Seed and Fruit Questions in Gujarati

(C) બીજને તેમના સંગ્રહ વર્તણૂકને આધારે બે મુખ્ય શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: $Orthodox$ અને $Recalcitrant$ બીજ.
$1$. $Orthodox$ બીજ એવા બીજ છે જે ભેજનું પ્રમાણ ઘટાડવા (desiccation) અને નીચા તાપમાન સામે સહિષ્ણુતા દાખવી શકે છે,જેના કારણે તેમને બીજ બેંકમાં લાંબા સમય સુધી સંગ્રહિત કરી શકાય છે.
$2$. $Recalcitrant$ બીજ એવા બીજ છે જે ભેજનું પ્રમાણ ઘટવા કે ઠંડા તાપમાનને સહન કરી શકતા નથી; જો તેમનો ભેજ એક ચોક્કસ સ્તરથી નીચે જાય તો તેઓ તેમની જીવંતતા ગુમાવે છે અને ઠંડા સંગ્રહ પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે.
તેથી,જે બીજ ભેજ અને તાપમાનના ઘટાડા સામે સહિષ્ણુતા દાખવે છે તેને $Orthodox$ બીજ કહેવામાં આવે છે.

(A) બીજને તેમની ભેજ અને નીચા તાપમાન સામેની સહનશીલતાના આધારે બે મુખ્ય શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: ઓર્થોડોક્સ અને રીકાલ્સીટ્રન્ટ.
ઓર્થોડોક્સ બીજ એવા બીજ છે જેને ઓછી ભેજવાળી સામગ્રી (આશરે $5\%$) સુધી સૂકવી શકાય છે અને તેમની જીવંતતા ગુમાવ્યા વિના લાંબા સમય સુધી નીચા તાપમાને સંગ્રહિત કરી શકાય છે. મોટાભાગના કૃષિ પાકો, જેમાં ધાન્ય (જેમ કે ઘઉં, ચોખા, મકાઈ) અને કઠોળ (જેમ કે કઠોળ, વટાણા, દાળ) નો સમાવેશ થાય છે, તે ઓર્થોડોક્સ બીજ ઉત્પન્ન કરે છે.
બીજી તરફ, રીકાલ્સીટ્રન્ટ બીજ ભેજ દૂર કરવા પ્રત્યે સંવેદનશીલ હોય છે અને તેને સૂકી સ્થિતિમાં લાંબા સમય સુધી સંગ્રહિત કરી શકાતા નથી (દા.ત., કેરી, કોકો).
તેથી, ધાન્ય અને કઠોળના બીજને ઓર્થોડોક્સ બીજ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.

(A) પરિભ્રૂણપોષ એ પ્રદેહમાંથી ઉદ્ભવતું સ્થાયી,સૂકું અને પોષક પેશી છે,જે કેટલાક વનસ્પતિઓના બીજમાં જોવા મળે છે (દા.ત.,મરી,બીટ). મોટાભાગની આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,ભ્રૂણના વિકાસ દરમિયાન પ્રદેહ વપરાઈ જાય છે,પરંતુ કેટલીક જાતિઓમાં તેનો અમુક ભાગ બાકી રહી જાય છે,જેને પરિભ્રૂણપોષ કહેવામાં આવે છે.

(C) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,ફલનની પ્રક્રિયા બાદ,અંડકનું બીજમાં રૂપાંતર થાય છે.
અંડકના અંડકાવરણો,જે પ્રદેહની આસપાસ રક્ષણાત્મક સ્તર તરીકે આવેલા હોય છે,તે સખત બનીને અને પાણી ગુમાવીને બીજાવરણ (બીજાક્ષ અને અંતઃકવચ) બનાવે છે.
તેથી,બીજાવરણ એ અંડકના અંડકાવરણોમાંથી નિર્માણ પામે છે.

(C) પરિભ્રૂણ પોષ એ બીજમાં પ્રદેહ (nucellus) નો બાકી રહેલો ભાગ છે. મોટાભાગની આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં, બીજના વિકાસ દરમિયાન પ્રદેહ વપરાઈ જાય છે. જોકે, બીટ $(Beta \, vulgaris)$ અને કાળા મરી $(Piper \, nigrum)$ જેવી કેટલીક વનસ્પતિઓમાં, પ્રદેહ એક પાતળા, સૂકા સ્તર તરીકે જળવાઈ રહે છે જેને પરિભ્રૂણ પોષ કહેવામાં આવે છે. તેથી, $A$ અને $B$ બંને સાચા છે.

(B) નાભિ $(hilum)$ એ બીજના આવરણ પર રહેલો એક નાનો ડાઘ અથવા નિશાન છે. તે વિકાસ પામતા બીજનું બીજનાળ ($funicle$ - અંડકની દાંડી) સાથેના જોડાણનું સ્થાન દર્શાવે છે. અંડકમાંથી બીજના વિકાસ દરમિયાન,બીજનાળ અંડકને પોષક તત્વો પૂરા પાડે છે. જ્યારે બીજ પરિપક્વ થાય છે,ત્યારે બીજનાળ અલગ થઈ જાય છે અને નાભિ $(hilum)$ એક ડાઘ તરીકે રહી જાય છે.

(C) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,ફલન પછી અંડકનું રૂપાંતર બીજમાં થાય છે.
અંડકના અંડકાવરણો સખત બનીને રક્ષણાત્મક બીજાવરણમાં ફેરવાય છે.
બાહ્ય અંડકાવરણ 'ટેસ્ટા' (testa) બનાવે છે અને અંતઃ અંડકાવરણ 'ટેગમેન' (tegmen) બનાવે છે.

(D) કેટલાક બીજમાં,જેમ કે કાળા મરી અને બીટમાં,પ્રદેહ (nucellus) નો ભાગ અસ્તિત્વ ધરાવે છે. આ બાકી રહેલા પ્રદેહને પરિભ્રૂણપોષ (perisperm) કહેવામાં આવે છે. સામાન્ય રીતે બીજના વિકાસ દરમિયાન પ્રદેહનો ઉપયોગ વિકાસ પામતા ભ્રૂણ દ્વારા થઈ જાય છે,પરંતુ આ વિશિષ્ટ કિસ્સાઓમાં તે પોષક પેશી તરીકે બાકી રહે છે.

(C) એરંડા $(Ricinus \ communis)$ માં,અંડકના બીજાવાણીય કોષો બીજછિદ્રના વિસ્તારમાં વૃદ્ધિ પામે છે અને વિસ્તરણ પામે છે. આ વિશિષ્ટ વૃદ્ધિને $Caruncle$ (બીજચોલ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. $Caruncle$ એ એક માંસલ,સફેદ,વાદળી જેવી રચના છે જે પાણીના શોષણમાં મદદ કરે છે,જેનાથી બીજનું અંકુરણ સરળ બને છે.

(B) $Capsella$ એ દ્વિદળી વનસ્પતિ છે. $Capsella$ માં,હાયપોકોટીલ (ભ્રૂણધરીનો નીચેનો ભાગ) ની ઝડપી વૃદ્ધિને કારણે બીજપત્રો જમીનની સપાટીની ઉપર આવે છે. બીજ અંકુરણનો આ પ્રકાર,જેમાં બીજપત્રો જમીનની ઉપર બહાર આવે છે,તેને $Epigeal$ (ઉપભૂમિક) અંકુરણ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) કેટલાક બીજમાં,અંડકનું બાહ્ય અંડકાવરણ રૂપાંતરિત થઈને માંસલ અને રસદાર બને છે. આ વિશિષ્ટ રચનાને $Sarcotesta$ (સારકોટેસ્ટા) કહેવામાં આવે છે. આ સામાન્ય રીતે દાડમ $(Punica \ granatum)$ જેવા બીજમાં જોવા મળે છે. $Aril$ (બીજચોલ) એ એક અલગ રચના છે જે અંડનાલ (funiculus) માંથી વિકસે છે,જ્યારે $Testa$ (બીજાવરણ) એ સામાન્ય બાહ્ય બીજનું આવરણ છે.

(A) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,ફલન પછી અંડકનું બીજમાં રૂપાંતર થાય છે. અંડકના અંડાવરણો બીજાવરણમાં ફેરવાય છે. ખાસ કરીને,બાહ્ય અંડાવરણ એ બાહ્ય બીજાવરણમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જેને $Testa$ કહેવામાં આવે છે,જ્યારે અંતઃ અંડાવરણ એ અંતઃ બીજાવરણમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જેને $Tegmen$ કહેવામાં આવે છે.

(A) આભાસી ફળ (False fruit) એટલે એવું ફળ જેનો વિકાસ બીજાશય સિવાયના પુષ્પના અન્ય ભાગો જેવા કે પુષ્પાસન (Thalamus) માંથી થાય છે.
સફરજન ($Malus$ $domestica$) માં,ખાવાલાયક ભાગ માંસલ પુષ્પાસન છે,જે બીજાશયની સાથે વિકસે છે.
તેથી,સફરજનને આભાસી ફળ ગણવામાં આવે છે.
જ્યારે જામફળ,ટામેટાં અને કેળાં એ સત્ય ફળો (True fruits) છે કારણ કે તેનો વિકાસ ફલન પછી માત્ર બીજાશયમાંથી જ થાય છે.

(D) કેટલાક બીજમાં,જેમ કે મરી અને બીટમાં,પ્રદેહના અવશેષો હજુ પણ જળવાઈ રહે છે. આ બાકી રહેલા,સ્થાયી પ્રદેહને $Perisperm$ (બીજદેહશેષ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,ફલન પછી અંડકનું બીજમાં રૂપાંતર થાય છે. બીજનું રક્ષણાત્મક આવરણ,જેને બીજાવરણ કહેવામાં આવે છે,તે અંડકના અંડાવરણોના રૂપાંતરણ દ્વારા બને છે. બાહ્ય અંડાવરણ સામાન્ય રીતે 'ટેસ્ટા' (બીજચર્મ) બનાવે છે,જ્યારે અંદરનું અંડાવરણ 'ટેગમેન' બનાવે છે. તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) અભ્રૂણપોષી બીજ (જેને $Non-albuminous$ બીજ પણ કહેવાય છે) એવા બીજ છે જેમાં બીજના વિકાસ દરમિયાન ભ્રૂણ દ્વારા ભ્રૂણપોષનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ થઈ જાય છે.
વટાણા અને મગફળી જેવી વનસ્પતિઓમાં ભ્રૂણપોષ સંપૂર્ણપણે વપરાઈ જાય છે અને ખોરાકનો સંગ્રહ બીજપત્રોમાં થાય છે.
તેથી,વટાણા અને મગફળી બંને અભ્રૂણપોષી બીજના ઉદાહરણો છે.

(C) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,અંડક એક અથવા બે રક્ષણાત્મક આવરણો દ્વારા સુરક્ષિત હોય છે જેને અંડકાવરણો કહે છે.
ફલન પછી,અંડક બીજમાં પરિણમે છે.
બાહ્ય અંડકાવરણ બીજાવરણ (testa) તરીકે વિકસે છે,જ્યારે અંતઃઅંડકાવરણ બીજનું અંતઃબીજાવરણ (tegmen) તરીકે વિકસે છે.
તેથી,અંતઃબીજાવરણ એ અંતઃઅંડકાવરણમાંથી વિકાસ પામે છે.

(C) અંડકના બીજા આવરણ (integument) માંથી નિર્માણ પામતી રચનાને બીજાવરણ (seed coat) કહે છે. બીજાવરણ ભ્રૂણને રક્ષણ આપે છે અને પાણીના શોષણ તથા વાયુઓના વિનિમયનું નિયમન કરીને અંકુરણની પ્રક્રિયામાં મદદરૂપ થાય છે. તેથી,સાચો જવાબ બીજાવરણ છે.

(A) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,બેવડા ફલનની પ્રક્રિયા બાદ,અંડક રચનાત્મક ફેરફારોમાંથી પસાર થઈને બીજમાં વિકસે છે. બીજાશય પરિપક્વ થઈને ફળમાં રૂપાંતરિત થાય છે. તેથી,બીજનો વિકાસ અંડકમાંથી થાય છે.

(C) બીજછિદ્ર એ બીજાવરણમાં આવેલું એક નાનું છિદ્ર છે.
બીજના અંકુરણ દરમિયાન,બીજછિદ્ર પાણી અને ઓક્સિજન (હવા) ને બીજમાં પ્રવેશવા માટે મદદ કરે છે,જે ભ્રૂણના વિકાસ માટે જરૂરી ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓ માટે અનિવાર્ય છે.
જોકે બીજછિદ્ર ફલન દરમિયાન અંડકમાં પરાગનલિકાના પ્રવેશ માટે માર્ગ પૂરો પાડે છે,પરંતુ પરિપક્વ બીજના સંદર્ભમાં,તેનું મુખ્ય કાર્ય પાણીનું શોષણ અને વાયુઓની આપ-લે કરવાનું છે.

(C) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,ફલનની પ્રક્રિયા બાદ,બીજાંડનું રૂપાંતરણ બીજમાં થાય છે. બીજાંડના અંડાવરણો,જે પ્રદેહની આસપાસના રક્ષણાત્મક સ્તરો છે,તે સખત બનીને અને પાણી ગુમાવીને બીજાવરણ (બીજાંડત્વચા અને અંતઃકવચ) માં ફેરવાય છે. તેથી,બીજાવરણનું નિર્માણ બીજાંડના અંડાવરણોમાંથી થાય છે.

(B) બીજમાં,$hilum$ (બીજકેન્દ્ર) એ બીજાવરણ પરનો તે ડાઘ છે જ્યાં બીજ $funicle$ (બીજનાળ - અંડકનો દંડ) સાથે જોડાયેલું હતું. $raphe$ (સંધિરેખા) એ અંડકના દંડ દ્વારા રચાયેલી એક ઉપસેલી રેખા છે જે વિકાસ દરમિયાન અંડકના મુખ્ય ભાગ સાથે જોડાયેલી હોય છે. તેથી,સંધિરેખા અને બીજકેન્દ્ર એ બીજના બીજનાળ સાથેના જોડાણ બિંદુ સાથે સંકળાયેલી રચનાઓ છે.

(B) જ્યારે ફળ પિતૃ વનસ્પતિ સાથે જોડાયેલું હોય ત્યારે તેના બીજનું અંકુરણ થવાની ઘટનાને $Vivipary$ (જરાયુજતા) કહે છે. આ ઘટના સામાન્ય રીતે દરિયાઈ ખારા પાણીના કાદવવાળા વિસ્તારોમાં ઉગતી મેન્ગ્રોવ વનસ્પતિઓમાં (દા.ત.,$Rhizophora$) જોવા મળે છે. આ પ્રક્રિયામાં,ભ્રૂણ સતત વિકાસ પામે છે અને ફળ પિતૃ વૃક્ષ સાથે જોડાયેલું હોય ત્યારે જ તેમાંથી બહાર આવે છે,જેથી બીજ નીચે પડતાની સાથે જ નરમ કાદવમાં ઝડપથી સ્થાપિત થઈ શકે છે.

(C) આવૃત બીજધારી (પુષ્પધારી) વનસ્પતિઓમાં, ફલન પછી અંડકનું બીજમાં અને બીજાશયનું ફળમાં રૂપાંતર થાય છે。
બીજાશયની દીવાલ પરિપક્વ થઈને ફળની દીવાલ બનાવે છે, જેને $\text{ફલાવરણ}$ (Pericarp) કહેવામાં આવે છે。
તેથી, બીજ ફળની અંદર સુરક્ષિત રહે છે અને $\text{ફલાવરણ}$ દ્વારા આવૃત હોય છે。

(B) બીજની રચનામાં,બીજાવરણ સામાન્ય રીતે બે સ્તરોમાં વિભેદિત હોય છે.
બાહ્ય સ્તરને $Testa$ (બાહ્ય બીજાવરણ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
અંદરના સ્તરને $Tegmen$ (અંતઃબીજાવરણ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેથી,$Tegmen$ એ અંતઃબીજાવરણનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે.

(A) કેટલાક બીજમાં,જેમ કે મરી અને બીટમાં,પ્રદેહના અવશેષો જોવા મળે છે. આ બાકી રહેલા,સ્થાયી પ્રદેહને બીજદેહ શેષ (perisperm) કહે છે. એરંડા $(Ricinus \ communis)$ ના બીજમાં ભ્રૂણપોષ (albuminous),સ્થાયી બીજદેહ શેષ અને બીજચોલ જોવા મળે છે. તેથી,એરંડા એ સાચું ઉદાહરણ છે.

(B) એકદળી બીજમાં,જેમ કે અનાજ (દા.ત.,ઘઉં,મકાઈ),ભ્રૂણ એક જ બીજપત્ર ધરાવે છે.
આ મોટા,ઢાલ આકારના બીજપત્રને $Scutellum$ (વરૂથિકા) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તે ભ્રૂણીય ધરીની એક બાજુએ (પાર્શ્વીય) આવેલું હોય છે.
તેથી,સાચો જવાબ $B$ છે.

(D) અસત્ય ફળ (False fruit) એવું ફળ છે જેનો વિકાસ માત્ર બીજાશય (Ovary) માંથી જ નહીં,પરંતુ પુષ્પના અન્ય ભાગો જેવા કે પુષ્પાસન (Thalamus) માંથી પણ થાય છે.
સફરજન,સ્ટ્રોબેરી અને કાજુમાં,પુષ્પાસન ફળના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિકલ્પો અસત્ય ફળના ઉદાહરણો છે.

(B) કેટલાક બીજમાં,જેમ કે મરી અને બીટમાં,પ્રદેહના અવશેષો જોવા મળે છે. આ બાકી રહેલા પ્રદેહને $Perisperm$ (બીજદેહશેષ) કહેવામાં આવે છે. પ્રદેહ એ અંડકનો મધ્ય ભાગ છે,અને સામાન્ય રીતે ભ્રૂણના વિકાસ દરમિયાન તે વપરાઈ જાય છે,પરંતુ આ વિશિષ્ટ કિસ્સાઓમાં,તે પોષક પેશી તરીકે જળવાઈ રહે છે.

(D) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં ફલન પછી,અંડક બીજમાં વિકસિત થવા માટે અનેક રચનાત્મક ફેરફારોમાંથી પસાર થાય છે.
$1$. ભ્રૂણપૂટ ભ્રૂણમાં વિકસે છે.
$2$. અંડકાવરણો સખત બનીને બીજાવરણ (બીજકવચ અને અંતઃકવચ) માં રૂપાંતરિત થાય છે.
$3$. બીજનાળ ઘણીવાર બીજના દંડ તરીકે જળવાઈ રહે છે.
આમ,ફલન પછી આ તમામ રચનાઓમાં ચોક્કસ વિકાસલક્ષી ફેરફારો થાય છે,તેથી સાચો જવાબ $D$ છે.

(B) કેટલાક બીજમાં,જેમ કે મરી અને બીટમાં,પ્રદેહનો કેટલોક ભાગ અવિશિષ્ટ રહી જાય છે. આ બાકી રહેલા,અવિશિષ્ટ પ્રદેહને $Perisperm$ (બીજદેહશેષ) કહેવામાં આવે છે.

(A) મોટા ભાગની સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,ફળનો વિકાસ ફલન પછી બીજાશયમાંથી થાય છે.
જોકે,કેટલીક જાતિઓમાં ફળનો વિકાસ ફલનની પ્રક્રિયા વગર થાય છે.
ફલન વગર ફળના વિકાસની આ ઘટનાને $Parthenocarpy$ (અનિષેકફલન) કહેવામાં આવે છે.
$Parthenogenesis$ (અનિષેકજનન) એટલે અફલિત અંડકોષમાંથી ભ્રૂણનો વિકાસ.
$Amphimixis$ (ઉભયમિશ્રણ) એ સામાન્ય લિંગી પ્રજનન છે જેમાં જન્યુઓનું જોડાણ થાય છે.
$Apomixis$ (અસંયોગીજનન) એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જે લિંગી પ્રજનનની નકલ કરે છે,જેમાં ઘણીવાર ફલન વગર બીજનું નિર્માણ થાય છે.

(C) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં,ફલન પછી અંડકનું રૂપાંતર બીજમાં થાય છે. બીજનું રક્ષણાત્મક આવરણ,જેને બીજાવરણ કહેવામાં આવે છે,તે અંડકના અંડકાવરણોમાંથી બને છે. બાહ્ય અંડકાવરણ 'ટેસ્ટા' (બીજચોલ) બનાવે છે,જ્યારે અંદરનું અંડકાવરણ 'ટેગમેન' બનાવે છે.

(A) વાસ્તવિક ફળ (True fruit) એટલે એવું ફળ જે ફલન પછી પુષ્પના માત્ર બીજાશય (Ovary) માંથી જ વિકસે છે.
તેની સરખામણીમાં,કૂટફળ (False fruit) બીજાશય ઉપરાંત પુષ્પના અન્ય ભાગો જેવા કે પુષ્પાસન (Thalamus) કે પુષ્પદંડમાંથી વિકસે છે.
તેથી,સાચો જવાબ બીજાશય છે.

(D) બીજચોલ (Aril) એ અંડનાલ (funicle) માંથી ઉદ્ભવતી એક વિશિષ્ટ રચના છે જે અમુક વનસ્પતિઓમાં બીજને આવરે છે.
લિચી $(Litchi \text{ chinensis})$ માં, માંસલ અને ખાદ્ય ભાગ એ બીજચોલ છે, જે અંડકના તલસ્થ ભાગમાંથી વિકસે છે અને ઉપરની તરફ વૃદ્ધિ પામીને બીજને આવરે છે.
તેથી, સાચો વિકલ્પ $D$ છે.

(D) જરાયુજ અંકુરણ (Vivipary) એ એવી ઘટના છે જેમાં બીજ પિતૃ વનસ્પતિ સાથે જોડાયેલા હોય ત્યારે જ અંકુરિત થાય છે. વાર્ષિક પાક વનસ્પતિઓમાં આ એક અનિચ્છનીય લક્ષણ માનવામાં આવે છે કારણ કે જો બીજ માતૃ વનસ્પતિ પર અકાળે અંકુરિત થઈ જાય,તો તેને લણણી કરી શકાતી નથી,સૂકવી શકાતી નથી અથવા આગામી વાવણીની ઋતુ માટે અસરકારક રીતે સંગ્રહી શકાતા નથી. આનાથી લણણી પછી મોટું નુકસાન થાય છે અને બીજ લાંબા ગાળાના સંગ્રહ માટે અયોગ્ય બની જાય છે.

(A) ઘઉં કે મકાઈ જેવા એકદળી બીજમાં,ભ્રૂણ એક જ મોટા ઢાલ આકારના બીજપત્રનો બનેલો હોય છે જેને $scutellum$ (વરૂથિકા) કહેવામાં આવે છે.
આ $scutellum$ ભ્રૂણીય ધરીની એક બાજુએ (પાર્શ્વીય) આવેલું હોય છે.
તેથી,$scutellum$ એ અન્ય એકદળી વનસ્પતિઓમાં જોવા મળતા $cotyledon$ (બીજપત્ર) ને સમાન છે.

(C) એરંડા ($Ricinus$ $communis$) ના બીજમાં નીચે મુજબની લાક્ષણિકતાઓ જોવા મળે છે:
$1$. તે ભ્રૂણપોષી (albuminous) બીજ છે,જેનો અર્થ છે કે તેમાં ખોરાક સંગ્રહ માટે ભ્રૂણપોષ હાજર હોય છે.
$2$. તેમાં પેરીસ્પર્મ (પરિભ્રૂણપોષ) હોય છે,જે કેટલાક બીજમાં જોવા મળતો અપરિવર્તિત પ્રદેહ (nucellus) છે.
$3$. તેમાં કુર્નકલ (caruncle) હોય છે,જે બીજકેન્દ્ર (hilum) પાસે આવેલી માંસલ રચના છે જે પાણીના શોષણ અને બીજના પ્રકીર્ણનમાં મદદ કરે છે.
તેથી,એરંડા એ સાચો જવાબ છે.

(A) બીજને તેમના સંગ્રહના વર્તનને આધારે મુખ્યત્વે બે પ્રકારમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે: ઓર્થોડોક્સ અને રીકાલ્સીટ્રન્ટ.
ઓર્થોડોક્સ બીજ એવા બીજ છે જેને ઓછી ભેજવાળી માત્રા (આશરે $5\%$) સુધી સૂકવી શકાય છે અને તેમની જીવંતતા ગુમાવ્યા વિના લાંબા સમય સુધી નીચા તાપમાને સંગ્રહિત કરી શકાય છે.
મોટાભાગના ધાન્યો (જેમ કે ઘઉં, ચોખા, મકાઈ) અને કઠોળ (જેમ કે વટાણા, કઠોળ) ને ઓર્થોડોક્સ બીજ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
બીજી તરફ, રીકાલ્સીટ્રન્ટ બીજ સૂકવણી અથવા નીચા તાપમાનને સહન કરી શકતા નથી અને જો સૂકવવામાં આવે તો તે ઝડપથી તેમની જીવંતતા ગુમાવે છે.
તેથી, વિવિધ ધાન્યો અને કઠોળના બીજ ઓર્થોડોક્સ બીજ છે.

(C) ઓર્કિડના બીજ અત્યંત નાના હોય છે અને તેમાં ભ્રૂણપોષ કે પૂરતો ખોરાકનો સંગ્રહ હોતો નથી,જેના કારણે તે કુદરતી રીતે અંકુરણ માટે માયકોરાઈઝા ફૂગ પર આધાર રાખે છે.
તેમાં સંચિત ખોરાકનો અભાવ હોવાથી,તે સામાન્ય જમીનમાં સ્વતંત્ર રીતે અંકુરિત થઈ શકતા નથી.
તેમના સંવર્ધન માટે,બીજમાંથી ભ્રૂણને બહાર કાઢીને પોષકતત્વોથી ભરપૂર સંવર્ધન માધ્યમમાં (in vitro) ઉછેરવામાં આવે છે જેથી તેમનો વિકાસ થઈ શકે.
તેથી,બંને વિધાનો સાચાં છે અને સંચિત ખોરાકનો અભાવ (વિધાન-$X$) એ જ કારણ છે કે તેમને સંવર્ધન માધ્યમમાં ઉછેરવા પડે છે (વિધાન-$Y$).

(C) ઓર્કિડનાં બીજ અત્યંત સૂક્ષ્મ હોય છે અને તેને 'ધૂળ જેવા બીજ' (dust seeds) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
તેમાં ભ્રૂણપોષ (endosperm) કે અન્ય કોઈ નોંધપાત્ર સંચિત ખોરાકનો અભાવ હોય છે.
સંચિત ખોરાક ન હોવાને કારણે,તે અંકુરણ અને પ્રારંભિક વિકાસ માટે માયકોરાઈઝા ફૂગ સાથેના સહજીવન પર આધાર રાખે છે.
તેની સરખામણીમાં,વાલ,મકાઈ અને મગફળીનાં બીજમાં ભ્રૂણના પ્રારંભિક વિકાસ માટે પૂરતા પ્રમાણમાં સંચિત ખોરાક (ભ્રૂણપોષ અથવા બીજપત્રોમાં) હોય છે.

(A) ઑર્કિડના બીજ અત્યંત સૂક્ષ્મ હોય છે અને તેમાં ભ્રૂણપોષ કે કોઈ નોંધપાત્ર ખોરાકનો સંગ્રહ હોતો નથી.
ખોરાકનો સંગ્રહ ન હોવાને કારણે,તેઓ કુદરતી જમીનમાં પોતાની જાતે અંકુરણ પામી શકતા નથી.
આ સમસ્યાને દૂર કરવા માટે,બીજમાંથી ભ્રૂણને બહાર કાઢીને પોષકતત્વોથી ભરપૂર સંવર્ધન માધ્યમમાં (in vitro) ઉછેરવામાં આવે છે જેથી તેમનો વિકાસ થઈ શકે.
તેથી,વિધાન અને કારણ બંને સાચા છે,અને કારણ એ સમજાવે છે કે શા માટે ભ્રૂણને બહાર કાઢીને સંવર્ધન માધ્યમમાં ઉછેરવું જરૂરી છે.

(B) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં, બેવડા ફલનની પ્રક્રિયા બાદ પુષ્પીય ભાગોમાં નોંધપાત્ર ફેરફારો થાય છે।
$1$. $\text{બીજાંડ}$ વિકાસ પામીને $\text{બીજ}$ બનાવે છે।
$2$. $\text{બીજાશય}$ વિકાસ પામીને $\text{ફળ}$ બનાવે છે।
$3$. બીજાંડના $\text{બીજાંડાવરણો}$ વિકાસ પામીને $\text{બીજાવરણ}$ ($\text{બીજાંડાવરણ}$ અને $\text{અંતઃકવચ}$) બનાવે છે।
તેથી, સાચો વિકલ્પ $B$ છે।

(B) ફલન પછી, પુષ્પમાં ઘણા ફેરફારો થાય છે। $\text{બીજાશય}$ પરિપક્વ થઈને $\text{ફળ}$ માં વિકસે છે, જ્યારે બીજાશયની અંદર રહેલા $\text{અંડક}$ $\text{બીજ}$ માં વિકસે છે। તેથી, સાચો જવાબ $\text{બીજાશય}$ છે।

(B) $Angiosperms$ (આવૃત બીજધારી) વનસ્પતિઓમાં,પ્રજનન અંગો પુષ્પમાં ગોઠવાયેલા હોય છે. ફલન પછી,અંડકોષો બીજમાં પરિણમે છે અને બીજાશય ફળમાં પરિણમે છે. આ એક લાક્ષણિકતા છે જે $Angiosperms$ ને $Gymnosperms$ (અનાવૃત બીજધારી) થી અલગ પાડે છે,જેમાં બીજ ખુલ્લા હોય છે અને ફળનું નિર્માણ થતું નથી.

(B) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં, ફલનની પ્રક્રિયા પછી:
$1$. $\text{અંડક}$ (ovule) વિકાસ પામીને $\text{બીજ}$ (seed) માં રૂપાંતરિત થાય છે।
$2$. $\text{બીજાશય}$ (ovary) પરિપક્વ થઈને $\text{ફળ}$ (fruit) માં રૂપાંતરિત થાય છે।
તેથી, સાચો ક્રમ એ છે કે અંડક બીજમાં અને બીજાશય ફળમાં પરિણમે છે।

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
એરંડાના બીજમાં બીજાવરણ (testa) અને અંતઃકવચ (tegmen) એકબીજા સાથે જોડાયેલા હોય છે.
સ્ક્લેરોપ્રોટીનને કારણે બીજાવરણ સખત અને ચમકદાર હોય છે.
સાંકડા છેડા પર એક બદામી રંગની ગાદી જેવી રચના જોવા મળે છે,જેને બીજચૂષક (caruncle) કહેવામાં આવે છે.
બીજચૂષક સ્વભાવે કાર્બોહાઇડ્રેટ છે અને તે ફલન પછી અંડકાવરણની વૃદ્ધિ તરીકે વિકસે છે,જે પાણીના શોષણમાં મદદ કરે છે.
બીજાવરણની નીચે ગર્ભની ઉપર એક ખૂબ જ પાતળું પડ જોવા મળે છે,જેને પરિભ્રૂણપોષ (perisperm - અવશિષ્ટ પ્રદેહ) કહેવામાં આવે છે.
પરિભ્રૂણપોષની નીચે એક મોટો,સફેદ,ફૂલેલો અને તેલી પદાર્થ હોય છે જેને ભ્રૂણપોષ (endosperm) કહેવામાં આવે છે.

(B) : અનિષેકફલિત ફળો એવા ફળો છે જે ફલનની પ્રક્રિયા વગર વિકસે છે। આ ફળો કુદરતી રીતે બીજ વગરના હોય છે। ઉદાહરણ તરીકે, $\text{કેળું}$ એ જાણીતું અનિષેકફલિત ફળ છે।

(C) સાચો જવાબ $C$ છે.
અંડક એ બીજાણુધારી રચના છે જે ફલન પછી બીજમાં વિકસે છે.
અંડકના દંડને અંડનાલ (funiculus) કહેવામાં આવે છે.
અંડકનો મુખ્ય ભાગ જે બિંદુએ અંડનાલ સાથે જોડાય છે તેને નાભિ (hilum) કહેવામાં આવે છે.
પરિપક્વ બીજમાં,નાભિ એક ડાઘ તરીકે જોવા મળે છે,જે તે સ્થાન દર્શાવે છે જ્યાં બીજ અંડનાલ સાથે જોડાયેલું હતું.

(D) સાચો જવાબ $D$ છે.
અભ્રૂણપોષી અથવા બિન-ભ્રૂણપોષી બીજ એવા બીજ છે જેમાં ભ્રૂણના વિકાસ દરમિયાન ભ્રૂણપોષ સંપૂર્ણપણે વપરાઈ જાય છે.
આવા બીજમાં ખોરાકનો સંગ્રહ બીજપત્રોમાં થાય છે.
તેના ઉદાહરણોમાં વટાણા,કઠોળ અને મગફળીનો સમાવેશ થાય છે.
તેની સામે,ભ્રૂણપોષી બીજ (જેમ કે મકાઈ,ઘઉં અને દિવેલા) પરિપક્વ બીજમાં ભ્રૂણપોષનો અમુક ભાગ જાળવી રાખે છે.