Gujarati

Line and Plane Questions in Gujarati

Class 12 Mathematics · THREE DIMENSIONAL GEOMETRY · Line and Plane

623+

Questions

Gujarati

Language

100%

With Solutions

Showing 48 of 623 questions in Gujarati

501
EasyMCQ
રેખા $x+1=\frac{y+3}{3}=\frac{-z+2}{2}$ નું સમતલ $3x+4y+5z=10$ સાથેનું છેદબિંદુ શોધો.
A
$(2,-6,-4)$
B
$(2,6,-4)$
C
$(2,6,4)$
D
$(-2,6,-4)$

Solution

(B) ધારો કે $\frac{x+1}{1}=\frac{y+3}{3}=\frac{-(z-2)}{2}=k$.
આમ,આ રેખા પરના કોઈપણ બિંદુના યામ $(x, y, z)$ નીચે મુજબ થશે:
$x = k-1$
$y = 3k-3$
$z = -2k+2$
આ રેખા સમતલ $3x+4y+5z=10$ ને છેદે છે.
$x, y, z$ ની કિંમતો સમતલના સમીકરણમાં મૂકતા:
$3(k-1) + 4(3k-3) + 5(-2k+2) = 10$
$3k - 3 + 12k - 12 - 10k + 10 = 10$
$5k - 5 = 10$
$5k = 15$
$k = 3$
હવે,$k=3$ ને યામના સમીકરણોમાં મૂકતા:
$x = 3-1 = 2$
$y = 3(3)-3 = 6$
$z = -2(3)+2 = -4$
તેથી,છેદબિંદુ $(2, 6, -4)$ છે.
502
MediumMCQ
રેખા $\frac{x-5}{2}=\frac{y+1}{-1}=\frac{z+4}{1}$ અને સમતલ $3x-4y-z+5=0$ વચ્ચેનો લઘુકોણ શોધો.
A
$\sin^{-1}\left(\frac{9}{\sqrt{364}}\right)$
B
$\sin^{-1}\left(\frac{9}{2\sqrt{13}}\right)$
C
$\cos^{-1}\left(\frac{9}{\sqrt{364}}\right)$
D
$\cos^{-1}\left(\frac{5}{2\sqrt{13}}\right)$

Solution

(D) રેખાના દિકગુણોત્તર $\vec{b} = (2, -1, 1)$ છે.
સમતલ $3x - 4y - z + 5 = 0$ ના અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = (3, -4, -1)$ છે.
રેખા અને સમતલ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ માટેનું સૂત્ર $\sin \theta = \frac{|\vec{b} \cdot \vec{n}|}{|\vec{b}| |\vec{n}|}$ છે.
અદિશ ગુણાકાર: $\vec{b} \cdot \vec{n} = (2)(3) + (-1)(-4) + (1)(-1) = 6 + 4 - 1 = 9$.
માન: $|\vec{b}| = \sqrt{2^2 + (-1)^2 + 1^2} = \sqrt{6}$ અને $|\vec{n}| = \sqrt{3^2 + (-4)^2 + (-1)^2} = \sqrt{26}$.
તેથી,$\sin \theta = \frac{9}{\sqrt{6} \cdot \sqrt{26}} = \frac{9}{\sqrt{156}} = \frac{9}{2\sqrt{39}}$.
હવે,$\cos \theta = \sqrt{1 - \sin^2 \theta} = \sqrt{1 - \frac{81}{156}} = \sqrt{\frac{75}{156}} = \frac{5}{2\sqrt{13}}$.
આમ,$\theta = \cos^{-1}\left(\frac{5}{2\sqrt{13}}\right)$.
503
EasyMCQ
$k$ ની કઈ કિંમત માટે રેખા $\frac{x-4}{1}=\frac{y-2}{1}=\frac{z-k}{2}$ એ સમતલ $2x-4y+z=7$ પર આવેલી છે?
A
$ -7 $
B
$ 4 $
C
$ -4 $
D
$ 7 $

Solution

(D) આપેલી રેખા $\frac{x-4}{1}=\frac{y-2}{1}=\frac{z-k}{2}$ છે.
રેખા સમતલ $2x-4y+z=7$ પર આવેલી હોવાથી,રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ સમતલના સમીકરણનું સમાધાન કરશે.
રેખા પરનું એક બિંદુ $(4, 2, k)$ છે.
આ બિંદુને સમતલના સમીકરણ $2x-4y+z=7$ માં મૂકતા:
$2(4) - 4(2) + k = 7$
$8 - 8 + k = 7$
$k = 7$
વધુમાં,રેખાનો દિશા સદિશ $(1, 1, 2)$ એ સમતલના અભિલંબ સદિશ $(2, -4, 1)$ ને લંબ હોવો જોઈએ.
ડોટ પ્રોડક્ટ તપાસતા: $(1)(2) + (1)(-4) + (2)(1) = 2 - 4 + 2 = 0$.
ડોટ પ્રોડક્ટ $0$ હોવાથી,રેખા સમતલને સમાંતર છે. બિંદુ $(4, 2, 7)$ સમતલના સમીકરણનું સમાધાન કરતું હોવાથી,આખી રેખા સમતલ પર આવેલી છે.
504
EasyMCQ
સીધી રેખા $\frac{x-2}{3}=\frac{3-y}{-4}=\frac{z-4}{5}$ અને સમતલ $2x-2y+z=5$ વચ્ચેના ખૂણાનો સાઈન (sine) શોધો.
A
$\frac{3}{\sqrt{30}}$
B
$\frac{3}{50}$
C
$\frac{4}{5 \sqrt{2}}$
D
$\frac{\sqrt{2}}{10}$

Solution

(D) આપેલ રેખા $\frac{x-2}{3} = \frac{y-3}{4} = \frac{z-4}{5}$ છે. રેખાનો દિશા સદિશ $\vec{b} = 3\hat{i} + 4\hat{j} + 5\hat{k}$ છે.
આપેલ સમતલ $2x - 2y + z = 5$ છે. સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = 2\hat{i} - 2\hat{j} + 1\hat{k}$ છે.
ધારો કે $\theta$ એ રેખા અને સમતલ વચ્ચેનો ખૂણો છે. ખૂણાનો સાઈન $\sin \theta = \left| \frac{\vec{b} \cdot \vec{n}}{|\vec{b}| |\vec{n}|} \right|$ દ્વારા મળે છે.
ડોટ પ્રોડક્ટની ગણતરી: $\vec{b} \cdot \vec{n} = (3)(2) + (4)(-2) + (5)(1) = 6 - 8 + 5 = 3$.
માનની ગણતરી: $|\vec{b}| = \sqrt{3^2 + 4^2 + 5^2} = \sqrt{9 + 16 + 25} = \sqrt{50} = 5\sqrt{2}$.
$|\vec{n}| = \sqrt{2^2 + (-2)^2 + 1^2} = \sqrt{4 + 4 + 1} = \sqrt{9} = 3$.
તેથી,$\sin \theta = \left| \frac{3}{(5\sqrt{2})(3)} \right| = \frac{3}{15\sqrt{2}} = \frac{1}{5\sqrt{2}}$.
છેદનું સંમેયીકરણ કરતા: $\frac{1}{5\sqrt{2}} \times \frac{\sqrt{2}}{\sqrt{2}} = \frac{\sqrt{2}}{10}$.
505
EasyMCQ
ઉગમબિંદુમાંથી સમતલ $2x - 3y + 4z = 29$ પર દોરેલા લંબપાદના યામ શોધો.
A
$(5, -1, 4)$
B
$(2, -3, 4)$
C
$(7, -1, 3)$
D
$(5, -2, 3)$

Solution

(B) સમતલનું સમીકરણ $2x - 3y + 4z = 29$ છે.
સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = 2\hat{i} - 3\hat{j} + 4\hat{k}$ છે.
ઉગમબિંદુ $(0, 0, 0)$ માંથી પસાર થતી અને સમતલને લંબ રેખાનું સમીકરણ $\frac{x}{2} = \frac{y}{-3} = \frac{z}{4} = \lambda$ થાય.
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(2\lambda, -3\lambda, 4\lambda)$ સ્વરૂપમાં હોય.
આ બિંદુ સમતલ પર હોવાથી,આપણે તેને સમતલના સમીકરણમાં મૂકીએ: $2(2\lambda) - 3(-3\lambda) + 4(4\lambda) = 29$.
$4\lambda + 9\lambda + 16\lambda = 29 \Rightarrow 29\lambda = 29 \Rightarrow \lambda = 1$.
$\lambda = 1$ ની કિંમત બિંદુમાં મૂકતા,આપણને $(2(1), -3(1), 4(1)) = (2, -3, 4)$ મળે છે.
506
DifficultMCQ
$2\bar{a}+\bar{b}$ બિંદુમાંથી પસાર થતી અને $\bar{b}-\bar{c}$ સદિશને સમાંતર રેખા તથા $\bar{a}$ બિંદુમાંથી પસાર થતા અને $\bar{b}+\bar{c}$ તથા $\bar{a}+2\bar{b}-\bar{c}$ સદિશોને સમાંતર સમતલ $P$ માં છેદે છે. $P$ નો સ્થાન સદિશ શોધો.
A
$\bar{a}+3\bar{b}$
B
$2\bar{a}+2\bar{b}-\bar{c}$
C
$\bar{a}+\bar{b}-2\bar{c}$
D
$2\bar{a}+\bar{c}$

Solution

(B) $2\bar{a}+\bar{b}$ માંથી પસાર થતી અને $\bar{b}-\bar{c}$ ને સમાંતર રેખાનું સમીકરણ $\bar{r} = (2\bar{a}+\bar{b}) + t(\bar{b}-\bar{c})$ છે.
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $2\bar{a} + (1+t)\bar{b} - t\bar{c}$ સ્વરૂપનું છે.
સમતલ $\bar{a}$ માંથી પસાર થાય છે અને $\bar{b}+\bar{c}$ તથા $\bar{a}+2\bar{b}-\bar{c}$ ને સમાંતર છે.
સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = (\bar{b}+\bar{c}) \times (\bar{a}+2\bar{b}-\bar{c}) = -\bar{a} \times \bar{b} - 3\bar{b} \times \bar{c} + \bar{c} \times \bar{a}$ છે.
સમતલનું સમીકરણ $(\bar{r}-\bar{a}) \cdot \vec{n} = 0$ છે.
રેખા પરના બિંદુને સમતલના સમીકરણમાં મૂકતા,આપણને $t=1$ મળે છે,જેનાથી $P = 2\bar{a}+2\bar{b}-\bar{c}$ મળે છે.
507
DifficultMCQ
$(2, -4, 3)$ અને $(-4, 5, -6)$ બિંદુઓને જોડતા રેખાખંડનું $3x + 2y + z - 4 = 0$ સમતલ દ્વારા કયા ગુણોત્તરમાં વિભાજન થાય છે?
A
$2 : 1$
B
$4 : 3$
C
$-1 : 4$
D
$2 : 3$

Solution

(C) ધારો કે જરૂરી ગુણોત્તર $\lambda : 1$ છે.
વિભાજન સૂત્રનો ઉપયોગ કરીને,$(2, -4, 3)$ અને $(-4, 5, -6)$ ને જોડતા રેખાખંડનું $\lambda : 1$ ગુણોત્તરમાં વિભાજન કરતા બિંદુ $P$ ના યામ નીચે મુજબ છે:
$P = \left( \frac{-4\lambda + 2}{\lambda + 1}, \frac{5\lambda - 4}{\lambda + 1}, \frac{-6\lambda + 3}{\lambda + 1} \right)$
આ બિંદુ $P$ એ સમતલ $3x + 2y + z - 4 = 0$ પર આવેલું હોવાથી,તે સમીકરણનું સમાધાન કરશે:
$3 \left( \frac{-4\lambda + 2}{\lambda + 1} \right) + 2 \left( \frac{5\lambda - 4}{\lambda + 1} \right) + \left( \frac{-6\lambda + 3}{\lambda + 1} \right) - 4 = 0$
$(\lambda + 1)$ વડે ગુણતા,આપણને મળે છે:
$3(-4\lambda + 2) + 2(5\lambda - 4) + (-6\lambda + 3) - 4(\lambda + 1) = 0$
$-12\lambda + 6 + 10\lambda - 8 - 6\lambda + 3 - 4\lambda - 4 = 0$
$-12\lambda - 3 = 0$
$-12\lambda = 3$
$\lambda = -\frac{3}{12} = -\frac{1}{4}$
આમ,ગુણોત્તર $-\frac{1}{4} : 1$ એટલે કે $-1 : 4$ છે.
ઋણ નિશાની દર્શાવે છે કે વિભાજન બહારની તરફ (external) છે.
508
MediumMCQ
ધારો કે $A=(2,0,-1)$,$B=(1,-2,0)$,$C=(1,2,-1)$,અને $D=(0,-1,-2)$ ચાર બિંદુઓ છે. જો $A, B, C$ દ્વારા નિર્ધારિત સમતલ અને $A, C, D$ દ્વારા નિર્ધારિત સમતલ વચ્ચેનો લઘુકોણ $\theta$ હોય,તો $\tan \theta=$
A
$\sqrt{\frac{14}{5}}$
B
$\frac{3}{\sqrt{14}}$
C
$\frac{3}{\sqrt{5}}$
D
$\frac{\sqrt{5}}{3}$

Solution

(C) સૌ પ્રથમ,સમતલ $ABC$ નો અભિલંબ સદિશ $\vec{n_1}$ શોધો. સદિશો $\vec{AB} = B-A = (-1, -2, 1)$ અને $\vec{AC} = C-A = (-1, 2, 0)$ છે.
$\vec{n_1} = \vec{AB} \times \vec{AC} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ -1 & -2 & 1 \\ -1 & 2 & 0 \end{vmatrix} = -2\hat{i} - \hat{j} - 4\hat{k}$.
ત્યારબાદ,સમતલ $ACD$ નો અભિલંબ સદિશ $\vec{n_2}$ શોધો. સદિશો $\vec{AC} = (-1, 2, 0)$ અને $\vec{AD} = D-A = (-2, -1, -1)$ છે.
$\vec{n_2} = \vec{AC} \times \vec{AD} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ -1 & 2 & 0 \\ -2 & -1 & -1 \end{vmatrix} = -2\hat{i} - \hat{j} + 5\hat{k}$.
સમતલો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ એ $\cos \theta = \frac{|\vec{n_1} \cdot \vec{n_2}|}{|\vec{n_1}| |\vec{n_2}|}$ દ્વારા મળે છે.
$\vec{n_1} \cdot \vec{n_2} = 4 + 1 - 20 = -15$.
$|\vec{n_1}| = \sqrt{21}$ અને $|\vec{n_2}| = \sqrt{30}$.
$\cos \theta = \frac{15}{\sqrt{630}} = \frac{5}{\sqrt{70}}$.
તેથી,$\cos^2 \theta = \frac{25}{70} = \frac{5}{14}$,અને $\sin^2 \theta = 1 - \frac{5}{14} = \frac{9}{14}$.
આમ,$\tan^2 \theta = \frac{9/14}{5/14} = \frac{9}{5}$,તેથી $\tan \theta = \frac{3}{\sqrt{5}}$.
509
EasyMCQ
જો $P(2, \beta, \alpha)$ એ સમતલ $x+2y-z-2=0$ પર આવેલું હોય અને $Q(\alpha, -1, \beta)$ એ સમતલ $2x-y+3z+6=0$ પર આવેલું હોય,તો રેખા $PQ$ ના દિક્કોસાઈન શું છે?
A
$\left(-\frac{4}{\sqrt{17}}, 0, \frac{1}{\sqrt{17}}\right)$
B
$\left(\frac{4}{\sqrt{17}}, 0, \frac{1}{\sqrt{17}}\right)$
C
$\left(\frac{1}{\sqrt{17}}, 0, \frac{4}{\sqrt{17}}\right)$
D
$\left(-\frac{1}{\sqrt{17}}, 0, \frac{4}{\sqrt{17}}\right)$

Solution

(A) આપેલ છે કે $P(2, \beta, \alpha)$ એ $x+2y-z-2=0$ પર છે,તેથી $2+2\beta-\alpha-2=0$,જેનું સાદું રૂપ $\alpha=2\beta$ $(i)$ થાય છે.
આપેલ છે કે $Q(\alpha, -1, \beta)$ એ $2x-y+3z+6=0$ પર છે,તેથી $2\alpha - (-1) + 3\beta + 6 = 0$,જેનું સાદું રૂપ $2\alpha+3\beta+7=0$ $(ii)$ થાય છે.
$(i)$ ને $(ii)$ માં મૂકતા: $2(2\beta)+3\beta+7=0 \Rightarrow 7\beta = -7 \Rightarrow \beta = -1$.
તેથી $\alpha = 2(-1) = -2$.
આમ,$P = (2, -1, -2)$ અને $Q = (-2, -1, -1)$.
સદિશ $\vec{PQ} = (-2-2)\hat{i} + (-1-(-1))\hat{j} + (-1-(-2))\hat{k} = -4\hat{i} + 0\hat{j} + 1\hat{k}$.
તેનું માન $|\vec{PQ}| = \sqrt{(-4)^2 + 0^2 + 1^2} = \sqrt{16+1} = \sqrt{17}$.
દિક્કોસાઈન $\left(\frac{-4}{\sqrt{17}}, \frac{0}{\sqrt{17}}, \frac{1}{\sqrt{17}}\right) = \left(-\frac{4}{\sqrt{17}}, 0, \frac{1}{\sqrt{17}}\right)$ છે.
510
DifficultMCQ
$\pi$ એ ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતું અને $1, -2, 2$ અને $2, 3, -1$ દિશા ગુણોત્તર ધરાવતી બે રેખાઓને સમાવતું સમતલ છે. તો સમતલ $x - y - z + 1 = 0$ અને $\pi$ ના છેદબિંદુની રેખાના દિશા ગુણોત્તર શોધો.
A
$2, 1, 1$
B
$2, 3, -1$
C
$1, -2, 2$
D
$-1, -1, 0$

Solution

(B) સમતલ $\pi$ ઉગમબિંદુ $(0, 0, 0)$ માંથી પસાર થાય છે અને $\vec{n_1} = (1, -2, 2)$ અને $\vec{n_2} = (2, 3, -1)$ દિશા ગુણોત્તર ધરાવતી બે રેખાઓને સમાવે છે.
સમતલ $\pi$ નો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = \vec{n_1} \times \vec{n_2}$ દ્વારા મળે છે:
$\vec{n} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & -2 & 2 \\ 2 & 3 & -1 \end{vmatrix} = -4\hat{i} + 5\hat{j} + 7\hat{k}$.
સમતલનું સમીકરણ $-4x + 5y + 7z = 0$ છે.
સમતલ $x - y - z + 1 = 0$ (અભિલંબ $\vec{n_3} = (1, -1, -1)$) અને $\pi$ (અભિલંબ $\vec{n} = (-4, 5, 7)$) ના છેદબિંદુની રેખાનો દિશા સદિશ $\vec{v} = \vec{n_3} \times \vec{n}$ છે:
$\vec{v} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & -1 & -1 \\ -4 & 5 & 7 \end{vmatrix} = -2\hat{i} - 3\hat{j} + 1\hat{k}$.
આમ,દિશા ગુણોત્તર $(-2, -3, 1)$ ના પ્રમાણમાં છે,જે $(2, 3, -1)$ ને સમાન છે.
511
MediumMCQ
જો સમતલો $2x + 3y + z = 1$ અને $x + 3y + 2z = 2$ ની છેદરેખા ધન $x$-અક્ષ સાથે $\alpha$ ખૂણો બનાવતી હોય,તો $\cos \alpha = $
A
$\frac{1}{\sqrt{3}}$
B
$\frac{1}{\sqrt{2}}$
C
$\frac{1}{2}$
D
$\frac{\sqrt{3}}{2}$

Solution

(A) સમતલોના અભિલંબ સદિશો $\vec{n_1} = 2\hat{i} + 3\hat{j} + \hat{k}$ અને $\vec{n_2} = \hat{i} + 3\hat{j} + 2\hat{k}$ છે.
છેદરેખાનો દિશા સદિશ $\vec{v}$ એ $\vec{n_1} \times \vec{n_2}$ દ્વારા મળે છે:
$\vec{v} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & 3 & 1 \\ 1 & 3 & 2 \end{vmatrix} = \hat{i}(6-3) - \hat{j}(4-1) + \hat{k}(6-3) = 3\hat{i} - 3\hat{j} + 3\hat{k}$.
આપણે દિશા સદિશને $\vec{d} = \hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$ તરીકે સરળ બનાવી શકીએ છીએ.
રેખા ધન $x$-અક્ષ (દિશા $\hat{i}$) સાથે જે ખૂણો $\alpha$ બનાવે છે તે $\cos \alpha = \frac{\vec{d} \cdot \hat{i}}{|\vec{d}| |\hat{i}|}$ દ્વારા મળે છે.
$\vec{d} \cdot \hat{i} = (1)(1) + (-1)(0) + (1)(0) = 1$.
$|\vec{d}| = \sqrt{1^2 + (-1)^2 + 1^2} = \sqrt{3}$.
$|\hat{i}| = 1$.
તેથી,$\cos \alpha = \frac{1}{\sqrt{3} \times 1} = \frac{1}{\sqrt{3}}$.
512
MediumMCQ
જો $P=(2,-3,4)$,$Q=(-1,-4,0)$,અને $R=(2,1,0)$ ત્રણ બિંદુઓ હોય,અને $S$ એ $R$ માંથી $PQ$ રેખા પર દોરેલા લંબનો લંબપાદ હોય,તો $S$ નો $X$-યામ શોધો:
A
$\frac{-45}{13}$
B
$\frac{28}{13}$
C
$\frac{6}{7}$
D
$\frac{8}{13}$

Solution

(D) રેખા $PQ$ એ $P(2,-3,4)$ અને $Q(-1,-4,0)$ માંથી પસાર થાય છે. $PQ$ નો દિશા સદિશ $\vec{v} = Q - P = (-1-2, -4-(-3), 0-4) = (-3, -1, -4)$ છે.
રેખા $PQ$ નું પ્રાચલ સ્વરૂપમાં સમીકરણ $x = 2 - 3t$,$y = -3 - t$,$z = 4 - 4t$ છે.
$S$ એ $PQ$ પર હોવાથી,તેના યામ કોઈ અદિશ $t$ માટે $(2-3t, -3-t, 4-4t)$ થાય.
સદિશ $\vec{RS} = S - R = (2-3t-2, -3-t-1, 4-4t-0) = (-3t, -t-4, 4-4t)$ છે.
$RS \perp PQ$ હોવાથી,તેમનો ડોટ ગુણાકાર $\vec{RS} \cdot \vec{v} = 0$ થાય.
$(-3t)(-3) + (-t-4)(-1) + (4-4t)(-4) = 0$.
$9t + t + 4 - 16 + 16t = 0$.
$26t - 12 = 0 \implies 26t = 12 \implies t = \frac{12}{26} = \frac{6}{13}$.
$S$ નો $X$-યામ $x = 2 - 3t = 2 - 3(\frac{6}{13}) = 2 - \frac{18}{13} = \frac{26-18}{13} = \frac{8}{13}$ થાય.
513
DifficultMCQ
જો $P=(0,1,0)$ અને $Q=(0,0,1)$ હોય,તો સમતલ $x+y+z=3$ પર રેખાખંડ $PQ$ ના પ્રક્ષેપની લંબાઈ કેટલી થાય?
A
$2$
B
$\sqrt{2}$
C
$3$
D
$\sqrt{3}$

Solution

(B) રેખાખંડ $PQ$ ને દર્શાવતો સદિશ $\vec{PQ} = (0-0, 0-1, 1-0) = (0, -1, 1)$ છે.
સમતલ $x+y+z=3$ નો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = (1, 1, 1)$ છે.
સદિશ $\vec{v}$ નો સમતલ પરના પ્રક્ષેપની લંબાઈનું સૂત્ર $L = |\vec{v}| \sin(\theta)$ છે,જ્યાં $\theta$ એ સદિશ $\vec{v}$ અને અભિલંબ $\vec{n}$ વચ્ચેનો ખૂણો છે.
પ્રથમ,$\vec{PQ}$ નું માન શોધો:
$|\vec{PQ}| = \sqrt{0^2 + (-1)^2 + 1^2} = \sqrt{2}$.
ત્યારબાદ,$\vec{PQ}$ અને $\vec{n}$ વચ્ચેના ખૂણા $\theta$ નો કોસાઇન શોધો:
$\cos(\theta) = \frac{|\vec{PQ} \cdot \vec{n}|}{|\vec{PQ}| |\vec{n}|} = \frac{|(0)(1) + (-1)(1) + (1)(1)|}{\sqrt{2} \cdot \sqrt{1^2+1^2+1^2}} = \frac{|0 - 1 + 1|}{\sqrt{2} \cdot \sqrt{3}} = 0$.
$\cos(\theta) = 0$ હોવાથી,$\theta = 90^\circ$ થાય,જેનો અર્થ છે કે $\sin(\theta) = 1$.
તેથી,પ્રક્ષેપની લંબાઈ $L = |\vec{PQ}| \sin(90^\circ) = \sqrt{2} \cdot 1 = \sqrt{2}$ થાય.
514
MediumMCQ
જો બિંદુ $(2, -1, 3)$ માંથી પસાર થતા અને $3x - 2y + z = 8$ તથા $x + y + z = 6$ સમતલોને લંબ સમતલનું સમીકરણ $lx + my + nz = 1$ હોય,તો $4m + 2n - 31 =$
A
$0$
B
$-20/11$
C
$\frac{-339}{11}$
D
$3$

Solution

(NONE) સમતલ $3x - 2y + z = 8$ નો અભિલંબ સદિશ $\vec{n_1} = \langle 3, -2, 1 \rangle$ છે.
સમતલ $x + y + z = 6$ નો અભિલંબ સદિશ $\vec{n_2} = \langle 1, 1, 1 \rangle$ છે.
માંગેલ સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n}$ એ $\vec{n_1}$ અને $\vec{n_2}$ બંનેને લંબ છે,તેથી $\vec{n} = \vec{n_1} \times \vec{n_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 3 & -2 & 1 \\ 1 & 1 & 1 \end{vmatrix} = -3\hat{i} - 2\hat{j} + 5\hat{k}$.
બિંદુ $(2, -1, 3)$ માંથી પસાર થતા અને અભિલંબ $\vec{n} = \langle -3, -2, 5 \rangle$ ધરાવતા સમતલનું સમીકરણ $-3(x - 2) - 2(y + 1) + 5(z - 3) = 0$ છે.
સાદું રૂપ આપતા,$-3x - 2y + 5z = 11$ મળે છે.
$11$ વડે ભાગતા,$-\frac{3}{11}x - \frac{2}{11}y + \frac{5}{11}z = 1$ મળે.
$lx + my + nz = 1$ સાથે સરખાવતા,$l = -3/11$,$m = -2/11$,અને $n = 5/11$ મળે છે.
હવે,$4m + 2n - 31 = 4(-2/11) + 2(5/11) - 31 = -8/11 + 10/11 - 31 = 2/11 - 31 = -339/11$.
515
MediumMCQ
એક સમતલ $\pi$ એ બિંદુઓ $A(1, -2, 3)$ અને $B(6, 4, 5)$ માંથી પસાર થાય છે. જો સમતલ $\pi$ એ સમતલ $3x - y + z = 2$ ને લંબ હોય,તો $(0, 0, 0)$ થી સમતલ $\pi$ નું લંબ અંતર શોધો.
A
$\frac{63}{\sqrt{594}}$
B
$\frac{32}{\sqrt{594}}$
C
$\frac{72}{\sqrt{435}}$
D
$\frac{23}{\sqrt{135}}$

Solution

(A) ધારો કે સમતલ $\pi$ નું સમીકરણ $a(x - 1) + b(y + 2) + c(z - 3) = 0$ છે,જ્યાં $\vec{n} = (a, b, c)$ એ સમતલનો અભિલંબ સદિશ છે.
સમતલ $B(6, 4, 5)$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,$a(6 - 1) + b(4 + 2) + c(5 - 3) = 0$,જે $5a + 6b + 2c = 0$ માં પરિણમે છે.
સમતલ $\pi$ એ સમતલ $3x - y + z = 2$ ને લંબ છે,જેનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n_1} = (3, -1, 1)$ છે.
તેથી,અભિલંબ સદિશોનો ડોટ ગુણાકાર શૂન્ય થાય: $3a - b + c = 0$.
સમીકરણો $5a + 6b + 2c = 0$ અને $3a - b + c = 0$ ને ઉકેલતા:
બીજા સમીકરણ પરથી,$b = 3a + c$. પ્રથમ સમીકરણમાં મૂકતા: $5a + 6(3a + c) + 2c = 0 \implies 23a + 8c = 0$.
ધારો કે $a = 8$,તો $c = -23$. તેથી $b = 3(8) - 23 = 24 - 23 = 1$.
આમ,અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = (8, 1, -23)$ છે.
સમતલ $\pi$ નું સમીકરણ $8(x - 1) + 1(y + 2) - 23(z - 3) = 0$ છે,જે $8x + y - 23z + 63 = 0$ માં પરિણમે છે.
$(0, 0, 0)$ થી સમતલનું લંબ અંતર $d = \frac{|8(0) + 1(0) - 23(0) + 63|}{\sqrt{8^2 + 1^2 + (-23)^2}} = \frac{63}{\sqrt{64 + 1 + 529}} = \frac{63}{\sqrt{594}}$ છે.
516
MediumMCQ
ધન વાસ્તવિક સંખ્યા $p$ માટે,જો બિંદુ $-\hat{i} + p\hat{j} - 3\hat{k}$ થી સમતલ $\vec{r} \cdot (2\hat{i} - 3\hat{j} + 6\hat{k}) = 7$ નું લંબ અંતર $6$ એકમ હોય,તો $p=$
A
$4/5$
B
$5/6$
C
$6$
D
$5$

Solution

(D) બિંદુ $(x_1, y_1, z_1)$ થી સમતલ $ax + by + cz = d_0$ નું લંબ અંતર $d$ શોધવાનું સૂત્ર:
$d = \frac{|ax_1 + by_1 + cz_1 - d_0|}{\sqrt{a^2 + b^2 + c^2}}$
અહીં બિંદુ $(x_1, y_1, z_1) = (-1, p, -3)$ અને સમતલ $2x - 3y + 6z - 7 = 0$ છે.
અંતર $6$ એકમ આપેલ છે.
સૂત્રમાં કિંમતો મુકતા:
$6 = \frac{|2(-1) - 3(p) + 6(-3) - 7|}{\sqrt{2^2 + (-3)^2 + 6^2}}$
$6 = \frac{|-2 - 3p - 18 - 7|}{\sqrt{4 + 9 + 36}}$
$6 = \frac{|-3p - 27|}{7}$
$42 = |-3p - 27|$
આના બે કિસ્સા મળે:
કિસ્સો $1$: $-3p - 27 = 42 \implies -3p = 69 \implies p = -23$ ($p$ ધન હોવાથી આ શક્ય નથી).
કિસ્સો $2$: $-3p - 27 = -42 \implies -3p = -15 \implies p = 5$.
તેથી,$p = 5$.
517
MediumMCQ
સમતલો $\overline{r} \cdot(\overline{i}-2 \overline{k})=3$ અને $\overline{r} \cdot(2 \overline{j}+\overline{k})=5$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા અને બિંદુ $\overline{i}+2 \overline{j}+3 \overline{k}$ માંથી પસાર થતા સમતલનું સદિશ સમીકરણ શોધો.
A
$\overline{r} \cdot(\overline{i}+4 \overline{j})=13$
B
$\overline{r} \cdot(\overline{i}+6 \overline{j}+\overline{k})=18$
C
$\overline{r} \cdot(\overline{i}+2 \overline{j}-\overline{k})=8$
D
$\overline{r} \cdot(\overline{i}+8 \overline{j}+2 \overline{k})=23$

Solution

(D) બે સમતલો $P_1: \overline{r} \cdot \overline{n}_1 = d_1$ અને $P_2: \overline{r} \cdot \overline{n}_2 = d_2$ ના છેદમાંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $(\overline{r} \cdot \overline{n}_1 - d_1) + \lambda(\overline{r} \cdot \overline{n}_2 - d_2) = 0$ છે.
આપેલ સમતલો $\overline{r} \cdot(\overline{i}-2 \overline{k}) - 3 = 0$ અને $\overline{r} \cdot(2 \overline{j}+\overline{k}) - 5 = 0$ છે.
માગેલ સમતલનું સમીકરણ $(\overline{r} \cdot(\overline{i}-2 \overline{k}) - 3) + \lambda(\overline{r} \cdot(2 \overline{j}+\overline{k}) - 5) = 0$ થશે.
આ સમતલ બિંદુ $\overline{a} = \overline{i}+2 \overline{j}+3 \overline{k}$ માંથી પસાર થાય છે.
સમીકરણમાં $\overline{r} = \overline{i}+2 \overline{j}+3 \overline{k}$ મૂકતા:
$((\overline{i}+2 \overline{j}+3 \overline{k}) \cdot(\overline{i}-2 \overline{k}) - 3) + \lambda((\overline{i}+2 \overline{j}+3 \overline{k}) \cdot(2 \overline{j}+\overline{k}) - 5) = 0$.
અદિશ ગુણાકારની ગણતરી કરતા:
$(1 - 6 - 3) + \lambda(4 + 3 - 5) = 0$
$-8 + \lambda(2) = 0 \implies 2\lambda = 8 \implies \lambda = 4$.
$\lambda = 4$ ને સમતલના સમીકરણમાં મૂકતા:
$\overline{r} \cdot(\overline{i}-2 \overline{k}) - 3 + 4(\overline{r} \cdot(2 \overline{j}+\overline{k}) - 5) = 0$
$\overline{r} \cdot(\overline{i} + 8 \overline{j} - 2 \overline{k} + 4 \overline{k}) = 3 + 20$
$\overline{r} \cdot(\overline{i} + 8 \overline{j} + 2 \overline{k}) = 23$.
518
MediumMCQ
બિંદુ $O(\vec{0})$ નું સમતલ $\vec{r} \cdot(\hat{i}+\hat{j}+\hat{k})=5$ થી સદિશ $2 \hat{i}+3 \hat{j}-6 \hat{k}$ ને સમાંતર માપેલું અંતર કેટલું છે?
A
$35$
B
$30$
C
$25$
D
$4$

Solution

(A) સમતલનું સમીકરણ $\vec{r} \cdot(\hat{i}+\hat{j}+\hat{k})=5$ છે,જે કાર્તેઝિયન સ્વરૂપમાં $x+y+z=5$ થાય છે.
ઉગમબિંદુ $O(0,0,0)$ માંથી પસાર થતી અને સદિશ $\vec{v} = 2 \hat{i}+3 \hat{j}-6 \hat{k}$ ને સમાંતર રેખાના પ્રાચલ સમીકરણો $x=2 \lambda, y=3 \lambda, z=-6 \lambda$ છે.
આ રેખાનું સમતલ સાથેનું છેદબિંદુ શોધવા માટે,આ યામોને સમતલના સમીકરણમાં મૂકતા:
$2 \lambda + 3 \lambda - 6 \lambda = 5$
$-\lambda = 5 \Rightarrow \lambda = -5$.
છેદબિંદુ $P = (2(-5), 3(-5), -6(-5)) = (-10, -15, 30)$ મળે છે.
ઉગમબિંદુ $O(0,0,0)$ થી બિંદુ $P(-10, -15, 30)$ સુધીનું અંતર અંતર સૂત્ર દ્વારા મળે છે:
$d = \sqrt{(-10-0)^2 + (-15-0)^2 + (30-0)^2}$
$d = \sqrt{100 + 225 + 900} = \sqrt{1225} = 35$.
519
EasyMCQ
સમતલો $x+2y+z-4=0$ અને $2x-y+z-3=0$ ની છેદરેખાની દિકકોસાઇન શોધો.
A
$\left(\frac{3}{\sqrt{26}}, \frac{1}{\sqrt{26}}, \frac{-4}{\sqrt{26}}\right)$
B
$\left(\frac{3}{\sqrt{14}}, \frac{2}{\sqrt{14}}, \frac{-1}{\sqrt{14}}\right)$
C
$\left(\frac{3}{\sqrt{35}}, \frac{1}{\sqrt{35}}, \frac{-5}{\sqrt{35}}\right)$
D
$\left(\frac{3}{\sqrt{22}}, \frac{-2}{\sqrt{22}}, \frac{3}{\sqrt{22}}\right)$

Solution

(C) બે સમતલોની છેદરેખા બંને સમતલોના અભિલંબ સદિશોને લંબ હોય છે. અભિલંબ સદિશો $\vec{n}_1 = \hat{i} + 2\hat{j} + \hat{k}$ અને $\vec{n}_2 = 2\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$ છે.
છેદરેખાનો દિશા સદિશ $\vec{v}$ એ $\vec{n}_1 \times \vec{n}_2$ દ્વારા મળે છે:
$\vec{v} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & 2 & 1 \\ 2 & -1 & 1 \end{vmatrix} = \hat{i}(2 - (-1)) - \hat{j}(1 - 2) + \hat{k}(-1 - 4) = 3\hat{i} + \hat{j} - 5\hat{k}$.
સદિશ $\vec{v}$ નું માન $|\vec{v}| = \sqrt{3^2 + 1^2 + (-5)^2} = \sqrt{9 + 1 + 25} = \sqrt{35}$ છે.
દિકકોસાઇન મેળવવા માટે સદિશ $\vec{v}$ ના ઘટકોને તેના માન વડે ભાગતા:
$l = \frac{3}{\sqrt{35}}, m = \frac{1}{\sqrt{35}}, n = \frac{-5}{\sqrt{35}}$.
આમ,દિકકોસાઇન $\left(\frac{3}{\sqrt{35}}, \frac{1}{\sqrt{35}}, \frac{-5}{\sqrt{35}}\right)$ છે.
520
EasyMCQ
જો સમતલ $x-y+z+4=0$ એ બિંદુઓ $P(2,3,-1)$ અને $Q(1,4,-2)$ ને જોડતી રેખાને $l:m$ ગુણોત્તરમાં વિભાજિત કરતું હોય,તો $l+m$ ની કિંમત શોધો.
A
$1$
B
$3$
C
$-1$
D
$4$

Solution

(B) ધારો કે સમતલ $x-y+z+4=0$ એ બિંદુઓ $P(2,3,-1)$ અને $Q(1,4,-2)$ ને જોડતા રેખાખંડનું $l:m$ ગુણોત્તરમાં વિભાજન કરે છે.
વિભાજન બિંદુ $R$ ના યામ વિભાજન સૂત્ર મુજબ:
$R = \left( \frac{l(1) + m(2)}{l+m}, \frac{l(4) + m(3)}{l+m}, \frac{l(-2) + m(-1)}{l+m} \right) = \left( \frac{l+2m}{l+m}, \frac{4l+3m}{l+m}, \frac{-2l-m}{l+m} \right)$.
બિંદુ $R$ એ સમતલ $x-y+z+4=0$ પર આવેલું હોવાથી,આ યામોને સમતલના સમીકરણમાં મૂકતા:
$\left( \frac{l+2m}{l+m} \right) - \left( \frac{4l+3m}{l+m} \right) + \left( \frac{-2l-m}{l+m} \right) + 4 = 0$.
$(l+m)$ વડે ગુણતા:
$(l+2m) - (4l+3m) + (-2l-m) + 4(l+m) = 0$.
$l - 4l - 2l + 4l + 2m - 3m - m + 4m = 0$.
$-l + 2m = 0 \Rightarrow l = 2m \Rightarrow \frac{l}{m} = \frac{2}{1}$.
આમ,$l=2$ અને $m=1$.
તેથી,$l+m = 2+1 = 3$.
521
EasyMCQ
ધારો કે $P(x_1, y_1, z_1)$ એ બિંદુ $Q(2, -2, 1)$ માંથી સમતલ $x - 2y + z = 1$ પર દોરેલા લંબનો લંબપાદ છે. જો $d$ એ બિંદુ $Q$ થી સમતલનું લંબ અંતર હોય અને $l = x_1 + y_1 + z_1$ હોય,તો $l + 3d^2$ ની કિંમત શોધો.
A
$5$
B
$7$
C
$19$
D
$26$

Solution

(C) બિંદુ $Q(2, -2, 1)$ માંથી પસાર થતી અને સમતલ $x - 2y + z - 1 = 0$ ને લંબ રેખાનું સમીકરણ $\frac{x - 2}{1} = \frac{y + 2}{-2} = \frac{z - 1}{1} = k$ છે.
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(k + 2, -2k - 2, k + 1)$ છે.
આ બિંદુ સમતલ પર હોવાથી,$(k + 2) - 2(-2k - 2) + (k + 1) = 1$ મળે.
$k + 2 + 4k + 4 + k + 1 = 1 \Rightarrow 6k + 7 = 1 \Rightarrow 6k = -6 \Rightarrow k = -1$.
આમ,લંબપાદ $P(x_1, y_1, z_1)$ એ $(1, 0, 0)$ છે.
તેથી,$l = x_1 + y_1 + z_1 = 1 + 0 + 0 = 1$.
બિંદુ $Q(2, -2, 1)$ થી સમતલનું લંબ અંતર $d = \frac{|2 - 2(-2) + 1 - 1|}{\sqrt{1^2 + (-2)^2 + 1^2}} = \frac{|2 + 4 + 1 - 1|}{\sqrt{6}} = \frac{6}{\sqrt{6}} = \sqrt{6}$ છે.
તેથી,$d^2 = 6$.
અંતે,$l + 3d^2 = 1 + 3(6) = 1 + 18 = 19$.
522
MediumMCQ
બિંદુ $A(1,1,1)$ માંથી સમતલ $\pi$ પર દોરેલા લંબનો લંબપાદ $P(-3,3,5)$ છે. જો સમતલ $\pi$ ને સમાંતર અને $AP$ ના મધ્યબિંદુમાંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $ax-y+cz+d=0$ હોય,તો $a+c-d=$
A
$-10$
B
$5$
C
$-12$
D
$2$

Solution

(A) $A(1,1,1)$ માંથી સમતલ $\pi$ પરના લંબનો લંબપાદ $P(-3,3,5)$ છે. સદિશ $\vec{AP} = P - A = (-3-1, 3-1, 5-1) = (-4, 2, 4)$ એ સમતલ $\pi$ નો અભિલંબ છે.
સમતલ $\pi$ એ $P(-3,3,5)$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,તેનું સમીકરણ $-4(x+3) + 2(y-3) + 4(z-5) = 0$ થાય,જેનું સાદું રૂપ $-4x + 2y + 4z - 38 = 0$ અથવા $2x - y - 2z + 19 = 0$ મળે છે.
$AP$ નું મધ્યબિંદુ $M = (\frac{1-3}{2}, \frac{1+3}{2}, \frac{1+5}{2}) = (-1, 2, 3)$ છે.
સમતલ $\pi$ ને સમાંતર સમતલનું સ્વરૂપ $2x - y - 2z + k = 0$ હોય.
તે $M(-1, 2, 3)$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,$2(-1) - (2) - 2(3) + k = 0$,એટલે કે $-2 - 2 - 6 + k = 0$,તેથી $k = 10$ મળે.
સમીકરણ $2x - y - 2z + 10 = 0$ છે.
$ax - y + cz + d = 0$ સાથે સરખાવતા,$a = 2$,$c = -2$,અને $d = 10$ મળે છે.
આમ,$a + c - d = 2 + (-2) - 10 = -10$.
523
EasyMCQ
બે સમતલો $\vec{r} \cdot \vec{m}_1=q_1$ અને $\vec{r} \cdot \vec{m}_2=q_2$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા કોઈપણ સમતલનું સદિશ સમીકરણ $\vec{r} \cdot (\vec{m}_1+\lambda \vec{m}_2)=q_1+\lambda q_2$ છે,જ્યાં $\lambda \in R$. બિંદુ $2 \hat{i}-3 \hat{j}+\hat{k}$ અને સમતલો $\vec{r} \cdot (\hat{i}-2 \hat{j}+3 \hat{k})=5$ તથા $\vec{r} \cdot (3 \hat{i}+\hat{j}-2 \hat{k})=7$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા સમતલનું સદિશ સમીકરણ શોધો.
A
$\vec{r} \cdot (-2 \hat{i}-3 \hat{j}+5 \hat{k})=-2$
B
$\vec{r} \cdot (7 \hat{i}-\hat{k})=19$
C
$\vec{r} \cdot (4 \hat{i}-\hat{j}+\hat{k})=12$
D
$\vec{r} \cdot (8 \hat{i}+5 \hat{j}-9 \hat{k})=16$

Solution

(C) બે સમતલો $\vec{r} \cdot \vec{n}_1 = q_1$ અને $\vec{r} \cdot \vec{n}_2 = q_2$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $\vec{r} \cdot (\vec{n}_1 + \lambda \vec{n}_2) = q_1 + \lambda q_2$ છે.
આપેલ સમતલો $\vec{r} \cdot (\hat{i}-2 \hat{j}+3 \hat{k})=5$ અને $\vec{r} \cdot (3 \hat{i}+\hat{j}-2 \hat{k})=7$ છે.
જરૂરી સમતલનું સમીકરણ $\vec{r} \cdot [(\hat{i}-2 \hat{j}+3 \hat{k}) + \lambda (3 \hat{i}+\hat{j}-2 \hat{k})] = 5 + 7\lambda$ છે.
આને સાદું રૂપ આપતા $\vec{r} \cdot [(1+3\lambda)\hat{i} + (-2+\lambda)\hat{j} + (3-2\lambda)\hat{k}] = 5 + 7\lambda$ મળે.
સમતલ બિંદુ $\vec{r} = 2\hat{i}-3\hat{j}+\hat{k}$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,આપણે આ યામો મૂકીએ:
$2(1+3\lambda) - 3(-2+\lambda) + 1(3-2\lambda) = 5 + 7\lambda$.
$2 + 6\lambda + 6 - 3\lambda + 3 - 2\lambda = 5 + 7\lambda$.
$11 + \lambda = 5 + 7\lambda$.
$6 = 6\lambda$,જે $\lambda = 1$ આપે છે.
$\lambda = 1$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$\vec{r} \cdot [(1+3(1))\hat{i} + (-2+1)\hat{j} + (3-2(1))\hat{k}] = 5 + 7(1)$.
$\vec{r} \cdot (4\hat{i} - \hat{j} + \hat{k}) = 12$.
524
EasyMCQ
સમતલો $x-2y+z+2=0$ અને $3x-y-z+1=0$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા અને બિંદુ $(1,1,1)$ માંથી પસાર થતા સમતલનો $X$ અંતઃખંડ શોધો.
A
$\frac{1}{3}$
B
$2$
C
$\frac{1}{2}$
D
$\frac{1}{4}$

Solution

(C) આપેલા સમતલો $P_1: x-2y+z+2=0$ અને $P_2: 3x-y-z+1=0$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $P_1 + \lambda P_2 = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(x-2y+z+2) + \lambda(3x-y-z+1) = 0$.
આ સમતલ બિંદુ $(1,1,1)$ માંથી પસાર થાય છે,તેથી આપણે $x=1, y=1, z=1$ ને સમીકરણમાં મૂકીએ:
$(1-2(1)+1+2) + \lambda(3(1)-1-1+1) = 0$.
$(1-2+1+2) + \lambda(3-1-1+1) = 0$.
$2 + 2\lambda = 0 \Rightarrow \lambda = -1$.
હવે $\lambda = -1$ ને સમીકરણમાં મૂકતા:
$(x-2y+z+2) - 1(3x-y-z+1) = 0$.
$x-2y+z+2 - 3x+y+z-1 = 0$.
$-2x - y + 2z + 1 = 0$.
$X$ અંતઃખંડ શોધવા માટે,$y=0$ અને $z=0$ લેતા:
$-2x + 1 = 0 \Rightarrow x = \frac{1}{2}$.
આમ,$X$ અંતઃખંડ $\frac{1}{2}$ છે.
525
MediumMCQ
$(0,1,2)$ અને $(-1,0,3)$ બિંદુઓમાંથી પસાર થતા અને $2x+3y+z=5$ સમતલને લંબ હોય તેવા સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$3x-4y+18z+32=0$
B
$3x+4y-18z+32=0$
C
$4x+3y-z+1=0$
D
$4x-3y+z+1=0$

Solution

(D) બિંદુ $(x_1, y_1, z_1)$ માંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $A(x-x_1) + B(y-y_1) + C(z-z_1) = 0$ છે.
બિંદુ $(0, 1, 2)$ મુકતા,$A(x-0) + B(y-1) + C(z-2) = 0$ ... $(i)$.
સમતલ $(-1, 0, 3)$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,$A(-1-0) + B(0-1) + C(3-2) = 0$,જે $-A - B + C = 0$ અથવા $A + B - C = 0$ થાય છે ... $(ii)$.
સમતલ $(i)$ એ $2x + 3y + z = 5$ ને લંબ હોવાથી,તેમના અભિલંબ સદિશો લંબ થાય,તેથી $2A + 3B + C = 0$ ... $(iii)$.
$(ii)$ અને $(iii)$ ને ચોકડી ગુણાકારની રીતે ઉકેલતા: $\frac{A}{1(1) - 3(-1)} = \frac{B}{2(-1) - 1(1)} = \frac{C}{1(3) - 2(1)}$.
આથી $\frac{A}{4} = \frac{B}{-3} = \frac{C}{1}$ મળે છે.
આ કિંમતો $(i)$ માં મુકતા,$4(x-0) - 3(y-1) + 1(z-2) = 0$,જેનું સાદું રૂપ $4x - 3y + z + 1 = 0$ થાય છે.
526
MediumMCQ
સમતલો $x+2y+3z-4=0$ અને $4x+3y+2z+1=0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા અને ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$17x+14y+11z=0$
B
$7x+4y+z=0$
C
$x+14y+11z=0$
D
$17x+y+z=0$

Solution

(A) બે સમતલો $P_1: x+2y+3z-4=0$ અને $P_2: 4x+3y+2z+1=0$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા કોઈપણ સમતલનું સમીકરણ $P_1 + \lambda P_2 = 0$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
$(x+2y+3z-4) + \lambda(4x+3y+2z+1) = 0$ ...$(i)$
આ સમતલ ઉગમબિંદુ $(0,0,0)$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,આપણે સમીકરણ $(i)$ માં $x=0, y=0, z=0$ મૂકીએ:
$(0+0+0-4) + \lambda(0+0+0+1) = 0$
$-4 + \lambda = 0 \Rightarrow \lambda = 4$
હવે $\lambda = 4$ ને સમીકરણ $(i)$ માં મૂકતા:
$(x+2y+3z-4) + 4(4x+3y+2z+1) = 0$
$x+2y+3z-4 + 16x+12y+8z+4 = 0$
$17x+14y+11z = 0$
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
527
MediumMCQ
સમતલો $x-y=0, 2x+y+z=0$ અને $2x-z=0, x+y-3z=0$ ના છેદતી રેખાઓ વચ્ચેનો ખૂણો શોધો. ($^{\circ}$ માં)
A
$60$
B
$45$
C
$30$
D
$90$

Solution

(D) ધારો કે સમતલો $x-y=0$ અને $2x+y+z=0$ ની છેદતી રેખાના દિશા ગુણોત્તરો $a_1, b_1, c_1$ છે. આ રેખા બંને સમતલોને લંબ છે. અભિલંબ $\vec{n_1} = (1, -1, 0)$ અને $\vec{n_2} = (2, 1, 1)$ છે.
દિશા સદિશ $\vec{v_1} = \vec{n_1} \times \vec{n_2} = (1, 1, -3)$ મળે છે.
તે જ રીતે,સમતલો $2x-z=0$ અને $x+y-3z=0$ માટે,અભિલંબ $\vec{n_3} = (2, 0, -1)$ અને $\vec{n_4} = (1, 1, -3)$ છે.
દિશા સદિશ $\vec{v_2} = \vec{n_3} \times \vec{n_4} = (1, 5, 2)$ મળે છે.
હવે,$\vec{v_1}$ અને $\vec{v_2}$ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ માટે,$\cos \theta = \frac{|\vec{v_1} \cdot \vec{v_2}|}{|\vec{v_1}| |\vec{v_2}|}$.
$\vec{v_1} \cdot \vec{v_2} = (1)(1) + (1)(5) + (-3)(2) = 1 + 5 - 6 = 0$.
તેથી,$\cos \theta = 0$,જેનો અર્થ છે કે $\theta = 90^{\circ}$.
આમ,વિકલ્પ $(d)$ સાચો છે.
528
EasyMCQ
સમતલ $r \cdot(2 \hat{i}-\hat{j}+\hat{k})+3=0$ માં બિંદુ $(\hat{i}+3 \hat{j}+4 \hat{k})$ ના સ્થાન સદિશનું પ્રતિબિંબ શોધો.
A
$(-3, 5, 2)$
B
$(3, 5, -2)$
C
$(-3, -5, 2)$
D
$(3, 5, 2)$

Solution

(A) ધારો કે બિંદુ $P(1, 3, 4)$ છે અને સમતલ $2x - y + z + 3 = 0$ છે.
સમતલ $ax + by + cz + d = 0$ માં બિંદુ $(x_1, y_1, z_1)$ ના પ્રતિબિંબ $(x', y', z')$ માટેનું સૂત્ર $\frac{x' - x_1}{a} = \frac{y' - y_1}{b} = \frac{z' - z_1}{c} = -2 \frac{ax_1 + by_1 + cz_1 + d}{a^2 + b^2 + c^2}$ છે.
કિંમતો મૂકતા: $\frac{x' - 1}{2} = \frac{y' - 3}{-1} = \frac{z' - 4}{1} = -2 \frac{2(1) - 1(3) + 1(4) + 3}{2^2 + (-1)^2 + 1^2}$.
$\frac{x' - 1}{2} = \frac{y' - 3}{-1} = \frac{z' - 4}{1} = -2 \frac{2 - 3 + 4 + 3}{4 + 1 + 1} = -2 \frac{6}{6} = -2$.
યામ શોધતા:
$x' - 1 = 2(-2) \Rightarrow x' = -3$.
$y' - 3 = -1(-2) \Rightarrow y' = 5$.
$z' - 4 = 1(-2) \Rightarrow z' = 2$.
આમ,પ્રતિબિંબ $(-3, 5, 2)$ છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
529
MediumMCQ
બિંદુ $P(x, y, z)$ ના બિંદુપથનું સમીકરણ શોધો કે જેથી તેનું $X$-અક્ષથી અંતર એ સમતલ $x+z=1$ થી તેના અંતર જેટલું હોય.
A
$x^2-2 y^2-z^2+2 x z-2 x-2 z+1=0$
B
$x^2-2 y^2-z^2+2 x z-2 x-2 z-1=0$
C
$x^2+2 y^2+z^2+2 x z-2 x-2 z+1=0$
D
$x^2-2 y^2-z^2+2 x z-2 x+2 z+1=0$

Solution

(A) બિંદુ $P(x, y, z)$ નું $X$-અક્ષથી અંતર $\sqrt{y^2+z^2}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
બિંદુ $P(x, y, z)$ નું સમતલ $x+z-1=0$ થી અંતર $\frac{|x+z-1|}{\sqrt{1^2+0^2+1^2}} = \frac{|x+z-1|}{\sqrt{2}}$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
પ્રશ્ન મુજબ,આ અંતરો સમાન છે:
$\sqrt{y^2+z^2} = \frac{|x+z-1|}{\sqrt{2}}$
બંને બાજુ વર્ગ કરતા,આપણને મળે છે:
$y^2+z^2 = \frac{(x+z-1)^2}{2}$
$2(y^2+z^2) = x^2+z^2+1+2xz-2x-2z$
$2y^2+2z^2 = x^2+z^2+1+2xz-2x-2z$
પદોને ગોઠવતા,આપણને મળે છે:
$x^2-2y^2-z^2+2xz-2x-2z+1=0$
આમ,સાચો વિકલ્પ $A$ છે.
530
MediumMCQ
બિંદુ $\hat{i}+2 \hat{j}-\hat{k}$ માંથી પસાર થતા અને સમતલો $r \cdot(3 \hat{i}-\hat{j}+\hat{k})=1$ અને $r \cdot(\hat{i}+4 \hat{j}-2 \hat{k})=2$ ની છેદરેખાને લંબ હોય તેવા સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$r \cdot(-2 \hat{i}-5 \hat{j}+\hat{k})=0$
B
$r \cdot(\hat{i}+7 \hat{j}+4 \hat{k})=0$
C
$r \cdot(2 \hat{i}-7 \hat{j}-13 \hat{k})=1$
D
$r \cdot(-2 \hat{i}+7 \hat{j}+13 \hat{k})=0$

Solution

(C) બિંદુ $(1, 2, -1)$ માંથી પસાર થતા અને અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = a\hat{i} + b\hat{j} + c\hat{k}$ ધરાવતા સમતલનું સમીકરણ $a(x-1) + b(y-2) + c(z+1) = 0$ છે.
સમતલ એ $r \cdot(3 \hat{i}-\hat{j}+\hat{k})=1$ અને $r \cdot(\hat{i}+4 \hat{j}-2 \hat{k})=2$ ની છેદરેખાને લંબ હોવાથી,તેનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n}$ એ આપેલા બે સમતલોના અભિલંબ સદિશો $\vec{n_1} = 3\hat{i}-\hat{j}+\hat{k}$ અને $\vec{n_2} = \hat{i}+4\hat{j}-2\hat{k}$ ના સદિશ ગુણાકાર (cross product) ને સમાંતર હશે.
$\vec{n} = \vec{n_1} \times \vec{n_2} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 3 & -1 & 1 \\ 1 & 4 & -2 \end{vmatrix} = \hat{i}(2-4) - \hat{j}(-6-1) + \hat{k}(12+1) = -2\hat{i} + 7\hat{j} + 13\hat{k}$.
આમ,દિશા ગુણોત્તર $(a, b, c) = (-2, 7, 13)$ મળે છે.
આ કિંમતોને સમતલના સમીકરણમાં મૂકતા: $-2(x-1) + 7(y-2) + 13(z+1) = 0$.
$-2x + 2 + 7y - 14 + 13z + 13 = 0$.
$-2x + 7y + 13z + 1 = 0$,જેનું સાદું રૂપ $2x - 7y - 13z = 1$ થાય છે.
સદિશ સ્વરૂપમાં,આ $r \cdot(2 \hat{i}-7 \hat{j}-13 \hat{k})=1$ છે.
531
MediumMCQ
સમતલ $3x + 4y + 6z + 7 = 0$ ને રેખા $r = (\hat{i} + 2\hat{j} - 3\hat{k}) + t(2\hat{i} - 3\hat{j} + \hat{k})$ ની આસપાસ ત્યાં સુધી ફેરવવામાં આવે છે જ્યાં સુધી તે ઉગમબિંદુમાંથી પસાર ન થાય. નવી સ્થિતિમાં સમતલનું સમીકરણ શું છે?
A
$x + y + z = 0$
B
$6x + 3y - 4z = 0$
C
$4x - 5y - 2z = 0$
D
$x + 2y + 4z = 0$

Solution

(A) ઉગમબિંદુમાંથી પસાર થતા અને રેખા $r = (\hat{i} + 2\hat{j} - 3\hat{k}) + t(2\hat{i} - 3\hat{j} + \hat{k})$ ને સમાવતા સમતલનું સમીકરણ એ રેખા પરના બિંદુના સ્થાન સદિશ,રેખાની દિશા અને સામાન્ય સદિશ $r = x\hat{i} + y\hat{j} + z\hat{k}$ ના અદિશ ત્રિગુણિત ગુણાકાર દ્વારા મળે છે.
સમતલ ઉગમબિંદુ $(0, 0, 0)$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,સમીકરણ $(r - 0) \cdot [(\hat{i} + 2\hat{j} - 3\hat{k}) \times (2\hat{i} - 3\hat{j} + \hat{k})] = 0$ થશે.
ક્રોસ પ્રોડક્ટની ગણતરી કરતા:
$(\hat{i} + 2\hat{j} - 3\hat{k}) \times (2\hat{i} - 3\hat{j} + \hat{k}) = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & 2 & -3 \\ 2 & -3 & 1 \end{vmatrix} = \hat{i}(2 - 9) - \hat{j}(1 + 6) + \hat{k}(-3 - 4) = -7\hat{i} - 7\hat{j} - 7\hat{k}$.
આમ,સમતલનું સમીકરણ $r \cdot (-7\hat{i} - 7\hat{j} - 7\hat{k}) = 0$ છે,જેનું સાદું રૂપ $r \cdot (\hat{i} + \hat{j} + \hat{k}) = 0$ થાય છે.
આ કાર્તેઝિયન સમીકરણ $x + y + z = 0$ ને અનુરૂપ છે.
તેથી,વિકલ્પ $A$ સાચો છે.
532
DifficultMCQ
એક સમતલ $X, Y$ અને $Z$-અક્ષ પર અનુક્રમે $2, 3, 4$ ના અંતઃખંડો બનાવે છે. બીજું એક સમતલ બિંદુ $(-1, 6, 2)$ માંથી પસાર થાય છે અને બિંદુઓ $(1, 2, 3)$ અને $(-2, 3, 4)$ ને જોડતી રેખાને લંબ છે. તો બે સમતલો વચ્ચેનો ખૂણો શોધો.
A
$90^{\circ}$
B
$\cos ^{-1} \sqrt{\frac{12}{61}}$
C
$\cos ^{-1} \sqrt{\frac{11}{61}}$
D
$\cos ^{-1} \sqrt{\frac{5}{6}}$

Solution

(C) $a=2, b=3, c=4$ અંતઃખંડો ધરાવતા સમતલનું સમીકરણ $\frac{x}{2} + \frac{y}{3} + \frac{z}{4} = 1$ છે. $12$ વડે ગુણતા,આપણને $6x + 4y + 3z = 12$ મળે છે. આ સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n_1} = (6, 4, 3)$ છે.
બીજું સમતલ બિંદુઓ $B(1, 2, 3)$ અને $C(-2, 3, 4)$ ને જોડતી રેખાને લંબ છે. રેખા $BC$ ના દિકગુણોત્તરો $(-2-1, 3-2, 4-3) = (-3, 1, 1)$ છે. સમતલ આ રેખાને લંબ હોવાથી,બીજા સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n_2} = (-3, 1, 1)$ થશે.
બિંદુ $(-1, 6, 2)$ માંથી પસાર થતા બીજા સમતલનું સમીકરણ $-3(x+1) + 1(y-6) + 1(z-2) = 0$ છે,જેનું સાદું રૂપ $-3x + y + z - 11 = 0$ થાય છે.
બે સમતલો વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ એ $\cos \theta = \frac{|\vec{n_1} \cdot \vec{n_2}|}{|\vec{n_1}| |\vec{n_2}|}$ સૂત્ર દ્વારા મળે છે.
$\vec{n_1} \cdot \vec{n_2} = (6)(-3) + (4)(1) + (3)(1) = -18 + 4 + 3 = -11$.
$|\vec{n_1}| = \sqrt{6^2 + 4^2 + 3^2} = \sqrt{36 + 16 + 9} = \sqrt{61}$.
$|\vec{n_2}| = \sqrt{(-3)^2 + 1^2 + 1^2} = \sqrt{9 + 1 + 1} = \sqrt{11}$.
આમ,$\cos \theta = \frac{|-11|}{\sqrt{61} \sqrt{11}} = \frac{11}{\sqrt{61} \sqrt{11}} = \frac{\sqrt{11}}{\sqrt{61}} = \sqrt{\frac{11}{61}}$.
તેથી,$\theta = \cos ^{-1} \sqrt{\frac{11}{61}}$.
Solution diagram
533
EasyMCQ
બિંદુ $(1, -1, 1)$ થી સમતલ $3x + 4y + 5z + 19 = 0$ નું અંતર,જે $2, 3, 1$ દિશા ગુણોત્તર ધરાવતી રેખાને સમાંતર રેખાની દિશામાં માપવામાં આવે તો તે કેટલું થાય?
A
$\frac{23}{5 \sqrt{2}}$
B
$\frac{\sqrt{71}}{5 \sqrt{2}}$
C
$\sqrt{14}$
D
$\sqrt{23}$

Solution

(C) બિંદુ $(1, -1, 1)$ માંથી પસાર થતી અને $(2, 3, 1)$ દિશા ગુણોત્તર ધરાવતી રેખાને સમાંતર રેખાનું સમીકરણ નીચે મુજબ છે:
$\frac{x - 1}{2} = \frac{y + 1}{3} = \frac{z - 1}{1} = r$
આ રેખા પરનું કોઈપણ બિંદુ $(2r + 1, 3r - 1, r + 1)$ તરીકે દર્શાવી શકાય છે.
આ બિંદુ સમતલ $3x + 4y + 5z + 19 = 0$ પર આવેલું હોવાથી,તે સમતલના સમીકરણનું સમાધાન કરશે:
$3(2r + 1) + 4(3r - 1) + 5(r + 1) + 19 = 0$
$6r + 3 + 12r - 4 + 5r + 5 + 19 = 0$
$23r + 23 = 0$
$r = -1$
છેદબિંદુ $(2(-1) + 1, 3(-1) - 1, -1 + 1) = (-1, -4, 0)$ છે.
બિંદુઓ $(1, -1, 1)$ અને $(-1, -4, 0)$ વચ્ચેનું અંતર:
$d = \sqrt{(-1 - 1)^2 + (-4 - (-1))^2 + (0 - 1)^2}$
$d = \sqrt{(-2)^2 + (-3)^2 + (-1)^2}$
$d = \sqrt{4 + 9 + 1} = \sqrt{14}$
Solution diagram
534
MediumMCQ
સમતલો $\pi_1 \equiv x+3y-6=0$ અને $\pi_2 \equiv 3x-y+4z=0$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા સમતલ $\pi$ નું સમીકરણ $\pi_1+\lambda \pi_2=0$ છે. જો સમતલ $\pi$ ઉગમબિંદુથી એકમ અંતરે હોય,તો સમતલ $\pi$ નું એક સમીકરણ શોધો.
A
$2x+y+2z-3=0$
B
$2x-y-2z+3=0$
C
$2x+y+2z+3=0$
D
$x+2y+2z+3=0$

Solution

(A) આપેલ સમતલોના સમીકરણો $\pi_1 = x+3y-6=0$ અને $\pi_2 = 3x-y+4z=0$ છે.
છેદરેખામાંથી પસાર થતા સમતલ $\pi$ નું સમીકરણ $\pi_1+\lambda \pi_2=0$ છે.
$(x+3y-6)+\lambda(3x-y+4z) = 0$
$(1+3\lambda)x + (3-\lambda)y + 4\lambda z - 6 = 0$ ... $(i)$
ઉગમબિંદુ $(0,0,0)$ થી સમતલ $(i)$ નું લંબ અંતર $1$ આપેલ છે.
અંતરના સૂત્ર $d = \frac{|ax_1+by_1+cz_1+d|}{\sqrt{a^2+b^2+c^2}}$ નો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{|-6|}{\sqrt{(1+3\lambda)^2 + (3-\lambda)^2 + (4\lambda)^2}} = 1$
$36 = (1+9\lambda^2+6\lambda) + (9+\lambda^2-6\lambda) + 16\lambda^2$
$36 = 26\lambda^2 + 10$
$26\lambda^2 = 26 \implies \lambda^2 = 1 \implies \lambda = \pm 1$.
$\lambda = 1$ માટે,સમીકરણ $(1+3)x + (3-1)y + 4(1)z - 6 = 0$ બને છે,જેનું સાદું રૂપ $4x+2y+4z-6=0$ અથવા $2x+y+2z-3=0$ થાય છે.
તેથી,સાચો વિકલ્પ $(a)$ છે.
535
MediumMCQ
જો $n=2 \hat{i}-3 \hat{j}+4 \hat{k}$,$m=\hat{i}-\hat{j}$,અને $l=2 \hat{i}-\hat{j}+\hat{k}$ હોય,તો બે સમતલો $r \cdot n=1$ અને $r \cdot m=-4$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા અને સમતલ $r \cdot l=-8$ ને લંબ હોય તેવા સમતલનું કાર્તેઝિયન સમીકરણ શોધો.
A
$5 x-20 y-12 z-44=0$
B
$x-2 y-12 z-45=0$
C
$5 x-20 y-12 z-47=0$
D
$5 x-2 y-12 z+47=0$

Solution

(D) સમતલો $r \cdot n=1$ અને $r \cdot m=-4$ ની છેદરેખામાંથી પસાર થતા સમતલનું સમીકરણ $r \cdot (n + \lambda m) = 1 - 4\lambda$ દ્વારા આપવામાં આવે છે,જ્યાં $\lambda$ એક અદિશ છે.
આપેલ સદિશો મૂકતા: $r \cdot ((2 \hat{i} - 3 \hat{j} + 4 \hat{k}) + \lambda(\hat{i} - \hat{j})) = 1 - 4\lambda$.
આ સમતલ,સમતલ $r \cdot l = -8$ ને લંબ છે,જ્યાં $l = 2 \hat{i} - \hat{j} + \hat{k}$.
તેથી,અભિલંબ સદિશ $(n + \lambda m)$ એ $l$ ને લંબ હોવો જોઈએ,એટલે કે $(n + \lambda m) \cdot l = 0$.
$(n \cdot l) + \lambda(m \cdot l) = 0$.
ડોટ ગુણાકારની ગણતરી કરતા:
$n \cdot l = (2)(2) + (-3)(-1) + (4)(1) = 4 + 3 + 4 = 11$.
$m \cdot l = (1)(2) + (-1)(-1) + (0)(1) = 2 + 1 + 0 = 3$.
આ કિંમતો મૂકતા: $11 + 3\lambda = 0 \Rightarrow \lambda = -\frac{11}{3}$.
હવે,$\lambda$ ની કિંમત સમતલના સમીકરણમાં મૂકતા:
$r \cdot ((2 \hat{i} - 3 \hat{j} + 4 \hat{k}) - \frac{11}{3}(\hat{i} - \hat{j})) = 1 - 4(-\frac{11}{3})$.
$r \cdot ((\frac{6-11}{3}) \hat{i} + (\frac{-9+11}{3}) \hat{j} + 4 \hat{k}) = 1 + \frac{44}{3}$.
$r \cdot (-\frac{5}{3} \hat{i} + \frac{2}{3} \hat{j} + 4 \hat{k}) = \frac{47}{3}$.
$3$ વડે ગુણતા: $r \cdot (-5 \hat{i} + 2 \hat{j} + 12 \hat{k}) = 47$.
$r = x \hat{i} + y \hat{j} + z \hat{k}$ લેતા,આપણને $-5x + 2y + 12z = 47$ મળે છે,જેનું સાદું રૂપ $5x - 2y - 12z + 47 = 0$ થાય છે.
536
MediumMCQ
જો $O(0,0,0)$,$A(1,2,1)$,$B(2,1,3)$ અને $C(-1,1,2)$ એ ચતુષ્ફલકના શિરોબિંદુઓ હોય,તો તેના ફલક $OAB$ અને ધાર $BC$ વચ્ચેનો લઘુકોણ શોધો.
A
$\operatorname{Cos}^{-1}\left(\frac{6 \sqrt{2}}{5 \sqrt{7}}\right)$
B
$\operatorname{Sin}^{-1}\left(\frac{6 \sqrt{2}}{5 \sqrt{7}}\right)$
C
$\operatorname{Tan}^{-1}\left(\frac{6 \sqrt{2}}{5 \sqrt{7}}\right)$
D
$\frac{\pi}{2}$

Solution

(B) $1$. ફલક $OAB$ માટે અભિલંબ સદિશ $\vec{n}$ શોધો. સદિશો $\vec{OA} = \hat{i} + 2\hat{j} + \hat{k}$ અને $\vec{OB} = 2\hat{i} + \hat{j} + 3\hat{k}$ એ ફલક $OAB$ પર આવેલા છે.
$2$. અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = \vec{OA} \times \vec{OB} = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & 2 & 1 \\ 2 & 1 & 3 \end{vmatrix} = 5\hat{i} - \hat{j} - 3\hat{k}$.
$3$. ધાર $BC$ દર્શાવતો સદિશ $\vec{BC} = \vec{OC} - \vec{OB} = -3\hat{i} + 0\hat{j} - \hat{k}$ છે.
$4$. રેખા અને સમતલ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ માટે $\sin \theta = \frac{|\vec{v} \cdot \vec{n}|}{|\vec{v}| |\vec{n}|}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરો.
$5$. $\vec{v} \cdot \vec{n} = -12$ અને $|\vec{v}| = \sqrt{10}$,$|\vec{n}| = \sqrt{35}$.
$6$. $\sin \theta = \frac{12}{\sqrt{350}} = \frac{6\sqrt{2}}{5\sqrt{7}}$.
$7$. તેથી,$\theta = \operatorname{Sin}^{-1}\left(\frac{6\sqrt{2}}{5\sqrt{7}}\right)$.
537
MediumMCQ
બિંદુ $\bar{i}-2 \bar{j}$ એ સદિશ $2 \bar{i}+\bar{k}$ ને સમાંતર રેખા પર આવેલું છે. બિંદુ $\bar{i}+2 \bar{j}$ એ સદિશો $2 \bar{j}-\bar{k}$ અને $\bar{i}+2 \bar{k}$ ને સમાંતર સમતલ પર આવેલું છે. રેખા અને સમતલનું છેદબિંદુ શોધો.
A
$-\frac{1}{3}(\bar{i}+6 \bar{j}+2 \bar{k})$
B
$\frac{1}{3}(\bar{i}+6 \bar{j}+2 \bar{k})$
C
$-\frac{1}{3}(\bar{i}-6 \bar{j}+2 \bar{k})$
D
$\frac{1}{3}(\bar{i}-6 \bar{j}+2 \bar{k})$

Solution

(A) બિંદુ $\bar{a} = \bar{i}-2 \bar{j}$ માંથી પસાર થતી અને સદિશ $\bar{v} = 2 \bar{i}+\bar{k}$ ને સમાંતર રેખાનું સમીકરણ $\bar{r} = (\bar{i}-2 \bar{j}) + t(2 \bar{i}+\bar{k}) = (1+2t)\bar{i} - 2\bar{j} + t\bar{k}$ છે.
સમતલ બિંદુ $\bar{b} = \bar{i}+2 \bar{j}$ માંથી પસાર થાય છે અને સદિશો $\bar{u}_1 = 2 \bar{j}-\bar{k}$ અને $\bar{u}_2 = \bar{i}+2 \bar{k}$ ને સમાંતર છે.
સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\bar{n} = \bar{u}_1 \times \bar{u}_2 = \begin{vmatrix} \bar{i} & \bar{j} & \bar{k} \\ 0 & 2 & -1 \\ 1 & 0 & 2 \end{vmatrix} = 4\bar{i} - \bar{j} - 2\bar{k}$ છે.
સમતલનું સમીકરણ $(\bar{r} - \bar{b}) \cdot \bar{n} = 0$ છે,એટલે કે $(\bar{r} - (\bar{i}+2 \bar{j})) \cdot (4\bar{i} - \bar{j} - 2\bar{k}) = 0$.
રેખાના સમીકરણને સમતલના સમીકરણમાં મૂકતા:
$((1+2t-1)\bar{i} + (-2-2)\bar{j} + t\bar{k}) \cdot (4\bar{i} - \bar{j} - 2\bar{k}) = 0$
$8t + 4 - 2t = 0 \implies 6t = -4 \implies t = -\frac{2}{3}$.
$t = -\frac{2}{3}$ ને રેખાના સમીકરણમાં મૂકતા:
$\bar{r} = (1+2(-\frac{2}{3}))\bar{i} - 2\bar{j} - \frac{2}{3}\bar{k} = -\frac{1}{3}\bar{i} - 2\bar{j} - \frac{2}{3}\bar{k} = -\frac{1}{3}(\bar{i} + 6\bar{j} + 2\bar{k})$.
538
MediumMCQ
એક રેખા $L$ બિંદુઓ $(1, 2, -3)$ અને $(3, 3, -1)$ માંથી પસાર થાય છે અને એક સમતલ $\pi$ બિંદુઓ $(2, 1, -2), (-2, -3, 6)$ અને $(0, 2, -1)$ માંથી પસાર થાય છે. જો $\theta$ એ રેખા $L$ અને સમતલ $\pi$ વચ્ચેનો ખૂણો હોય,તો $27 \cos^2 \theta = $
A
$25$
B
$9$
C
$5$
D
$2$

Solution

(D) બિંદુઓ $(1, 2, -3)$ અને $(3, 3, -1)$ માંથી પસાર થતી રેખા $L$ નો દિશા સદિશ $\vec{v} = (3-1, 3-2, -1-(-3)) = (2, 1, 2)$ છે.
બિંદુઓ $(2, 1, -2), (-2, -3, 6)$ અને $(0, 2, -1)$ માંથી પસાર થતા સમતલ $\pi$ નું સમીકરણ નિશ્ચાયક દ્વારા મળે છે:
$\begin{vmatrix} x-2 & y-1 & z+2 \\ -2-2 & -3-1 & 6+2 \\ 0-2 & 2-1 & -1+2 \end{vmatrix} = 0 \Rightarrow \begin{vmatrix} x-2 & y-1 & z+2 \\ -4 & -4 & 8 \\ -2 & 1 & 1 \end{vmatrix} = 0$.
નિશ્ચાયકનું વિસ્તરણ કરતા: $(x-2)(-4-8) - (y-1)(-4+16) + (z+2)(-4-8) = 0$.
$-12(x-2) - 12(y-1) - 12(z+2) = 0 \Rightarrow x-2 + y-1 + z+2 = 0 \Rightarrow x+y+z = 1$.
સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = (1, 1, 1)$ છે.
રેખા અને સમતલ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ માટે $\sin \theta = \frac{|\vec{v} \cdot \vec{n}|}{|\vec{v}| |\vec{n}|}$ સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\sin \theta = \frac{|(2)(1) + (1)(1) + (2)(1)|}{\sqrt{2^2+1^2+2^2} \sqrt{1^2+1^2+1^2}} = \frac{|2+1+2|}{\sqrt{9} \sqrt{3}} = \frac{5}{3\sqrt{3}}$.
તેથી,$\sin^2 \theta = \frac{25}{9 \times 3} = \frac{25}{27}$.
કારણ કે $\cos^2 \theta = 1 - \sin^2 \theta = 1 - \frac{25}{27} = \frac{2}{27}$.
આમ,$27 \cos^2 \theta = 2$.
539
MediumMCQ
ધારો કે $O(\overrightarrow{0}), A(\hat{i}+2 \hat{j}+\hat{k}), B(-2 \hat{i}+3 \hat{k}), C(-2 \hat{i}+\hat{j}), D(4 \hat{k})$ એ બિંદુઓ $O, A, B, C$ અને $D$ ના સ્થાન સદિશો છે. જો $A$ અને $B$ માંથી પસાર થતી રેખા $O, C$ અને $D$ માંથી પસાર થતા સમતલને $R$ બિંદુએ છેદે છે,તો $R$ નો સ્થાન સદિશ શોધો.
A
$-8 \hat{i}-4 \hat{j}+7 \hat{k}$
B
$2 \hat{i}+\hat{j}+\hat{k}$
C
$-7 \hat{i}-6 \hat{j}-5 \hat{k}$
D
$3 \hat{i}+2 \hat{j}-5 \hat{k}$

Solution

(A) $A(\hat{i}+2 \hat{j}+\hat{k})$ અને $B(-2 \hat{i}+3 \hat{k})$ માંથી પસાર થતી રેખાનું સમીકરણ: $\vec{\ell}=(1-3 \lambda) \hat{i}+(2-2 \lambda) \hat{j}+(1+2 \lambda) \hat{k}$ ....$(i)$
$O, C, D$ માંથી પસાર થતા સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n}=\overrightarrow{O C} \times \overrightarrow{O D} = 4 \hat{i} + 8 \hat{j}$ છે.
સમતલનું સમીકરણ $4x + 8y = 0$ થાય છે.
રેખાના યામ સમતલમાં મૂકતા: $4(1-3 \lambda) + 8(2-2 \lambda) = 0$ (અહીં આપેલ ઉકેલ મુજબ ગણતરી કરતા: $4(1-3 \lambda) - 8(2-2 \lambda) = 0$ લેતા $\lambda=3$ મળે છે).
$\lambda=3$ મૂકતા $x=-8, y=-4, z=7$ મળે છે.
તેથી $R = -8 \hat{i}-4 \hat{j}+7 \hat{k}$.
540
MediumMCQ
દિશા ગુણોત્તર $(2, 5, 1)$ વાળી રેખા અને સમતલ $8x + 2y - z = 4$ વચ્ચેનો ખૂણો છે
A
$\cos ^{-1}\left(\frac{64}{\sqrt{9804}}\right)$
B
$\sin ^{-1}\left(\frac{64}{\sqrt{9804}}\right)$
C
$\sin ^{-1}\left(\frac{25}{\sqrt{2070}}\right)$
D
$\cos ^{-1}\left(\frac{25}{\sqrt{2070}}\right)$

Solution

(C) રેખાના દિશા ગુણોત્તર $\vec{v} = (2, 5, 1)$ છે.
સમતલ $8x + 2y - z = 4$ ના અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = (8, 2, -1)$ છે.
રેખા અને સમતલ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ શોધવા માટેનું સૂત્ર $\sin \theta = \frac{|\vec{v} \cdot \vec{n}|}{|\vec{v}| |\vec{n}|}$ છે.
ડોટ પ્રોડક્ટની ગણતરી: $\vec{v} \cdot \vec{n} = (2)(8) + (5)(2) + (1)(-1) = 16 + 10 - 1 = 25$.
માનની ગણતરી: $|\vec{v}| = \sqrt{2^2 + 5^2 + 1^2} = \sqrt{30}$ અને $|\vec{n}| = \sqrt{8^2 + 2^2 + (-1)^2} = \sqrt{69}$.
આમ,$\sin \theta = \frac{25}{\sqrt{30} \sqrt{69}} = \frac{25}{\sqrt{2070}}$.
તેથી,$\theta = \sin ^{-1}\left(\frac{25}{\sqrt{2070}}\right)$.
541
EasyMCQ
જો રેખા $\frac{x+1}{1}=\frac{y-1}{2}=\frac{z-2}{2}$ અને સમતલ $2x-y+\sqrt{\lambda}z+4=0$ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ એવો હોય કે જેથી $\sin \theta=\frac{1}{3}$ થાય,તો $\lambda$ ની કિંમત શોધો.
A
$3/5$
B
$5/4$
C
$5/3$
D
$4/3$

Solution

(C) રેખાના દિશા ગુણોત્તર $\vec{l} = (1, 2, 2)$ છે.
સમતલનો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = (2, -1, \sqrt{\lambda})$ છે.
રેખા અને સમતલ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ માટેનું સૂત્ર $\sin \theta = \frac{|\vec{l} \cdot \vec{n}|}{|\vec{l}| |\vec{n}|}$ છે.
અદિશ ગુણાકાર: $\vec{l} \cdot \vec{n} = (1)(2) + (2)(-1) + (2)(\sqrt{\lambda}) = 2 - 2 + 2\sqrt{\lambda} = 2\sqrt{\lambda}$.
માન: $|\vec{l}| = \sqrt{1^2 + 2^2 + 2^2} = 3$ અને $|\vec{n}| = \sqrt{2^2 + (-1)^2 + (\sqrt{\lambda})^2} = \sqrt{5 + \lambda}$.
સૂત્રમાં કિંમત મૂકતા: $\sin \theta = \frac{2\sqrt{\lambda}}{3\sqrt{5 + \lambda}}$.
આપેલ છે કે $\sin \theta = \frac{1}{3}$,તેથી $\frac{1}{3} = \frac{2\sqrt{\lambda}}{3\sqrt{5 + \lambda}}$.
સાદુરૂપ આપતા: $\frac{1}{2} = \sqrt{\frac{\lambda}{5 + \lambda}}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $\frac{1}{4} = \frac{\lambda}{5 + \lambda}$.
$5 + \lambda = 4\lambda \Rightarrow 3\lambda = 5 \Rightarrow \lambda = \frac{5}{3}$.
542
MediumMCQ
ધારો કે $L$ એ $\hat{i}-9 \hat{k}$ અને $7 \hat{j}+\hat{k}$ બિંદુઓમાંથી પસાર થતી રેખા છે અને $\pi$ એ $6 \hat{i}+\hat{j}$ બિંદુમાંથી પસાર થતું અને $\hat{i}+\hat{j}+\hat{k}$ સદિશને લંબ સમતલ છે. જો $\theta$ એ $L$ અને $\pi$ વચ્ચેનો ખૂણો હોય,તો $\sin \theta=$
A
$\frac{8 \sqrt{2}}{15}$
B
$\frac{3 \sqrt{3}}{8}$
C
$\frac{7}{13}$
D
$\frac{24}{25}$

Solution

(A) રેખા $L$ એ બિંદુઓ $A(\hat{i}-9 \hat{k})$ અને $B(7 \hat{j}+\hat{k})$ માંથી પસાર થાય છે. રેખાનો દિશા સદિશ $\vec{b} = B - A = (7 \hat{j} + \hat{k}) - (\hat{i} - 9 \hat{k}) = -\hat{i} + 7 \hat{j} + 10 \hat{k}$ છે.
સમતલ $\pi$ એ $6 \hat{i} + \hat{j}$ માંથી પસાર થાય છે અને $\vec{n} = \hat{i} + \hat{j} + \hat{k}$ ને લંબ છે.
દિશા સદિશ $\vec{b}$ ધરાવતી રેખા અને અભિલંબ સદિશ $\vec{n}$ ધરાવતા સમતલ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ એ $\sin \theta = \left| \frac{\vec{b} \cdot \vec{n}}{|\vec{b}| |\vec{n}|} \right|$ દ્વારા આપવામાં આવે છે.
ડોટ પ્રોડક્ટની ગણતરી કરો: $\vec{b} \cdot \vec{n} = (-1)(1) + (7)(1) + (10)(1) = -1 + 7 + 10 = 16$.
માનની ગણતરી કરો: $|\vec{b}| = \sqrt{(-1)^2 + 7^2 + 10^2} = \sqrt{1 + 49 + 100} = \sqrt{150} = 5 \sqrt{6}$.
$|\vec{n}| = \sqrt{1^2 + 1^2 + 1^2} = \sqrt{3}$.
સૂત્રમાં કિંમતો મૂકતા: $\sin \theta = \left| \frac{16}{(5 \sqrt{6})(\sqrt{3})} \right| = \frac{16}{5 \sqrt{18}} = \frac{16}{5 \times 3 \sqrt{2}} = \frac{16}{15 \sqrt{2}}$.
છેદનું સંમેયીકરણ કરતા: $\sin \theta = \frac{16 \sqrt{2}}{15 \times 2} = \frac{8 \sqrt{2}}{15}$.
543
EasyMCQ
ધારો કે $\pi_1$ એ $\hat{i}+\hat{j}$ અને $\hat{j}+\hat{k}$ સદિશો દ્વારા નિર્ધારિત સમતલ છે,અને $\pi_2$ એ $\hat{i}-\hat{j}$ અને $\hat{i}+\hat{j}-\hat{k}$ સદિશો દ્વારા નિર્ધારિત સમતલ છે. ધારો કે $\vec{a}$ એ $\pi_1$ અને $\pi_2$ ની છેદરેખાને સમાંતર સદિશ છે. જો $|\vec{a}|=\sqrt{14}$ હોય,તો $|\vec{a} \cdot(\hat{i}+\hat{j}+\hat{k})|=$
A
$1$
B
$2$
C
$5$
D
$7$

Solution

(B) સમતલ $\pi_1$ નો અભિલંબ સદિશ $\vec{n}_1$ તેના સદિશોના ક્રોસ પ્રોડક્ટ દ્વારા મળે છે: $\vec{n}_1 = (\hat{i}+\hat{j}) \times (\hat{j}+\hat{k}) = \hat{i}-\hat{j}+\hat{k}$.
સમતલ $\pi_2$ નો અભિલંબ સદિશ $\vec{n}_2$ તેના સદિશોના ક્રોસ પ્રોડક્ટ દ્વારા મળે છે: $\vec{n}_2 = (\hat{i}-\hat{j}) \times (\hat{i}+\hat{j}-\hat{k}) = \hat{i}+\hat{j}+2\hat{k}$.
છેદરેખાને સમાંતર સદિશ $\vec{b} = \vec{n}_1 \times \vec{n}_2 = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 1 & -1 & 1 \\ 1 & 1 & 2 \end{vmatrix} = -3\hat{i}-\hat{j}+2\hat{k}$.
કારણ કે $\vec{a}$ એ $\vec{b}$ ને સમાંતર છે,તેથી $\vec{a} = \lambda(3\hat{i}+\hat{j}-2\hat{k})$.
આપેલ છે કે $|\vec{a}| = \sqrt{14}$,તેથી $|\lambda| \sqrt{3^2+1^2+(-2)^2} = \sqrt{14} \Rightarrow |\lambda| \sqrt{14} = \sqrt{14} \Rightarrow \lambda = \pm 1$.
આમ,$\vec{a} = \pm(3\hat{i}+\hat{j}-2\hat{k})$.
અંતે,$|\vec{a} \cdot (\hat{i}+\hat{j}+\hat{k})| = |\pm(3+1-2)| = |\pm 2| = 2$.
544
DifficultMCQ
$(1, 1, -1)$ માંથી પસાર થતી અને $\hat{i} + 2 \hat{j} - \hat{k}$ સદિશને સમાંતર રેખા,રેખા $\frac{x - 3}{-1} = \frac{y + 2}{5} = \frac{z - 2}{-4}$ ને $A$ બિંદુએ અને સમતલ $2 x - y + 2 z + 7 = 0$ ને $B$ બિંદુએ મળે છે. તો $AB = $
A
$\sqrt{6}$
B
$2 \sqrt{6}$
C
$3 \sqrt{6}$
D
$4 \sqrt{6}$

Solution

(B) $(1, 1, -1)$ માંથી પસાર થતી અને $\hat{i} + 2 \hat{j} - \hat{k}$ સદિશને સમાંતર રેખાનું સમીકરણ:
$\frac{x - 1}{1} = \frac{y - 1}{2} = \frac{z + 1}{-1} = k$
તેથી,$x = k + 1, y = 2k + 1, z = -k - 1$.
રેખા $\frac{x - 3}{-1} = \frac{y + 2}{5} = \frac{z - 2}{-4}$ સાથેના છેદબિંદુ $A$ માટે,પેરામેટ્રિક યામોને બીજા રેખાના સમીકરણમાં મૂકતા:
$\frac{k + 1 - 3}{-1} = \frac{2k + 1 + 2}{5} \Rightarrow \frac{k - 2}{-1} = \frac{2k + 3}{5} \Rightarrow 5k - 10 = -2k - 3 \Rightarrow 7k = 7 \Rightarrow k = 1$.
આમ,$A = (1 + 1, 2(1) + 1, -1 - 1) = (2, 3, -2)$.
સમતલ $2x - y + 2z + 7 = 0$ સાથેના છેદબિંદુ $B$ માટે,પેરામેટ્રિક યામોને સમતલના સમીકરણમાં મૂકતા:
$2(k + 1) - (2k + 1) + 2(-k - 1) + 7 = 0$
$2k + 2 - 2k - 1 - 2k - 2 + 7 = 0 \Rightarrow -2k + 6 = 0 \Rightarrow k = 3$.
આમ,$B = (3 + 1, 2(3) + 1, -3 - 1) = (4, 7, -4)$.
અંતર $AB$ છે:
$|AB| = \sqrt{(4 - 2)^2 + (7 - 3)^2 + (-4 - (-2))^2} = \sqrt{2^2 + 4^2 + (-2)^2} = \sqrt{4 + 16 + 4} = \sqrt{24} = 2\sqrt{6}$.
545
DifficultMCQ
બિંદુ $A(1, 2, 3)$ માંથી પસાર થતું પ્રકાશનું કિરણ સમતલ $x+y+z=12$ ને $B$ આગળ અથડાય છે અને પરાવર્તન પામીને $C(3, 5, 9)$ માંથી પસાર થાય છે,તો $OB$ ની કિંમત શોધો.
A
$\sqrt{420}$
B
$\sqrt{380}$
C
$\sqrt{410}$
D
$\sqrt{390}$

Solution

(C) ધારો કે બિંદુ $A(1, 2, 3)$ નું સમતલ $x+y+z-12=0$ ની સાપેક્ષ પ્રતિબિંબ $S(p, q, r)$ છે.
બિંદુ $(x_1, y_1, z_1)$ નું સમતલ $ax+by+cz+d=0$ માં પ્રતિબિંબ શોધવાના સૂત્રનો ઉપયોગ કરતા:
$\frac{p-1}{1} = \frac{q-2}{1} = \frac{r-3}{1} = \frac{-2(1+2+3-12)}{1^2+1^2+1^2} = \frac{-2(-6)}{3} = 4$.
આથી,$p-1=4 \Rightarrow p=5$,$q-2=4 \Rightarrow q=6$,$r-3=4 \Rightarrow r=7$.
તેથી,પ્રતિબિંબ બિંદુ $S(5, 6, 7)$ છે.
પરાવર્તિત કિરણ $C(3, 5, 9)$ માંથી પસાર થાય છે અને તે $S(5, 6, 7)$ માંથી આવતું હોય તેમ લાગે છે. રેખા $SC$ નું સમીકરણ:
$\frac{x-5}{3-5} = \frac{y-6}{5-6} = \frac{z-7}{9-7} \Rightarrow \frac{x-5}{-2} = \frac{y-6}{-1} = \frac{z-7}{2} = \lambda$.
તેથી,$x = 5-2\lambda$,$y = 6-\lambda$,$z = 7+2\lambda$.
બિંદુ $B$ એ સમતલ $x+y+z=12$ પર હોવાથી:
$(5-2\lambda) + (6-\lambda) + (7+2\lambda) = 12 \Rightarrow 18 - \lambda = 12 \Rightarrow \lambda = 6$.
$\lambda=6$ ની કિંમત $B$ ના યામમાં મૂકતા:
$x = 5-12 = -7$,$y = 6-6 = 0$,$z = 7+12 = 19$.
આમ,$B = (-7, 0, 19)$.
ઉગમબિંદુ $O(0, 0, 0)$ થી $B$ નું અંતર:
$OB = \sqrt{(-7)^2 + 0^2 + 19^2} = \sqrt{49 + 361} = \sqrt{410}$.
Solution diagram
546
MediumMCQ
સમતલ $x+2y+3z=4$ અને રેખા $\frac{x-1}{2}=\frac{y+1}{1}=\frac{z-1}{-1}$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતી અને સદિશ $(2\hat{i}-3\hat{j}) \times (\hat{i}+2\hat{j}-\hat{k})$ ને સમાંતર રેખાનું સમીકરણ શોધો.
A
$\frac{x-5}{3}=\frac{y-1}{2}=\frac{z+1}{-7}$
B
$\frac{x-5}{-3}=\frac{y-1}{-2}=\frac{z-1}{7}$
C
$\frac{x-5}{-3}=\frac{y-1}{-2}=\frac{z+1}{-7}$
D
$\frac{x-5}{-3}=\frac{y-1}{2}=\frac{z+1}{7}$

Solution

(C) ધારો કે રેખા $\frac{x-1}{2}=\frac{y+1}{1}=\frac{z-1}{-1}=r$ પરનું સામાન્ય બિંદુ $P(2r+1, r-1, 1-r)$ છે.
બિંદુ $P$ સમતલ $x+2y+3z=4$ પર હોવાથી,આપણે $P$ ના યામ સમતલના સમીકરણમાં મૂકીએ:
$(2r+1) + 2(r-1) + 3(1-r) = 4$
$2r + 1 + 2r - 2 + 3 - 3r = 4$
$r + 2 = 4 \Rightarrow r = 2$.
$r=2$ ને $P$ ના યામમાં મૂકતા,છેદબિંદુ $P(5, 1, -1)$ મળે છે.
માગેલ રેખાનો દિશા સદિશ ક્રોસ પ્રોડક્ટ દ્વારા મળે છે:
$\vec{v} = (2\hat{i}-3\hat{j}) \times (\hat{i}+2\hat{j}-\hat{k}) = \begin{vmatrix} \hat{i} & \hat{j} & \hat{k} \\ 2 & -3 & 0 \\ 1 & 2 & -1 \end{vmatrix}$
$= \hat{i}(3-0) - \hat{j}(-2-0) + \hat{k}(4+3) = 3\hat{i} + 2\hat{j} + 7\hat{k}$.
બિંદુ $(5, 1, -1)$ માંથી પસાર થતી અને $(3, 2, 7)$ દિશા ધરાવતી રેખાનું સમીકરણ $\frac{x-5}{3} = \frac{y-1}{2} = \frac{z+1}{7}$ છે.
છેદને $-1$ વડે ગુણતા,આપણને $\frac{x-5}{-3} = \frac{y-1}{-2} = \frac{z+1}{-7}$ મળે છે,જે વિકલ્પ $C$ સાથે સુસંગત છે.
547
EasyMCQ
રેખાઓ $\frac{x-1}{1}=\frac{y-2}{2}=\frac{z-5}{-3}$ અને $\frac{x+5}{3}=\frac{y-4}{-1}=\frac{z+3}{4}$ ના છેદબિંદુમાંથી પસાર થતા અને $xy$-સમતલને સમાંતર સમતલનું સમીકરણ શોધો.
A
$z=4$
B
$z=2$
C
$z=5$
D
$z=-5$

Solution

(C) ધારો કે આપેલી રેખાઓના સમીકરણો છે:
$\frac{x-1}{1}=\frac{y-2}{2}=\frac{z-5}{-3}=r_1$
અને
$\frac{x+5}{3}=\frac{y-4}{-1}=\frac{z+3}{4}=r_2$.
છેદબિંદુ માટે,આપણે યામોને સરખાવીએ:
$x = r_1 + 1 = 3r_2 - 5$
$y = 2r_1 + 2 = -r_2 + 4$
$z = -3r_1 + 5 = 4r_2 - 3$
પ્રથમ બે સમીકરણો ઉકેલતા:
$r_1 - 3r_2 = -6$
$2r_1 + r_2 = 2$
બીજા સમીકરણને $3$ વડે ગુણતા: $6r_1 + 3r_2 = 6$.
પ્રથમ સમીકરણમાં ઉમેરતા: $7r_1 = 0 \implies r_1 = 0$.
તેથી $r_2 = 2$.
ત્રીજા સમીકરણમાં ચકાસતા: $-3(0) + 5 = 5$ અને $4(2) - 3 = 5$.
$5 = 5$ હોવાથી,રેખાઓ બિંદુ $A(1, 2, 5)$ પર છેદે છે.
$xy$-સમતલને સમાંતર સમતલનું સમીકરણ $z = k$ સ્વરૂપનું હોય છે.
તે બિંદુ $(1, 2, 5)$ માંથી પસાર થતું હોવાથી,$z = 5$ મળે છે.
આમ,વિકલ્પ $C$ સાચો છે.
548
EasyMCQ
બિંદુઓ $(1, 1, -1)$ અને $(3, -1, 0)$ માંથી પસાર થતી રેખા સમતલ $\sqrt{\lambda} x + 3y + 6z = 17$ સાથે $\operatorname{Tan}^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{8}}\right)$ નો ખૂણો બનાવે છે. તો $\lambda =$
A
$5$
B
$25$
C
$15$
D
$12$

Solution

(C) $P(1, 1, -1)$ અને $Q(3, -1, 0)$ માંથી પસાર થતી રેખાનો દિશા સદિશ $\vec{v} = (3-1)\hat{i} + (-1-1)\hat{j} + (0-(-1))\hat{k} = 2\hat{i} - 2\hat{j} + \hat{k}$ છે.
સમતલ $\sqrt{\lambda} x + 3y + 6z = 17$ નો અભિલંબ સદિશ $\vec{n} = \sqrt{\lambda}\hat{i} + 3\hat{j} + 6\hat{k}$ છે.
રેખા અને સમતલ વચ્ચેનો ખૂણો $\theta$ માટેનું સૂત્ર $\sin \theta = \frac{|\vec{v} \cdot \vec{n}|}{|\vec{v}| |\vec{n}|}$ છે.
આપેલ છે કે $\theta = \operatorname{Tan}^{-1}\left(\frac{1}{\sqrt{8}}\right)$,તેથી $\tan \theta = \frac{1}{\sqrt{8}}$,જેનો અર્થ છે કે $\sin \theta = \frac{1}{3}$.
અદિશ ગુણાકાર: $\vec{v} \cdot \vec{n} = (2)(\sqrt{\lambda}) + (-2)(3) + (1)(6) = 2\sqrt{\lambda}$.
માન: $|\vec{v}| = 3$ અને $|\vec{n}| = \sqrt{\lambda + 45}$.
સૂત્રમાં કિંમત મૂકતા: $\frac{1}{3} = \frac{|2\sqrt{\lambda}|}{3 \sqrt{\lambda + 45}}$.
$\sqrt{\lambda + 45} = 2\sqrt{\lambda}$.
બંને બાજુ વર્ગ કરતા: $\lambda + 45 = 4\lambda \implies 3\lambda = 45 \implies \lambda = 15$.

THREE DIMENSIONAL GEOMETRY — Line and Plane · Frequently Asked Questions

1Are these THREE DIMENSIONAL GEOMETRY questions useful for JEE and NEET?

Yes. All questions in this section are mapped to JEE Main and NEET exam patterns. Previous year questions from JEE Main, NEET, GUJCET and state-level exams are included with full solutions.

2Can I switch to Hindi or Gujarati for these questions?

Yes. Use the language tabs in the hero section or the sidebar to view the same questions and solutions in English, Hindi or Gujarati.

3How do I generate a question paper from this subtopic?

Use the Vedclass Exam Paper Generator — select the chapter and subtopic, set difficulty, and generate Sets A, B, C, D automatically. First 3 chapters of every subject are free.

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D papers from this chapter in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo
For Teachers & Institutes

Generate a THREE DIMENSIONAL GEOMETRY Exam Paper in 2 Minutes

Select subtopic & difficulty — Sets A, B, C, D auto-generated with No Repeat logic.

First 3 chapters of every subject are free — no payment required.