$\sin(6) < 0$ અને $1 - \cos(2) > 0$ હોવાથી,ગુણાકાર ઋણ મળે છે.
તેથી,$f'( \sin(8) ) < 0$.
192
DifficultMCQ
ધારો કે $x_1$ અને $x_2$ એ વિધેય $f(x) = 2x^3 - 9ax^2 + 12a^2x + 1$ ના અનુક્રમે મહત્તમ અને ન્યૂનતમ બિંદુઓ છે. જો સમાનતા $x_1^2 = x_2$ સાચી હોય,તો $a$ ની કિંમત કેટલી હોવી જોઈએ?
A
$0$
B
$2$
C
$1$
D
$1/4$

Solution

(B) આપેલ છે $f(x) = 2x^3 - 9ax^2 + 12a^2x + 1$.
વિકલન મેળવો: $f'(x) = 6x^2 - 18ax + 12a^2 = 6(x^2 - 3ax + 2a^2) = 6(x - a)(x - 2a)$.
$f'(x) = 0$ લેતા નિર્ણાયક બિંદુઓ $x = a$ અને $x = 2a$ મળે છે.
દ્વિતીય વિકલન મેળવો: $f''(x) = 12x - 18a$.
નિર્ણાયક બિંદુઓનું સ્વરૂપ તપાસો:
$f''(a) = 12a - 18a = -6a$
$f''(2a) = 12(2a) - 18a = 6a$
કિસ્સો $1$: જો $a > 0$ હોય,તો $f''(a) < 0$ (મહત્તમ $x_1 = a$ પર) અને $f''(2a) > 0$ (ન્યૂનતમ $x_2 = 2a$ પર).
આપેલ છે $x_1^2 = x_2$,તેથી $a^2 = 2a$. $a > 0$ હોવાથી,$a = 2$.
કિસ્સો $2$: જો $a < 0$ હોય,તો $f''(a) > 0$ (ન્યૂનતમ $x_2 = a$ પર) અને $f''(2a) < 0$ (મહત્તમ $x_1 = 2a$ પર).
આપેલ છે $x_1^2 = x_2$,તેથી $(2a)^2 = a$,એટલે કે $4a^2 = a$. $a < 0$ હોવાથી,આ શક્ય નથી.
આમ,$a$ ની કિંમત $2$ છે.
193
AdvancedMCQ
બિંદુ $A$ એ વક્ર $y = e^{-x^2}$ પર આવેલું છે અને તેના યામ $(x, e^{-x^2})$ છે જ્યાં $x > 0$ છે. બિંદુ $B$ ના યામ $(x, 0)$ છે. જો $O$ એ ઉગમબિંદુ હોય,તો ત્રિકોણ $AOB$ નું મહત્તમ ક્ષેત્રફળ કેટલું થાય?
A
$\frac{1}{\sqrt{2e}}$
B
$\frac{1}{\sqrt{4e}}$
C
$\frac{1}{\sqrt{e}}$
D
$\frac{1}{\sqrt{8e}}$

Solution

(D) ત્રિકોણ $AOB$ ના શિરોબિંદુઓ $O(0, 0)$,$B(x, 0)$,અને $A(x, e^{-x^2})$ છે.
ત્રિકોણ $B$ આગળ કાટખૂણો ધરાવે છે,તેથી ક્ષેત્રફળ $A(x)$ નીચે મુજબ મળે:
$A(x) = \frac{1}{2} \times \text{પાયો} \times \text{વેધ} = \frac{1}{2} \times x \times e^{-x^2} = \frac{x e^{-x^2}}{2}$.
મહત્તમ ક્ષેત્રફળ શોધવા માટે,આપણે $A(x)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$A'(x) = \frac{1}{2} [1 \cdot e^{-x^2} + x \cdot e^{-x^2} \cdot (-2x)] = \frac{e^{-x^2}}{2} [1 - 2x^2]$.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ માટે $A'(x) = 0$ લેતા:
$1 - 2x^2 = 0 \implies x^2 = \frac{1}{2} \implies x = \frac{1}{\sqrt{2}}$ (કારણ કે $x > 0$).
હવે,$x = \frac{1}{\sqrt{2}}$ પર મહત્તમ ક્ષેત્રફળની ગણતરી કરીએ:
$A_{max} = \frac{1}{2} \cdot \frac{1}{\sqrt{2}} \cdot e^{-(1/\sqrt{2})^2} = \frac{1}{2\sqrt{2}} \cdot e^{-1/2} = \frac{1}{2\sqrt{2} \sqrt{e}} = \frac{1}{\sqrt{8e}}$.
આમ,મહત્તમ ક્ષેત્રફળ $\frac{1}{\sqrt{8e}}$ છે.
Solution diagram
194
DifficultMCQ
${a_1, a_2, ....., a_n, .....}$ એક શ્રેણી છે જ્યાં $a_n = \frac{n^2}{n^3 + 200}$ છે. આ શ્રેણીનું સૌથી મોટું પદ કયું છે?
A
$a_6$
B
$a_7$
C
$a_8$
D
એક પણ નહીં

Solution

(B) ધારો કે $f(x) = \frac{x^2}{x^3 + 200}$. મહત્તમ કિંમત શોધવા માટે,આપણે $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$f'(x) = \frac{(x^3 + 200)(2x) - x^2(3x^2)}{(x^3 + 200)^2} = \frac{2x^4 + 400x - 3x^4}{(x^3 + 200)^2} = \frac{x(400 - x^3)}{(x^3 + 200)^2}$.
$f(x)$ વધતું વિધેય હોય તે માટે $f'(x) > 0$ હોવું જોઈએ,જેનો અર્થ છે કે $400 - x^3 > 0$,અથવા $x < (400)^{1/3}$.
કારણ કે $7^3 = 343$ અને $8^3 = 512$,તેથી $7 < (400)^{1/3} < 8$.
આમ,વિધેય $x = (400)^{1/3}$ સુધી વધે છે અને ત્યારબાદ ઘટે છે.
આપણે $a_7$ અને $a_8$ ની સરખામણી કરીએ:
$a_7 = \frac{7^2}{7^3 + 200} = \frac{49}{343 + 200} = \frac{49}{543} \approx 0.0902$.
$a_8 = \frac{8^2}{8^3 + 200} = \frac{64}{512 + 200} = \frac{64}{712} = \frac{8}{89} \approx 0.0898$.
$a_7 > a_8$ હોવાથી,સૌથી મોટું પદ $a_7$ છે.
Solution diagram
195
AdvancedMCQ
બહુપદી $x(x + 1)(x + 2)(x + 3)$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શું છે?
A
$0$
B
$9/16$
C
$-1$
D
$-3/2$

Solution

(C) ધારો કે $f(x) = x(x + 1)(x + 2)(x + 3)$.
આપણે પદોને નીચે મુજબ જૂથબદ્ધ કરી શકીએ છીએ:
$f(x) = [x(x + 3)] \cdot [(x + 1)(x + 2)]$
$f(x) = (x^2 + 3x)(x^2 + 3x + 2)$
ધારો કે $z = x^2 + 3x$. તો પદાવલિ આ મુજબ બનશે:
$f(x) = z(z + 2) = z^2 + 2z$
ન્યૂનતમ કિંમત શોધવા માટે,આપણે પૂર્ણવર્ગ બનાવીએ:
$f(x) = (z^2 + 2z + 1) - 1 = (z + 1)^2 - 1$
કારણ કે $(z + 1)^2 \ge 0$,તેથી $f(x)$ ની ન્યૂનતમ કિંમત $-1$ છે,જે ત્યારે મળે છે જ્યારે $z + 1 = 0$,એટલે કે $z = -1$.
$z = x^2 + 3x$ પાછા મૂકતા,આપણને $x^2 + 3x + 1 = 0$ મળે છે,જેના વાસ્તવિક ઉકેલો શક્ય છે,તેથી ન્યૂનતમ કિંમત $-1$ પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.
Solution diagram
196
AdvancedMCQ
વિધેય $f(x) = \sin(2x) - x$ માટે અંતરાલ $\left[ -\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2} \right]$ પર મહત્તમ અને ન્યૂનતમ કિંમતો વચ્ચેનો તફાવત શોધો.
A
$\pi$
B
$0$
C
$\frac{\sqrt{3}}{2} + \frac{\pi}{3}$
D
$\frac{3\sqrt{3}}{2} - \frac{\pi}{3}$

Solution

(A) આપેલ છે $f(x) = \sin(2x) - x$. વિકલન કરતા $f'(x) = 2\cos(2x) - 1$.
$f'(x) = 0$ લેતા,$2\cos(2x) = 1$,તેથી $\cos(2x) = \frac{1}{2}$.
અંતરાલ $\left[ -\frac{\pi}{2}, \frac{\pi}{2} \right]$ માં,$2x \in [-\pi, \pi]$,તેથી $2x = \pm \frac{\pi}{3}$,જેનો અર્થ છે $x = \pm \frac{\pi}{6}$.
હવે,નિર્ણાયક બિંદુઓ અને અંતિમ બિંદુઓ પર $f(x)$ ની કિંમત મેળવતા:
$f\left(-\frac{\pi}{2}\right) = \sin(-\pi) - (-\frac{\pi}{2}) = \frac{\pi}{2}$.
$f\left(-\frac{\pi}{6}\right) = -\frac{\sqrt{3}}{2} + \frac{\pi}{6}$.
$f\left(\frac{\pi}{6}\right) = \frac{\sqrt{3}}{2} - \frac{\pi}{6}$.
$f\left(\frac{\pi}{2}\right) = \sin(\pi) - \frac{\pi}{2} = -\frac{\pi}{2}$.
મહત્તમ કિંમત $\frac{\pi}{2}$ અને ન્યૂનતમ કિંમત $-\frac{\pi}{2}$ છે.
તેથી તફાવત $\frac{\pi}{2} - (-\frac{\pi}{2}) = \pi$ થાય.
197
AdvancedMCQ
અંતરાલ $[1, e^2]$ પર વિધેય $f(x) = x(\ln x - 2)$ ની મહત્તમ અને ન્યૂનતમ કિંમતો વચ્ચેનો તફાવત શોધો:
A
$2$
B
$e$
C
$e^2$
D
$1$

Solution

(B) આપેલ વિધેય $f(x) = x(\ln x - 2)$ અંતરાલ $[1, e^2]$ પર છે.
ક્રિટિકલ પોઈન્ટ્સ શોધવા માટે,આપણે વિકલન $f'(x)$ શોધીએ:
$f'(x) = x \cdot \frac{d}{dx}(\ln x - 2) + (\ln x - 2) \cdot \frac{d}{dx}(x)$
$f'(x) = x \cdot \frac{1}{x} + \ln x - 2 = 1 + \ln x - 2 = \ln x - 1$.
$f'(x) = 0$ લેતા,$\ln x - 1 = 0$,તેથી $\ln x = 1$,જેનો અર્થ છે $x = e$.
હવે,આપણે ક્રિટિકલ પોઈન્ટ અને અંતરાલના અંતિમ બિંદુઓ પર વિધેયની કિંમત શોધીએ:
$f(1) = 1(\ln 1 - 2) = 1(0 - 2) = -2$.
$f(e) = e(\ln e - 2) = e(1 - 2) = -e$.
$f(e^2) = e^2(\ln e^2 - 2) = e^2(2 - 2) = 0$.
કિંમતો $\{-2, -e, 0\}$ ની સરખામણી કરતા,$e \approx 2.718$ હોવાથી,ન્યૂનતમ કિંમત $-e$ છે અને મહત્તમ કિંમત $0$ છે.
મહત્તમ અને ન્યૂનતમ કિંમતો વચ્ચેનો તફાવત $0 - (-e) = e$ થાય.
Solution diagram
198
AdvancedMCQ
એક કાટકોણ ત્રિકોણના કર્ણ અને એક બાજુની લંબાઈનો સરવાળો અચળ છે. જો તેમની વચ્ચેનો ખૂણો કેટલો હોય તો ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ મહત્તમ થશે?
A
$\frac{\pi}{6}$
B
$\frac{\pi}{4}$
C
$\frac{\pi}{3}$
D
$\frac{5\pi}{12}$

Solution

(C) ધારો કે કર્ણ $h$ છે અને એક બાજુ $x$ છે. આપેલ છે કે $h + x = c$ (અચળ),તેથી $h = c - x$.
કાટકોણ ત્રિકોણમાં,ત્રીજી બાજુ $\sqrt{h^2 - x^2} = \sqrt{(c-x)^2 - x^2} = \sqrt{c^2 - 2cx}$ છે.
ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $A = \frac{1}{2} \times x \times \sqrt{c^2 - 2cx}$ છે.
$A$ ને મહત્તમ કરવા માટે,આપણે $A^2 = \frac{1}{4} x^2 (c^2 - 2cx) = \frac{1}{4} (c^2 x^2 - 2cx^3)$ ને મહત્તમ કરીએ છીએ.
ધારો કે $f(x) = c^2 x^2 - 2cx^3$. $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$f'(x) = 2c^2 x - 6cx^2 = 2cx(c - 3x)$.
$f'(x) = 0$ લેતા,આપણને $x = \frac{c}{3}$ મળે છે (કારણ કે $x \neq 0$).
હવે,$h = c - \frac{c}{3} = \frac{2c}{3}$.
ધારો કે $\theta$ એ કર્ણ અને બાજુ $x$ વચ્ચેનો ખૂણો છે. તો $\cos \theta = \frac{x}{h} = \frac{c/3}{2c/3} = \frac{1}{2}$.
તેથી,$\theta = \frac{\pi}{3}$.
Solution diagram
199
AdvancedMCQ
ત્રિકોણના શિરોબિંદુઓ $(0, 0)$,$(x, \cos x)$ અને $(\sin^3 x, 0)$ છે,જ્યાં $0 < x < \frac{\pi}{2}$ છે. આવા ત્રિકોણનું મહત્તમ ક્ષેત્રફળ (ચોરસ એકમમાં) કેટલું થાય?
A
$\frac{3\sqrt{3}}{32}$
B
$\frac{\sqrt{3}}{32}$
C
$\frac{4}{32}$
D
$\frac{6\sqrt{3}}{32}$

Solution

(A) ત્રિકોણનું ક્ષેત્રફળ $A = \frac{1}{2} |x_1(y_2 - y_3) + x_2(y_3 - y_1) + x_3(y_1 - y_2)|$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
આપેલ શિરોબિંદુઓ $(0, 0), (x, \cos x), (\sin^3 x, 0)$ મૂકતા:
$A(x) = \frac{1}{2} |0(\cos x - 0) + x(0 - 0) + \sin^3 x(0 - \cos x)| = \frac{1}{2} \sin^3 x \cos x$.
મહત્તમ ક્ષેત્રફળ શોધવા માટે,$A(x)$ નું $x$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરતા:
$A'(x) = \frac{1}{2} [3 \sin^2 x \cos^2 x - \sin^4 x]$.
$A'(x) = 0$ લેતા,$3 \cos^2 x = \sin^2 x$ મળે,એટલે કે $\tan^2 x = 3$,તેથી $x = \frac{\pi}{3}$.
$x = \frac{\pi}{3}$ ને $A(x)$ માં મૂકતા:
$A(\frac{\pi}{3}) = \frac{1}{2} (\frac{\sqrt{3}}{2})^3 (\frac{1}{2}) = \frac{3\sqrt{3}}{32}$.
200
AdvancedMCQ
$a$ ની ન્યૂનતમ કિંમત શોધો જેના માટે સમીકરણ $\frac{4}{\sin x} + \frac{1}{1 - \sin x} = a$ ને અંતરાલ $(0, \pi/2)$ માં ઓછામાં ઓછો એક ઉકેલ મળે.
A
$3$
B
$5$
C
$7$
D
$9$

Solution

(D) ધારો કે $f(x) = \frac{4}{\sin x} + \frac{1}{1 - \sin x}$. ધારો કે $t = \sin x$. કારણ કે $x \in (0, \pi/2)$,તેથી $t \in (0, 1)$.
આપણે $g(t) = \frac{4}{t} + \frac{1}{1 - t}$ ને $t \in (0, 1)$ માટે વ્યાખ્યાયિત કરીએ છીએ.
ન્યૂનતમ કિંમત શોધવા માટે,આપણે $g(t)$ નું $t$ ની સાપેક્ષમાં વિકલન કરીએ:
$g'(t) = -\frac{4}{t^2} + \frac{1}{(1 - t)^2}$.
$g'(t) = 0$ લેતા,$\frac{1}{(1 - t)^2} = \frac{4}{t^2}$,જેનો અર્થ છે કે $(1 - t)^2 = \frac{t^2}{4}$.
વર્ગમૂળ લેતા,$1 - t = \frac{t}{2}$ અથવા $1 - t = -\frac{t}{2}$.
$t \in (0, 1)$ માટે,$1 - t = \frac{t}{2} \implies 1 = \frac{3t}{2} \implies t = \frac{2}{3}$.
$t = \frac{2}{3}$ પર વિધેયની કિંમત $g(2/3) = \frac{4}{2/3} + \frac{1}{1 - 2/3} = 6 + 3 = 9$ છે.
જેમ $t \to 0^+$ અને $t \to 1^-$ થાય છે,તેમ $g(t) \to \infty$ થાય છે,તેથી $g(t)$ નો વિસ્તાર $[9, \infty)$ છે.
આમ,$a$ ની ન્યૂનતમ કિંમત જેના માટે સમીકરણને ઓછામાં ઓછો એક ઉકેલ મળે તે $9$ છે.

Applications of Derivatives — Maxima and Minima · Frequently Asked Questions

1Are these Applications of Derivatives questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a Applications of Derivatives Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.