Seed and Fruit Questions in Gujarati

(D) સપુષ્પી વનસ્પતિઓમાં ફલન થયા બાદ,પુષ્પના અન્ય ભાગો જેવા કે પુંકેસરો,દલપત્રો અને સ્ત્રીકેસરનો પરાગાસન તથા પરાગવાહિની વાળો ભાગ સામાન્ય રીતે કરમાઈને ખરી પડે છે. જોકે,ઘણી વનસ્પતિઓમાં વજપત્રો (Sepals) ફળની સાથે જોડાયેલા રહે છે (દા.ત.,સોલેનેસી કુળની વનસ્પતિઓ જેવી કે ટામેટા કે રીંગણ). તેથી,વજપત્રો એવો ભાગ છે જે સામાન્ય રીતે જોડાયેલો રહે છે.

(A) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,ફલનની પ્રક્રિયા બાદ પુષ્પીય ભાગોમાં નોંધપાત્ર ફેરફારો થાય છે.
$1$. અંડક વિકાસ પામીને બીજમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$2$. બીજાશય પરિપક્વ થઈને ફળમાં રૂપાંતરિત થાય છે.
$3$. બીજાશયની દીવાલ ફલાવરણ (ફળની દીવાલ) માં રૂપાંતરિત થાય છે.
તેથી,અંડક બીજમાં અને બીજાશય ફળમાં રૂપાંતરિત થાય છે.

(B) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,બેવડા ફલનની પ્રક્રિયા પછી,અંડકમાં નોંધપાત્ર વિકાસાત્મક ફેરફારો થાય છે.
$1$. ફલિત અંડક પરિપક્વ થઈને $Seed$ (બીજ) બનાવે છે.
$2$. બીજાશય વિકસીને $Fruit$ (ફળ)માં રૂપાંતરિત થાય છે.
$3$. અંડકના અંડકાવરણો સખત બનીને બીજાવરણ બનાવે છે.
તેથી,ફલિત અંડક એ બીજ તરીકે ઓળખાય છે.

(C) અભ્રુણપોષી બીજ એવા બીજ છે જેમાં બીજ પરિપક્વ થાય તે પહેલાં વિકાસ પામતા ભ્રુણ દ્વારા ભ્રુણપોષ સંપૂર્ણપણે વપરાઈ જાય છે.
આ બીજને 'એક્સ-આલ્બ્યુમિનસ' (ex-albuminous) બીજ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
તેના ઉદાહરણોમાં વટાણા,મગફળી અને કઠોળનો સમાવેશ થાય છે.
તેની વિરુદ્ધમાં,ભ્રુણપોષી (albuminous) બીજમાં પરિપક્વ બીજમાં ભ્રુણપોષનો કેટલોક ભાગ જળવાઈ રહે છે (દા.ત.,ઘઉં,મકાઈ,એરંડા).

(D) આલ્બ્યુમીનયુક્ત (ભ્રૂણપોષી) બીજ એવા બીજ છે જેમાં વિકસતા ભ્રૂણને પોષણ પૂરું પાડવા માટે પરિપક્વ બીજમાં ભ્રૂણપોષ જળવાઈ રહે છે. તેના ઉદાહરણોમાં ઘઉં,મકાઈ,જવ અને દિવેલાનો સમાવેશ થાય છે. મગફળી એ અભ્રૂણપોષી (non-endospermic) બીજ છે,જેમાં બીજ પરિપક્વ થાય તે પહેલાં જ વિકસતા ભ્રૂણ દ્વારા ભ્રૂણપોષ સંપૂર્ણપણે વપરાઈ જાય છે. તેથી,આલ્બ્યુમીનયુક્ત બીજના સંદર્ભમાં મગફળી એ અસંગત વિકલ્પ છે.

(A) કેટલાક બીજમાં,જેમ કે મરી અને બીટમાં,પ્રદેહનો કેટલોક ભાગ બીજમાં જળવાઈ રહે છે. આ બાકી રહેલા,ચિરલગ્ન પ્રદેહને બીજદેહશેષ (Perisperm) કહેવામાં આવે છે.

(C) બીજદેહશેષ (Perisperm) એ બીજમાં જોવા મળતો અશેષ પ્રદેહ (nucellus) છે. મોટાભાગની વનસ્પતિઓમાં, ભ્રૂણના વિકાસ દરમિયાન પ્રદેહ વપરાઈ જાય છે. જોકે, કાળા મરી $(Piper \, nigrum)$ અને બીટ જેવી કેટલીક વનસ્પતિઓમાં, પ્રદેહનો કેટલોક ભાગ ભ્રૂણપોષની આસપાસ પાતળા અને સૂકા સ્તર તરીકે જળવાઈ રહે છે. આ અવશિષ્ટ, સ્થાયી પ્રદેહને બીજદેહશેષ (Perisperm) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(B) ફલન પછી,અંડકનું રૂપાંતરણ બીજમાં થાય છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,અંડકના અંડાવરણો સખત બનીને રક્ષણાત્મક બીજાવરણ (બીજાક્ષ અને અંતઃકવચ) માં ફેરવાય છે.
અંડાશય ફળમાં વિકસે છે અને અંડાશયની દીવાલ ફલાવરણમાં રૂપાંતરિત થાય છે.

(B) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,ફલનની પ્રક્રિયા બાદ અંડકો બીજમાં અને બીજાશય ફળમાં વિકાસ પામે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,બીજાશયની દીવાલ ફળની દીવાલમાં રૂપાંતરિત થાય છે,જેને ફલાવરણ (Pericarp) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.
ફળના પ્રકારના આધારે ફલાવરણ માંસલ અથવા શુષ્ક હોઈ શકે છે.

(C) જે ફળોના નિર્માણમાં બીજાશય સિવાયના અન્ય પુષ્પીય ભાગો ફાળો આપે છે,તેને કૂટફળ (False fruits) અથવા સહાયક ફળો કહેવામાં આવે છે.
આપેલ યાદીમાં:
$1$. વટાણા: સત્ય ફળ (માત્ર બીજાશયમાંથી વિકાસ પામે છે).
$2$. કાજુ: કૂટફળ (પુષ્પાસન ફળના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે).
$3$. કેરી: સત્ય ફળ (માત્ર બીજાશયમાંથી વિકાસ પામે છે).
$4$. સ્ટ્રોબેરી: કૂટફળ (પુષ્પાસન ફળના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે).
$5$. નારંગી: સત્ય ફળ (માત્ર બીજાશયમાંથી વિકાસ પામે છે).
$6$. સફરજન: કૂટફળ (પુષ્પાસન ફળના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે).
આમ,કુલ $3$ ફળો (કાજુ,સ્ટ્રોબેરી અને સફરજન) એવા છે જેમાં અન્ય પુષ્પીય ભાગો સંકળાયેલા છે.

(B) જે ફળનો વિકાસ ફલન પછી માત્ર પુષ્પના બીજાશયમાંથી થાય છે, તેને $\text{સત્યફળ}$ $(True \, fruit)$ કહેવામાં આવે છે.
તેનાથી વિપરીત, જો ફળના નિર્માણમાં પુષ્પના અન્ય ભાગો જેવા કે પુષ્પાસનનો ફાળો હોય, તો તેને $\text{કુટ ફળ}$ $(False \, fruit)$ કહેવાય છે (દા.ત., સફરજન, સ્ટ્રોબેરી).
$\text{અફલિત ફળ}$ $(Parthenocarpic \, fruit)$ એવા ફળો છે જે ફલન વગર વિકસે છે.
તેથી, સાચો જવાબ $\text{સત્યફળ}$ છે.

(A) કેળું એ પાર્થેનોકાર્પિક (અફલિત) ફળનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.
પાર્થેનોકાર્પી એટલે ફલન વગર ફળનો વિકાસ થવો.
ફળના વિકાસ દરમિયાન ફલન થતું ન હોવાથી,ફળની અંદર બીજ બનતા નથી.
તેથી,કેળા કુદરતી રીતે બીજવિહીન હોય છે.

(D) બીજમાં પુખ્ત ભ્રુણનું રક્ષણ બીજાવરણ દ્વારા થાય છે. બીજાવરણ અંડકના અંડકાવરણોમાંથી બને છે. તે એક રક્ષણાત્મક આવરણ તરીકે કાર્ય કરે છે જે ભ્રુણને યાંત્રિક ઈજા,ભેજ ગુમાવવાથી અને રોગકારકોના હુમલાથી બચાવે છે.

(C) $Lupinus$ $arcticus$ (આર્કટિક લ્યુપાઈન) ના બીજ આર્કટિક ટુંડ્ર પ્રદેશમાંથી મળી આવ્યા હતા. આ બીજ લગભગ $10,000$ વર્ષોના સુષુપ્ત અવધિ પછી અંકુરિત થયા અને તેમાં પુષ્પ સર્જન થયું હતું. વનસ્પતિઓમાં બીજની જીવિતતાનું આ એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે.

(B) $2000$ વર્ષ જૂના ખજૂરી $(Phoenix dactylifera)$ ના જીવંત બીજ મૃત સમુદ્ર (Dead Sea) નજીક આવેલા કિંગ હેરોડના મહેલના પુરાતત્વીય ખોદકામ દરમિયાન મળી આવ્યા હતા. આ બીજ આટલા લાંબા સમય સુધી જીવંત રહ્યા હતા, જે બીજની સુષુપ્ત અવસ્થાની લાંબી ક્ષમતા દર્શાવે છે.

(D) મૃત સમુદ્ર (Dead Sea) નજીક કિંગ હેરોડના મહેલમાં પુરાતત્વીય ખોદકામ દરમિયાન ખજૂર $(Phoenix dactylifera)$ નું જીવંત બીજ મળી આવ્યું હતું.
આ બીજ અંદાજે $2,000$ વર્ષ જૂનું હોવાનું માનવામાં આવે છે.
તેની ઉંમર હોવા છતાં, આ બીજ જીવંત હતું અને તેને સફળતાપૂર્વક અંકુરિત કરવામાં આવ્યું હતું.

(B) પરોપજીવી વનસ્પતિઓના સંદર્ભમાં,$Orobanche$ (ઓરોબેન્કી) અને $Striga$ (સ્ટ્રાઈગા) એ જાણીતા ઉદાહરણો છે જે ખૂબ મોટી સંખ્યામાં નાના બીજ ઉત્પન્ન કરે છે.
આપેલા વિકલ્પોમાંથી,$Orobanche$ એક પરોપજીવી વનસ્પતિ છે જે ખૂબ મોટી સંખ્યામાં બીજ ધરાવતા ફળો ઉત્પન્ન કરે છે,જે યજમાનની ગેરહાજરીમાં પ્રજાતિના અસ્તિત્વ અને ફેલાવાને સુનિશ્ચિત કરવા માટેનું એક અનુકૂલન છે.
જોકે $Orchid$ (ઓર્કિડ) પણ મોટી સંખ્યામાં નાના બીજ ઉત્પન્ન કરે છે,પરંતુ તેમને સામાન્ય રીતે $Orobanche$ અથવા $Striga$ ની જેમ પરોપજીવી વનસ્પતિ તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવતા નથી.

(C) કેટલીક આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,એક ફળમાં બીજની સંખ્યા ખૂબ જ વધારે હોય છે.
ઉદાહરણ તરીકે,$Orobanche$ અને $Striga$ જેવી વનસ્પતિઓ એક જ ફળમાં હજારોની સંખ્યામાં સૂક્ષ્મ બીજ ઉત્પન્ન કરે છે.
આ બીજ પવન દ્વારા ફેલાવા માટે અનુકૂલિત હોય છે અને તેમની પ્રજનન ક્ષમતા ઘણી ઊંચી હોય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $C$ છે.

(C) સાચી જોડ નીચે મુજબ છે:
$(a)$ વટાણા: આ આલ્બ્યુમીનમુક્ત (અભ્રૂણપોષી) બીજ છે, જેમાં ભ્રૂણના વિકાસ દરમિયાન ભ્રૂણપોષ સંપૂર્ણપણે વપરાઈ જાય છે। તેથી, $(a-4)$.
$(b)$ બીટ: બીટ અને કાળા મરી જેવા કેટલાક બીજમાં પ્રદેહના અવશેષો જળવાઈ રહે છે, જેને બીજદેહશેષ (Perisperm) કહેવાય છે। તેથી, $(b-3)$.
$(c)$ દિવેલા: આ આલ્બ્યુમીનયુક્ત (ભ્રૂણપોષી) બીજ છે જે ભ્રૂણપોષનો અમુક ભાગ જાળવી રાખે છે। તેથી, $(c-2)$.
$(d)$ જવ: આ આલ્બ્યુમીનયુક્ત એકદળી બીજ છે। તેથી, $(d-1)$.
આમ, સાચો ક્રમ $a-4, b-3, c-2, d-1$ છે।

(B) ફલન વગર ફળના સર્જનની પ્રક્રિયાને $Parthenocarpy$ (અફલિત ફળ વિકાસ) કહેવામાં આવે છે.
$Parthenogenesis$ (અસંયોગીજનન) એ અફલિત અંડકોષમાંથી ભ્રૂણના વિકાસની પ્રક્રિયા છે.
$Apomixis$ (અસંગતજનન) એ અલિંગી પ્રજનનનો એક પ્રકાર છે જે લિંગી પ્રજનનની નકલ કરે છે,જેમાં ફલન વગર બીજનું નિર્માણ થાય છે.
તેથી,ફલન વગર ફળના સર્જન માટેનો સાચો શબ્દ $Parthenocarpy$ છે.

(B) ઓર્કિડ વનસ્પતિના બીજ વનસ્પતિ સૃષ્ટિમાં સૌથી નાના અને હલકા હોય છે. આ બીજને ઘણીવાર 'ડસ્ટ સીડ્સ' (ધૂળ જેવા બીજ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે કારણ કે તે અત્યંત સૂક્ષ્મ હોય છે,તેમાં ભ્રૂણપોષનો અભાવ હોય છે અને તેમાં અવિભેદિત ભ્રૂણ હોય છે. તેમના હલકા વજનને કારણે,તે પવન દ્વારા લાંબા અંતર સુધી સરળતાથી ફેલાઈ શકે છે.

(B) કેટલીક વનસ્પતિઓ જેવી કે સફરજન,સ્ટ્રોબેરી અને કાજુમાં,અંડાશયની સાથે પુષ્પાસન (thalamus) પણ ફળના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે. આવા ફળોને કૂટફળ (false fruits) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(D) મોટાભાગની વનસ્પતિઓમાં,ફળનો વિકાસ માત્ર બીજાશયમાંથી જ થાય છે અને અન્ય પુષ્પીય ભાગો નાશ પામે છે. આવા ફળોને સત્ય ફળ (true fruits) કહેવામાં આવે છે.
જોકે,કેટલીક જાતિઓમાં,જેમ કે સફરજન,સ્ટ્રોબેરી અને કાજુમાં,પુષ્પાસન (thalamus) પણ ફળના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે. આવા ફળોને કૂટફળ (false fruits) કહેવામાં આવે છે.
આપેલ આકૃતિમાં:
$(a)$ કેરી એ સત્ય ફળ છે.
$(b)$ નાળિયેર એ સત્ય ફળ છે.
$(c)$ સફરજન એ કૂટફળ છે (પુષ્પાસન ફળના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે).
$(d)$ સ્ટ્રોબેરી એ કૂટફળ છે (પુષ્પાસન ફળના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે).
તેથી,$(c)$ અને $(d)$ કૂટફળ છે.

(C) આપેલ આકૃતિઓ વિવિધ પ્રકારના બીજ દર્શાવે છે.
આકૃતિ $a$ અને $b$ એકદળી બીજ (મકાઈ અને ઘઉં) દર્શાવે છે,જે ભ્રૂણપોષી (albuminous) બીજ છે કારણ કે તેમાં પરિપક્વતા સમયે ભ્રૂણપોષ જળવાઈ રહે છે.
આકૃતિ $c$ અને $d$ દ્વિદળી બીજ (વાલ અને વટાણા) દર્શાવે છે,જે અભ્રૂણપોષી (ex-albuminous) બીજ છે કારણ કે ભ્રૂણના વિકાસ દરમિયાન ભ્રૂણપોષ વપરાઈ જાય છે.
તેથી,$a \& b$ એ ભ્રૂણપોષી બીજ દર્શાવે છે.

(D) અભ્રૂણપોષી (અથવા ex-albuminous) બીજમાં,જેમ કે $Pisum$ (વટાણા),$Arachis$ (મગફળી) અને $Cucurbita$ માં,બીજના પરિપક્વ થવાની પ્રક્રિયા દરમિયાન વિકાસ પામતા ભ્રૂણ દ્વારા ભ્રૂણપોષ સંપૂર્ણપણે વપરાઈ જાય છે.
પરિણામે,પરિપક્વ બીજમાં ભ્રૂણપોષ જોવા મળતો નથી.
તેથી,આવા બીજને અભ્રૂણપોષી બીજ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(C) ફળ એ સપુષ્પી વનસ્પતિઓનું લાક્ષણિક લક્ષણ છે. તેને ફલનની પ્રક્રિયા પછી વિકસતા પરિપક્વ અથવા પાકેલા અંડાશય તરીકે વ્યાખ્યાયિત કરવામાં આવે છે. મોટાભાગની વનસ્પતિઓમાં,અંડાશયની દીવાલ ફલાવરણમાં વિકસે છે અને અંડકો બીજમાં વિકસે છે.

(B) અંડાશયના ફલન (fertilisation) ની પ્રક્રિયા વગર બનતા ફળને અફલિત ફળ (parthenocarpic fruit) કહેવામાં આવે છે.
અફલિત ફળો સામાન્ય રીતે બીજવિહીન હોય છે.
કેળા અને દ્રાક્ષ તેના ઉદાહરણો છે.
ટમેટાના છોડ પર જિબરેલિક એસિડ અને ઓક્સિન જેવા વનસ્પતિ વૃદ્ધિ નિયામકોની ઓછી સાંદ્રતાનો છંટકાવ કરીને અફલિત ટમેટાના ફળ મેળવી શકાય છે.

(D) પાર્થેનોકાર્પી (ગ્રીક: $parthenos$ = કુંવારી; $karpos$ = ફળ) એટલે અંડાશયમાં અંડકોષના ફલન વગર બીજ વગરના ફળોનું ઉત્પાદન અને વિકાસ.
કેળા, નારંગી અને લીંબુ જેવા ઘણા ફળોમાં, બીજ વગરના ફળો ઇચ્છનીય છે કારણ કે ખાવા માટે બીજની જરૂર હોતી નથી.
જો કે, દાડમ $(Punica \, granatum)$ માં, ખાવાલાયક ભાગ એ બીજનું માંસલ આવરણ (એરિલ) છે.
જો દાડમ પાર્થેનોકાર્પી દ્વારા ઉત્પન્ન કરવામાં આવે, તો તેમાં બીજ હોતા નથી, જેનો અર્થ છે કે ખાવાલાયક ભાગ ગેરહાજર રહેશે.
તેથી, દાડમના કિસ્સામાં પાર્થેનોકાર્પીનો કોઈ અર્થ નથી.

(D) બીજાવરણ સામાન્ય રીતે બે સ્તરોનું બનેલું હોય છે. બહારના સ્તરને $Testa$ (બીજાક્ષર) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે,જ્યારે અંદરના સ્તરને $Tegmen$ (અંતઃકવચ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. તેથી,સાચો જવાબ $Tegmen$ છે.

(D) ભ્રૂણપોષી (endospermic) અથવા સભ્રૂણપોષી બીજ એવા બીજ છે જેમાં વિકસતા ભ્રૂણને પોષણ આપવા માટે પરિપક્વ બીજમાં ભ્રૂણપોષ જળવાઈ રહે છે। આપેલા વિકલ્પોમાંથી, $\text{વાલ}$, $\text{ચણા}$ અને $\text{વટાણા}$ એ અભ્રૂણપોષી (non-endospermic) બીજ છે, જેમાં બીજના વિકાસ દરમિયાન ભ્રૂણપોષ વપરાઈ જાય છે। $\text{એરંડા}$ $(Ricinus \text{ } communis)$ એ ભ્રૂણપોષી બીજનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે।

(C) પ્રદેહ (Nucellus) એ દ્વિતીય (diploid) $(2n)$ મૃદુતક પેશી છે,એકકીય $(n)$ પેશી નથી.
કાળા મરી અને બીટ જેવા કેટલાક છોડમાં,પ્રદેહનો અમુક ભાગ બીજમાં સ્થાયી રહે છે,જેને પરિભ્રૂણપોષ (Perisperm) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,વિધાન સાચું છે,પરંતુ કારણ ખોટું છે.

(C) ફલનની પ્રક્રિયા વગર ફળના વિકાસને $Parthenocarpy$ (અફલિત ફળ વિકાસ) કહેવામાં આવે છે.
આ પ્રક્રિયામાં,અંડાશય પરાગરજ દ્વારા ફલિત થયા વગર જ ફળમાં વિકસે છે.
આ ઘટનાનો ઉપયોગ ખેતીમાં બીજ વગરના ફળો જેવા કે કેળા,દ્રાક્ષ અને તરબૂચ ઉત્પન્ન કરવા માટે થાય છે.
$Parthenogenesis$ (અફલિત અંડજનન) એ અફલિત અંડકોષમાંથી ભ્રૂણના વિકાસને દર્શાવે છે,જે એક અલગ જૈવિક પ્રક્રિયા છે.

(A) અંડપ્રસવી સજીવો એવા સજીવો છે જે ઈંડા મૂકે છે.
આ સજીવોમાં,જોકે ફલનની પ્રક્રિયા શરીરની અંદર થઈ શકે છે,પરંતુ યુગ્મનજનો વિકાસ માદાના શરીરની બહાર થાય છે.
ઈંડા પર સખત કેલ્શિયમયુક્ત કવચ હોય છે અને તેને પર્યાવરણમાં સુરક્ષિત જગ્યાએ મૂકવામાં આવે છે,જ્યાં ભ્રૂણનો વિકાસ થાય છે.

(D) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં ફલન પછી નીચે મુજબના ફેરફારો થાય છે:
$1$. યુગ્મનજ (Zygote) વિકાસ પામીને ભ્રૂણ (Embryo) બનાવે છે.
$2$. પ્રાથમિક ભ્રૂણપોષ કોષકેન્દ્ર $(PEN)$ વિકાસ પામીને ભ્રૂણપોષ (Endosperm) બનાવે છે.
$3$. અંડાશય (Ovary) પરિપક્વ થઈને ફળ (Fruit) માં રૂપાંતરિત થાય છે.
$4$. બીજાંડ (Ovule) બીજમાં વિકાસ પામે છે અને બીજાંડના બીજાંડાવરણો (Integuments) બીજાવરણ (Seed coat) બનાવે છે.
$5$. અંડાશયની દીવાલ ફલાવરણ (Pericarp) માં રૂપાંતરિત થાય છે.
તેથી,'બીજાંડાવરણ $\longrightarrow$ ફલાવરણ' એ ખોટો વિકલ્પ છે કારણ કે બીજાંડાવરણ બીજાવરણ બનાવે છે,ફલાવરણ નહીં.

(C) આવૃત બીજધારી વનસ્પતિઓમાં,ફલન પછી અંડક બીજમાં વિકસે છે.
ચોક્કસ રીતે કહીએ તો,અંડકના આવરણો સખત બને છે અને વિભેદિત થઈને બીજનું રક્ષણાત્મક કવચ બનાવે છે,જેને બીજાવરણ (seed coat) કહેવામાં આવે છે.
બાહ્ય આવરણ 'ટેસ્ટા' (testa) બનાવે છે અને અંદરનું આવરણ 'ટેગમેન' (tegmen) બનાવે છે.
તેથી,સાચો જવાબ $C$ છે.

(A) જ્યુડિયન ખજૂર $(Phoenix \; dactylifera)$ ના બીજ તેમની અસાધારણ આયુષ્ય માટે જાણીતા છે।
ઇઝરાયેલમાં મસાડા ખાતે રાજા હેરોડના મહેલના પુરાતત્વીય ખોદકામ દરમિયાન આશરે $2,000$ વર્ષ જૂના બીજ મળી આવ્યા હતા।
આ બીજ જીવિત હોવાનું જણાયું હતું અને તેનું સફળતાપૂર્વક અંકુરણ થયું હતું, જે દર્શાવે છે કે ચોક્કસ પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓમાં કેટલાક બીજ અત્યંત લાંબા સમય સુધી સુષુપ્ત અને જીવિત રહી શકે છે।

(D) કેટલાક બીજમાં,જેમ કે કાળા મરી અને બીટમાં,ભ્રૂણના વિકાસ દરમિયાન પ્રદેહ (nucellus) સંપૂર્ણપણે વપરાઈ જતો નથી.
આ બાકી રહેલા પ્રદેહને પરિભ્રૂણપોષ (perisperm) કહેવામાં આવે છે.
તેથી,પરિભ્રૂણપોષ કાળા મરી અને બીટ બંનેમાં જોવા મળે છે.

(A) લ્યુપિન $(Lupinus \; arcticus)$ ના બીજની જીવિતતા $10,000 \; \text{વર્ષ}$ છે.
જીવિતતા એટલે બીજની અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓમાં જીવંત રહેવાની અને અંકુરિત થવાની ક્ષમતા.
આ વિશિષ્ટ બીજ આર્કટિક ટુંડ્ર પ્રદેશમાંથી ખોદકામ દરમિયાન મળી આવ્યું હતું અને તે અંદાજે $10,000 \; \text{વર્ષ}$ ના સુષુપ્ત ગાળા પછી પણ જીવિત હોવાનું જણાયું હતું.

(A) બીજ સંગ્રહ માટે ચયાપચયની પ્રક્રિયામાં ઘટાડો કરવો જરૂરી છે જેથી તેની આયુષ્ય વધારી શકાય.
નિર્જલીકરણ (Dehydration) બીજમાં પાણીનું પ્રમાણ ઘટાડે છે,જે ઉત્સેચકોની પ્રવૃત્તિને અટકાવે છે અને અકાળે અંકુરણ થતું અટકાવે છે.
સુષુપ્તતા (Dormancy) એ એવી સ્થિતિ છે જેમાં ભ્રૂણ આંતરિક શારીરિક પરિબળો અથવા પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓને કારણે નિષ્ક્રિય રહે છે.
આમ,નિર્જલીકરણ અને સુષુપ્તતા બંને બીજને લાંબા સમય સુધી જીવંત રાખવા માટે મદદરૂપ થાય છે,જ્યાં સુધી અંકુરણ માટે અનુકૂળ પરિસ્થિતિઓ ન મળે.

(A) પેરીસ્પર્મ એ પ્રદેહ (nucellus) નો બાકી રહેલો ભાગ છે.
કેટલીક વનસ્પતિઓના બીજમાં,જેમ કે કાળા મરી અને બીટમાં,ભ્રૂણના વિકાસ દરમિયાન પ્રદેહ સંપૂર્ણપણે વપરાઈ જતો નથી.
આ બાકી રહેલા પ્રદેહને પેરીસ્પર્મ કહેવામાં આવે છે.

(D) મોટાભાગની વનસ્પતિઓમાં ફળનો વિકાસ માત્ર બીજાશયમાંથી જ થાય છે (સત્ય ફળ),અને અન્ય પુષ્પીય ભાગો નાશ પામે છે અને ખરી પડે છે.
જોકે,સફરજન,સ્ટ્રોબેરી,કાજુ વગેરે જેવી કેટલીક પ્રજાતિઓમાં,પુષ્પાસન (Thalamus) પણ ફળના નિર્માણમાં ફાળો આપે છે.
આવા ફળોને કૂટફળ (False fruit) કહેવામાં આવે છે.

(D) બીજને ભ્રૂણપોષની હાજરી અથવા ગેરહાજરીના આધારે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે।
અભ્રૂણપોષી (Non-endospermic) બીજ એવા બીજ છે જેમાં બીજ પરિપક્વ થાય તે પહેલાં વિકાસ પામતા ભ્રૂણ દ્વારા ભ્રૂણપોષ સંપૂર્ણપણે વપરાઈ જાય છે।
અભ્રૂણપોષી બીજના ઉદાહરણોમાં $\text{મગફળી}$, $\text{વટાણા}$ અને $\text{કઠોળ}$ નો સમાવેશ થાય છે।
તેનાથી વિપરીત, સભ્રૂણપોષી (Endospermic) બીજ એવા છે જેમાં ભ્રૂણપોષ પરિપક્વ બીજમાં જળવાઈ રહે છે, જેમ કે $\text{એરંડા}$ અને $\text{નાળિયેર}$ માં।

(D) અભ્રૂણપોષી બીજને એક્ઝ-આલ્બ્યુમિનસ (ex-albuminous) બીજ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
આ બીજમાં,બીજના વિકાસ દરમિયાન ભ્રૂણ દ્વારા ભ્રૂણપોષનો સંપૂર્ણ ઉપયોગ થઈ જાય છે.
પરિણામે,બીજપત્રો જાડા અને માંસલ બને છે કારણ કે તેઓ ખોરાકનો સંગ્રહ કરે છે,જ્યારે ભ્રૂણપોષ ગેરહાજર હોય છે અથવા ખૂબ જ પાતળા સ્તરમાં ફેરવાઈ જાય છે.
તેથી,આપેલા તમામ વિધાનો સાચા છે.

(A) બીજછિદ્ર એ અંડકમાં આવેલું એક નાનું છિદ્ર છે,જેના દ્વારા ફલન દરમિયાન પરાગનલિકા પ્રવેશ કરે છે. બીજના અંકુરણ સમયે,બીજછિદ્ર પાણીના પ્રવેશ માટે માર્ગ પૂરો પાડે છે,જે ચયાપચયની પ્રક્રિયાઓને સક્રિય કરવા માટે આવશ્યક છે. આ ઉપરાંત,તે ભ્રૂણ અને બાહ્ય વાતાવરણ વચ્ચે વાયુઓના વિનિમયમાં પણ મદદ કરે છે.

(C) અભ્રૂણપોષી બીજ,જેને બિન-ભ્રૂણપોષી બીજ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે,તે એવા બીજ છે જેમાં બીજના વિકાસ દરમિયાન ભ્રૂણ દ્વારા ભ્રૂણપોષ સંપૂર્ણપણે વપરાઈ જાય છે.
અભ્રૂણપોષી બીજના ઉદાહરણોમાં વટાણા,મગફળી અને કઠોળનો સમાવેશ થાય છે.
તેની સામે,સભ્રૂણપોષી (Albuminous) બીજમાં ભ્રૂણપોષનો અમુક ભાગ જળવાઈ રહે છે,જેમ કે ઘઉં,એરંડા અને ચોખામાં.

(A) એકદળી બીજમાં,ભ્રૂણ એક જ બીજપત્ર ધરાવે છે જેને વરુથિકા (Scutellum) કહેવામાં આવે છે.
પ્રરોહાગ્ર (Plumule) એક રક્ષણાત્મક કવચ દ્વારા આવરિત હોય છે જેને ભ્રૂણાગ્ર ચોલ (Coleoptile) કહે છે.
મૂલાગ્ર (Radicle) એક રક્ષણાત્મક કવચ દ્વારા આવરિત હોય છે જેને ભ્રૂણમૂળ ચોલ (Coleorhiza) કહે છે.
તેથી,પ્રરોહાગ્ર અને મૂલાગ્ર માટેનો સાચો ક્રમ અનુક્રમે ભ્રૂણાગ્ર ચોલ અને ભ્રૂણમૂળ ચોલ છે.

(B) પરિભ્રૂણપોષ (Perisperm) એ પ્રદેહનો બાકી રહેલો ભાગ છે જે ફલન પછી બીજમાં જોવા મળે છે.
કેટલાક બીજમાં,જેમ કે $Black \ pepper$ (કાળા મરી) અને $Beet$ (બીટ),ભ્રૂણના વિકાસ દરમિયાન પ્રદેહ સંપૂર્ણપણે વપરાઈ જતો નથી અને તે પોષક પેશી તરીકે બાકી રહે છે,જેને પરિભ્રૂણપોષ કહેવામાં આવે છે.
તેથી,આવા બીજને પેરિસ્પર્મિક બીજ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

(A) અનિષેકફલન (Parthenocarpy) એટલે ફલનની પ્રક્રિયા વગર ફળનો વિકાસ થવો.
આ પ્રક્રિયામાં,અંડાશય પરાગરજ દ્વારા ફલિત થયા વિના ફળમાં વિકસે છે.
કેળું એ કુદરતી રીતે જોવા મળતા અનિષેકફલિત ફળનું ઉત્તમ ઉદાહરણ છે,કારણ કે તે બીજવિહીન હોય છે.

(B) એરંડા $(Ricinus \text{ } communis)$ માં, અંડછિદ્રની નજીકના બાહ્ય અંડકાવરણના કોષો વિભાજન પામીને એક માંસલ, સફેદ વૃદ્ધિ બનાવે છે જેને 'કેરન્કલ' (caruncle) કહેવામાં આવે છે.
આ રચના લિપિડ્સ અને પ્રોટીનથી સમૃદ્ધ હોય છે.
તેનું મુખ્ય કાર્ય કીડીઓને આકર્ષવાનું છે, જે બીજને વિવિધ સ્થળોએ લઈ જાય છે, જેનાથી બીજનો ફેલાવો થાય છે.
કીડીઓ દ્વારા થતા બીજના આ વિશિષ્ટ પ્રકારના ફેલાવાને મિર્મેકોફિલી (myrmecophily) કહેવામાં આવે છે.

(A) આપેલી આકૃતિ સફરજનનો આડછેદ દર્શાવે છે,જે એક કૂટફળ (false fruit) છે.
સફરજનમાં,માંસલ ખાવાલાયક ભાગ પુષ્પાસન $(a)$ માંથી વિકસે છે.
કેન્દ્રના ભાગમાં બીજ $(b)$ આવેલા હોય છે.
ફલાવરણનું વિભેદન અંદરના અંતઃફલાવરણ $(c)$ અને માંસલ મધ્યફલાવરણ $(d)$ માં થયેલું હોય છે.
તેથી,સાચી ઓળખ $a$: પુષ્પાસન,$b$: બીજ,$c$: અંતઃફલાવરણ,$d$: મધ્યફલાવરણ છે.